1,720,963 research outputs found
À Sombra dos Cardeais : política e hegemonia eclesiástica no cisma papal de 1130
Fil: Duarte Rust, Leandro.
Universidade Federal de Minas Gerai
Dossiê Documental Privilegium Paschalis II
Este trabalho apresenta, em versão bilíngüe, latim-português, a tradução de fontes manuscritas que documentam parte da trajetória histórica de uma das mais recorrentes modalidades de poder do mundo feudal: a investidura laica. Os documentos aqui publicados foram selecionados segundo sua vinculação a um processo histórico de significativas repercussões no pensamento político medieval e nas relações entre regnum e sacerdotium. Referimo-nos aos duradouros embates entre papado e império pelo poder de investir clérigos em suas dignidades eclesiásticas, que culminaram na concessão do documento pontifício conhecido como “Privilégio da Ponte Mammolo”, ou simplesmente “Privilegium Paschalis II”, ao rei dos germânicos em abril de 1111
A medida da Terra Santa : a bula Ad Liberandam (1215) e a institucionalização das cruzadas
Este artigo apresenta algumas reflexões sobre as relações existentes entre a política pontifícia e a história das cruzadas em primórdios do século XIII. Recorremos à análise da Ad Liberandam, a bula expedida em 1215 por Inocêncio III para a convocação de uma nova cruzada a Jerusalém, com o propósito de demonstrar como o Papado sorveu mobilizações militares desta natureza, oportunidades inigualáveis para o exercício e o fortalecimento do governo papal. Por meio destes vínculos, as expedições de cruzadas foram expostas a um vigoroso processo de institucionalização. Este processo permitiu à Santa Sé reelaborar seus recursos de controle social bem como as estratégias de dominação por ela projetadas sobre a sociedade senhorialThis article presents some reflections on the existing relations between the pontifical politics and the history of the crusades in the early 13th century. We appeal to the analysis of Ad Liberandam, the bulla issued in 1215 by Innocent III to the convening of a new crusade to Jerusalem, in order to demonstrate how the Papacy transformed that notorious military mobilization in an unparalleled opportunity for the exercise and strengthening of the papal government. Through this association, the crusading expeditions were exposed to a vigorous process of institutionalization. This process allowed the Holy See redraws its media for social control and the strategies of domination projected by the popes on the seigniorial society
“MEU CORPO SERÁ TUA HERANÇA”: : A ELEIÇÃO PAPAL DE 1130
No ano de 1130 um profundo cisma no interior da igreja romana permitiu a eleição de dois cardeais como papas, instaurando uma longa e áspera disputa pelas lealdades cristãs medievais que se prolongaria por quase uma década. Este artigo tem como escopo central analisar o desenrolar desta tumultuada eleição e suas implicações para a legitimidade do poder pontifício. Com isto, serão tecidas algumas considerações sobre o papel desempenhado pelo direito canônico no curso dos eventos que deu forma ao cisma
A Santidade Enfurecida: monges e bispos medievais em uma disputa pelas emoções públicas
A Europa do século XI foi marcada por conflitos eclesiásticos. Embora as tensões entre laicos e clérigos atraiam, há mais de um século, a maior parcela da atenção dos historiadores – especialmente as chamadas lutas entre o sacerdócio e o império -, as disputas travadas entre segmentos da própria Igreja se multiplicaram e intensificaram, logrando grande repercussão documental. Entre os casos mais frequentes da escalada de embates na “Era da Reforma Gregoriana”, estavam os confrontos entre monges e bispos, cuja eclosão repercutia em numerosas direções: sobre a dominação aristocrática, as cadeias de controle patrimonial, os fundamentos da eclesiologia, as mobilizações urbanas, os consensos jurídicos. As páginas a seguir consistem em um estudo sobre um caso assim: por volta de 1034, uma desavença opôs a alta cúpula do bispado florentino a uma parcela do monacato local preenchendo décadas com relatos de milagres aterradores, clamores populares, desafios abertos ao papado e disputas sangrentas pela autoridade jurídica. A análise histórica desse conflito articula crônicas, cartulários, epistolários e diplomática, orientada pela hipótese de que o campo de atuação dos agentes teria sido afetado por um fator singular: o desvelamento de certas emoções deslocava a geografia das prerrogativas públicas
The measure of the Holy Land : the bula Ad Liberandam (1215) and institutionalization of the crusades
