Journals University of Lodz
Not a member yet
21192 research outputs found
Sort by
Relikty prawne: pojęcie, teoria, metodologia
No full textThe present conceptual paper addresses selected issues concerning the emergent pluridisciplinary research topic on survivals—an essential part of the phenomenon of nomostasis—with particular emphasis on its theoretical underpinnings and methodological implications. It argues that the concept of a “legal survival” should be understood as a legal form (a legal institution, i.e. a set of functionally interconnected legal norms, a legal concept, a legal principle, or a legal rule) which had emerged in an earlier socio-economic, political or ideological-cultural context, and had had a specific function within that context but did not disappear despite a profound change of that context. A systemic transformation, such as the transition from feudalism to capitalism, from capitalism to state socialism, or back to capitalism, is a paradigmatic example of such a profound change of context, though not the only possible one. The paper addresses the ontology of legal survivals, drawing attention to the distinction between written law and legal practice, and formulates three tentative propositions concerning the theory of legal survivals: (1) the law of juristic inertia, which emphasises that lawyers tend to use old forms to express new content; (2) the law of functional adaptation of legal forms, which emphasises that old legal forms may be used to fulfil entirely new social functions; and (3) the law of decontextualisation of legal form, which emphasises that law oftentimes becomes entirely detached from its changing social context, even to the extent of becoming an irritant. Finally, the paper addresses the question of the methodology of studying legal survivals, arguing that it calls for a broadly inclusive pluridisciplinary approach, uniting the methods typical of legal history, comparative law, sociology of law and legal anthropology, with an overarching role for legal theory and the philosophy of law.Niniejszy artykuł koncepcyjny podejmuje wybrane zagadnienia związane z wyłaniającym się, pluridyscyplinarnym obszarem badawczym reliktów prawnych – stanowiących zasadniczy zrąb zjawiska nomostazy – ze szczególnym względnieneim jego teoretycznych podstaw oraz implikacji metodologicznych. Artykuł stoi na stanowisku, iż pojęcie „reliktu prawnego” należy rozumieć jako formę prawną (instytucję prawną, tj. zbiór funkcjonalnie powiązanych norm prawnych, pojęcie prawne, zasadę prawną lub normę prawną), która ukształtowała się w wcześniejszym kontekście społeczno-ekonomicznym, politycznym bądź ideologiczno-kulturowym i pełniła w tym kontekście określoną funkcję, lecz nie zanikła pomimo zasadniczej zmiany tego kontekstu. Przekształcenie systemowe – takie jak przejście od feudalizmu do kapitalizmu, od kapitalizmu do socjalizmu państwowego, bądź też powrót do kapitalizmu – stanowi paradygmatyczny przykład takiej głębokiej zmiany kontekstu, choć nie jest jedynym możliwym przypadkiem. Artykuł analizuje ontologię reliktów prawnych, zwracając uwagę na rozróżnienie między prawem pisanym a praktyką prawną, oraz formułuje trzy wstępne propozycje teoretyczne dotyczące reliktów prawnych: (1) prawo bezwładności prawniczej, które wskazuje, że prawnicy mają tendencję do posługiwania się dawnymi formami prawnymi w celu wyrażania nowej treści; (2) prawo funkcjonalnej adaptacji formy prawnej, które podkreśla, że dawne formy prawne mogą być wykorzystywane do realizacji całkowicie nowych funkcji społecznych; (3) prawo dekontekstualizacji formy prawnej, które wskazuje, że prawo nierzadko ulega całkowitemu oderwaniu od zmieniającego się kontekstu społecznego – niekiedy nawet do tego stopnia, iż staje się elementem drażniącym (irytantem). W końcowej części artykuł podejmuje problematykę metodologii badań nad reliktami prawnymi, wskazując na konieczność zastosowania szerokiego, pluridyscyplinarnego podejścia badawczego, łączącego metody typowe dla historii prawa, prawa porównawczego, socjologii prawa oraz antropologii prawnej, przy nadrzędnej roli teorii i filozofii prawa
La Vie dans les plis : l’utérus marial dans quelques sermons catholiques français du XVIIe siècle
