Stanovnistvo
Not a member yet
462 research outputs found
Sort by
Nacionalni transferni računi i implikacije za politike u socijalnom sektoru u Republici Srbiji
No full textThis paper presents the first comprehensive analysis of the National Transfer Accounts (NTA) findings for Serbia, based on the data from the Statistical Office of the Republic of Serbia (SORS) for 2018. Using the NTA methodology, which integrates survey and administrative data to examine economic flows across age groups, the study highlights critical implications for social sector policy. The analysis employs a comparative approach, contrasting Serbia’s findings with those of EU25 countries using the data from the AGENTA database for 2010. In Serbia, labor income grows later in the life cycle and begins to decline relatively early. The age profile of public and private consumption does not suggest complementarity, nor does it support life-cycle consumption smoothing. Notably, the Serbian context reveals limited “socialization” of spending on early childhood education and elderly healthcare. Serbia’s life-cycle deficit disappears at age 27 and re-emerges at 58, shortening the surplus period to 31 years— noticeably shorter than EU averages. Furthermore, the aggregate deficit for dependent age groups constitutes 58.5% of labor income, significantly exceeding EU25 levels. These findings underscore the need for targeted policy reforms in early childhood education, long-term eldercare, and the pension system to address Serbia’s demographic and economic challenges effectively.Nacionalni transferni računi (NTR) koji omogućavaju sagledavanje ekonomskih tokova između različitih starosnih grupa, prvi put su izrađeni za Srbiju na podacima iz 2018. godine od strane Republičkog zavoda za statistiku. Koristeći NTA metodologiju, koja integriše podatke iz anketa i administrativnih izvora kako bi se sagledali ekonomski tokovi među starosnim grupama, studija ističe ključne implikacije za politiku socijalnog sektora. Analiza koristi komparativni pristup, upoređujući nalaze za Srbiju sa rezultatima EU25 zemalja na osnovu podataka iz AGENTA baze za 2010. godinu. Ovaj rad iznosi sveobuhvatne rezultate i analizu osnovnih NTR nalaza, uz ukazivanje na implikacije za politike u socijalnom sektoru. Analiza računa životnog ciklusa pokazuje da u Srbiji prihod od rada značajnije raste relativno kasno u toku životnog ciklusa, a počinje da se smanjuje rano. Starosni profil javne i privatne potrošnje ne pokazuje komplementarnost niti podržava ujednačavanje potrošnje tokom životnog ciklusa. Potrošnja na predškolsko obrazovanje dece i zdravstvenu zaštitu starih nije „socijalizovana“ u istoj meri kao u zemljama EU. U poređenju sa EU25, starosni profil privatne potrošnje na obrazovanje u Srbiji pokazuje značajan porast tokom predškolskog i univerzitetskog perioda životnog ciklusa. Među najstarijima, javna potrošnja opada zbog nedovoljne podrške u oblasti zdravstvene zaštite. Period životnog ciklusa bez deficita, kada su prihodi od rada veći od potrošnje, traje samo 31 godinu. Iz deficita životnog ciklusa se izlazi kasno, tek u 27-oj godini, a rano se ponovo ulazi, već u 58-oj. Srednje generacije nose teret deficita, na koji pored trajanja utiče i njegova visina. Agregatni deficit životnog ciklusa u Srbiji, u odnosu ukupne prihode od rada, iznosi 58,5% — sedam procentnih poena više od proseka EU25. Analiza transfernog računa pokazuje da su neto javni transferi u Srbiji pozitivni za decu i mlade (0-20) i za osobe starije od 60 godina. Agregatni javni prilivi za starije sa deficitom životnog ciklusa (58+) su 2,6 puta veći nego za one sa deficitom u mlađim godinama (0-26). Slično kao u zemljama EU, privatni transferi, među kojima dominiraju oni unutar domaćinstva, prvenstveno su usmereni ka deci i mladima. Agregatni neto privatni transferi za decu i mlade (0-26) su tri puta veći nego za starije osobe sa deficitom životnog ciklusa (58+). Starosni profil odliva javnih transfera potvrđuje da najveći finansijski teret u Srbiji snose generacije srednjih godina. Račun preraspodele na osnovu imovine pokazuje da su u Srbiji neto prihodi od javne imovine negativni zbog kamata na javni dug, što dovodi do negativnih preraspodela na osnovu javne imovine. Preraspodele na osnovu privatne imovine su pozitivne zahvaljujući prihodima od privatne imovine. Privatna štednja je negativna tokom većeg dela životnog ciklusa srednjih generacija, a njeni iznosi su relativno mali. Finansiranje deficita životnog ciklusa dece i mladih u Srbiji se prvenstveno obezbeđuje kroz privatne porodične transfere, dok se deficit u starijem dobu pokriva javnim transferima i u manjoj meri štednjom. Analiza agregatnih transfera pokazuje da su u Srbiji transferi za decu i mlade u starosnim grupama sa deficitom potrošnje (0-26) svega 5% niži od onih za starije osobe (58+). Razlika između prihoda od rada i potrošnje u starijem dobu je samo u manjoj meri finansirana kroz štednju. Ključne preporuke za socijalni sektor na osnovu nalaza NTR-a uključuju intervencije u oblasti predškolskog obrazovanja, dugotrajne nege starih i u okviru penzijskog sistema
