Czasopisma naukowe Wydziału Prawa University of Bialystok
Not a member yet
1477 research outputs found
Sort by
Legal Norms and Values in the Speeches of Stanisław Stadnicki (ca. 1551–1610) during the Lublin Congress in 1606
No full textArtykuł omawia wystąpienia starosty zygwulskiego Stanisława Stadnickiego wygłoszone podczas zjazdu w Lublinie w czerwcu 1606 roku. Skupiono się na normach i wartościach prawnych dawnej Rzeczypospolitej polsko‑litewskiej, które Stadnicki wykorzystywał w swoich mowach. Zjazd lubelski często jest marginalizowany przez badaczy, pozostaje w cieniu kolejnych wydarzeń rokoszu. Organizatorzy chcieli lepiej przygotować się do walki z królem Zygmuntem III Wazą, zyskać większe poparcie wśród szlachty.
Idea zjazdu lubelskiego pojawiła się podczas zjazdu w Stężycy w kwietniu 1606 roku. Wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski i jego stronnicy zyskali kilka tygodni, by dopracować strategię, by w Lublinie przekonać do swoich racji jak największą liczbę szlachty. Na podstawie licznych źródeł narracyjnych zrekonstruowano przebieg i atmosferę zjazdu. Diariusze i relacje ze zjazdu różnią się między sobą wnikliwością opisów, ich dokładnością, dlatego dopiero zestawienie i porównanie ich ze sobą pozwala na możliwie dokładne odtworzenie poszczególnych wystąpień. Szczególny nacisk położono na analizę wypowiedzi Stadnickiego, bowiem bez wątpienia był on jednym z najbardziej radykalnych przeciwników Zygmunta III Wazy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w jego wystąpieniach.
Jego stanowisko wyróżniało się wśród innych opozycjonistów, chociażby na tle kunktatorskiej postawy Mikołaja Zebrzydowskiego. W literaturze powszechnie wspomina się o mowie Stadnickiego wygłoszonej w czasie zjazdu lubelskiego, w której wypowiedział posłuszeństwo królowi. W artykule podniesiono i podkreślono inne elementy jego wystąpień, w tym liczne odwołania do szlacheckiego systemu wartości.The article discusses speeches made by Stanisław Stadnicki, starosta of Zygwuld, during the Lublin convention in June 1606. It focuses on the legal norms and values of the former Polish‑Lithuanian Commonwealth, which Stadnicki used in his speeches. The Lublin convention is often marginalised by scholars, remaining in the shadow of the subsequent events of the rokosz. The organisers wanted to better prepare for the battle against King Sigismund III Vasa, to gain more support among the nobility.
The idea of a Lublin convention emerged during a convention in Stężyca in April 1606. The voivode of Cracow, Mikołaj Zebrzydowski, and his supporters gained a few weeks to refine their strategy to convince as many noblemen as possible of their cause in Lublin. On the basis of numerous narrative sources, the course and atmosphere of the congress have been reconstructed. The diaries and accounts of the congress differ in the depth of their descriptions and their accuracy, so it is only by comparing and contrasting them that the individual speeches can be reconstructed as accurately as possible. Particular emphasis was placed on the analysis of Stadnicki’s speeches, as he was undoubtedly one of the most radical opponents of Sigismund III Vasa, which was reflected in his speeches.
His stance stood out among other oppositionists, if only against the background of the cocksure attitude of Mikołaj Zebrzydowski. The literature commonly mentions Stadnicki’s speech delivered during the Lublin convention, in which he pronounced obedience to the king. The article raises and highlights other elements of his speeches, including numerous references to the nobility’s system of values
Division of Transfers Into Grants and Subsidies in the Polish Law in a Historical and Legal Approach
No full textPoland is one of the few countries that distinguish between grants and subsidies in a normative sense. According to the legal definition of grants, these are funds from the state budget, the budget of the local government units and from the state earmarked funds, subject to special settlement rules, allocated on the basis of laws or international agreements to finance or co-finance the implementation of public tasks. The subsidy has not been defined by the Polish legislator.