No full textGothic stainglasses are sometimes described as symbols of the Virgin’s hymen: they transform sunrays’ appearance without diminishing their light. For obvious reasons of bienséance, Mary’s birthing is not represented as such in early modern sermons. However, the locus generationis of a body which is “begotten, not made” keeps being questioned well beyond the Middle Ages. Therefore, Mary’s uterus is evoked by a vast and complex metaphorical network: combining images of jail, blood, and sanctuary, preachers try to convey the idea of a figurative space, which symbolizes Incarnation, and announces Jesus’s tomb and his liberation. Flipping the images of the humiliating prison and painful narrowness, they make Mary’s uterus a paradoxical space, an hortus conclusus whose very darkness is a promise of light.Les vitraux gothiques sont parfois décrits comme des symboles de l’hymen marial : ils transforment l’apparence des rayons du soleil sans diminuer leur lumière. Pour d’évidentes raisons de bienséance, la mise au monde par Marie n’est pas représentée comme telle dans les sermons de la première modernité. Cependant, le locus generationis d’un corps qui est « engendré, non pas créé » se trouve questionné bien au-delà du Moyen-Âge. C’est pourquoi l’utérus de Marie est évoqué par un réseau métaphorique aussi vaste que complexe : combinant les images de la prison, du sang et du sanctuaire, les prédicateurs tentent de traduire l’idée d’un espace figural qui symbolise l’Incarnation, et annonce la tombe du Christ ainsi que sa libération. Inversant les images de l’humiliante prison et de l’étroitesse douloureuse, ils font de l’utérus marial un espace paradoxal, un hortus conclusus dont l’obscurité même est promesse de lumière
Uwagi nad rękopisem Lili Władysława Stanisława Reymonta
No full textThe short story Lili: A Sorrowful Idyll dates from the earliest phase of Władysław Stanisław Reymont’s work and has not yet become the subject of in-depth literary research. The purpose of this article is to present the results of a genetic analysis of the short story’s manuscript and to draw conclusions from a comparison of the manuscript with the work’s first edition, published in 1899.Nowela Lili. Żałosna idylla pochodzi z najwcześniejszej fazy twórczości Władysława Stanisława Reymonta i nie stała się dotąd osobnym przedmiotem pogłębionych badań literaturoznawczych. Celem artykułu jest zaprezentowanie wyników analizy genetycznej rękopisu noweli oraz przedstawienie wniosków z komparacji manuskryptu z pierwszym książkowym wydaniem utworu, które ukazało się w 1899 roku
Nauka i świętowanie w czasach Komisji Edukacji Narodowej: Recenzja książki Katarzyny Buczek, Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023
No full textThe article reviews Katarzyna Buczek’s monograph titled Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej [All Kinds of Holidays Always Worthy of Due Celebration: School Ceremonies in the Times of the Commission of National Education]. The main topic of this book involves the ways in which various celebrations tied to the school calendar were observed, such as the beginning and end of the school year, exams featuring rhetorical performances by outstanding students, farewell ceremonies for graduates, rector elections, as well as funerals of teachers and students. Religious celebrations such as Christmas and Easter are also discussed, along with state visits from prominent figures such as the king, primate Michał Poniatowski, and powerful nobles, including Karol Radziwiłł and Izabela Branicka. Furthermore, the book sheds light on the role of teachers and students in local community life.
The reviewer emphasises the validity of addressing this topic, which reflects Buczek’s extensive research interests, and praises the original approach that offers new insights into the history of education during Stanisław August Poniatowski`s years. The logical organisation of the study is acknowledged, as is the researcher’s use of a wide variety of manuscripts and printed sources, such as school records, occasional speeches, diaries, letters, travel journals of King Stanisław August, periodicals, poetry, and scholarly works in history, pedagogy, and literary studies. According to the author, the monograph’s key advantages include its engaging storytelling, dynamic prose, and meticulous scholarly framework – especially its digressive and commentary footnotes, which not only complement the argument but also reflect the author’s knowledge and passion.