This article presents some reflections on the existing relations between the pontifical politics and the history of the crusades in the early 13th century. We appeal to the analysis of Ad Liberandam, the bulla issued in 1215 by Innocent III to the convening of a new crusade to Jerusalem, in order to demonstrate how the Papacy transformed that notorious military mobilization in an unparalleled opportunity for the exercise and strengthening of the papal government. Through this association, the crusading expeditions were exposed to a vigorous process of institutionalization. This process allowed the Holy See redraws its media for social control and the strategies of domination projected by the popes on the seigniorial society
A medida da Terra Santa : a bula Ad Liberandam (1215) e a institucionalização das cruzadas
Este artigo apresenta algumas reflexões sobre as relações existentes entre a política pontifícia e a história das cruzadas em primórdios do século XIII. Recorremos à análise da Ad Liberandam, a bula expedida em 1215 por Inocêncio III para a convocação de uma nova cruzada a Jerusalém, com o propósito de demonstrar como o Papado sorveu mobilizações militares desta natureza, oportunidades inigualáveis para o exercício e o fortalecimento do governo papal. Por meio destes vínculos, as expedições de cruzadas foram expostas a um vigoroso processo de institucionalização. Este processo permitiu à Santa Sé reelaborar seus recursos de controle social bem como as estratégias de dominação por ela projetadas sobre a sociedade senhorialThis article presents some reflections on the existing relations between the pontifical politics and the history of the crusades in the early 13th century. We appeal to the analysis of Ad Liberandam, the bulla issued in 1215 by Innocent III to the convening of a new crusade to Jerusalem, in order to demonstrate how the Papacy transformed that notorious military mobilization in an unparalleled opportunity for the exercise and strengthening of the papal government. Through this association, the crusading expeditions were exposed to a vigorous process of institutionalization. This process allowed the Holy See redraws its media for social control and the strategies of domination projected by the popes on the seigniorial society
À Sombra dos Cardeais: política e hegemonia eclesiástica no cisma papal de 1130
Em fevereiro de 1130, as muitas diferenças existentes dentro do colégio de cardeais estouraram como uma dupla eleição papal. No curto espaço de tempo de um dia, dois homens foram eleitos, aclamados e coroados em Roma como sucessores de São Pedro. Gregório Papareschi, cardeal diácono de Sant’Angelo, tomou assento na basílica de Latrão com o nome de Inocêncio II. Algumas horas depois, Pedro Pierleoni, cardeal presbítero dos Santos Comes e Damião, foi coberto pelos gestos e fórmulas dos ritos de coroação na basílica de São Pedro e se transformou em papa Anacleto II. Há décadas os historiadores asseguram que a controvérsia dividiu a Cristandade Ocidental mais profundamente do qualquer outro conflito anterior pela tiara papal. E a razão para isto estaria no fato de que o conflito teria sido a mais aguda manifestação política de um profundo choque de espiritualidades, da colisão das diferentes correntes religiosas formadas pelo ideal de purificar a vida cristã medieval. A luta pelo trono de Pedro teria sido a fratura institucional mais agressiva produzida pelas diferenças e polêmicas provocadas pelo ideal eclesiástico de reformar a sociedade cristã. Em oposição a este ponto de vista, este artigo propõe um novo ângulo de estudos para o Cisma papal de 1130, que consiste em demonstrar como a dinâmica e, sobretudo, o desfecho da disputa foram condicionados por compromissos clericais e lealdades políticas gerados pelas redes clientelares mantidas pelos cardeais, e não por alinhamentos de espiritualidades
A Santidade Enfurecida: monges e bispos medievais em uma disputa pelas emoções públicas
In the 11th century, Europe was marked by ecclesiastical conflicts. Although tensions between lay and clergy attracted, for more than a century, the largest share of the historians' attention - especially the so-called struggles between the priesthood and the empire -, the struggles between segments of the Church itself multiplied and intensified, achieving great documentary repercussion. Among the most frequent cases of disputes during the "Gregorian Reformation Era" were clashes between monks and bishops, whose outbreak had repercussions in numerous directions: on aristocratic domination, patrimonial control networks, foundations of ecclesiology, urban mobilizations, legal consensus. The following pages consist of a study of such a case: around 1034 a quarrel opposed the high echelon of the Florentine bishopric to a portion of local monasticism filling in decades with reports of terrifying miracles, popular clamours, open challenges to the papacy and bloody disputes by legal authority. The historical analysis of this conflict articulates chronicles, cartulars, epistolary and diplomatic, guided by the hypothesis that the field of action of agents would have been affected by a singular factor: the unveiling of certain emotions shifted the geography of public prerogatives.