Empirijsko istraživanje uticaja “staklenog plafona” na jednakost polova i mogućnosti za razvoj karijere u sektoru hrane i pića
No full textWomen’s professional trajectories are often obstructed by the glass ceiling, an invisible barrier that limits their access to higher managerial positions within organizations. This research aimed to examine and analyse the glass ceiling effect among women employed in the food and beverage sector of the hospitality industry. An empirical study was conducted using a questionnaire distributed in food and beverage facilities across Serbia, Montenegro, Croatia, and Bosnia and Herzegovina. The data collection lasted from October 2023 to January 2024 and encompassed 1,082 respondents. The data analysis was performed using Microsoft® Excel® 2019 and Statistical Software for Social Sciences, version 21.0. The Mann-Whitney U-test, Kruskal-Wallis H-test, and Tukey HSD test were employed to examine the research hypotheses. The study’s findings reveal the existence of the glass ceiling effect within the hospitality industry, although to a small extent. Interestingly, the results of the statistical tests suggest that manifestations of the glass ceiling do not significantly vary based on respondent characteristics such as gender, age, education, marital status, parental status, country of employment, or length of work experience.Jednake karijerne mogućnosti za oba pola, muškarce i žene, predstavljaju ključnu polugu za održivi razvoj. Jedan od fenomena koji negativno utiče na jednakost polova je efekat “staklenog plafona”. U kompanijama u kojima je prisutan ovaj fenomen, žene su suočene sa nevidljivom barijerom (staklenim plafonom) koja ih sprečava da napreduju na više menadžerske pozicije. Cilj ovog rada je da ispita i analizira da li se žene koje su zaposlene u sektoru hrane i pića u okviru ugostiteljske industrije suočavaju sa efektom staklenog plafona. Empirijsko istraživanje je sprovedeno primenom posebno koncipiranog upitnika koji je poslat restoranima (hotelskim restoranima, ekskluzivnim restoranima, klasičnim restoranima, restoranima specijalizovanim za određenu vrstu hrane, picerijama), kafeterijama, kafićima, bistroima i barovima u Srbiji, Crnoj Gori, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini. U periodu od oktobra 2023. do januara 2024. godine na upitnik je odgovorilo ukupno 1082 ispitanika. Prikupljeni odgovori su obrađeni primenom Microsoft® Excel® 2019 i statističkog softvera za društvene nauke – SPSS, verzija 21.0. Za testiranje postavljenih hipoteza primenjeni su neparametarski statistički testovi (Mann-Whitney U-test, Kruskal-Wallis H-test i Tukey HSD test). Dobijeni rezultati su pokazali da od ukupnog broja ispitanika, mali procenat smatra da u njihovoj kompaniji postoji efekat staklenog plafona. Manje od petine ispitanika, tačnije 17,19% ispitanika smatra da žene u njihovoj kompaniji napreduju do određenog nivoa, ali ne dalje od toga, odnosno da nemaju pristup najvišim menadžerskim pozicijama. Isto tako, 16,17% ispitanika smatra da njihova kompanija ne pristupa ozbiljno eliminisanju barijera koje sprečavaju žene da iskoriste svoj pun potencijal. Oko 14% ispitanika smatra da su žene često isključene iz važnih informacija viših nivoa menadžmenta i da žene na menadžerskim pozicijama nemaju isti tretman kao muškarci. Dalje, oko 16% ispitanika smatra da muškarci ne samo da brže napreduju od žena, već lakše mogu da dobiju poslove na višem hijerarhijskom nivou u poređenju sa ženama iako imaju iste kompetencije. Rezultati statističkih testova su pokazali da se rezultati ispitanika o postojanju efekta staklenog plafona ne razlikuju u zavisnosti od njihovog pola, starosti, bračnog statusa, dece, obrazovanja, niti dužine radnog iskustva u objektu koji pripada sektoru hrane i pića
Politička kultura među mladima u Srbiji: interesovanje, participacija, zadovoljstvo i poverenje