The editorial structure of Katarzyna Buczek’s book is widely praised for its inclusion of an appendix with previously unpublished texts of speeches and poems, a name index, and a list of illustrations. However, some weaknesses are mentioned, including the choice to include only a selective bibliography instead of a comprehensive list of all cited sources, the lack of a classical introduction that would summarise the state of research and provide an overview of the source material (though these aspects can be reconstructed from the book’s extensive scholarly apparatus), and the absence of short, synthetic summaries in each analytical chapter. Furthermore, the section “Instead of a Conclusion” does not establish a research perspective. Despite these issues, the work is still seen as one that makes a substantial cognitive contribution.Artykuł jest recenzją monografii Katarzyny Buczek Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej. Głównym tematem recenzowanego opracowania są obchody różnych świąt wewnątrzszkolnych w placówkach edukacyjnych podległych Komisji Edukacji Narodowej. Należały do nich m.in. rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego, publiczne egzaminy (popisy) składane przez najzdolniejszych uczniów, oficjalne pożegnanie absolwentów. Osobną grupę uroczystości tworzą celebracje uświetniające ważne momenty z życia konkretnej placówki, tj. wybór rektora, promocje doktorskie pedagogów, wręczenie medali wyróżniającej się w nauce młodzieży, pogrzeby nauczycieli i uczniów. Uczniowie brali również czynny udział w obchodach świąt liturgicznych, np. Wielkanocy, Bożego Narodzenia, procesji Bożego Ciała oraz fetach związanych z odwiedzinami najważniejszych osób w państwie: króla, prymasa Michała Poniatowskiego, wpływowych magnatów, np. Karola Radziwiłła „Panie Kochanku”, Izabeli z Poniatowskich Branickiej.
Autorka recenzji podkreśla, że zaletami ocenianej monografii są: wybór i prezentacja tematu, sposób budowania wywodu, logiczna struktura, zgromadzona należąca do kilku dyscyplin (historia, literaturoznawstwo, pedagogika) literatura przedmiotu, umiejętne wykorzystanie i krytyka różnorodnych źródeł: pamiętniki, listy, prasa, królewskie diariusze podróży do Krakowa i Kaniowa, wiersze i mowy okolicznościowe, aparat naukowy, który celnie dopełnia główny wywód oraz rama wydawnicza ułatwiająca czytelnikowi korzystanie z książki.
Zdaniem Recenzentki nieco słabszą stroną niniejszego studium jest niedopracowana kompozycja przejawiająca się m.in. brakiem podsumowań poszczególnych rozdziałów oraz wskazania kierunków dalszych poszukiwań naukowych, nieuwzględnienie elementów klasycznego wstępu, tzn. stanu badań, charakterystyki bazy źródłowej. Mimo powyższych uwag praca została oceniona pozytywnie ze względu na jej wysoką wartość poznawczą
Użyteczność społecznego paradygmatu schizofrenii na przykładzie badania narracji użytkowników społeczności r/schizophrenia
No full textThe aim of this article is to demonstrate the effectiveness of applying the Social Paradigm of Schizophrenia (SPS) perspective in the analysis of user experiences on the r/schizophrenia subreddit. The study utilized the method of qualitative thematic analysis (treating narratives substantively as ways of defining the illness and associated experiences rather than as specific objects of specialized study themselves), supplemented by the use of CAQDAS tools. The text focuses on the platform’s unique mechanisms – such as reddiquette and moderation rules – which shape forms of communication and influence the processes of identity formation and building social support. The findings confirm that the social dimension of the schizophrenia experience is as crucial as the medical aspect, and that the SPS perspective can be an effective tool for a deeper understanding of the challenges and needs of individuals living with schizophrenia. Furthermore, the organization of communities such as r/schizophrenia may serve as an example of modern forms of support, allowing for the compensation of social deficits resulting from various disorders.Celem artykułu jest udowodnienie efektywności zastosowania perspektywy społecznego paradygmatu schizofrenii (SPS) w analizie doświadczeń użytkowników subreddita r/schizophrenia. W badaniu wykorzystano metodę jakościowej analizy tematycznej (traktując narracje substancjalnie, jako sposoby definiowania choroby i przeżyć z nią związanych, a nie specyficzny przedmiot wyspecjalizowanych studiów nad nimi), uzupełnioną wykorzystaniem narzędzi CAQDAS. Tekst koncentruje się na unikalnych mechanizmach funkcjonowania platformy – takich jak redikieta i zasady moderacji, które kształtują formy komunikacji i wpływają na procesy kształtowania tożsamości oraz budowania wsparcia społecznego. Wyniki analiz potwierdzają, że społeczny wymiar doświadczenia schizofrenii jest równie kluczowy co aspekt medyczny, a perspektywa SPS może być skutecznym narzędziem umożliwiającym głębsze zrozumienie wyzwań i potrzeb osób żyjących ze schizofrenią. Co więcej, społeczności takie jak r/schizophrenia mogą stanowić przykład nowoczesnych form wsparcia, pozwalających na rekompensatę deficytów społecznych wynikających z różnych zaburzeń
Relationship between Psychomotor Abilities vs. the Declared and Actual Physical Activity Levels among Women over 65 Years of Age
No full textIntroduction Psychomotor performance is a key indicator of functional aging and may be influenced by physical activity. Understanding how different activity levels relate to psychomotor abilities in older women is important for supporting independence in later life.
