34 research outputs found
“The Sabbath” by A. J. Heschel
No full textThe article analyzes the treatise written by Abraham Joshua Heschel, entitled The Sabbath, spinning at the same time reflection on the philosophy of time in the works of the Jewish author. According to Herschel, time it is a concept superior to space, because it is an attribute of God and holiness. The author discusses the importance of the sanctity of the seventh day, when – according to the words of the Bible – God rested, as well as the role of rest, leading to the unification of the dual nature of the human. He also stresses the importance of silence – a precondition to hear the melody of time. Moreover, Heschel criticizes in his treatise the view on Judaism presented by Spinoza and Moses Mendelssohn, describing it as religious behaviorism.JACEK JUSZKIEWICZ, mgr, poeta, fotografik, kulturoznawca, krytyk sztuki, politolog, kryminolog, doktorant w Katedrze Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” w Instytucie Filologii Polskiej UwB. Jego wiersze były nagradzane i wyróżniane na ogólnopolskich konkursach poetyckich. Publikował w: „Martyrii”, antologii pokonkursowej „Buława Hetmańska” 2013, „Epei”, antologii ekumenicznej oraz „Metaforze”. Współorganizator IV Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Żydzi wschodniej Polski” (Białystok 2015). Autor artykułów: Kobieta turecka w „Stambule” Orhana Pamuka (2013) oraz Prometeusz „socjalny” (2014). Ostatnio wydał zbiór wierszy: Do Hioba… (Białystok 2015).Uniwersytet w BiałymstokuEncyklopedia biblijna, red. W. Chrostowski, Warszawa 2004Heschel A. J., Bóg szukający człowieka, Kraków 2007.Heschel A. J., Szabat, przeł. H. Halkowski, Kraków 2009.26327
The Woman Who Writes Herself. Monstrous Biographes of Julia Mrok
No full textCelem artykułu jest przeanalizowanie sieci intertekstualnych nawiązań oraz ich funkcji w książce Joanny Bator Rok królika. Podstawowym intertekstem w podjętej analizie jest powieść Mary Shelley zatytułowana Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz. Autorka skupia się przede wszystkim na paralelach opartych na romantycznym motywie sobowtóra oraz stara się pokazać, za pomocą narzędzi interpretacyjnych feministycznej krytyki literackiej, ważne aspekty pisarstwa kobiet w obu powieściach.In this article author analyze intertextual references and their functions in the book by Joanna Bator Rok królika. The main text for analysisis is Mary Shelley’s novel Frankenstein, or modern Prometheus. The author focuses primarily on parallels based on the romantic double and tries to show using feminist literary criticism interpretative instruments important aspects of women’s writing in both novels.Paulina Skrzyp – doktorantka na wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się głównie wokół literatury pierwszej połowy XIX wieku oraz żywotności romantycznej tradycji literackiej w literaturze późniejszych epok.Uniwersytet Śląski w KatowicachBator J., Rok królika, Kraków 2016.Gemra A., Od gotyku do horroru. Wilkołak, wampir i monstrum Frankensteina w wybranych utworach, Wrocław 2008.Gilbert S.M., Gubar S., Bliźniacza siostra grozy: potworna Ewa Marii Shelley, przeł. T. Bliczewski i A. Kowalcze-Pawlik, w: Sztuka interpretacji w ostatnim półwieczu, t. 3, oprac. H. Markiewicz, Kraków 2011.Kłosińska. K, Kobieta autorka, „Teksty Drugie” 1995, nr 3/4.Kłosińska K., Marry Shelley „Frankenstein”, w: tejże, Feministyczna krytyka literacka, Katowice 2010.Kolasińska I., Gotycka noc, która stworzyła „Frankensteina”, w: Wokół gotycyzmów, red. G. Gazda, A. Izdebska, J. Płuciennik, Kraków 2002.Kraskowska E., Kilka uwag na temat powieści kobiecej¸ „Teksty Drugie” 1993, nr 4/5/6.Majbroda K., Feministyczna krytyka literatury w Polsce po 1989 roku, Kraków 2012.Majchrowski Z., Sobowtór, w: Słownik literatury XIX wieku, Wrocław 2009.Marcela M., Monstruarium nowoczesne, Katowice 2015.Shelley M., Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz, przeł. M. Płaza, Czerwonak 2013.Sobolczyk P., Gotycyzm – modernistyczny sobowtór odmieńca, Gdańsk 2017.Szczuka K., Kopciuszek, Frankenstein i inne, Kraków 2001.Turney J., Ślady Frankensteina. Nauka, genetyka i kultura masowa, przeł. M. Wiśniewska, Warszawa 2001.819
