1,720,955 research outputs found
Archiwalny chaos a porządek. O edycjach dzienników Reymonta i Żeromskiego
No full textThe article is devoted to a comparison of the diaristic writings by Władysław Reymont and Stefan Żeromski, carried out from the textological and editorial point of view. The author shows that the completely different way in which the two writers kept their diaries – chaotic by Reymont and systematic by Żeromski – resulted in different actions taken by the editors. In the case of the author of Chłopi (The Peasants), these measures are aimed at organizing the writer’s dispersed archive, qualifying his entries as diaristic and consolidating them into a diary, while in the case of Żeromski they are aimed at exclusion, in accordance with the adopted publication concept, uncensored or non-diaristic elements from the notebooks in which the author kept his youthful diary.Artykuł jest poświęcony porównaniu zapisków diarystycznych Władysława Reymonta i Stefana Żeromskiego, przeprowadzonemu z punktu widzenia tekstologiczno-edytorskiego. Autorka pokazuje, że całkowicie różny sposób prowadzenia dzienników przez obu pisarzy – chaotyczny przez Reymonta i systematyczny przez Żeromskiego – skutkuje podejmowaniem przez edytorów odmiennych działań. W przypadku autora Chłopów są to działania nakierowane na porządkowanie rozproszonego archiwum pisarza, kwalifikowanie jego zapisów jako diarystycznych i scalanie ich w dziennik, w przypadku Żeromskiego – na wykluczaniu, zgodnie z przyjętą koncepcją wydania, elementów niecenzuralnych lub niediarystycznych z zeszytów, w których autor prowadził swój młodzieńczy dziennik
"The seen", "the felt", and "the thought out". The Colours of the City in Władysław Stanisław Reymont's writings
No full textThis article attempt to analyze Reymont’s writings, paying particular attentionto how he created urban space; most specifically, the author looksat the way in which Reymont used the palette of colours to depict the cityin general. The author starts with a quote from Reymont’s letter to AntoniWodziński: ‘Myself I consider everything I have written until “Chłopi” myliterary introduction. These are the things that are seen, now it is time forwhat is felt, and later for the thought out’.The interpretation of the urbancolour scheme in the novellas, “Ziemia Obiecana”, and “Wampir”, usingthree registers – a diachronic layout, referential optics, and in the context ofthe Young Poland mythology about the evils of the city – reveals that colourin Reymont’s prose on urban topics (with the exception of a few early texts)results from ‘the seen’ only to a limited degree, and that it is owed more to‘the felt’ and ‘the thought out’. All this bears witness to the antirevolutionaryviews of Reymont and the Young Poland’s ‘urbanophobia’ and is a palpablesign of the historico-literary affectability of the period
Rola intymistyki w edycji krytycznej tekstów literackich. Na przykładzie „Walki z szatanem" Stefana Żeromskiego
No full textThe article is a polemics with the thesis fut forward by Paweł Bem in his article entitled Dlaczego polskie edytorstwo naukowe nie istnieje („Teksty Drugie” 2016, no 1). On the basis of publications by Zbigniew Goliński, especially the book Edytorstwo – tekstologia. Przekroje (Wrocław 1969) and Wstęp to the first volume of Pisma zebrine by Stefan Żeromski (Warsaw 1981), the author argues that Goliński’s own idea for the publication of Żeromski’s works is pioneering in the context of many contemporary American and European theories on text. The role of intimistic writing (correspondence, memoirs, diaries of a writer or third parties) in preparing a critical edition in the model proposed by Goliński (for example, for determining the form of the text and recreating subsequent phases of its creation), is decribed by the author on the example of Walka z szatanem trilogy.Artykuł stanowi polemikę z tezami wysuniętymi przez Pawła Bema w artykule Dlaczego polskie edytorstwo naukowe nie istnieje („Teksty Drugie” 2016, nr 1). Na podstawie publikacji Zbigniewa Golińskiego, przede wszystkim książki Edytorstwo – tekstologia. Przekroje (Wrocław 1969) i Wstępu do pierwszego tomu Pism zebranych Stefana Żeromskiego (Warszawa 1981) autorka dowodzi, że autorski pomysł Golińskiego na pełne krytyczne wydanie dzieł Żeromskiego jest prekursorski wobec wielu współczesnych amerykańskich i europejskich teorii tekstu. Rolę piśmiennictwa intymistycznego (korespondencji, wspomnień, dzienników pisarza i osób trzecich) dla przygotowania edycji krytycznej w modelu zaproponowanym przez Golińskiego (m.in. dla ustalenia brzmienia tekstu oraz odtworzenia kolejnych faz jego powstawania) autorka omawia na przykładzie trylogii Walka z szatanem
"Widziane", "czute" i "myślane". Kolory miasta w twórczości Władysława Stanisława Reymonta