No full textThe main objective of this paper has been to empirically examine the four aspects of political culture of the youth in Serbia by using the statistical analysis based on the data from the eleventh round of European Social Survey. The new theoretical explanation of political culture is introduced, followed by its new classification with four distinct types – passive, cynical, protest and participatory political culture. We propose a general hypothesis that the dominant type of political culture among the youth in Serbia is cynical. Four supporting hypotheses related to the different aspects of political culture are established: political interest, political participation, satisfaction and trust in institutions. We expected that sociodemographic factors and ideological positioning would influence these components. The results indicate that the interest in politics and overall political participation among the majority of youth is low. Although some forms of participation have relatively high percentages, most of the respondents participated in only one political activity. Next, overall satisfaction and trust in institutions are below the neutral midpoint, indicating a dissatisfaction with the state of the country, particularly regarding political institutions, and a general distrust in these institutions. In addition, we observe that certain sociodemographic variables, such as education, emerge as significant in specific instances. However, those results are inconsistent and the available evidence is insufficient to support definitive conclusions about the presence of another form of political culture in certain sociodemographic categories. Based on these results, we argue that in the analysed period the prevailing type of political culture among the youth in Serbia was cynical.Osnovni cilj ovog rada bilo je empirijsko ispitivanje četiri aspekta političke kulture mladih u Srbiji korišćenjem statističke analize zasnovane na podacima iz jedanaeste runde Evropskog društvenog istraživanja. Ponudili smo novo teorijsko objašnjenje političke kulture, različito od onoga obuhvaćenog teorijom modernizacije, a zatim ga potkrepili klasifikacijom na četiri osnovne vrste: pasivna, cinična, protestna i participativna politička kultura. Određena je opšta hipoteza da je među mladima u Srbiji zastupljena cinična politička kultura. U cilju potvrđivanja prethodno pomenutog, postavili smo četiri potporne hipoteze koje se odnose na različite aspekte političke kulture: interesovanje za politiku, politička participacija, zadovoljstvo trenutnim stanjem u zemlji i političko poverenje. Pretpostavili smo da će na ove komponente uticati socio-demografske karakteristike (pol, region, obrazovanje, starost) kao i ideološko pozicioniranje ispitanika (pozicija na ideološkoj skali levo-desno). Rezultati su pokazali da većina mladih iskazuje nisko interesovanje za politiku (preko 80%), kao i nisku političku participaciju (preko 70% ako izuzmemo glasanje na izborima). Pojedini oblici participacije bili su zastupljeni u nešto većem procentu, ali sveukupno gledano većina mladih učestvuje u nijednom ili u svega jednom obliku političke participacije godišnje. Takođe, uprkos umerenom zadovoljstvu obrazovnim sistemom i umerenim poverenjem u policiju, prosečan opšti nivo zadovoljstva i poverenja u institucije bio je statistički značajno ispod neutralne pozicije. Rezultati regresionih analiza pokazali su nezavisan uticaj obrazovanja na političko interesovanje. Povećanje obrazovnog nivoa praćeno je povećanjem šanse za 96,2% da će mladi biti u kategoriji zainteresovanih za politiku. Takođe, primetna je povezanost starosti i političke participacije gde svako povećanje starosti za jednu godinu znači i oko 20% veće šanse za učešće u nekom obliku institucionalne političke participacije. Kada je u pitanju zadovoljstvo stanjem u zemlji, kao značajna izdvojila se interakcija pola i obrazovanja pri čemu se porastom obrazovnog nivoa smanjuju razlike među polovima u nivou zadovoljstva. Takođe, primetan je uticaj političke orijentacije na zadovoljstvo. Ispitanici koji su se pozicionirali kao desnica iskazali su najveće zadovoljstvo stanjem u zemlji. Identičan nalaz primećen je i kod poverenja u domaće institucije – ponovo su ispitanici koji se pozicioniraju kao desnica imali najviši nivo poverenja. Naposletku, kad je u pitanju poverenje prema domaćim institucijama, kao značajna izdvojila se i interakcija između regiona i obrazovanja, pri čemu razlike prema obrazovnom nivou variraju u zavisnosti od regiona. Pokazalo se da je u razvijenijim regionima porast obrazovnog nivoa praćen opadanjem poverenja. Na temelju prethodno navedenih rezultata tvrdimo da je u analiziranom periodu cinična politička kultura bila preovlađujući oblik političke kulture mladima u Srbiji. Primećena su sva četiri aspekta koja su potrebna za njeno određenje – nisko političko interesovanje, niska politička participacija, nisko zadovoljstvo stanjem u zemlji i nisko poverenje u institucije. Nalazi o značaju pojedinih socio-demografskih karakteristika pokazuju najčešće isticanje obrazovanja kao važnog prediktora, ali je taj uticaj bio inkonzistentan i često povezan sa drugim faktorima. Sveukupno, dobijeni nalazi nisu bili dovoljni za donošenje jasnih zaključaka o zastupljenosti nekog drugog tipa političke kulture u pojedinim socio-demografskim kategorijama
„Da li je rodna ravnopravnost prepreka za odluke o formiranju porodice?” Beograd, Insitut društvenih nauka, 24. septembar 2024.