Słusznie zapomniany - "Prometeusz" Zygmunta Różyckiego
No full textThe article deals with the poem ‘Prometheus’ by Zygmunt Rozycki, one of the almost entirely forgotten Young Polish poets, who enjoyed his relative popularity in the lower intellectual environment at the turn of the 19th and 20th century. The author covers one of the most significant mythological themes which is the struggle of the Titan punished by the gods. Although the theme seems to be very attractive, the final artistic effect raises many questions and doubts. In my essay I am trying to show various weaknesses and inconsistencies of this poem in order to distinguish its graphomanic and epigonic features in comparison to previous Young Polish artists’ achievements.The article deals with the poem ‘Prometheus’ by Zygmunt Rozycki, one of the almost entirely forgotten Young Polish poets, who enjoyed his relative popularity in the lower intellectual environment at the turn of the 19th and 20th century. The author covers one of the most significant mythological themes which is the struggle of the Titan punished by the gods. Although the theme seems to be very attractive, the final artistic effect raises many questions and doubts. In my essay I am trying to show various weaknesses and inconsistencies of this poem in order to distinguish its graphomanic and epigonic features in comparison to previous Young Polish artists’ achievements
Prometeusz jako symbol wiecznego wyzwania
No full textL’articolo mira a descrivere il mito di Prometeo visto come la fonte e il risultato di una sfida continua che la gente è stata costretta a far fronte con i secoli. Basandosi sull’antica tradizione e sulle varie versioni e interpretazioni della mitica storia del Titano, l’autore trae conclusione che la figura di Prometeo possa essere percepita come stimolo, in modo positivo e negativo, della storia del genere umano e che tale immagine di Prometeo è sopravvissuta ed è ancora presente nella cultura contemporanea e viene utilizzata e riutilizzata per sottolineare momenti sempre significativi del cambiamento della civiltà.The article aims to describe the myth of Prometheus seen as the source and result of a continuous challenge that people have been forced to cope with through centuries. Basing on the ancient tradition and various versions and interpretations of the mythical story of the Titan the author draws conclusion that the figure of Prometheus may be perceived as the stimulus, in positive as well as negative way, of the history of human kind and that such an image of Prometheus survived and is still present in contemporary culture and is used and reused to underline always significant moments of civilization change.Artykuł ma na celu ukazanie, że mit o Prometeuszu może być uznany za źródło i efekt nieustających wyzwań świata, którym człowiek przez wieki musiał stawić czoła. Opierając się na tradycji starożytnej i różnych wersjach i interpretacjach mitu o tytanie autorka dowodzi, że postać Prometeusza może być postrzegana jako pewnego rodzaju bodziec, zarówno pozytywny, jak i negatywny, który wpływał na historię ludzkości oraz że tego typu wizja Prometeusza przetrwała i jest nadal obecna w kulturze współczesnej i jest ciągle wykorzystywana w celu podkreślenia najbardziej znaczących momentów cywilizacyjnych przemian