Bibliography
Printed sources
ALEXANDRE II – Epistolas. PL 146: 1330.
ANDREA DE STRUMI – Vita Sancti Arialdi. MGH 30/2.
ANDREA DE STRUMI – Vita Sancti Johanni Gvalberti. MGH SS 30/2.
ANDREA DE STRUMI – Vita. AASS Iul.
ARNULFO – Gesta archiepiscoporum Mediolanensium. MGH SS 8.
ATO DE PISTOIA – Vita Altera. AASS Iul. 3.
ATO DE PISTOIA – Vita Sancti Iohannis Gvalberti. PL 146.
BERNOLDO DE COSTANÇA – De solution iuramentorum. MGH Ldl 2.
BONIZO DE SUTRI – Liber Ad Amicum. MGH Ldl 1.
CONRADO II – Diplomae. MGH DD K II.
Corpus iuris civilis. Vol.2. Codex Justinianus. Berlim: Weidmannos, 1906.
D’ACUNTO, Nicolangelo; SARACENO, Lorenzo (Org.) – Opere di Pier Damiani: Lettere (41-67). Roma: Città Nuova, 2002.
DESIDERIO DE MONTE CASSINO – Dialogi de Miraculis sancti Benedicti. MGH SS 30/2.
GAROFALO, Salvatore (Ed.) – Biblia sacra Vulgatae editionis Sixti V Pont. Max. iussu recognita et Clementis VIII auctoritate edita. Editio emendatissima apparatu critico instructa, cura et studio Monachorum Abbatiae Pontificiae Sancti Hieronymi in Urbe Ordinis Sancti Benedicti. Turim: Marietti, 1965.
LANDOLFO – Historia Mediolanensis. MGH 8: 76-96.
MOSIICI, Luciana (Ed.) – Le carte del monastero di San Miniato al Monte (secoli IX-XII). Florença: Olschki, 1990.
PIATOLLI, Renato (Ed.) – Le Carte della canonica della cattedrale di Firenze. Florença: Istituto storico italiano per il Medio Evo, 1938.
PEDRO DAMIÃO – Epistolas. MGH Briefe 2.
SCHIAPARELLI, Luigi (Ed.) – Le Carte del monastero di. S. Maria di Firenze (Badia). Vol.1. Roma: Ermanno Loescher, 1913.
SIGEBERTO DE GEMBLOUX – Chronica. MGH SS 6: 363.
UGHELLI – Italia Sacra, 3.
Vita Sancti Iohannis Gvalberti Anonyma. MGH SS 30/2: 1106.
Studies
ADOLPHS, Ralph; ANDLER, Daniel – “Investigating Emotions as Functional States Distinct from Feelings”. Emotion Review 10/3 (2018), pp. 191–201.
ANGELINI, Roberto – La “Vita Sancti Iohannis Gualberti” di Andrea da Genova. Florença: Sismel/Ed. Del Galuzzo, 2011.
ANGELINI, Roberto – “Iniuriam pertulit: dell'offesa ricevuta dal beato padre Giovanni Gualberto, fondatore di Vallombrosa, durante il soggiorno a Camaldoli: testimonianze, reticenze e trasformazioni nella tradizione agiografica”. in SALVESTRINI, Francesco (Ed.) – Monaci e pellegrini nell'Europa medievale: viaggi, sperimentazioni, conflitti e forme di mediazione. Florença: Ed. Polistampa, 2014, pp. 157-168.
APECITI, Ennio – “Andrea di Strumi, beato (sec. XI)”. Dizionario dela Chiesa Ambrosiana. Vol.1. Milão: NED, 1987, pp. 145-146.
BACK, Dominik; DAYAN, Peter – “Algorithms for survival: a comparative perspective on emotions”. Nature Reviews/Neuroscience 18 (2017), pp. 311-319.
BOESCH GAJANO, Sofia – “Storia e tradizioni vallombrosane”. Bullettino dell’Istituto Storico Italiano per il Medio Evo 76 (1964), pp. 99-125.
