Stanovnistvo
Not a member yet
462 research outputs found
Sort by
Mere politike zapošljavanja za unapređenje ekonomskih mogućnosti žena u Srbiji
No full textThe aim of the paper is to analyze the performance of women in the Serbian labor market. The research topic is gaining importance as Serbia is in a mature phase of implementing its strategic framework for employment policy. This paper applies an approach that focuses on analyzing the impact of labor market policies aimed at improving the economic position of women. It analyses labor market statistics, as well as relevant policy documents, previous studies and research findings that show how women are progressing on the scale of measurable indicators of gender equality and whether they are ready to take advantage of economic opportunities in the face of demographic challenges. While women still lag behind men, their labor force participation and employment rates show relative and absolute improvement. The differences in the basic labor market indicators in the population category with tertiary education have narrowed since 2023. The pay gap persists and has been closing slowly, despite the regulations and efforts to help women in the labor market through active measures. The main findings for Serbia are compared with other relevant research findings to derive conclusions based on a comparative analysis supported by recommendations.Cilj rada je analiza učinka žena na tržištu rada u Srbiji. Tema istraživanja dobija na značaju, jer se Srbija nalazi u zreloj fazi sprovođenja svog strateškog okvira u oblasti politika zapošljavanja. U ovom radu primenjuje se metodološki pristup koji se fokusira na analizu uticaja mera politike tržišta rada usvojenih radi poboljšanja ekonomskog položaja žena. Planovi sprovođenja politike zapošljavanja sadrže pokazatelje za merenje ostvarivanja strateških ciljeva u svakoj fazi strateškog perioda i čine osnovu za praćenje ostvarivanja rodne ravnopravnosti. Važno je videti kako žene ostvaruju svoja prava na tržištu rada u poređenju sa muškarcima, ali je diverzifikacija po različitim individualnim karakteristikama takođe važna zbog direktnog uticaja na rezultate koje žene ostvaruju na tržištu rada. Statistika tržišta rada analizira se paralelno sa relevantnim dokumentima za realizaciju politike u oblasti zapošljavanja, prethodnim studijama i nalazima istraživanja koji pokazuju kako žene napreduju na skali merljivih pokazatelja rodne ravnopravnosti i spremne su da iskoriste ekonomske mogućnosti suočene sa demografskim izazovima. Rezultati analize pokazuju da, iako žene i dalje zaostaju za muškarcima, njihovo učešće u radnoj snazi i zaposlenosti beleži relativno i apsolutno poboljšanje. Razlike u osnovnim pokazateljima tržišta rada u kategoriji stanovništva sa visokom stručnom spremom brže se smanjuju od 2023. godine. Platni jaz i dalje postoji i polako se menja, uprkos propisima i naporima da se pomogne ženama na tržištu rada kroz aktivne mere. S obzirom na povoljniju obrazovnu strukturu mladih žena, očekivano je da češće učestvuju u merama za sticanje praktičnih veština i programima za pripravnike sa višim obrazovnim kvalifikacijama. U posebno kreiranom programu zapošljavanja mladih „Moja prva plata“, mlade žene su zastupljene iznad proseka. Ova mera usmerena je na poboljšanje položaja mladih na tržištu rada i olakšavanje njihovog prelaska na prvo zaposlenje, ali i na unapređenje statistike na osnovu koje se prati sprovođenje mera aktivne politike na tržištu rada za mlade. Pilot faza programa „Garancija za mlade“, koja je počela 2024. godine, takođe ima za cilj poboljšanje stanja, ali ranjivih grupa mladih. Zapošljavanje osoba sa invaliditetom putem mere subvencionisanja plata za osobe bez radnog iskustva ostvaruje se uz podjedano učešće žena i muškaraca. U radu se ključni nalazi za Srbiju upoređuju sa nalazima drugih relevantnih istraživanja kako bi se izveli zaključci zasnovani na uporednoj analizi potkrepljenoj preporukama
Bezbednost i zdravlje na radu za radnike u nestabilnim industrijama: međunarodni i pravni okvir Evropske unije
No full textEnsuring occupational safety in unstable industries such as construction and agriculture is critical because of the high level of risk to workers. These industries require careful regulation by state and international organizations. The International Labor Organization (hereinafter – ILO) and the European Union (hereinafter – EU) develop standards and directives to protect workers’ health in such settings. The purpose of the study is a comparative analysis of these international norms and recommendations for improving national legislation. The following scientific methods were used in the survey: logical method, system method, statistical method, dialectical method, metaphysical method, law, and method of legal forecasting.