Edmund Choyecky’s Odessa
No full textThe author shows an unusual – for it is negative and ironic – picture of Odessa in the first half of the nineteenth century, seen through the eyes of a bilingual writer, Edmund Chojecki (in France called Charles Edmond), who published Wspomnienia z podróży po Krymie (Memoirs from a Journey to Crimea) in Warsaw in 1845. The author of the paper argues: "Because of Chojecki's interest in history, the less than forty-seven years old Odessa does not impress him much. He mocks the city, seeing in it an exaggerated caricature of the contemporary West. Chojecki's Odessa seems to be a rather inept imitation of European cities. Everything seems to be only similar, and, thus, imperfect and caricatural. He criticizes the opera, the architecture, the interest in art, and the everyday life of the inhabitants, which relies only on the interest in trade and apparel. As the author of the memoir notes, even the summer period differs from other seasons only because of an increased number of people on the streets. Chojecki does not refer to the social structure of the city, the national diversity or the colour typical of harbour cities."JACEK JUSZKIEWICZ – mgr, poeta, fotografik, kulturoznawca, krytyk sztuki, politolog, kryminolog, doktorant w Katedrze Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” w Instytucie Filologii Polskiej UwB. Jego wiersze były nagradzane i wyróżniane na ogólnopolskich konkursach poetyckich. Publikował w: „Martyrii”, antologii pokonkursowej „Buława Hetmańska” 2013, „Epei”, antologii ekumenicznej oraz „Metaforze”. Współorganizator IV Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Żydzi Wschodniej Polski” (Białystok 2015). Autor artykułów: Kobieta turecka w „Stambule” Orhana Pamuka (2013) oraz Prometeusz „socjalny” (2014). Ostatnio wydał zbiór wierszy: Do Hioba… (Białystok 2015). Przygotował na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku rozprawę doktorską Odessa w literaturze polskiej pierwszej połowy XIX wieku [2018].Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” Uniwersytet w BiałymstokuBachórz Józef, „Alkhadar” Edmunda Chojeckiego. Rozterki wieku, „Prace Polonistyczne” nr 36 (1980).Markiewicz Zygmunt, Polsko-francuskie związki literackie, Warszawa 1986.Owczarz Ewa, W zaczarowanym kręgu salonów. O przestrzeni salonu w polskich powieściach o arystokracji, [w:] Czas i przestrzeń w prozie polskiej XIX i XX w., red. Cz. Niedzielski, J. Speina, Toruń 1990.Chojecki Edmund, Wspomnienia z podróży po Krymie, Warszawa 1845.Chojecki Edmund, Rewolucjoniści i stronnictwa wsteczne, Berlin 1849.Kalinowska Izabela, Between East and West: Polish and Russian Nineteenth-Century Travel to the Orient, University of Rochester Press 2004.14915
Satysfakcja z życia a empatia i poczucie umiejscowienia kontroli bezdomnych kobiet. Doniesienie wstępne
No full textThe goal of the current study was to juxtapose the satisfaction with life and empathy along with the sense of locus of control among homeless women. We used Diener’s Satisfaction With Life Scale (SWLS), adapted to Polish by Z. Juczyński; Rotter’s Internal-External Control Scale, Kazimierczak & Plopa’s Emphatic Sensitivity Scale (scale originally in Polish under the name Skala Wrażliwości Empatycznej, SWE), as well a questionnaire constructed by the author for the purposes of this study. 21 homeless women inhabitants of homeless shelters (Prometeusz and Monar-Markot in Gdańsk, Poland) and residential training and rehabilitation centre (Osiedle Na Sitowiu, Gdańsk, Poland) took part in the study. Results suggest a correlation between the demographic along with psychosocial factors and the assessment of satisfaction with life as well as the levels of empathy of the investigated group. Participant’s satisfaction with life was either low or very low. The empathy levels were also low. The group was characterized by average levels of sense of internal control. A relationship was observed between the levels of satisfaction with life and the locus of control. Homeless women characterized by a higher sense of satisfaction with life had a sense of external locus of control
