1,721,069 research outputs found
Introduction à la lecture de Nonius Marcellus, par Louis Quicherat.
Delisle Léopold. Introduction à la lecture de Nonius Marcellus, par Louis Quicherat.. In: Bibliothèque de l'école des chartes. 1872, tome 33. pp. 515-516
Les manuscrits de Nonius Marcellus, grammairien latin de la fin du IIIe siècle
Havet Louis. Les manuscrits de Nonius Marcellus, grammairien latin de la fin du IIIe siècle. In: Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 29ᵉ année, N. 2, 1885. pp. 132-135
Emplois de l'étymologie dans le De Proprietate sermonum de Nonius Marcellus
International audienceBad known et difficultly situated between Gellius and Priscian, Nonius Marcellus is our only source for a great number of poetic fragments, first of all, Varro's Menippean Satires. His Compendiosa doctrina, a twenty books' lexicon, collects heterogeneous lexical notices. The first of these books, the De proprietate sermonum, is focused on lexical correctness. Etymology is there a very useful commentary tool, but also a stylistic figure included in poetic citations. We aim at examining both uses, the way Nonius Marcellus uses each of them and his explanation of Latin etymological wordplay, and how a Latin grammarian can combine both approaches.Auteur méconnu et difficile à situer, Nonius Marcellus est notre seule source pour un nombre important de fragments poétiques, des Satires Ménippées en particulier. Sa Compendiosa doctrina, vingt livres formant un abrégé de ce qu'il faut savoir du lexique latin, rassemble de façon hétérogène des remarques de divers ordres. Le premier de ses livres, le De proprietate sermonum, s'attache à la correction lexicale. L'étymologie y constitue un outil de commentaire particulièrement efficace, mais est aussi à plusieurs reprises présente dans les citations poétiques sous différentes formes. Ce sont les liens entre ces deux emplois de l'étymologie que nous essaierons de cerner, la manière dont Nonius recourt à l'étymologie et dont il explique les jeux étymologiques des poètes latins, ainsi que les rapports entre les deux approches
Nonius Marcellus de proprietate sermonum, jam demum innumeris locis restitutus, multis locupletatus, ope vetustissimorum codicum, & industria Hadriani junii medici. Ad D. Maximilianum imp. additus est in calce fulgentij placiada libellus de prisco sermone ab eodem repurgatus. Index vocabulorum.
Source d'acquisition : Legs Baron A. Wittert ; 190
Chronica monasterii Savigniacensis sive tabula regum pontificumque ; Isidorus Hispalensis, Etymologiarum libri XX ; Hildebertus Cenomanensis, Carmina ; Nonius Marcellus, De conpendiosa doctrina ; Remigius Autissiodorensis, Commentarium in Martianum Capellam .
Numérisation effectuée à partir d'un document de substitution.F. 1v-5v : Chronica monasterii Savigniensis (éd. partielle dans Recueil des historiens des Gaules et de la France, t. 18, Paris, 1878, p. 350-351). F. 6r-163v : Isidorus Hispalensis, Etymologiarum libri XX (éd. W.M. Lindsay, Oxford, 1911).F. 6r : Index librorum, inc. « Incipit breviarium Ysidori ispalensis episcopi de libris Aethimologiarum. Ut valeas que requiris cito in hoc corpore... ». F. 6ra-8rb : Epistolae Isidori et Braulionis.F. 6ra: Braulioni Isidori Epistola I, inc. « Domino meo et Dei servo Braulioni episcopo Ysidorus. Omni desiderio desideravi nunc uidere faciem tuam... » (ibid.).F. 6ra-va : Isidoro Braulionis epistola II, inc. « Epistola Braulionis ad Ysidorum. Domino meo et vero domino Christique electo Isidoro episcoporum summo Braulio servus inutilis servorum Dei. O pie domne... » (ibid.).F. 6vb : Braulioni Isidori Epistola III, inc. « Isidori Epistola ad Braulionem. Domino meo et Dei servo Braulioni episcopo Ysidorus. Quia te incolumem cognovi... » (ibid.).F. 6vb-7vb : Isidoro Braulionis epistola IV, inc. « Item epistola Braulionis ad Isidorum. Domino meo et vere Domino Christique electo Ysidoro episcoporum summo Braulio servus inutilis servorum Dei. Solet repleri leticia homo... » (ibid.).F. 7vb-8ra : Braulioni Isidori Epistola V, inc. « Item Ysidorus Braulioni. Domino meo et Dei servo Braulioni episcopo Isidorus. Tue sanctitatis epistole me in urbe Toletana... » (ibid.).F. 8ra : Braulioni Isidori epistola VI, inc. « Item Braulioni Isidorus. Domino meo et Dei servo Braulioni episcopo Ysidorus. En tibi