Članak istražuje regulativu bezbednosti i zdravlja na radu u visokorizičnim, nestabilnim industrijama poput građevinarstva, rudarstva i poljoprivrede, kroz prizmu međunarodnih okvira i direktiva Evropske unije. Ovi sektori, zbog svoje inherentne nestabilnosti i visokog rizika od povreda ili smrtnih ishoda, zahtevaju snažne pravne mehanizme i proaktivne bezbednosne protokole. Autori sprovode uporednu pravnu analizu primenom metoda kao što su pravno predviđanje, uporedno pravo i formalno-dogmatska metodologija, s ciljem da ispitaju na koji način međunarodni radni standardi mogu da informišu nacionalno zakonodavstvo, posebno u zemljama u razvoju i tranziciji. Značajan deo studije posvećen je evaluaciji uloge međunarodnih organizacija, naročito Međunarodne organizacije rada (MOR) i Evropske unije. Ključne konvencije MOR-a, poput Konvencije br. 155 i Konvencije br. 187, čine osnovu globalnih principa bezbednosti na radu. Studija takođe ističe široku primenu standarda ISO 45001:2018 i značaj evropskih direktiva, uključujući 89/391/ EEZ, 92/57/EEZ i 92/104/EEZ, u postavljanju minimalnih bezbednosnih standarda. Korišćenjem primera specifičnih za pojedine zemlje – Nemačku, Francusku, Švedsku, Poljsku i Indiju – članak prikazuje kako se ove direktive prilagođavaju nacionalnim kontekstima. Autori zastupaju stav da se regulatorni model EU – zasnovan na obavezujućim direktivama i standardizovanim minimalnim zahtevima – pokazao naročito efikasnim u smanjenju profesionalnih rizika. S druge strane, pristup MOR-a, koji se oslanja na fleksibilnost i savetodavni karakter, omogućava prilagođavanje u zemljama sa nižim prihodima, ali može oskudevati u pogledu pravne obavezujuće snage. Članak se takođe bavi novonastalim izazovima, kao što su digitalni rizici i potreba za integracijom sajber bezbednosti u okvire zaštite zdravlja na radu. Predlažu se tehnološka rešenja poput sistema za nadzor u realnom vremenu i automatizacije, uz programe obuke za unapređenje spremnosti radnika u nestabilnim sektorima. Diskusija obuhvata i strukturna pitanja koja utiču na bezbednost, uključujući privremeno zapošljavanje, finansijsku nestabilnost i ograničen pristup naprednim zaštitnim tehnologijama. Autori predlažu mere kao što su državne subvencije, međunarodna saradnja i razvoj digitalnih platformi koje bi olakšale usklađenost sa regulativom i razmenu najboljih praksi. Zaključno, članak tvrdi da efikasna regulacija bezbednosti i zdravlja na radu zahteva dinamične i adaptivne standarde, utemeljene kako u pravu EU, tako i u međunarodnim okvirima. Harmonizacija najboljih praksi i njihovo prilagođavanje lokalnim uslovima predstavlja ključ za unapređenje bezbednosti radnog okruženja, smanjenje ekonomskih gubitaka usled nesreća na radu i očuvanje dostojanstva i prava radnika na globalnom nivou
Uticaj digitalizacije i automatizacije na radno vreme, fleksibilnost i stabilnost
No full textDigitalization and automation are radically changing the structure of the labor market, affecting the demand for various professions. Understanding these changes allows for the adaptation of educational programs and employment policies, ensuring the preparation of a skilled workforce for the future. Automation affects working conditions, including the length and flexibility of working hours, creating new opportunities for remote work and freelancing. Research helps better understanding of the ways in which these changes affect work-life balance and overall job satisfaction. Studying the impact of digitalization on labor productivity and employment stability is important for designing economic development strategies, ensuring the creation of stable and highly productive jobs. Research helps to identify which groups of people may be vulnerable or insufficiently protected from the negative effects of automation, contributing to the development of social programs and policies aimed at reducing inequality. Thus, in this article, authors have explored the advantages and disadvantages associated with the introduction of new technologies in labor relations. The authors have examined a number of scientific studies that show the attitudes of employees towards digitalization and its impact on their health. In addition, authors have proposed ways to overcome the negative effects of digitalization and automation in order to make the relevant measures more adaptive for employees. The purpose of the article is to analyze the impact of digitalization and automation on work flexibility and stability, as well as on working time, in order to identify the advantages and disadvantages of innovative technologies and suggest ways to improve and reduce the negative effects of these measures.Digitalizacija i automatizacija preoblikuju tržište rada, utiču na potražnju za različitim profesijama i redefinišu tradicionalne modele rada. Ovaj članak istražuje kako tehnološka dostignuća utiču na radno vreme, fleksibilnost i stabilnost, naglašavajući kako mogućnosti tako i izazove za poslodavce i zaposlene.