It is assumed that it differs from a grant primarily in the freedom of disposal of funds by the subsidised entity (generality) and by the objective criteria for determining its amount (objectivity). This division has existed in the Polish law for over a hundred years, dating back to the interwar period. Therefore, there may be an opinion that in the current legal situation, the parallel functioning of grants and subsidies has no reason to exist. The research problem of this work is the validity of the division of redistributive expenses into grants and subsidies in the Polish law from a historical perspective.
The aim of the work is an attempt to answer the question whether the Polish division into grants and subsidies was justified in the interwar period and in the period of the so-called People’s Poland, i.e. in the years 1918–1939 and 1944–1989. Due to the subject of the work, scientific research was carried out based on the historical method, as well as on the basis of non-reactive research, i.e. analysis of legal acts, subject literature and case law. According to the adopted research hypothesis, in the Polish law in the years 1918–1939 and 1944–1989, both grants and subsidies did not have a legal definition, functioning side by side without a clear distinction between the two institutions, sometimes even as synonyms.Polska należy do nielicznych państw, które odróżniają dotacje i subwencje w znaczeniu normatywnym. Zgodnie z definicją legalną dotacji są to podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Subwencja nie została zaś zdefiniowana przez polskiego prawodawcę. Przyjmuje się, że różni się ona od dotacji przede wszystkim swobodą dysponowania środkami przez podmiot subwencjonowany (ogólność) oraz obiektywnymi kryteriami określania jej wysokości (obiektywność).
Podział ten funkcjonuje w polskim prawie już od ponad stu lat, wywodząc się jeszcze z okresu dwudziestolecia międzywojennego. W związku z tym można spotkać się ze stanowiskiem, że w aktualnym stanie prawnym równoległe funkcjonowanie dotacji i subwencji pozbawione jest racji bytu. Problemem badawczym niniejszej pracy jest zasadność podziału wydatków redystrybucyjnych na dotacje i subwencje w polskim prawie w ujęciu historycznym.
Cel pracy stanowi próba odpowiedzi na pytanie, czy polski podział na dotacje i subwencje był uzasadniony w dwudziestoleciu międzywojennym oraz w okresie tak zwanej Polski Ludowej, mianowicie w latach 1918–1939 oraz 1944–1989. Z uwagi na tematykę pracy badania naukowe zostały przeprowadzone na podstawie metody historycznej i badań niereaktywnych, czyli analizy aktów prawnych, literatury przedmiotu oraz orzecznictwa. Zgodnie z przyjętą hipotezą badawczą w polskim prawie w latach 1918–1939 oraz 1944–1989 zarówno dotacja, jak i subwencja nie posiadały zasadniczo definicji legalnej, funkcjonując równolegle obok siebie bez jednoznacznego rozgraniczenia obu instytucji, czasem nawet jako swoje zamienniki
The Rise and Fall of the Constitutional Tribunal in Austria (1919–1933)
No full textUtworzenie Trybunału Konstytucyjnego w Austrii było wynikiem ewolucji ustrojowej, jaka miała miejsce w monarchii Habsburgów w drugiej połowie XIX wieku i zmiany formy państwa po zakończeniu I wojny światowej. Prekursorem Trybunału Konstytucyjnego był Sąd Rzeszy (Reichsgericht), który orzekał w sprawach naruszenia praw konstytucyjnych obywateli. Dopiero jednak powołanie do życia Trybunału Konstytucyjnego, co miało miejsce z początkiem 1919 roku, umożliwiło dokonywanieoceny zgodności ustaw z konstytucją.