BOUCHERON, Patrick – “Palimpsestes ambroisienes: la commune, la liberte et le saint patron (Milan, XIe-XVe siècle)”. in CHASTANG, Pierre (Dir.) – Le Passé à l'Épreuve du Présent: appropriations et usages du passé du Moyen Âge à la Renaissance. Paris: PUPS, 2008, pp. 15-37.
BOVO, Claudia Regina – Em busca da Renovatio cristã: simonia e institucionalidade eremítica na correspondência de Pedro Damiano (1041-1072). Campinas, São Paulo: Unicamp, 2012. Tese de Doutorado.
CASTANHO, Gabriel – “A construção de uma comunidade sensível: corpo, afeto e emoção nos escritos de Guigo I (Grande Cartuxa, 1109-1136)”. Pasado Abierto 9 (2019), pp. 34-59.
COELHO, Maria Filomena – “Um universo plural: política e poderes públicos na Idade Média (séc. XII-XIII)”. in TORRES FAUAZ, Armando (Ed.) – La Edad Media en perspectiva latinoamericana. Heredia: Ed. de la Universidad Nacional de Costa Rica, 2018, pp. 145-146.
COLLINGWOOD, Robin George – A Ideia de História. Lisboa: Ed. Presença, 2001.
D’ ACUNTO, Nicolangelo – “Lotte religiose a Firenze nel secolo XI: aspetti della rivolta contro il vescovo Pietro Mezzabarba”. Aevum 66/2 (1993), pp. 279-312.
D’ ACUNTO, Nicolangelo – “Pietro Igneo”. in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 83 (2015) [Consultado a 13 novembro 2019]. Disponível em http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-igneo_(Dizionario-Biografico).
DAMERON, George – “The cult of St Minias and the struggle for power in the diocese of Florence, 1011-1018”. Journal of Medieval History 13/2 (1987), pp. 125-141.
DAMERON, George – Episcopal Power and Florentine Society (1000-1320). Cambridge: Harvard University Press, 1991.
DASTON, Lorraine; PARK, Katharine – Le Meraviglie del Mondo. Mostri, prodigi e fatti strani dal Medioevo all'Illuminismo. Roma: Carocci, 2000.
DE CERTEAU, Michel – História e psicanálise: entre ciência e ficção. Belo Horizonte: Autêntica, 2001.
DI FEBO, Martina – Mirabilia e Merveille: le trasformazioni del meraviglioso nei secoli XII-XV. Macerata: Edizioni Università di Macerata, 2015.
ELM, Kaspar – “La Congregazione di Vallombrosa nello Sviluppo della vita religiosa altomedievale”. in COMPAGNONI, Giordano Monzio (Org.) – I Vallombrosani nella società italiana dei secoli XI e XII. Vallombrosa: Ed. Vallombrosa, 1995, pp. 13-34.
EWALD, Paul – “Die Papstbriefe der Britischen Sammlung”. Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 5 (1880), pp. 274-414.
GINZBURG, Carlo – “Controlando a evidência: o juiz e o historiador”. in NOVAIS, Fernando; SILVA, Rogério (Org.) – Nova História em Perspectiva. São Paulo: Cosa & Naify, 2011, pp. 341-358.
GOLINELLI, Paolo – “I Vallombrosani e I movimenti patarinici”. in COMPAGNONI, Giordano Monzio (Org.) – I Vallombrosani nella società italiana dei secoli XI e XII. Vallombrosa: Ed. Vallombrosa, 1995, pp. 35-56.
GOLINELLI, Paolo – La Pataria: lotte religiose e social nella Milano dell’XI secolo. Milão: Europía-Jaca Book, 1984.
HARARI, Yuval Noah – Homo Deus: Uma breve história do amanhã. São Paulo: Companhia das Letras, 2016.
HARTOG, François – Memória de Ulisses: narrativas sobre a fronteira na Grécia Antiga. Belo Horizonte: Editora da UFMG, 2004.
HARTOG, François – Evidência da História: o que os historiadores veem. Belo Horizonte: Autêntica, 2017.
HOWE, John McDonald – Before the Gregorian Reform: the Latin Church at the turn of the first millenium. Ithaca: Cornell University Press, 2016.
IOGNA-PRAT, Dominique – La Maison Dieu: une histoire monumentale de l’Église au Moyen Âge. Paris: Seuil, 2006.
JESTICE, Phyllis G. – Wayward monks and the religious revolution of the eleventh century. Leiden: Brill, 1997.