Two Codes of Mr. Cogito. Remarks about the Framing Device of Zbigniew Herbert’s Collection Mr. Cogito
No full textThe article is an interpretation of the first and last work of the volume published in 1974, which outline a different formula for treating ethical issues. The traditional, value-based vision of morality from the Message of Mr. Cogito is related to post-humanistic vision of the epiphany of the body expressed in the poem Mr. Cogito observes his face in the mirror. This combination makes Herbert’s volume ambiguous and complicates the unequivocal reading of the [email protected] Całbecki, dr hab., profesor nadzwyczajny w Katedrze Historii Literatury Uniwersytetu Gdańskiego. Autor książek:Miasta Józefa Czechowicza. Topografia wyobraźni (Lublin 2004), Czarna kropla nieskończoności. Fenomen lęku w poezji Jerzego Lieberta, Władysława Sebyły i Aleksandra Rymkiewicza (Wrocław 2008) i Zapośredniczona tożsamość. Tematy środkowoeuropejskie i polska literatura współczesna (Gdańsk 2013). Publikował m.in. w „Tekstach Drugich” i „Pamiętniku Literackim”.Wydział Filologiczny. Uniwersytet GdańskiBodin Per-Arno (2000), Barbarzyńca i lustro, w: Poznawanie Herberta 2, wyb. i wstęp A. Franaszek, Kraków: Wydawnictwo Literackie, s. 370–380.Gadamer Hans Georg (2001), Poetica. Wybrane eseje, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa: Wydawnictwo IBL.Głowiński Michał (1990), Mity przebrane. Dionizos, Narcyz, Prometeusz, Marchołt, Labirynt, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Heidegger Martin (2004), Bycie i czas, przeł. B. Baran, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.Heidegger Martin (1999), List o „humanizmie”, przeł. J. Tischner, w: M. Heidegger, Znaki drogi, Warszawa: Spacja, s. 271–312.Herbert Zbigniew (2004), Wiersze wybrane, wybór i opracowanie edytorskie R. Krynicki, Kraków: Wydawnictwo a5.Kundera Milan (1984), Zachód porwany albo tragedia Europy Środkowej, przeł. M.L., „Zeszyty Literackie” z. 5, s. 14–31.Markowski Marek Paweł (2012), Powszechna rozwiązłość. Schulz, egzystencja, literatura, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.Przybylski Ryszard (1998), Między cierpieniem a formą, w: Poznawanie Herberta, wyb. i wstęp A. Franaszek, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Schopenhauer Artur (1995), Świat jako wola i wyobrażenie, t. 2, przeł. J. Garewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.Żurawska Bogna (2004), W poszukiwaniu prawdy – czyli „Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz”, w: Dlaczego Herbert. Wiersze, komentarze, interpretacje, red. M. Woźniak-
Łabieniec, J. Wiśniewski, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 121–127.12799
Satysfakcja z życia a empatia i poczucie umiejscowienia kontroli bezdomnych kobiet. Doniesienie wstępne
No full textThe goal of the current study was to juxtapose the satisfaction with life and empathy along with the sense of locus of control among homeless women. We used Diener’s Satisfaction With Life Scale (SWLS), adapted to Polish by Z. Juczyński; Rotter’s Internal-External Control Scale, Kazimierczak & Plopa’s Emphatic Sensitivity Scale (scale originally in Polish under the name Skala Wrażliwości Empatycznej, SWE), as well a questionnaire constructed by the author for the purposes of this study.