Sa pozitivne strane, automatizacija i digitalizacija povećavaju fleksibilnost na mestima rada, omogućavajući rad na daljinu, freelancing i prilagodljive rasporede rada. Ove opcije mogu značajno poboljšati ravnotežu između profesionalnog i privatnog života, nudeći zaposlenima veću kontrolu nad radnim vremenom i lokacijom rada, dok istovremeno omogućuju pristup globalnom tržištu rada. Osim toga, povećanje efikasnosti upotrebom informaciono-komunikacionih tehnologija promoviše inovacije i utiče na ekonomski rast na način koji podrazumeva optimizaciju poslovanja i pružanje potrošačima šireg spektra proizvoda i usluga.
Međutim, navedene promene takođe dolaze sa značajnim izazovima. Iako nudi veću fleksibilnost, digitalizacija često zahteva od zaposlenih da se prilagode dinamičnijim uslovima rada, kao što su promenljivo radno vreme i nekonvencionalna radna okruženja. Za neke, ova promena može biti korisna, omogućavajući bolju ravnotežu između profesionalnog i privatnog života. Ipak, za druge, to dovodi do konflikta, stresa i poteškoća u upravljanju profesionalnim i privatnim aspektima života. Osim toga, digitalizacija može dovesti do povećane nesigurnosti radnog mesta i veće potrebe za kontinuiranim profesionalnim razvojem. Tradicionalna radna mesta postepeno nestaju, dok se pojavljuju nova, koja zahtevaju različita znanja i veštine koje pak ne poseduju svi zaposleni. Ova situacija rizikuje povećanje socijalne nejednakosti i utiče negativno na nezaposlenost onih koji se ne mogu brzo prilagoditi ili prekvalifikovati/dokvalifikovati.
Za adresiranje navedenih izazova, u članku su date strategije delovanja. Ulaganje u sisteme obrazovanja i unapređenje profesionalnih obuka je od suštinskog značaja za sticanje novih znanja i ovladavanje veštinama potrebnim za napredovanje u digitalnoj ekonomiji. Pored toga, širenje obima socijalne sigurnosti i zaštite kako bi se pokrili fleksibilniji i netradicionalni modeli zapošljavanja i rada mogu pomoći u ublažavanju negativnih posledica od gubitka posla i nestabilnosti. Kreatori javnih politika i kompanije takođe treba da podstiču inovacije i istraživanje kako bi stvorili nove mogućnosti zapošljavanja koje su stabilne i produktivne.
U zaključku, digitalizacija i automatizacija su prirodne faze u društvenoj evoluciji, koje donose i mogućnosti i izazove. Proaktivnim prihvatanjem ovih promena i usvajanjem adaptivnih mera, moguće je maksimizirati njihov pozitivan uticaj na ekonomiju i društvo uz minimiziranje potencijalnih nedostataka, obezbeđujući pravednu raspodelu tehnoloških koristi svim kategorijama stanovništva
Unutarnaseljska redistribucija dnevne i noćne populacije
No full textThis study analyses the spatial–temporal differences between daytime and nighttime populations in Serbia’s largest urban centres—Belgrade, Novi Sad, and Niš—using data from the 2022 Population Census and 2018 Urban Atlas land-use classifications. The Diurnal Population Change Index (Idpc) was applied to identify areas with predominantly work-oriented or residential functions. Results show that Belgrade attracts nearly 147,000 inbound commuters daily, accounting for 18.5% of all commuting workers in Serbia, while Novi Sad and Niš exert strong but regionally confined influences. The greatest differences between day and night population densities occur in continuous urban fabric and industrial–commercial zones, highlighting the dominant role of central business areas. Integration of census, functional, and geospatial data allowed for a more precise interpretation of functional structures and commuting patterns. The study also demonstrated the analytical potential of combining Urban Atlas classifications with 3D visualisation for identifying daytime “hotspots” and communicating urban dynamics. The findings underline the importance of incorporating temporary population models into urban planning, transport management, and emergency preparedness, and provide a methodological basis for further research on temporary populations and commuting in the context of spatial and functional urban analysis.Ovo istraživanje razmatra prostorno-vremenske razlike između dnevne i noćne populacije u tri najveća urbana centra Srbije – Beogradu, Novom Sadu i Nišu – korišćenjem podataka Popisa stanovništva iz 2022. godine i klasifikacija namene zemljišta iz Urban Atlasa (2018). Kao ključni metodološki alat primenjen je Indeks promene dnevne populacije (Idpc), kojim su identifikovana naselja i gradske zone sa pretežno radnom ili stambenom funkcijom.