Full text linkUvodna reč gostujućeg urednika Stanovništvo, rodna ravnopravnost i javne politike: aktuelna pitanja i predložena rešenja
No full textBinarno dasimetrijsko mapiranje i prostorno-statistička analiza promene broja stanovnika na nivou objekata u ruralnoj Srbiji
No full textThis study primarily implements a building-level Binary Dasymetric Mapping (BDM) framework to analyse population change between 2011 and 2022 in Barje Čiflik, a rural settlement in southeastern Serbia experiencing long-term depopulation. It extends the analysis with spatial and classical statistical methods. High-resolution ancillary data—including manually digitised building footprints, the number of storeys, and building function, all field-verified with abandoned dwellings identified during survey work—were integrated with census counts to allocate population using volume-based weighting.
Population estimates were assigned to each residential building to derive indicators of absolute and relative change, as well as density variation. The analysis combines spatial statistics (Global Moran’s I and Getis–Ord Gi*) with classical statistical techniques (Ordinary Least Squares regression, Spearman’s rank correlation, and LOWESS smoothing) to detect clustering, structural correlates, and spatial patterns of demographic change.
Results show that depopulation is spatially clustered, particularly in peripheral areas of the village, and that larger and multi-storey dwellings are more prone to decline. While density change was modest and statistically dispersed, the study highlights nuanced household-level transformations that remain obscured in aggregated data.
The findings demonstrate that integrating BDM with statistical analysis provides a replicable and cost-effective tool for fine-scale demographic research in rural environments with limited data availability, thereby supporting methodological development and spatial planning.Ovaj rad primarno primenjuje binarno dasimetrijsko mapiranje (BDM) na nivou objekata radi analize promena u broju stanovnika u seoskom naselju Barje Čiflik u jugoistočnoj Srbiji u periodu između dva popisa (2011–2022), dok analizu dodatno proširuje primenom prostornih i klasičnih statističkih metoda. Osnovni cilj istraživanja je razvoj metodološki pouzdanog i replikativnog pristupa koji omogućava preciznu procenu mikrodemografskih promena u uslovima ograničene dostupnosti podataka.
Stanovništvo je raspoređeno na pojedinačne stambene objekte primenom volumenskog indeksa – proizvoda prizemne površine i broja spratova – koji je verifikovan terenskim obilaskom, prilikom kojeg su identifikovani i napušteni objekti. Prostorni podaci su prikupljeni ručnim digitalizovanjem na osnovu satelitskih snimaka visoke rezolucije i OpenStreetMap slojeva, dok je obrada izvršena u QGIS okruženju uz primenu koordinatnog sistema WGS 84 / UTM zona 34N. Tabelarni podaci iz popisa stanovništva integrisani su sa prostornim slojevima radi alokacije stanovništva na nivou objekata.
Na osnovu tako dezagregiranih podataka izračunati su indikatori apsolutne i relativne promene broja stanovnika i promene gustine. Prostorne i klasične statističke metode – Global Moran’s I, Getis–Ord Gi*, regresija običnih najmanjih kvadrata (OLS), Spirmanova korelacija i LOWESS analiza – primenjene su radi identifikacije obrazaca grupisanja, strukturnih faktora i prostornih tokova demografskih promena.