21 homeless women inhabitants of homeless shelters (Prometeusz and Monar-Markot in Gdańsk, Poland) and residential training and rehabilitation centre (Osiedle Na Sitowiu, Gdańsk, Poland) took part in the study. Results suggest a correlation between the demographic along with psychosocial factors and the assessment of satisfaction with life as well as the levels of empathy of the investigated group. Participant’s satisfaction with life was either low or very low. The empathy levels were also low. The group was characterized by average levels of sense of internal control. A relationship was observed between the levels
of satisfaction with life and the locus of control. Homeless women characterized by a higher sense of satisfaction with life had a sense of external locus of control
Współczesność w świetle starożytnej debaty nad wartością mētis
No full textIn Today Through the Lens of the Ancient Debate on the Value of Mētis, the author examines contemporary challenges to freedom of speech in art, science, and politics through the ancient Greek concept of mētis—practical wisdom enabling success in life. He argues that mētis, rooted in the common sense of non-experts, faces suppression by those in power, termed the “anointed,” amid growing censorship and moralistic polarization. Drawing on Greek drama, particularly tragedies like Antigone and Prometheus Bound, the author highlights the role of mētis in exploring human complexity and fostering moral reflection, supported by insights from neuroscience and philosophy. The text contrasts mētis with hybris—excessive pride—illustrating how drama avoids simplistic judgments, promoting epistemic humility. The author connects these ideas to modern issues, suggesting that the erosion of liberal values and the marginalization of practical knowledge threaten individual agency. He concludes that mētis, alongside the moderation of sōphrosynē, offers a counterbalance to authoritarian tendencies. This interdisciplinary study underscores drama’s enduring relevance as a tool for understanding ethical dilemmas and resisting the overreach of power, urging a renewed appreciation for experiential wisdom in today’s world.W artykule pt. Today Through the Lens of the Ancient Debate on the Value of Mētis (Współczesność w świetle starożytnej debaty nad wartością mētis) autor analizuje współczesne wyzwania związane z wolnością słowa w sztuce, nauce i polityce poprzez pryzmat starożytnej greckiej koncepcji mētis – praktycznej mądrości umożliwiającej osiągnięcie sukcesu w życiu. Twierdzi on, że mētis, zakorzeniona w zdrowym rozsądku osób niebędących ekspertami, spotyka się z represjami ze strony osób sprawujących władzę, których nazywa się „namaszczonymi”, w obliczu rosnącej cenzury i moralistycznej polaryzacji. Opierając się na dramacie greckim, a zwłaszcza tragediach takich jak „Antygona” i „Prometeusz w okowach”, autor podkreśla rolę mētis w badaniu złożoności ludzkiej natury i pobudzaniu refleksji moralnej, wspierając swoje tezy spostrzeżeniami z zakresu neuronauki i filozofii. Artykuł kontrastuje mētis z hybris, rozumianym jako nadmierna duma, ilustrując, w jaki sposób dramat unika uproszczonych osądów, promując w zamian epistemiczną pokorę. Autor aplikuje te idee do współczesnych problemów, sugerując, że erozja wartości liberalnych i marginalizacja wiedzy praktycznej zagrażają indywidualnej sprawczości. Dochodzi wreszcie do wniosku, że mētis, wraz z umiarkowaniem, czyli tzw. sōphrosynē, stanowią przeciwwagę dla tendencji autorytarnych. To interdyscyplinarne studium podkreśla ponad czasowość dramatu jako narzędzie służące zrozumieniu dylematów etycznych i przeciwstawianiu się nadmiernej władzy, wzywając do ponownego docenienia mądrości opartej na doświadczeniu, także we współczesnym świecie
“I Saw an Execution”: Michał Głowiński’s Flashes of Ghetto Memory
No full textThe article is divided into six parts: Prolegomena, Perspective Polyphony, Poetics of Fragment, Ghetto Topics, Individualisms, and Ghetto Shards. The first part presents Michał Głowiński’s biography, introducing the context of the ghetto. Next, drawing on authentic documents, I outline different perspectives on the ghetto as experienced by children and adults. In the following part, I identify characteristic elements of the ghetto space presented in testimonies. Then I discuss the distinctness of Głowiński’s experience in relation to other testimonies. Finally, I demonstrate how different conventions and individual styles, if put together, constitute a rich literary represenation of the Warsaw Ghetto. The images leave an indelible impression, and this can be compared to wounds