No full textThis article attempt to analyze Reymont’s writings, paying particular attentionto how he created urban space; most specifically, the author looksat the way in which Reymont used the palette of colours to depict the cityin general. The author starts with a quote from Reymont’s letter to AntoniWodziński: ‘Myself I consider everything I have written until “Chłopi” myliterary introduction. These are the things that are seen, now it is time forwhat is felt, and later for the thought out’.The interpretation of the urbancolour scheme in the novellas, “Ziemia Obiecana”, and “Wampir”, usingthree registers – a diachronic layout, referential optics, and in the context ofthe Young Poland mythology about the evils of the city – reveals that colourin Reymont’s prose on urban topics (with the exception of a few early texts)results from ‘the seen’ only to a limited degree, and that it is owed more to‘the felt’ and ‘the thought out’. All this bears witness to the antirevolutionaryviews of Reymont and the Young Poland’s ‘urbanophobia’ and is a palpablesign of the historico-literary affectability of the period
„Poskreślać, opuścić, nie drukować…”. Autocenzura "Zamieci" Stefana Żeromskiego
No full textFor almost twenty-five years Żeromski created and published under the pressure of restrictive and harsh Russian censorship. German censorship, which was in force in the lands of the former kingdom, supervised two novels written by the author: the book version of Nawracanie Judasza (1916) and the first printing of Zamieć (1916). Censors were not very strict – they removed only from Zamieć (from its book version) one short excerpt with a warning regarding the economic expansion of the Germans in the mining areas of Silesia and Galicia. Surprisingly, the censorship was supported by the author, who uncompromisingly treated the first printing of Zamieć – his action resembled the way in which Russian officials censored the Warsaw edition of Wierna rzeka.The editorial history of Zamieć – a novel about Ryszard Nienaski’s obsessive jealousy of Xenia Granowska – is exceptional as it presents the only one example of Żeromski’s self-censorship for reasons relating to morality. Furthermore, the modification of the text was not the result of demands or expectations expressed by some institutions; it was the author himself who decided to introduce changes. In the letter addressed to the publisher of Zamieć, Jakub Mortkowicz, dated 18 April 1916, the author stated that he wanted to adjust the novel – prepared before the war – to the historical conditions: the writer wished to tone down the brutal language and erase erotic scenes which seemed inappropriate when correlated to the readers’ war experience. Although his motivation is not startling, the strategy adopted by Żeromski might be stupefying: the suddenness of his decision and the great extent of his irreversible interference.Żeromski pisał i wydawał pod presją restrykcyjnej, ostrej rosyjskiej cenzury niemal dwadzieścia pięć lat. Cenzura niemiecka, krótko obowiązująca na ziemiach dawnego Królestwa, objęła swoją kontrolą tylko dwie powieści pisarza: wydanie książkowe Nawracania Judasza (1916) oraz pierwodruk czasopiśmienniczy i książkowy Zamieci (1916). Wykazała się wobec tych tekstów łagodnością – usunęła jedynie z Zamieci (i wyłącznie z jej edycji książkowej) jeden krótki fragment, zawierający ostrzeżenie przed ekspansją ekonomiczną Niemców na tereny górnicze Śląska i Galicji. Cenzurę urzędową wspomógł jednak nieoczekiwanie autor, który obszedł się z pierwodrukami Zamieci niemal z taką samą bezwzględnością, jak cenzorzy rosyjscy z warszawskim wydaniem Wiernej rzeki.Dzieje wydawnicze Zamieci – powieści opowiadającej historię obsesyjnej zazdrości Ryszarda Nienaskiego o Xenię Granowską – są o tyle wyjątkowe, że stanowią jedyny w twórczości Żeromskiego przypadek autocenzury nie ze względów politycznych, tylko obyczajowych. W dodatku znaczne okaleczenie tekstu nie było wynikiem żądań czy choćby oczekiwań jakiejkolwiek instytucji, ale zostało przeprowadzone z inicjatywy autora. Z listu Żeromskiego do wydawcy Zamieci, Jakuba Mortkowicza, z 18 kwietnia 1916 roku wynika, że pisarzowi zależało na dostosowaniu tej powieści – w zasadniczym swym kształcie przygotowanej jeszcze przed wojną – do warunków historycznych: autor chciał złagodzić brutalny język oraz wyeliminować jaskrawe erotyczne sceny, zupełnie niestosowne w obliczu wojennych doświadczeń czytelników. Choć ta motywacja nie dziwi, to jednak zaskakuje strategia przyjęta przez Żeromskiego wobec własnego utworu: nagłość jego decyzji oraz ogromny zasięg – jak miało później się okazać – nieodwracalnych ingerencji
Helena Radziszewska i jej rodzina. Suplement do Dzienników Stefana Żeromskiego