KARANT-NUNN, Susan C. – The Reformation of Feeling: Shaping the Religious Emotions in Early Modern Germany. New York: Oxford University Press, 2010.
LE GOFF, Jacques – O Maravilhoso e o Quotidiano no Ocidente Medieval. Lisboa: Edições 70, 1990.
LEYSER, Henrietta – Hermits and the New Monasticism: A Study of Religious Communities in Western Europe 1000-1150. Nova York: Macmillan Publishers Limited, 1984.
LUCCHESI, Giovanni – “Per una Vita di San Pier Damiani. Componenti cronologiche e topografiche”. in San Pier Damiano. Nel IX centenario della morte (1072-1972). Vol.1. Cesena: Centro studi e ricerche sulla antica provincia ecclesiastica ravennate, 1972, pp. 13-179.
MEADE, Denis – “'From Turmoil to Solidarity: The Emergence of the Vallumbrosan Monastic Congregation”. The American Benedictine Review 19 (1968), pp. 323-357.
MICCOLI, Giovanni – Pietro Igneo: studi sull’età gregoriana. Roma: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 1962.
MICCOLI, Giovanni – Chiesa Gregoriana: ricerche sulla Riforma del secolo XI. Roma: Herder, 1999.
MILO, Yuram – Tuscany and the Dynamics of Church Reform in the Eleventh Century. Stanford, CA: Stanford University, 1979. Ph.D. Thesis.
MOORE, Robert Ian – “Family, Community, and Cult on the Eve of the Gregorian Reform”. Transactions of the Royal Historical Society 5 (1980), pp. 49-69.
NAGY, Piroska – “Collective Emotions, History Writing and Change: The Case of the Pataria (Milan, Eleventh Century)”. Emotions: History, Culture, Society 2/1 (2018), pp. 132–152.
ROMERO, Mariza – “Entrevista: François Hartog”. Revista Brasileira de História 35/70 (2015), pp. 281-291.
RONZANI, Mauro – “Pietro Mezzabarba e I suoi confratelli”. in BALOSSINO, Simones; GARBARINO, Gian Battista (Org.) – Organizzatione ecclesiastica nel tempo di San Guido: istituzioni e territorio nel secolo XI. Acqui Terme: Impressioni Grafiche, 2007, pp. 139-186.
ROSENWEIN, Barbara H. – Emotional Communities in the Early Middle Ages. Ithaca: Cornell University Press, 2006.
ROSENWEIN, Barbara H. – “Problems and Methods in the History of Emotions”. Passions in Context: International Journal for the History and Theory of Emotions [em linha] 1 (2010). [Consultado a 6 julho 2019]. Disponível em: http://www.passionsincontext.de.
ROSENWEIN, Barbara H. – “Worrying about Emotions in History”. American Historical Review 107 (2010), pp. 821–845.
RUST, Leandro Duarte – “A autoridade, o desejo e a alquimia da política: linguagem e poder na constituição do papado medieval (1060-1120)”. Varia Historia [em linha] 27/45 (2011), pp. 161-187 [Consultado a 6 julho 2019]. Disponível em https://doi.org/10.1590/S0104-87752011000100008].
RUST, Leandro Duarte – Bispos Guerreiros: violência e fé antes das cruzadas. Petrópolis: Vozes, 2018.
SALA, Torello (Ed.) – Dizionario Storico Biografico di scrittori, letterati ed artisti dell'ordine di Vallombrosa. Vol.1. Firenze: Iacobus Faber, 1929.
SCHIEFFER, Rudolf – “Spirituales Latrones. Zu den Hintergrunden der Simonieprozesse in Deutschland zwischen 1069 und 1077”. Historisches Jahrbuch 92 (1972), pp. 19-60.
SLOTERDIJK, Peter – Ira e Tempo: ensaio político-psicológico. Belo Horizonte: Estação Liberdade, 2010.
SOMERS, Margaret – “The Narrative Constitution of Identity: a relationship and network approach”. Theory and Society 23/5 (1994), pp. 605-660.
SPINELLI, Giovanni; ROSSI, Giustino (Org.) – Alle Origini di Vallombrosa: Giovanni Gualberto nella societá dell’IX secolo. Milão: Europía-Jaca Book, 1984.
UTZ, Richard – Medievalism: A Manifesto. Kalamazoo: ARC Humanities Press, 2017.