leaving scars.KAMIL K. PILICHIEWICZ – dr nauk humanistycznych (ur. 1986) w zakresie literaturoznawstwa, kulturoznawca, pracownik Działu Naukowego Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku oraz stały współpracownik Katedry Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” Uniwersytetu w Białymstoku, redaktor pisma naukowego „Bibliotekarz Podlaski”. Zainteresowania badawcze: literatura polska i powszechna XIX i XX wieku, twórczość Juliusza Słowackiego, Czesława Miłosza, Michała Głowińskiego, literatura Zagłady, problematyka doświadczeń granicznych, autobiografizm, memuarystyka. Współredaktor naukowy (wraz z Jarosławem Ławskim) publikacji: Uniwersytet XXI wieku: nauka i lokalność. Studia (Białystok 2018); autor licznych artykułów, m.in.: „W olśnieniu, widzeniu, na obcy spójrz świat”. W entourage’u Miłoszowych światów (2020); Recepcja twórczości Gałczyńskiego jako wyzwanie. Kazus Michała Głowińskiego (2019). Wydał monografię: „Na tym najpiękniejszym ze światów”. Proza Michała Głowińskiego, Białystok 2020.Dział Naukowy Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w BiałymstokuAmiel I., Osmaleni, Warszawa 2010.Buryła S. [rec.]: Doświadczenie Zagłady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego, J. Kowalska-Leder, Wrocław 2009, „Pamiętnik Literacki” 2010, z. 4 (101).Buryła S., Topika Holocaustu. Wstępne rozpoznanie, [w:] Żydzi wschodniej Polski, Seria I: Świadectwa i interpretacje, red. B. Olech, J. Ławski, Białystok 2013.Głowiński M., Czarne sezony, wyd. III, Kraków 2002.Głowiński M., Fabuły przerwane. Małe szkice 1998–2007, Kraków 2008.Głowiński M., Kręgi obcości. Opowieść autobiograficzna, Kraków 2010.Głowiński M., Magdalenka z razowego chleba, Kraków 2001.Głowiński M., Mity przebrane: Dionizos, Narcyz, Prometeusz, Marchołt, labirynt, Kraków 1990.Głowiński M., Papuga i ratlerek. Opowiadania i małe szkice, Warszawa 2019.Głowiński M., Posłowie, [w:] I. Amiel, Osmaleni, Warszawa 2010.Głowiński M., Wielkie zderzenie, „Teksty Drugie” 2002, nr 3.Głowiński M., Zapisywanie Zagłady, z M. Głowińskim rozm. A. Grupińska, „Kontrapunkt. Magazyn Kulturalny Tygodnika Powszechnego” 2001, nr 1/2.Gutowski W., Porządek, trauma, elegancja, „Kwartalnik Artystyczny” 2010, nr 2.Hellich A., Autobiografia i ekspresja. „Kręgi obcości” Michała Głowińskiego, „Pamiętnik Literacki” 2017, z. 1.Kowalska-Leder J., Doświadczenie Zagłady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego, Wrocław 2009.Leociak J., Doświadczenia graniczne. Studia o dwudziestowiecznych formach reprezentacji, Warszawa 2018.Leociak J., Miejsca przejścia, albo o przekraczaniu granic nieprzekraczalnych, [w:] Żydzi wschodniej Polski, Seria I: Świadectwa i interpretacje, Białystok 2013.Leociak J., Relacje z getta warszawskiego: między osobowym a bezosobowym sposobem opowiadania, „Pamiętnik Literacki” 1996, z. 3.Leociak J., Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego, Toruń 2016.Ławski J., Tradycja i Wyniszczenie. Gwiazdy Felicji Nowak, [w:] Żydzi wschodniej Polski, Seria I: Świadectwa i interpretacje, Białystok 2013.Matuszewski R., Czarne sezony, „Więź” 1998, nr 8.Pilichiewicz K. K., „Na tym najpiękniejszym ze światów”. Proza Michała Głowińskiego, Białystok 2020.Podniesińska Z., (Re)konstrukcja dzieciństwa traumatycznego, [w:] Trauma, pamięć, wyobraźnia, red. Z. Podniesińska, J. Wróbel, Kraków 2011.Realizm (post)traumatyczny, „Teksty Drugie” 2012, nr 4.Tomczok M., „Opowiadanie jest stałym bytu cieniem”. Kilka uwag o kanonie Zagłady w literaturze najnowszej, „Narracje o Zagładzie” 2015, nr 1.Tozzi V., Przywileje świadectwa. Historia, pamięć i literatura w sporach o konstruowanie nieodległej przeszłości, „Teksty Drugie” 2010, nr 6.Ubertowska A., Świadectwo, trauma, głos. Literackie reprezentacje Holokaustu, Kraków 2007.Wolski P., Zawsze fragment. O polskim literaturoznawstwie i jego kanonie (Zagłady), „Narracje o Zagładzie” 2015, nr 1.10311