Rezultati pokazuju izrazitu koncentraciju radnih mesta u najvećim gradovima, a posebno u Beogradu, koji svakodnevno privlači gotovo 147.000 radnika iz drugih naselja, što predstavlja 18,5% svih dnevnih migranata u zemlji. Novi Sad sa 58.627 i Niš sa 25.415 dnevnih migranata pokazuju značajan, ali regionalno ograničen uticaj. Unutar samih gradova, zabeležena je snažna prostorna polarizacija između centralnih opština sa dominantno radnim funkcijama i perifernih delova sa pretežno stambenim karakterom.
Najveće razlike između dnevne i noćne gustine stanovništva javljaju se u zonama kontinuirane urbane izgrađenosti i u industrijsko-komercijalnim područjima, gde se broj ljudi tokom dana višestruko povećava. Ovi obrasci potvrđuju dominantnu ulogu centralnih poslovnih zona i specijalizovanih komercijalnih površina u oblikovanju dnevne mobilnosti. Integracija popisnih, funkcionalnih i geoprostornih podataka pokazala se kao posebno efikasna u preciznom određivanju funkcionalne strukture i identifikaciji ključnih zona privremenog priliva stanovništva.
Značajan doprinos istraživanja ogleda se u primeni klasifikacija iz Urban Atlasa u kombinaciji sa 3D vizuelizacijom, što je omogućilo jasan prikaz prostorne distribucije razlika između dnevne i noćne populacije. Ovaj vizuelni pristup olakšava donošenje odluka u urbanističkom planiranju, jer omogućava prepoznavanje „vrućih tačaka“ dnevne aktivnosti i bolje razumevanje opterećenja infrastrukture u različitim delovima grada.
Nalazi istraživanja imaju neposredne praktične implikacije. U urbanom planiranju i upravljanju saobraćajem, podaci o dnevnim tokovima stanovništva mogu se koristiti za optimizaciju javnog prevoza, dimenzionisanje saobraćajne i komunalne infrastrukture, te planiranje pešačkih i biciklističkih mreža. U oblasti vanrednih situacija, oni omogućavaju preciznije planiranje evakuacija, raspored hitnih službi i procenu rizika.
Ovaj rad pruža čvrstu metodološku osnovu za dalja istraživanja privremene populacije i dnevnih migracija kao ključnih prostornih i funkcionalnih fenomena. Integracija dinamičnih izvora podataka, poput mobilne telefonije ili GPS sistema, predstavljala bi logičan naredni korak ka unapređenju preciznosti, uporedivosti i primenljivosti ovakvih analiza, sa ciljem unapređenja održivosti, otpornosti i efikasnosti urbanih sistema u Srbiji
Povezanost rodne ravnopravnosti u kućnim poslovima, stabilnosti i kvaliteta bračnog odnosa
Full text linkThe main goal of this research was to examine how important the gender equality in the distribution of household labor is for marital stability and the perception of marital quality. The study included 498 couples from the Republic of Serbia who lived together for a period ranging from 6 months to 57 years and 6 months (M= 14.02, SD= 11.85). The data was collected during 2015 and 2016 as part of a broader research project. Both partners provided responses on the household labor workload, satisfaction with the division of housework, dimensions of marital quality (Dyadic consensus, Dyadic satisfaction, Affectional expression and Dyadic cohesion) and the degree of marital instability. Differences in the household labor workload between women and men were examined using a series of t-tests for dependent samples. The structure of differences between couples who perform housework equally and those in which one spouse mainly performs the majority of work in the degree of satisfaction with the division of housework, assessment of the marital quality and stability was examined using discriminant analysis. The results indicate that the traditional division of household labor is still present in our society and that women are more engaged in housework related to feeding and hygiene, while husbands are more engaged in repair work. Caring for the children, pets, garden and lawn, are household tasks that both spouses are equally engaged in. The results also indicate that an equal distribution of household labor is important for women's satisfaction with the division of housework, and also for the degree of dyadic cohesion and dyadic