University of Arts in Belgrade
Digital Repository of the Institute for Philosophy and Social Theory, University of BelgradeNot a member yet
4571 research outputs found
Sort by
Prosvjtetiteljstvo i prosvjetiteljstva: (ra)stezanje pojma
No full textRad nastoji predočiti glavne orijentire i argumentaciju u jednom suvremenom sporu oko razumijevanja prosvjetiteljstva. U prvom dijelu se izlažu razlozi zastupnika “pluralizacije” prosvjetiteljstva koji tvrde da se o njemu može govoriti još samo u množini, s obzirom na posebne nacionalne i regionalne specifičnosti, da bi se onda razmotrile reakcije zastupnika jedinstvenog prosvjetiteljstva i utemeljenost njihovih potkrjepljenja zajedničkih nagnuća prosvjetitelja. Sličnu strukturu ima i drugi dio rada, koji prati “okomitu” podjelu prosvjetiteljstva na “visoko” i “nisko”, te potom osporavanja da takva dihotomija dovodi u pitanje njegov integritet. Uvažavajući doprinose i zagovornika “obitelji prosvjetiteljstva” i studija koje rehabilitiraju europski ili “svjetski” karakter jednog prosvjetiteljstva, na kraju se sugerira da o opravdanosti ovog ili onog pristupa ili naglaska odlučuje tek plodnost njegovog izvođenja
Figura neprijatelja: preosmišljavanje srpsko-albanskih odnosa
No full textKnjiga Figura neprijatelja: preosmišljavanje srpsko-albanskih odnosa donosi 24 teksta
koji obrađuju različite aspekte srpsko-albanskih odnosa. Podeljena na šest poglavlja,
Figura neprijatelja nastoji da obuhvati političke, kulturne, društvene i razne druge dimenzije
koje se dotiču iz rakursa političke teorije, sociologije, pedagogije, filologije i
književne kritike, antropologije, do filozofije i lingvistike.
Prvu celinu u knjizi, naslovljenu „Čija je to zemlja? Uspostavljanje srpsko-albanskog
neprijateljstva“, čini pet tekstova posvećenih samim korenima sukoba. U njoj se
traže uzroci uspostavljanja srpsko-albanskog neprijateljstva u prošlosti. Aleksandar
Pavlović u svom tekstu iznosi tvrdnju da su Albanci u srpskoj kulturi od sredine osamnaestog
pa sve do duboko u devetnaesti vek mahom razumevani kao veliki junaci, čestiti
i hrabri ratnici, te da negativna percepcija o njima kao o mučiteljima Srba, nalik
Turcima, nastaje tek u poslednjoj četvrtini devetnaestog veka. Prilog Srđana Atanasovskog
kroz pregled putopisne literature o Kosovu od polovine devetnaestog veka do
Drugog svetskog rata pokazuje kako se Kosovo u ovom periodu konstruiše kao objekat
interesovanja srpske javnosti. Istraživanje srpske štampe u doba Balkanskih ratova
koje je izveo Milan Miljković, pokazuje na koji se način ta negativna sterotipizacija
Albanaca kodifikuje u srpskoj kulturi u ovom periodu. Proučavajući radove Vladana
9
Đorđevića, Jovana Cvijića, Vase Čubrilovića i Ive Andrića, Ana Petrov formuliše provokativnu
tezu o postojanju rasističkih i kolonijalističkih elemenata u srpskom naučnom
diskursu ovog perioda. Najzad, celinu zatvara tekst Vladana Jovanovića o kontinuitetu
politike vođene na Kosovu i prema njemu u doba prve i druge Jugoslavije.
Drugo poglavlje, „Jugoslovenski pokušaj: albansko-srpski odnosi u ukrštenoj
perspektivi“ donosi komparativnu analizu Agrona Bajramija o načinima izveštavanja
o Kosovu i Albancima u beogradskoj Politici i prištinskoj Rilindji u ranijoj i skorijoj
prošlosti, dok Atde Hetemi koristi paradigme balkanizma i orijentalizma da bi opisao
ne samo načine na koje su Albance u doba SFRJ percipirali drugi narodi, već i način na
koji su razumeli same sebe. Marjan Ivković, Tamara Petrović Trifunović i Srđan
Prodanović se osvrću na tri prelomna protesta na Kosovu i pokazuju kako su
jugoslovenske političke elite njihovu socijalnu dimenziju kontinuirano predstavljale u
identitetskom nacionalnom čime su, paradoksalno, strukturno podsticale
artikulisanje albanskog nacionalizma.