sicut pollicitus... » (ibid.).F. 8ra : Capitula librorum, inc. « I. De disciplina et arte... » (ibid.).F. 8rb-163vb : Inc. « De disciplina et arte. Disciplina a discendo nome accepit... », expl. « ...quod interdum pro signo interdum pro cura adhibetur ut vis morbi ignis ardore siccetur ». F. 164ra- 165va : Hildebertus Cenomanensis, Carmina minora , inc. « Est aliquando bono bene... », expl. « ...effigiat tempusque sequens augm… in oris ».F. 164ra : Carmen 3 Cur bono male vel malo bene, inc. « Est aliquando bono bene... » (éd. A.B. Scott, Leipzig, 2001).F. 164ra : Carmen 5 Unde malum, inc. « Qui petis unde malum... » (ibid.).F. 164ra : Carmen 21 De tribus missis in natale Domini, inc. « In natale sacro sacre... » (ibid.).F. 164rb-va : Carmen 22 De casu huius mundi, inc. « Nuper eram locuples... » (ibid.).F. 164va : Carmen 23 De Ermafrodito, inc. « Dum mea me mater... » (ibid.).F. 164va-vb : Carmen 25 De lapsus mundis, inc. « Non bene discernis... » (ibid.).F. 164vb : Carmen 34 De plagis Egipti, inc. « Prima rubens unda... » (ibid.).F. 164vb-165rb : Carmina 39 I-II-III-IV De sacramento baptismatis, coniugii, altaris, inc. « Baptismalis quedam forma fuit... » (ibid.).F. 165rb-va : Carmen 40 Cur Deus homo, inc. « Ade peccatum que conveniens... » (ibid.).F. 165va Carmen Suppl. 5, inc. « Indicat hic venter... » (ibid.). F. 165va : Hildebertus Cenomanensis, Liber de querimonia et conflictu carnis et spiritus seu animae , « His anime septem tibi vindicat actus... », expl. « ...excedit sensus meritumque recondita mercem(s) » (éd. P. Orth, Wien, 2000). F. 165vb-166ra : Hildebertus Cenomanensis, Carmina minora .F. 165vb : Carmen 45 Versus cuius supra quare dominicum corpus in tres partes frangatur, inc. « Tollimur e medio fatis… » (éd. A.B. Scott, Leipzig, 2001).F. 165vb-166ra : Carmen 42 De XII lapidibus et nominibus filiorum Israel, « Ruben precedens in origine… » (ibid.).F. 166ra : Carmen 43 Versus cuius supra Gauffridum abbatem Vindocinensis ecclesie qui anulo et sandaliis utebatur episcopalibus, inc. « Ars asino submisit... » (ibid.). F. 166ra-170vb : Hildebertus Cenomanensis, Versus de mysterio missae , inc. « Scribere proposui quo mistica… », expl. « ...Filius asseritur totiens aspergere patrem » (PL 171, 1178-1188). F. 171ra : Hildebertus Cenomanensis, Carmina . Carmen 16 Ad Nepotem, inc. « Formula vivendi presto… » (éd. A.B. Scott, Leipzig, 2001). Carmen 75 De vinea evangelica, inc. « Vinea culta fuit… » (éd. B. Haureau, Mélanges poétiques d’Hildebert de Lavardin, 1882) Carmen 4 De humano semine, inc. « Susceptum semen… » (ibid.). F. 171ra-rb : Nonius Marcellus, De conpendiosa doctrina , inc. Liber I « Canatim suatim bovatim canuum et suum... », expl. « ...gigerium pecur. Buceria bovum greges » (éd. W.M. Lindsay, Leipzig, 1903, p. 58). F. 171rb-172vb : Remigius Autissiodorensis, Commentarium in Martianum Capellam (excerpta), inc. « Glabella nuditatis frontis inter supercilia... », expl. « ...mediatenus : usque ad medietatem. Libramentum Helyosol Helytoides. Oblicus : cursus a sole. Infuscare » (éd. C.E. Lutz, Leiden, 1962).Le ms. a été copié en Normandie vers le milieu du XIIe siècle. Il a appartenu à l’abbaye de Savigny (cf. Bondéelle-Souchier, Bibl. cist., p. 281). Au XVIIe s., il était encore conservé dans la bibliothèque de la même abbaye : c’est l’item 33 de la liste des livres signalés par Du Molinet à Etienne Baluze en juin 1678 (cf. Delisle, Cab. Mss, I, p. 529). Le ms. fut demandé par Baluze pour la bibliothèque de Jean-Baptiste Colbert (1619-1683), où il arriva probablement avec d’autres mss le 21 janvier 1679. Au f. 1r, ancienne cote « Codex Colbertinus 1050 ». En 1732, le volume entra dans la Bibliothèque du roi, dont il porte la cote « Regius 420.2 ».Lieu de copie : France (Normandie
De compendiosa doctrina libri XX / digital edition published by digilibLT digital library of late-Latin texts
Correzione linguistica I lettura: Michele Balossino (Libri I-III), Martina Loberti (Liber IV) e Valeria Guiglia (Libri V-XX); II lettura: Raffaella Tabacco (Libri I-XX)
Codifica XML Nadia Rosso
HomePage del progetto: https://digiliblt.uniupo.it/
Documentazione: https://digiliblt.uniupo.it/progetto.ph
Note su Nonio Marcello e la tradizione grammaticale latina
On the role played by Nonius Marcellus in the history of grammar and lexicography
- …