VOLLRATH, Hannah – “L’accusa di simonia tra le fazioni contrapposte nella lotta per le investitura”. in VIOLANTE, Cinzio; FRIED, Johannes (Ed.) – Il Secolo XI: una svolta? Bolonha: Il Mulino, 1993, pp. 131-156.
ZHUANG, Jyun-Rong; GUAN, Ya-Jing; NAGAYOSHI, HAYATO; YUGE, LOUIS; LEE, Hee-Hyol, TANAKA, Eiichiro. “Two-Dimensional Emotion Evaluation with Multiple Physiological Signals”. Advances in Affective and Pleasurable Design. AHFE (2018); vol 774, 2019, pp. 158-168.A Europa do século XI foi marcada por conflitos eclesiásticos. Embora as tensões entre laicos e clérigos atraiam, há mais de um século, a maior parcela da atenção dos historiadores – especialmente as chamadas lutas entre o sacerdócio e o império -, as disputas travadas entre segmentos da própria Igreja se multiplicaram e intensificaram, logrando grande repercussão documental. Entre os casos mais frequentes da escalada de embates na “Era da Reforma Gregoriana”, estavam os confrontos entre monges e bispos, cuja eclosão repercutia em numerosas direções: sobre a dominação aristocrática, as cadeias de controle patrimonial, os fundamentos da eclesiologia, as mobilizações urbanas, os consensos jurídicos. As páginas a seguir consistem em um estudo sobre um caso assim: por volta de 1034, uma desavença opôs a alta cúpula do bispado florentino a uma parcela do monacato local preenchendo décadas com relatos de milagres aterradores, clamores populares, desafios abertos ao papado e disputas sangrentas pela autoridade jurídica. A análise histórica desse conflito articula crônicas, cartulários, epistolários e diplomática, orientada pela hipótese de que o campo de atuação dos agentes teria sido afetado por um fator singular: o desvelamento de certas emoções deslocava a geografia das prerrogativas públicas.
Referências bibliográficas
Fontes impressas
ALEXANDRE II – Epistolas. PL 146: 1330.
ANDREA DE STRUMI – Vita Sancti Arialdi. MGH 30/2.
ANDREA DE STRUMI – Vita Sancti Johanni Gvalberti. MGH SS 30/2.
ANDREA DE STRUMI – Vita. AASS Iul.
ARNULFO – Gesta archiepiscoporum Mediolanensium. MGH SS 8.
ATO DE PISTOIA – Vita Altera. AASS Iul. 3.
ATO DE PISTOIA – Vita Sancti Iohannis Gvalberti. PL 146.
BERNOLDO DE COSTANÇA – De solution iuramentorum. MGH Ldl 2.
BONIZO DE SUTRI – Liber Ad Amicum. MGH Ldl 1.
CONRADO II – Diplomae. MGH DD K II.
Corpus iuris civilis. Vol.2. Codex Justinianus. Berlim: Weidmannos, 1906.
D’ACUNTO, Nicolangelo; SARACENO, Lorenzo (Org.) – Opere di Pier Damiani: Lettere (41-67). Roma: Città Nuova, 2002.
DESIDERIO DE MONTE CASSINO – Dialogi de Miraculis sancti Benedicti. MGH SS 30/2.
GAROFALO, Salvatore (Ed.) – Biblia sacra Vulgatae editionis Sixti V Pont. Max. iussu recognita et Clementis VIII auctoritate edita. Editio emendatissima apparatu critico instructa, cura et studio Monachorum Abbatiae Pontificiae Sancti Hieronymi in Urbe Ordinis Sancti Benedicti. Turim: Marietti, 1965.
LANDOLFO – Historia Mediolanensis. MGH 8: 76-96.
MOSIICI, Luciana (Ed.) – Le carte del monastero di San Miniato al Monte (secoli IX-XII). Florença: Olschki, 1990.
PIATOLLI, Renato (Ed.) – Le Carte della canonica della cattedrale di Firenze. Florença: Istituto storico italiano per il Medio Evo, 1938.
PEDRO DAMIÃO – Epistolas. MGH Briefe 2.
SCHIAPARELLI, Luigi (Ed.) – Le Carte del monastero di. S. Maria di Firenze (Badia). Vol.1. Roma: Ermanno Loescher, 1913.
SIGEBERTO DE GEMBLOUX – Chronica. MGH SS 6: 363.
UGHELLI – Italia Sacra, 3.