satisfaction of both spouses. Based on the results, we can assume the existence of different mechanisms that connect the division of household labor, satisfaction with the division of housework, and the quality and stability of the relationship in men and women. The factors that influence satisfaction with the division of household labor in men should be further investigated, since they are not determined by the spouse's actual engagement in the housework.Da bismo odgovorili na pitanje koliko je rodna ravnopravnost u raspodeli kućnih poslova značajna za bračni kvalitet i stabilnost, u okviru šireg istraživačkog projekta, tokom 2015. i 2016. godine ispitano je 498 parova sa prebivalištem u Republici Srbiji, koji su živeli zajedno od 6 meseci do 57 godina i 6 meseci (AS= 14,02; SD= 11,85). Od oba partnera prikupljeni su podaci o opterećenosti kućnim poslovima, zadovoljstvu raspodelom kućnih poslova, različitim dimenzijama kvaliteta braka i stepenu bračne nestabilnosti. Razlike u opterećenju kućnim poslovima između žena i muškaraca ispitane su serijom t-testova za zavisne uzorke, a struktura razlika u stepenu zadovoljstva raspodelom poslova, proceni kvaliteta i stabilnosti braka među parovima koji kućne poslove obavljaju ravnopravno i onih kod kojih većinu kućnih poslova uglavnom obavlja jedan od supružnika ispitana je diskriminativnom analizom. Rezultati ukazuju da je u našoj sredini još uvek aktuelna tradicionalna podela kućnih poslova i da su žene u većoj meri angažovane na kućnim poslovima vezanim za hranjenje i higijenu dok su muževi više angažovani oko poslova vezanih za popravke. Briga o okućnici, deci i kućnim ljubimcima predstavljaju kućne poslove oko kojih se oba supružnika angažuju podjednako. Takođe, rezultati ukazuju da je ravnopravna raspodela kućnih poslova važna za zadovoljstvo raspodelom poslova žena, stepen dijadne kohezije i dijadnog zadovoljstva oba supružnika
Između zločina i solidarnosti - tretman izbjeglica u Crnoj Gori devedesetih godina XX vijeka
No full textThis paper examines the status, treatment, and public representation of refugees in Montenegro during the 1990s, a period marked by political upheaval and humanitarian crises following the dissolution of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia (SFRY). It focuses on multiple refugee waves, including those generated by the Bosnian War (1992–1995), the influx from Croatia after Operation Storm in 1995, and the displacement from Kosovo during and after the NATO bombing of 1999. Drawing on archival records, government documents, and contemporary media, the study highlights the complex and often contradictory experiences of displaced populations. Serb refugees received broad public and institutional support, facilitated by historical kinship, civic engagement, and favorable political alignment. Bosniak/Muslim refugees, while receiving solidarity and assistance, were also at times subject to deportation, police intervention, and arbitrary detention, reflecting perceived political and security concerns. Albanian refugees were generally welcomed in Albanian- and Bosniak-majority municipalities, but their stay was politically sensitive, including the killings in Kaluđerski Laz. By situating these experiences within theoretical frameworks of forced migration, the study addresses a significant gap in research on post-Yugoslav refugee reception, illustrating how small, conflict-affected states balance moral obligation, political calculation, and ethnicized social dynamics.U ovom radu analiziran je status, tretman i javna percepcija izbjeglica u Crnoj Gori tokom devedesetih godina XX vijeka, perioda obilježenog političkim previranjima i humanitarnim krizama nakon raspada SFRJ. Posebna pažnja posvećena je sljedećim izbegličkim talasima: iz Bosne i Hercegovine (1992–1995), iz Hrvatske nakon operacije „Oluja“ 1995. godine, kao i sa Kosova tokom i nakon NATO bombardovanja 1999. godine. Na osnovu arhivskih izvora, zvaničnih dokumenata i tadašnjih medijskih izvještaja, istraživanje je ukazalo na složena i često kontradiktorna iskustva raseljenih populacija.