Study Aim To examine the association between reaction time, visuomotor coordination, movement anticipation, and both subjective and objective physical activity levels in women aged 65+.
Material and MethodsA total of 30 women from the University of the Third Age in Rzeszów (70.87 ± 6.07 years) participated. Psychomotor abilities were assessed using standardized computerized tasks, while physical activity was measured using a self-report questionnaire and objective monitoring.
ResultsHigher engagement in household physical activities was associated with faster simple reaction time. Conversely, a greater number of steps and higher low-intensity activity co-occurred with slower responses in choice-based and anticipation tasks. Increased sedentary time was related to poorer visuomotor reaction speed.
ConclusionsAlthough the observed associations were not fully consistent, the findings indicate that maintaining regular physical activity may help preserve psychomotor functioning and functional autonomy in aging women. Further research is needed to clarify the direction and mechanisms of these relationships
Le sexe féminin dans l’art contemporain : un organe en performance
No full textThe article examines a Western panorama of performances of the female sex since the end of the 1960s. The representation of the female sex in contemporary art has been a mode of expression of the feminism of artists seeking, among other things, to escape the hypersexualization of the female body. The female sex also engages the female reproductive organs in a process of reappropriation of the body: by becoming an object, or even a subject of creation, this part of the matrix body rediscovers its qualities as a living organic element, producer of fluids, made up of muscles and a possible place of pleasure. These images therefore engage what was the female sex towards another bodily representation free from the reproductive and libidinal functions instituted by the heteronormative male gaze of art history.L’article s’intéresse à un panorama occidental des mises en performance du sexe féminin depuis la fin des années 1960. La représentation du sexe féminin dans l’art contemporain a été un mode d’expression du féminisme par des artistes cherchant, entre autres, à échapper à l’hypersexualisation du corps des femmes. Le sexe féminin engage aussi les organes reproducteurs femelles dans un processus de réappropriation du corps : en devenant objet, voire sujet de création, cette partie du corps matricielle retrouve ses qualités d’élément organique vivant, producteur de fluides, constitué de muscles et lieu possible de la jouissance. Ces images engagent donc ce qui était le sexe féminin vers une autre représentation corporelle dégagée des fonctions reproductrices et libidinales instituées par le regard masculin hétéronormé de l’histoire de l’art
Nadzieja i przestroga – o interpretacjach Narzeczonych Alessandra Manzoniego w okresie pandemii we Włoszech
No full textAfter the outbreak of the coronavirus pandemic, the Italian society saw analogies to this unexpected situation not only in Boccaccio’s Decameron. An equally important point of reference in these difficult times was Alessandro Manzoni’s romantic work The Betrothed. An important theme of this historical novel set in the 17th century is the plague that ravaged Milan at that time. In a situation where the first mass cases of infection in the country appeared in the capital of Lombardy, and as a result of the decisions taken by national and regional authorities to close institutions and workplaces, Italy saw a resurgence of interest in Manzoni’s work, whose optimistic ending – a healing rain sent from heaven in the name of the author’s belief in providence – gave readers hope. However, it soon became apparent that Manzoni’s message in the face