Vita Sancti Iohannis Gvalberti Anonyma. MGH SS 30/2: 1106.
Estudos
ADOLPHS, Ralph; ANDLER, Daniel – “Investigating Emotions as Functional States Distinct from Feelings”. Emotion Review 10/3 (2018), pp. 191–201.
ANGELINI, Roberto – La “Vita Sancti Iohannis Gualberti” di Andrea da Genova. Florença: Sismel/Ed. Del Galuzzo, 2011.
ANGELINI, Roberto – “Iniuriam pertulit: dell'offesa ricevuta dal beato padre Giovanni Gualberto, fondatore di Vallombrosa, durante il soggiorno a Camaldoli: testimonianze, reticenze e trasformazioni nella tradizione agiografica”. in SALVESTRINI, Francesco (Ed.) – Monaci e pellegrini nell'Europa medievale: viaggi, sperimentazioni, conflitti e forme di mediazione. Florença: Ed. Polistampa, 2014, pp. 157-168.
APECITI, Ennio – “Andrea di Strumi, beato (sec. XI)”. Dizionario dela Chiesa Ambrosiana. Vol.1. Milão: NED, 1987, pp. 145-146.
BACK, Dominik; DAYAN, Peter – “Algorithms for survival: a comparative perspective on emotions”. Nature Reviews/Neuroscience 18 (2017), pp. 311-319.
BOESCH GAJANO, Sofia – “Storia e tradizioni vallombrosane”. Bullettino dell’Istituto Storico Italiano per il Medio Evo 76 (1964), pp. 99-125.
BOUCHERON, Patrick – “Palimpsestes ambroisienes: la commune, la liberte et le saint patron (Milan, XIe-XVe siècle)”. in CHASTANG, Pierre (Dir.) – Le Passé à l'Épreuve du Présent: appropriations et usages du passé du Moyen Âge à la Renaissance. Paris: PUPS, 2008, pp. 15-37.
BOVO, Claudia Regina – Em busca da Renovatio cristã: simonia e institucionalidade eremítica na correspondência de Pedro Damiano (1041-1072). Campinas, São Paulo: Unicamp, 2012. Tese de Doutorado.
CASTANHO, Gabriel – “A construção de uma comunidade sensível: corpo, afeto e emoção nos escritos de Guigo I (Grande Cartuxa, 1109-1136)”. Pasado Abierto 9 (2019), pp. 34-59.
COELHO, Maria Filomena – “Um universo plural: política e poderes públicos na Idade Média (séc. XII-XIII)”. in TORRES FAUAZ, Armando (Ed.) – La Edad Media en perspectiva latinoamericana. Heredia: Ed. de la Universidad Nacional de Costa Rica, 2018, pp. 145-146.
COLLINGWOOD, Robin George – A Ideia de História. Lisboa: Ed. Presença, 2001.
D’ ACUNTO, Nicolangelo – “Lotte religiose a Firenze nel secolo XI: aspetti della rivolta contro il vescovo Pietro Mezzabarba”. Aevum 66/2 (1993), pp. 279-312.
D’ ACUNTO, Nicolangelo – “Pietro Igneo”. in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 83 (2015) [Consultado a 13 novembro 2019]. Disponível em http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-igneo_(Dizionario-Biografico).
DAMERON, George – “The cult of St Minias and the struggle for power in the diocese of Florence, 1011-1018”. Journal of Medieval History 13/2 (1987), pp. 125-141.
DAMERON, George – Episcopal Power and Florentine Society (1000-1320). Cambridge: Harvard University Press, 1991.
DASTON, Lorraine; PARK, Katharine – Le Meraviglie del Mondo. Mostri, prodigi e fatti strani dal Medioevo all'Illuminismo. Roma: Carocci, 2000.
DE CERTEAU, Michel – História e psicanálise: entre ciência e ficção. Belo Horizonte: Autêntica, 2001.
DI FEBO, Martina – Mirabilia e Merveille: le trasformazioni del meraviglioso nei secoli XII-XV. Macerata: Edizioni Università di Macerata, 2015.
ELM, Kaspar – “La Congregazione di Vallombrosa nello Sviluppo della vita religiosa altomedievale”. in COMPAGNONI, Giordano Monzio (Org.) – I Vallombrosani nella società italiana dei secoli XI e XII. Vallombrosa: Ed. Vallombrosa, 1995, pp. 13-34.