Umocnienie pozycji ustrojowej Trybunału Konstytucyjnego nastąpiło w konstytucji z 1920 roku. Głównym autorem konstytucji, podobnie jak ustawy powołującej do życia Trybunał Konstytucyjny, był Hans Kelsen. Nie powinno zatem dziwić, że austriacki Trybunał Konstytucyjny od samego początku jego istnienia odzwierciedlał kelsenowski model kontroli konstytucyjności prawa. Dzięki zaangażowaniu Hansa Kelsena rozpoczął działalność sąd konstytucyjny, który stał się modelowym rozwiązaniemdla państw europejskich po drugiej wojnie światowej.
Jednakże z początkiem lat trzydziestych, wskutek demontażu demokratycznych struktur państwa, nastąpił w Austrii kres działalności Trybunału Konstytucyjnego. W artykule zostały omówione czynniki determinującego utworzenie Trybunału Konstytucyjnego, jego pozycja w konstytucji z 1920 roku, zmiany, jakie miały miejsce w regulacji konstytucyjnej w pierwszych dziesięciu latach obowiązywania konstytucji oraz okoliczności, które złożyły się na upadek sądownictwa konstytucyjnego w międzywojennej Austrii. Autorka przeanalizowała ewolucję przepisów konstytucyjnych określających pozycję ustrojową Trybunału Konstytucyjnego na tle głównych kierunków przemian systemu politycznego.The establishment of the Constitutional Tribunal in Austria was the result of the constitutional evolution that took place in the Habsburg Monarchy in the second half of the 19th century and the change in the form of the state after the end of World War I. The forerunner of the Constitutional Tribunal was the Reich Court (Reichsgericht), which ruled on cases of violations of citizens’ constitutional rights. However, it was not until the Constitutional Tribunal was established at the beginning of 1919 that it was possible to assess the conformity of laws with the constitution.
The constitutional position of the Constitutional Tribunal was strengthened in the constitution of 1920. The main author of the constitution, as well as of the act establishing the Constitutional Tribunal, was Hans Kelsen. It should therefore come as no surprise that the Austrian Constitutional Tribunal reflected Kelsen’s model of the constitutional review of law from the very beginning of its existence. Dueto Hans Kelsen’s involvement, the constitutional court began its operations, which became a model solution for European states after World War II.
However, at the beginning of the 1930s, due to the dismantling of the democratic structures of the state, the Constitutional Tribunal came to an end in Austria. The article discusses the factors determining the establishment of the Constitutional Tribunal, its position in the constitution of 1920, the changes that took place in the constitutional regulation in the first ten years of the constitution’s validity, and the circumstances that contributed to the decline of the constitutional judiciary in the interwar Austria. The author analyses the evolution of the constitutional provisions defining the constitutional position of the Constitutional Tribunal against the background of the main directions of changes in the political system
Status dziecka posiadającego obywatelstwo Unii w świetle prawa pobytu wynikającego z art. 20 TFUE
No full textIn its recent judgment (C-420/22 NW and C-528/22 PQ of 24 April 2024), the EU Court of Justice once again referred to the concept of ‘deprivation of the substance of the rights conferred by citizenship of the Union’ in the context of a possible obligation of a minor EU citizen to leave the territory of the Union if a right of residence is not granted to a third-country national who is a family member of that citizen. Th is paper proposes looking into the legal situation of minor EU citizens and their parents
who are third-country nationals through the lens of the concept of EU citizenship. It aims to analyse the judgments of the EU Court of Justice, starting with the case of Ruiz Zambrano. What all of them have in common is that all of the parties in the proceedings before national courts are third-country nationals and parents to children who are EU citizens. Th ese judgments helped clarify and systematize both the children’s and the parents’ situations, with important implications for the scope of their rights. The paper thus proposes the systematization of several issues, e.g. the scope of the ‘essence of rights’, its possible limitations, the consequences for both EU and non-EU citizens, the notion of dependence, the obligation to have suffi cient resources and the importance of fundamental rights. The methodology includes an analysis of Court of Justice case law, with special consideration of the facts of cases before national courts, as well as a critical reading of the relevant literature
Zaniechanie uporczywej terapii w świetle regulacji prawnokarnych i ich ratio legis a zasadność penalizacji eutanazji