No full textThis article attempts to reconstruct the biography of Helena Radziszewska, née Zeitheim (1855–1934), as well as the history of her family. Helena was one of the most important women in Stefan Żeromski’s life, as he had strong feelings for her and devoted many pages to her in his youthful diaries. Until recently, the writer’s biographers had had limited information about Helena. They knew she was a sister of Żeromski’s stepmother, was almost ten years older than him, was a mother of two (later three) daughters, the wife of a stationmaster, Leon Radziszewski, and a lover of young Żeromski. The first incomplete biography of Helena ended with the events of World War I and was published in the Biographical Dictionary for the first volume of the critical edition of the writer’s Diaries (2021); a brief biography of her husband was published in the Biographical Dictionary for the second volume (2023). The author of the article managed to obtain new materials that allowed for a much more complete reconstruction of the fate of Radziszewska and her family.Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji biografii Heleny z Zeitheimów Radziszewskiej (1855–1934) oraz dziejów jej rodziny. Helena była jedną z ważniejszych kobiet w życiu Stefana Żeromskiego, który darzył ją silnym uczuciem i poświęcił jej wiele stronic w młodzieńczych dziennikach. Do niedawna biografowie pisarza wiedzieli o Helenie tylko tyle, że była ona siostrą macochy Żeromskiego, kobietą niemal dziesięć lat od niego starszą, matką dwóch (potem trzech) córek, żoną naczelnika stacji Leona Radziszewskiego – i kochanką młodego Żeromskiego. Pierwszy niepełny biogram Heleny, zawierający niektóre informacje na temat jej rodziców, dwóch córek oraz męża, i urwany na wydarzeniach I wojny światowej, został opublikowany w Słowniku biograficznym do pierwszego tomu wydania krytycznego Dzienników pisarza (2021); skrótowy biogram jej męża – w Słowniku biograficznym do tomu drugiego (2023). Autorce artykułu udało się dotrzeć do nowych materiałów, które pozwoliły na dużo pełniejszą rekonstrukcję losów Radziszewskiej i jej rodziny
Anna versus Xenia. Pułapki biograficznej lektury Zamieci Stefana Żeromskiego
Full text linkAn attempt is undertaken in this paper to demonstrate what traps are inherent in a biographical reading of Stefan Żeromski’s Zamieć (Blizzard). The author traces relations between Anna Zawadzka (the writer’s partner) and Xenia Granowska (the novel’s protagonist) and reconstructs the background to the text. The analysis implies it would be far safer to treat Zamieć as a broadly-defined autobiographical novel than to build straightforward parallels between Anna and Xenia.An attempt is undertaken in this paper to demonstrate what traps are inherent in a biographical reading of Stefan Żeromski’s Zamieć (Blizzard). The author traces relations between Anna Zawadzka (the writer’s partner) and Xenia Granowska (the novel’s protagonist) and reconstructs the background to the text. The analysis implies it would be far safer to treat Zamieć as a broadly-defined autobiographical novel than to build straightforward parallels between Anna and Xenia
Autograf „Faraona” i jego dzieje
No full textThe article attempts to reconstruct the history of the Pharaoh’s manuscript from the time Bolesław Prus began writing it (1894) until modern times. This reconstruction aims to gather knowledge about the Pharaoh’s manuscript and check if the history and materiality of the manuscript contain some clues about the most controversial part of the novel, the epilogue. The article says that the decision to keep the novel’s ending in the manuscript was not made by a censor or the publisher but by Bolesław Prus himself.Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji historii autografu Faraona od momentu rozpoczęcia jego pisania przez Bolesława Prusa (1894) aż po czasy współczesne. Celem rekonstrukcji jest nie tylko uporządkowanie wiedzy o manuskrypcie Faraona, ale też sprawdzenie, czy w dziejach rękopisu oraz w jego materialności kryją się jakieś wskazówki dotyczące najbardziej problematycznej części powieści, czyli tzw. epilogu. Dowodzenie zostało oparte głównie na poszlakach, ale przekonuje, że o pozostawieniu zakończenia utworu w rękopisie nie zadecydował cenzor ani wydawcy pierwodruku prasowego, tylko Prus
Literackie i rodzinne tajemnice z Wielką Wojną w tle. O "Walce z szatanem" Stefana Żeromskiego (Literary and family secrets with the Great War in the background. On Stefan Żeromski's "Walka z szatanem" [The struggle with the Satan])
No full textThis article attempts to explain the mysteries of "the weakest novel" of Żeromski. It is argued on the basis of the writer's correspondence and textual analysis of the Walka z Szatanem that both the genesis of this work, its stylistic and story inconsistencies are motivated by a particular personal situation, in which the writer was at the beginning of the 1913. It seems that this quite unexpected decision – in the context of earlier writing plans – on a new contemporary novel undertaking the subject of major social movements on the eve of the World War I, and requiring studies in the libraries of Western Europe, was a pretext to justify Żeromski's trip to Italy for Anna Zawadzka who was expecting a birth of their child. Unfavourable for quiet work working conditions (his son Adaś at risk of tuberculosis and his wife, Oktawia, stayed in Zakopane, both unaware of Żeromski's relationship with Anna for a long time) are reflected in the structure of the text, which in a surprisingly high degree co-match with the prescribed or paraphrased by Żeromski excerpts of books, brochures, and notes of other authors. The article aims to trace the intertwined, difficult, and complicated fate of the writer, his work and history
- …