Treći deo, „Čemu učimo nova pokolenja? Srpsko-albanski odnosi u udžbenicima“,
otvara tekst Aleksandre Ilić Rajković koji predstavlja pedagoško-istorijski pregled prikaza
Albanaca u srpskim udžbenicima u periodu od stotinu godina (1887-1987). Esilda
Luku razmatra znatno kraći period od tri godine u kojima najpre dolazi do cvetanja
jugoslovensko-albanskih odnosa, a potom do njihovog prekida , ispitujući uticaj komunističke
i postkomunističke ideologije na istoriografski prikaz Jugoslavije u razdoblju
od kraja Drugog svetskog rata do rezolucije Informbiroa. Tekst Nailje Malje-Imami
donosi kratak istorijat obrazovanja na albanskom jeziku od 1945. godine do danas na
Kosovu i na jugu Srbije. Najzad, Škeljzen Gaši nudi uporednu analizu predstavljanja
sukoba na Kosovu 1998-1999. godine u savremenim udžbenicima objavljenim na Kosovu
i u Srbiji, koja jasno pokazuje dijametralne suprotnosti zvaničnog diskursa o
ovim događajima u dve sredine.
U narednoj celini, „Ko su manjine i gde? Izazovi življenja među većinskim
Drugim“, sabrana su tri teksta koji obrađuju savremeni položaj srpske i albanske
manjine kao i njihove međuodnose. Proučavajući zanimljivu pojavu udaje Albanki
mahom iz planinskih regiona severne Albanije za Srbe iz Sandžaka i drugih krajeva,
Armanda Hisa postavlja provokativno pitanje – da li je izjednačavanje patrijarhalne i
nacionalističke matrice opravdano, odnosno da li patrijarhalni zahtevi mogu
nadjačati nacionalne? Kako se tačno gradi manjina i šta su parametri za formiranje i
održanje njenog identiteta, pitanja su koja se u naredna dva teksta obrađuju
posredstvom upotrebe albanskog i sprskog jezika. Dok Marija Mandić i Ana Sivački
pokazuju kako govornici albanskog jezika u Beogradu sve manje koriste svoj jezik u
komunikaciji, Inis Škreli istu pojavu beleži kod govornika srpskog jezika u Skadru i
okolini, što ima i šire implikacije, poput verodostojnosti zvaničnih statističkih
podataka koje često uzimamo zdravo za gotovo.
O tome kako su na raspirivanje etničke mržnje uticali intelektualci i kakva je bila
njihova uloga u srpsko-albanskom sukobu poslednjih decenija na Balkanu , posvećena
je celina „Intelektualci i rat: posrednici (ne)nacionalne pravde“. Tekst Rigelsa Halilija
10
nudi uporednu analizu čuvenog Memoranduma SANU i znatno manje poznate platforme
Albanske akademije nauka iz 1998. godine, i pokazuje u kojoj meri dva dokumenta
imaju srodnu strukturu koja podrazumeva jednostrano viđenje i viktimizaciju isključivo
svoje strane. Predrag Krstić i Gazela Pudar Draško u svojim radovima nude opširne,
komplementarne i kritičke preglede različitih viđenja i predloga koje su srpski intelektualci
od Dobrice Ćosića i Matije Bećkovića nadalje iznosili o Kosovu, a zatim i njihovih
reakcija na proglasenje kosovske nezavisnosti.
Srodna po temi, pretposlednja celina „Ubi me prejaka reč: pisci na borbenim
linijama nacije“ posvećena je književnosti i (anti)ratnom literarnom i/ili javnom
delovanju srpskih i albanskih pisaca. Književno-kritički tekst Saše Ćirića uzima u
razmatranje kompletan (nažalost ne osobito obiman) korpus savremene poezije,
proze i drame autora s Kosova i Albanije prevedene na srpski jezik i razmatra predstavu
o Srbima i uopšte o Drugome u ovim delima, uočavajući opšte tendencije po kojima se
razlikuju kosovska i albanska književna scena. Basri Čaprići i Anton Berišaj razmatraju
primere iz srpske i albanske književnosti u kojima se zagovara neprijateljstvo između
Srba i Albanaca i podržava dominantna antagonistička politika. Oba autora ističu
malobrojne primere onih koji su se suprotstavljali takvom pristupu, a Berišaj nudi i
obuhvatnije teorijsko određenje ratnog diskursa.