No full textThis article examines the issue of specifying the sematic ranges of the concepts of discontinuing futile therapy and euthanasia and determining their relationship, which translates into resolving the question of the legal (and moral) assessment of the behaviour in question and whether it is or can be identical in both cases. It is frequently said that futile therapy is prolonged dying and euthanasia is the shortening of life. The possibility of discontinuing a futile therapy, or even an order to do so, means that assessment of the legal nature of ceasing futile therapy takes on particular importance – an indication of the normative basis for a physician’s impunity, the prerequisites of that impunity and its ratio legis, and a comparison of the findings with the prerequisites and ratio legis of the crime of euthanasia. It seems that the arguments for the possibility of discontinuing futile therapy are arguments for the admissibility of (active and passive) euthanasia. This means that the postulate of the statutory regulation of the prerequisites for discontinuing futile therapy must be linked to the postulate of making these provisions consistent with criminal law regulations, inter alia, in the area of euthanasia
AI in the Banking Sector: Lessons from the Schufa Case
No full textThe advent of Artificial Intelligence (AI) has opened many opportunities and, equally, has brought
many challenges. Th is is also true for the banking sector, as the Schufa case attests. Th e purpose of this
paper is to examine the CJEU’s decision in the Schufa case regarding AI use within the banking sector and
its legal implications. Th is case questions recent practices concerning credit scoring and demands more robust
protection of individual rights and a more accountable use of AI in the fi nancial sector. Th e ongoing
dependence of banks on automated decision-making to assess the creditworthiness of their clients raises
important questions about transparency and fairness regarding the outcomes of such assessments. Th e paper
offers an analysis of the GDPR, namely Article 22(1), and the criteria for automated decision-making
clarified in the Schufa case, particularly in situations that fall outside the scope of the GDPR
The Right Not to Use the Internet and Protection against the Digital Divide: Some Preliminary Remarks
No full textThis article discusses the concept of the so-called ‘right not to use the internet’ in the context of the digital divide. Multiple measures, undertaken at national and supranational levels with the purpose of ensuring the digital transition, have led to the expansion of the online sphere. At the same time, and despite the continuing commitments of public authorities to strengthen digital accessibility, the number of people deprived of full access and the capacity to use new information and communication technologies remains relatively high, even within developed countries. Furthermore, the current digital revolution undermines freedom of choice regarding internet use, imposing a de facto obligation to be constantly online. The authors argue that the concept of the right not to use the internet may serve as a compelling argument when making policies to counteract any digital inequalities and to preserve the fundamental freedom of choice, including the freedom to be offline
The Development and Implementation of the Right to Disconnect in Different Jurisdictions
No full textThis article examines the development and implementation of the right to disconnect in selected jurisdictions, with particular attention to its legal foundations and its implications for employee well-being, productivity, and work–life balance. The central hypothesis is that explicit statutory regulation, supported by organizational practice, provides stronger protections for workers than reliance on general working-time provisions alone. The study applies doctrinal, comparative, historical, and socio-legal methods, and incorporates insights from a small-scale survey of remote workers. The analysis shows that while France and Italy have introduced comprehensive legislative frameworks, other countries, such as Romania and Japan, continue to rely primarily on working-time limits, and Canada is moving towards a mixed federal–provincial model. The article concludes that sustainable implementation of the right to disconnect requires not only statutory safeguards but also collective bargaining, cultural change, and sector-specific adaptations
Legal and Ethical Issues Related to the Use of Artificial Intelligence in the Field of Justice