of a pandemic could also be a bitter warning. In The Betrothed, the Italian author develops the theme of the unjust persecution of the so-called untori – anointers, people falsely accused of deliberately spreading the disease. At a time of growing social distrust towards all those suspected of spreading the infection – foreigners, neighbours, friends, family members – the writer’s work once again explained the mechanisms of exclusion and accusatory attitudes towards the innocent. In my analysis, I will interpret Manzoni’s text in the context of the convergence of its themes with the situation of the Italian society in 2020 and look at how Italians related to them during the coronavirus pandemic.Po wybuchu pandemii koronawirusa włoskie społeczeństwo upatrywało analogii do tej niespodziewanej sytuacji nie tylko w Dekameronie Boccaccia. Równie istotnym punktem odniesienia w tych trudnych chwilach było dzieło epoki romantyzmu – Narzeczeni Alessandra Manzoniego. Ważnym wątkiem tej osadzonej w XVII wieku powieści historycznej jest zaraza, która spustoszyła wówczas Mediolan. W sytuacji, kiedy to właśnie w stolicy Lombardii pojawiły się pierwsze w kraju masowe przypadki zakażeń, a w wyniku decyzji władz krajowych i regionalnych rozpoczęło się zamykanie instytucji i miejsc pracy, we Włoszech zauważalnym zjawiskiem stało się ponownie sięganie po dzieło Manzoniego, którego optymistyczne zakończenie – uzdrawiający deszcz, zesłany przez niebiosa w imię wyznawanego przez autora prowidencjalizmu – dawało czytelnikom nadzieję. Już wkrótce miało się jednak okazać, że przesłanie Manzoniego w obliczu pandemii może mieć też charakter gorzkiego upomnienia. Włoski autor rozwija w Narzeczonych wątek niesłusznej nagonki na tzw. untori – mazaczy, ludzi bezpodstawnie oskarżanych o celowe rozprzestrzenianie choroby. W okresie narastającej nieufności społecznej wobec wszystkich osób podejrzewanych o przenoszenie infekcji – obcokrajowców, sąsiadów, przyjaciół, członków rodziny – dzieło pisarza po raz kolejny wyjaśniało mechanizmy wykluczania i oskarżycielskiej postawy wobec niewinnych. W mojej analizie dokonam interpretacji tekstu Manzoniego w kontekście zbieżności jego wątków z sytuacją społeczeństwa włoskiego z 2020 roku i przyjrzę się, w jaki sposób Włosi odnosili się do nich podczas pandemii koronawirusa
Pejzaż dźwiękowy powstania styczniowego w prozie Stefana Żeromskiego
No full textIn Wierna rzeka, Echa leśne, and Rozdzióbią nas kruki, wrony…, Stefan Żeromski depicts the January Uprising through a complex organisation of the soundscape, in which the past collides with the present. The dominant elements are not articulated words, but voices of pain: groans, murmurs, and sobs – haunting and unsettling. Equally constant are the sounds of nature and battle – the pounding of horses’ hooves or the rhythmic strikes of tools – evoking the image of combat. The acoustic sphere becomes a space of trauma, disrupting the order of both human and natural life. In each of these works, the struggle is portrayed as a disturbance of sonic harmony, emphasised by the omnipresent silence and the tension inherent in the act of listening.W Wiernej rzece, Echach leśnych i Rozdzióbią nas kruki, wrony... Stefan Żeromski ukazuje powstanie styczniowe poprzez złożoną organizację pejzażu dźwiękowego, w którym przeszłość ściera się z teraźniejszością. Dominują tu nie artykułowane słowa, lecz głosy bólu: jęki, pomruki i łkania, przejmujące i niepokojące. Stałym elementem są także odgłosy natury i walki – tętent koni czy rytmiczne uderzenia narzędzi – przywołujące obraz bitwy. Sfera akustyczna staje się przestrzenią traumy, zaburzenia ładu życia ludzkiego i przyrodniczego. W każdym z tych utworów walka ukazana jest jako zakłócenie dźwiękowej równowagi, podkreślane przez ciszę i napięcie towarzyszące oczekiwaniu na dźwięk