Rezultati pokazuju da je depopulacija prostorno grupisana, naročito u perifernim zonama naselja, dok su objekti veće površine i višespratnice češće beležili pad broja stanovnika. Uočene su i razlike u intenzitetu promena između centralnog jezgra i rubnih delova naselja, gde manji, prizemni objekti pokazuju veću stabilnost stanovništva. Promene gustine pokazuju visoku disperziju i nisku statističku povezanost, ali ukazuju na suptilne transformacije na nivou domaćinstava koje ostaju nevidljive u agregiranim podacima, naročito u slučajevima sezonskog boravka ili delimične napuštenosti objekata. Prostorna autokorelacija potvrđuje postojanje lokalnih žarišta demografskog opadanja, što naglašava potrebu za mikroanalitičkim pristupima u demografskom istraživanju ruralnih područja i ukazuje na značaj integrisanja prostornih i društvenih faktora u daljim analizama.
Istraživanje predstavlja metodološki doprinos u primeni BDM u ruralnim područjima sa ograničenim podacima, pri čemu se postiže visoka prostorna rezolucija i omogućava procena dinamike stanovništva na nivou objekta. Kombinacija detaljnih prostornih podataka, statističkih metoda i terenske verifikacije pokazuje da predloženi okvir pruža donekle ekonomičan, replikativan i naučno utemeljen model pogodan za praćenje depopulacije i podršku prostornom planiranju u okruženjima sa ograničenim podacima
Erratum to: Informal care givers of elderly in Serbia – towards formalisation of the status?
Full text linkNova interpretacija socijalnih potreba u mađarskom pravu
No full textThe Hungarian legislator's approach to means-tested social benefits is complex, often focusing on reducing expenditures. The emergence of new social and family support benefits has somewhat overshadowed these traditional benefits, with substantive changes being rare. However, introducing the social reference base has resulted in a significant shift in Hungarian law. This paper aims to delve into the antecedents and immediate expected effects of this change, which profoundly impacts the lives of many in need.U mađarskom socijalnom pravu, sistem socijalne pomoći predstavlja sekundarni oblik zaštite. Ova davanja čine osnovu socijalne pomoći u okviru mađarskog zakonodavstva. Ipak, jasno je da se radi o pomoći koja se dodeljuje na osnovu imovinskog cenzusa i da je reč o nižem stepenu podrške. Ona ne pripada sistemu socijalnog osiguranja, iako su neka od tih davanja bila vezana za minimalni iznos penzije. Međutim, u poslednje vreme došlo je do značajne promene u načinu utvrđivanja imovinskog cenzusa.
S jedne strane, država je pokušala da umanji sopstvenu odgovornost. Razlog za to leži u činjenici da se tokom protekle decenije postepeno povlačila iz ove oblasti. Čini se da država više ne smatra da davanja namenjena socijalno ugroženima predstavljaju deo društvene solidarnosti. Značajna promena dogodila se već 2015. godine, kada je broj socijalnih davanja znatno smanjen.
Najnovijom izmenom uvedena je nova referentna osnovica za procenu imovinskog stanja. Prilikom njenog uvođenja postojala je izvesna nada da će se, posle gotovo 20 godina, ne samo promeniti naziv fonda na osnovu kojeg se vrši obračun, već i sam iznos pomoći. Ipak, visina te osnovice ostala je 28.500 forinti, što na dan pisanja ovog sažetka (29.06.2025) iznosi 71,36 evra. Ta vrednost ostala je nepromenjena i nakon zakonske izmene, ali sada nosi naziv socijalna referentna osnovica.
Ovo otvara pitanje odgovornosti države. Država ima dvostruki režim odgovornosti – opštu društvenu odgovornost i odgovornost vezanu za konkretne oblike staranja. Primarna funkcija socijalne referentne osnovice jeste da se visina socijalnih davanja veštački održi na niskom nivou, polazeći od pretpostavke da će time osobe iz pasivne kategorije biti primorane da se uključe na tržište rada. Ipak, ni prisila nije dovoljna. Samo zato što država odbija da prizna postojanje siromašnih, ne znači da oni ne postoje – osnovna odgovornost i pomoć su i dalje neophodni da bi se ovaj problem rešavao na delotvoran način.
U dugoročnom interesu same države jeste da se time bavi, jer ukoliko bi broj socijalno ugroženih nastavio da raste, a država nastavila da ignoriše to rastuće stanovništvo, to bi imalo negativne posledice po njenu budućnost i stabilnost. Cilj ovog rada jeste da pokaže na koji način mađarski zakonodavac redefiniše pojam siromaštva i kako istovremeno smanjuje sopstvenu odgovornost