Pozitivni vidovi prijema i tretmana izbjeglih lica uključivali su, između ostalog, gostoljubivost građana na visokom nivou, državnu raspodjelu dostupnih resursa, adekvatan pravni okvir i javne apele na solidarnost sa izbjeglicama, dok su istovremeno zabilježeni slučajevi diskriminacije, deportacija i nasilja, naročito prema bošnjačkim i albanskim izbjeglicama. Srpske izbjeglice uživale su relativno širu institucionalnu i društvenu podršku, zasnovanu na istorijskim vezama, građanskom angažmanu i povoljnim političkim okolnostima. Ovi obrasci pokazuju kako je tretman izbjeglica bio određen etničkim, vjerskim i političkim linijama podjela, što ukazuje na složenost pružanja zaštite u društveno i politički osjetljivom okruženju.
Sa naučnog stanovišta, rad popunjava značajnu prazninu u literaturi o postjugoslovenskim izbjegličkim iskustvima. Naime, iskustva izbjeglica u zapadnim državama detaljno su istraživana, dok je prijem izbjeglica u bivšim jugoslovenskim republikama fragmentarno dokumentovan. U Crnoj Gori, empirijski podaci uglavnom dolaze iz državnih arhiva, medijskog izvještavanja i ograničenog broja akademskih studija. Kroz teorijske okvire prinudnih migracija, rad doprinosi boljem razumijevanju načina na koji je mala republika upravljala jednim od najvećih raseljavanja u posleratnoj Evropi.
Crnogorski slučaj ima širi društveni i praktični značaj. Ilustruje ambivalentnu prirodu zaštite izbjeglica u kontekstima sukoba: akti solidarnosti i građanskog angažmana koegzistirali su sa ozbiljnim kršenjima ljudskih prava, čiji tragovi su i dalje prisutni u kolektivnom pamćenju. Rezultati naglašavaju važnost izgradnje multi-etničkog i multivjerskog suživota kao temelja mira, stabilnosti i regionalne saradnje, te potrebu za kontinuiranim naučnim proučavanjem prinudnih migracija u postjugoslovenskim društvima, ne samo kao humanitarne teme, već i kao politički i etički značajnog fenomena sa dugotrajnim posljedicama po politiku, civilno društvo i regionalno upravljanje
Mladi i rezilijentni u doba veštačke inteligencije, katastrofe i krize
No full textDisasters, crises, and resilience are interconnected with a general comprehension of “normality” or everyday routine disrupted by sudden and adverse events. However, some inconsistencies in the above interpretation induce an epistemological and existential crisis. First, the everyday life of some disadvantaged groups can be described as catastrophic and miserable whether the general community recognizes it or not. Nevertheless, some of the usually resilient groups could become future icons of the new risk, particularly AI hazards. Second, disasters are, by definition, sudden events with identified timeframes, while crises can be long-lasting with the tendency to become omnipresent. Third, when compared with earlier assertions, particular groups may undergo a long-lasting and gradual crisis that diminishes their capacity to anticipate future events, a critical aspect of resilience, and influences the social structure. An exemplary case is the unregulated widespread use of artificial intelligence (AI) by students to complete tasks, which diminishes critical thinking and reduces significant cognitive engagement. Such actions are possible with the cultural complicity of various stakeholders. Ultimately, the dystopian vision of a mindless and non-resilient young populace within an already susceptible context of an aging society—particularly with the increasing prevalence of dementia—reveals novel vulnerabilities, signalling the onset of an impending disaster. The suggestion made in this paper is for the research and teaching community to play a more active role in mitigating, if not preventing, potential unintended yet not-so-unforeseeable consequences.Katastrofe, krize i rezilijencija su međusobno povezani sa opštim shvatanjem „normalnosti“ ili svakodnevne rutine, poremećene iznenadnim i nepovoljnim događajima. Međutim, neke nedoslednosti u navedenom shvatanju izazivaju epistemološku i egzistencijalnu krizu. Prvo, svakodnevni život nekih ugroženih grupa može se opisati kao katastrofalan i bedan bez obzira da li to većinska zajednica prepoznaje ili ne. Međutim, neke od tradicionalno rezilijentnih grupa mogle bi da postanu buduće ikone novog rizika, posebno hazarda od veštačke inteligencije (VI). Drugo, katastrofe su, po definiciji, iznenadni događaji sa utvrđenim vremenskim okvirima, dok krize mogu biti dugotrajne sa tendencijom da postanu naša svakodnevnica. Treće, u poređenju sa ranije navedenim, određene grupe mogu proći kroz sporu i postepenu krizu koja umanjuje njihovu sposobnost predviđanja budućih događaja, što je ključan aspekt rezilijencije te uticati na neočekivane promene u društvenoj strukturi. Primer je neregulisana široka upotreba VI od strane studenata i učenika za izvršavanje njihovih akademskih zadataka, što umanjuje kritičko mišljenje i smanjuje značajno kognitivno angažovanje. Takve akcije su moguće uz kulturološko saučesništvo različitih aktera. Nekontrolisana upotreba VI mogla bi da poveća postojeće nejednakosti, nesrazmerno utičući na određene grupe i potencijalno umanjujući njihovu rezelijenciju u društvenim i ekonomskim okolnostima koji se brzo menjaju. Ključno je uspostaviti etičke smernice i posebne propise za primenu VI, garantujući da ona poboljšava dobrobit ugroženih grupa umesto da je ometa.