EWALD, Paul – “Die Papstbriefe der Britischen Sammlung”. Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 5 (1880), pp. 274-414.
GINZBURG, Carlo – “Controlando a evidência: o juiz e o historiador”. in NOVAIS, Fernando; SILVA, Rogério (Org.) – Nova História em Perspectiva. São Paulo: Cosa & Naify, 2011, pp. 341-358.
GOLINELLI, Paolo – “I Vallombrosani e I movimenti patarinici”. in COMPAGNONI, Giordano Monzio (Org.) – I Vallombrosani nella società italiana dei secoli XI e XII. Vallombrosa: Ed. Vallombrosa, 1995, pp. 35-56.
GOLINELLI, Paolo – La Pataria: lotte religiose e social nella Milano dell’XI secolo. Milão: Europía-Jaca Book, 1984.
HARARI, Yuval Noah – Homo Deus: Uma breve história do amanhã. São Paulo: Companhia das Letras, 2016.
HARTOG, François – Memória de Ulisses: narrativas sobre a fronteira na Grécia Antiga. Belo Horizonte: Editora da UFMG, 2004.
HARTOG, François – Evidência da História: o que os historiadores veem. Belo Horizonte: Autêntica, 2017.
HOWE, John McDonald – Before the Gregorian Reform: the Latin Church at the turn of the first millenium. Ithaca: Cornell University Press, 2016.
IOGNA-PRAT, Dominique – La Maison Dieu: une histoire monumentale de l’Église au Moyen Âge. Paris: Seuil, 2006.
JESTICE, Phyllis G. – Wayward monks and the religious revolution of the eleventh century. Leiden: Brill, 1997.
KARANT-NUNN, Susan C. – The Reformation of Feeling: Shaping the Religious Emotions in Early Modern Germany. New York: Oxford University Press, 2010.
LE GOFF, Jacques – O Maravilhoso e o Quotidiano no Ocidente Medieval. Lisboa: Edições 70, 1990.
LEYSER, Henrietta – Hermits and the New Monasticism: A Study of Religious Communities in Western Europe 1000-1150. Nova York: Macmillan Publishers Limited, 1984.
LUCCHESI, Giovanni – “Per una Vita di San Pier Damiani. Componenti cronologiche e topografiche”. in San Pier Damiano. Nel IX centenario della morte (1072-1972). Vol.1. Cesena: Centro studi e ricerche sulla antica provincia ecclesiastica ravennate, 1972, pp. 13-179.
MEADE, Denis – “'From Turmoil to Solidarity: The Emergence of the Vallumbrosan Monastic Congregation”. The American Benedictine Review 19 (1968), pp. 323-357.
MICCOLI, Giovanni – Pietro Igneo: studi sull’età gregoriana. Roma: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 1962.
MICCOLI, Giovanni – Chiesa Gregoriana: ricerche sulla Riforma del secolo XI. Roma: Herder, 1999.
MILO, Yuram – Tuscany and the Dynamics of Church Reform in the Eleventh Century. Stanford, CA: Stanford University, 1979. Ph.D. Thesis.
MOORE, Robert Ian – “Family, Community, and Cult on the Eve of the Gregorian Reform”. Transactions of the Royal Historical Society 5 (1980), pp. 49-69.
NAGY, Piroska – “Collective Emotions, History Writing and Change: The Case of the Pataria (Milan, Eleventh Century)”. Emotions: History, Culture, Society 2/1 (2018), pp. 132–152.
ROMERO, Mariza – “Entrevista: François Hartog”. Revista Brasileira de História 35/70 (2015), pp. 281-291.
RONZANI, Mauro – “Pietro Mezzabarba e I suoi confratelli”. in BALOSSINO, Simones; GARBARINO, Gian Battista (Org.) – Organizzatione ecclesiastica nel tempo di San Guido: istituzioni e territorio nel secolo XI. Acqui Terme: Impressioni Grafiche, 2007, pp. 139-186.
ROSENWEIN, Barbara H. – Emotional Communities in the Early Middle Ages. Ithaca: Cornell University Press, 2006.
ROSENWEIN, Barbara H. – “Problems and Methods in the History of Emotions”. Passions in Context: International Journal for the History and Theory of Emotions [em linha] 1 (2010). [Consultado a 6 julho 2019]. Disponível em: http://www.passionsincontext.de.
ROSENWEIN, Barbara H. – “Worrying about Emotions in History”. American Historical Review
- …