No full textThe rapid development of artificial intelligence (AI) has created many opportunities in various areas of human life, such as facilitating healthcare and education, improving production processes and creating labour efficiencies, or enabling human connections through social media, to name a few. Even though AI technology can be of excellent service to humanity, it also risks embedding biases which result in discrimination and inequality, as well as violations of human rights and fundamental freedoms, which, not surprisingly, raise numerous legal and ethical concerns. Given these issues, this paper endeavours to provide some insights into the application of artificial intelligence in the judiciary and to answer some questions which might be posed in this context: Are AI algorithms capable of simulating judicial decision-making? Can legal and ethical standards characteristic of the judicial function be maintained when AI tools are employed in the field of justice? The main highlights of the paper refer to the shaping of the legal framework in the AI area, compliance with ethical guidelines and recommendations, and risks and biases created and embedded by AI algorithms, as well as the issue of transparency towards both parties and the public, and in the area of AI algorithmic reasoning and methods. The paper concludes with some examples of national case law from courts’ decisions on AI from five EU Member States, which provide specific case background for the issue in question
The Superior Role of the President of the Republic of Poland in the Provisions of the April Constitution of 23 April 1935
No full textArtykuł zatytułowany Nadrzędna rola Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku stanowi formalno-dogmatyczną analizę pozycji ustrojowo‑prawnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w tym charakteru jego kompetencji i uprawnień zwierzchnich w stosunku do centralnych, konstytucyjnych organów państwa, tj. rządu, sejmu, senatu, sądów, sił zbrojnych i kontroli państwowej.
Konstytucja wyróżniała w tym zakresie dwie formy aktów urzędowych prezydenta – dekrety i zarządzenia dotyczące kontroli nad sejmem, senatem i rządem, uprawnienia w obszarze sądownictwa, kontroli państwowej, polityki zagranicznej i sił zbrojnych. Wymagało to przeprowadzenia badań nie tylko na podstawie postanowień konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku, ale także na wydanych z jej upoważnienia dekretów, ustaw i rozporządzeń kierowanych przede wszystkim do organów ustawodawczych, wykonawczych, sądowniczych i kontrolnych.
Analiza historycznoprawna wyżej wymienionych aktów, po przeprowadzeniu wnikliwej interpretacji, pozwoliła dostrzec aktywną rolę prezydenta w nowych ramach ustrojowych państwa. Dokładne odtworzenie uwarunkowań ich stanowienia, a także praktyki ich stosowania, w tym skutków prawnych, jakie wywarły na praktykę działania w zakresie ich konstytucyjnych obowiązków i uprawnień, pozwalały zaobserwować aktywną, nadrzędną, przez to kluczową rolę głowy państwa w warunkach obowiązywania konstytucji z 1935 roku. Celem niniejszego artykułu było więc przedstawienie wyników badań obrazujących elementy nadrzędności ustrojowo‑prawnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach konstytucji kwietniowej z 1935 roku.The following article entitled The Superior Role of the President of the Republic of Poland in the Provisions of the Constitution of 23 April 1935 is a formal and dogmatic analysis of the constitutional and legal position of the President of the Republic of Poland, along with his competences and superior powers concerning the central, constitutional bodies of the state, i.e. the Government, the Parliament, the Senate, the Courts, the Armed Forces and the State Control.
In this matter, the Constitution distinguished two forms of the official acts of the President – decrees and orders regarding control over the Parliament, the Senate and the Government, powers in the area of the judiciary, the State Control, foreign policy and the Armed Forces. It required conducting research not only on the provisions of the Constitution of 23 April 1935, but also on decrees, acts and regulations issued under its authorization, addressed mainly to legislative, executive, judicial and control bodies.
The historical and legal analysis of the acts mentioned above, after conducting a thorough interpretation, allowed for noticing the active role of the President in the new constitutional framework of the state. The exact reconstruction of the conditions for their establishment, as well as the practice of their application, including the legal effects they had on the practice of acting within their constitutional duties and powers, showed the active, superior, and therefore the key role of the Head of State in the conditions of the Constitution of 1935. The aim of this article was to present the results of research illustrating the elements of the constitutional and legal superiority of the President of the Republic of Poland in the provisions of the April Constitution of 1935