Konačno, distopijska vizija nemislećeg i nerezilijentnog mladog stanovništva u već osetljivom kontekstu društva koje stari – sa sve većom prevalencijom demencije – otkriva nove ranjivosti, ukazujući na predstojeće katastrofe.
Studija sugeriše da nauka, kao društvena institucija, akademici, naučnici i prosvetni radnici treba aktivno da učestvuju u kontroli uticaja VI na učenike i studente primenom strategija za ublažavanje potencijalnih negativnih efekata. Jedan pristup zahteva od učenika da ručno pišu zadatke, što naglašava tradicionalne metode učenja i ograničava preterano oslanjanje na VI za generisanje sadržaja studentskih radova. Alternativno, VI može da se koristi na kontrolisan način, poput uređivanja teksta, omogućavajući učenicima da se dublje angažuju i kritički promisle sopstvene ideje. Dalje preporuke uključuju kontrolu rezultata generisanih VI na odgovarajućim platformama kako bi se procenio njihov akademski kvalitet i prikladnost. Istovremeno ova kontrola bi pomogla nastavnicima da bolje razumeju ograničenja VI i da usmere učenike da etički koriste VI. Pored toga, promovisanje kritičkog razmišljanja o korišćenju VI i istraživanje kako VI može da poboljša anticipaciju učenika treba da budu deo ovog kontrolnog paketa. Distopijski scenario bez tradicionalno rezilijentnih grupa koji istovremeno ne uspeva da poboljša rezilijentost ugroženih grupa i zemalja je neprihvatljiv. Davanje prioriteta rezilijentnosti neljudskom organizmu nad ljudima je neodgovorno; naš cilj treba da bude da obezbedimo da ljudi napreduju, a ne samo da prežive. Ovo je prava suština rezilijentnosti kojoj treba da težimo
Politička kultura i odnos prema “drugome”
No full textThe subject of this paper is the place and role of “the Other” in political culture, with a special focus on Serbia. The paper first briefly examines the meaning and significance of the concepts of political culture, national and political identity, as well as the phenomenon of “the Other,” and then explores their interrelations. The phenomenon of “the Other” is considered within the context of the historical period and the nature of the political order. A special section of the paper is dedicated to both internal and external Others, who change and transform over time in accordance with broader cultural and political shifts at both global and national levels. Finally, the last part of the text outlines some possible theoretical and practical-political responses to the challenges posed to rulers and citizens by encounters with “the Other” — and with themselves.
Predmet ovog rada je mesto i uloga "drugoga" u političkoj kulturi, s posebnim osvrtom na Srbiju. Najpre se ukratko razmatra sadržaj i značaj pojma političke kulture, nacionalnog i političkog identiteta, te fenomena "drugog", a potom i o njihove međusobne relacije. Fenomen "drugoga" se posmatra u kontekstu epohe i prirode političkog poretka. Poseban deo rada posvećen je unutrašnjim i spoljnim drugima koji se vremenom menjaju i transformišu u skladu sa opštim kulturološkim i političkim promenama na globalnom i nacionalnom planu. Najzad, u poslednjem delu teksta, ukazuje se na neke moguće teorijske i praktično-političke odgovore na izazove koje pred vlastodršce i stanovništvo stavljaju izazovi i sučeljavanja sa "drugima" i samim sobom.