Tekstovi u završnoj celini „Ima li saradnje posle svega: kulturne i političke prakse
preko granice“ preispituju savremene društvene pojave kao što su, u radu Jelene Lončar,
status kulturnog nasleđa Srpske pravoslavne crkve u savremenom kosovskom zakonodavstvu
i implikacije koje to ima na opšti politički okvir Kosova, ili burdijeovsko
mapiranje umetničkog polja kroz sistematski prikaz različitih oblika savremene umetničke
saradnje između Srbije i Kosova u radu Ane Birešev. Najzad, poslednji tekst u
knjizi donosi razmatranje Adriane Zaharijević u kojem su srpsko-abanski odnosi sagledani
iz feminističke perspektive. Tekst postavlja pitanje o utopijskom karakteru zajednica
koje nisu zasnovane na teritoriji, krvi i zajedničkom sećanju
Das Phänomen, das Ding und das Medium
No full textD: Die Begriffe Phänomen, Ding und Medium weisen auf mehrere Problemlagen innerhalb der Technikphilosophie hin. Zunächst geht es um das Verhältnis des Phänomens bzw. der Phänomenlaität zum Ding bzw. zur Dingheit, das auffallende Parallelen zwischen den beiden Bestimmungen aufweist und bislang überraschend wenig Beachtung in der Heidegger-Forschung fand. Dabei geht es um vor allem um die Frage, ob es sich bei dem seinsgeschichtlichen Dingheitansatz um die Überwindung des vermeintlichen 'Pragmatismus' von "Sein und Zeit" handelt. Diese Frage stellt sich umso mehr, wenn man die Kritik an Heideggers Technikphilosophie in Betracht zieht, die darin gerade einen Rückfall in die vorkritische, realontologische Positionen sieht. Dem gilt es zu begegenen, indem der transzendentalphilosophische Charakter von Heideggers hermeneutischer Phänomenologie aufgezeigt wird, von dem ausgehend darüber hinaus auch die Mängel der medienzentrierten Technikphilosophie sichtbar gemacht werden können.
E: The terms phenomenon, thing and medium refer to several problems within the philosophy of technology. First of all, there is the question of the relation between the phenomenon (i. e. phenomenality) and the thing (i. e. the thingness), which shows noticeable analogies between the two designations and which has been largely overlooked in Heidegger research. The main issue here is whether the thingness-approach in respect of the historicality of Being is an overcoming of the supposed 'pragmatism' od "Being and Time". This question needs to be raised all the more, if we take into account the critique of Heidegger's philosophy of technology from the standpoint of media-orientated philosophies of technology, which considers it a relapse into pre-critical positions of real-ontology. This criticism will be addressed by pointing out the transcendental-philosophical character of Heidegger's hermeneutic phenomenology which will then reveal the deficiencies of media-centered philosophies of technology
„Oduzeti ljudsko iz ljudskih prava“
No full textWhat interest me are the reasons why “human” or “human rights”
could be important or possibly most important in constituting a group (hence
the introduction of the complicated word “group” and “group right(s)” in the
subtitle). If I had to justify the existence of the latest debates on nature, justification
and universality of human rights, on their distinction from other normative
standards, on the philosophy and (legal) foundation of human rights,
on “Human Rights without (or with) Foundations” (Raz, Tasioulas, Besson),
then I would immediately conclude that this “process of grandiose concretization”
of a complete fabrication is far from over. Despite the innumerable pacts and
international conventions established after World War II, the slew of obligations
to which states have agreed in the last few decades, the establishment of
rights to secession or humanitarian intervention it is as if the constitution of
classification of basic human rights and their universality is far from over
Macht und die indifferente (Im)Potenzialität in Agambens Philosophie
No full textDer Hauptzweck dieser Arbeit ist,Agambens Auffassung der Macht zu analysieren und Überle-gungen zu alternativen Interpretationen seiner Philosophieunter besonderer Berücksichtigung der Frage der indifferenten(Im)Potenzialität anzustellen. Neuere Verständniszugänge er-möglichen, auch tiefere, jenseits der oberflächlichen Einwände(etwa dass sein Ansatz einen allzu „juristischen Charakter“ hat(und damit die „Foucaultsche Mikrophysik der Macht verlässt“),sich zu sehr auf den „Staat“ konzentriert oder keine „produk-tiven“ Aspekte der Macht berücksichtigt), gelegene Schichtenvon Agambens Machtbegriff zu erfassen. Als Leitfaden werdendabei der Begriff der produktiven Indifferenz, das Konzept der(Im)Potenzialität und die Frage des Widerstands diene
Učešće maloletnika u aktivnostima organizovanih kriminalnih grupa
No full textOrganizovani kriminal formira mreža odnosa koji predstavljaju heterogenu društvenu koaliciju. Uticaj organizovanog kriminala na zajednicu je uvek razarajući, nezavisno od njegove dinamike ili relacije (neposredno–posredno). Sa transformacijom organizovanog kriminala u njegovu savremenu formu, iako i ranije prisutan fenomen aktivnog učešća maloletnika u aktivnostima organizovanih kriminalnih grupa, dobija nove dimenzije. Modaliteti uključivanja maloletnika u kriminalno „preduzetništvo” prate trendove ekspanzije i diversifikacije aktivnosti koje je inicirao proces globalizacije stvarajući brojne nove mogućnosti u širokom dijapazonu krivičnih dela koja sankcioniše krivično pravo—od vrste nelegalne robe koja se krijumčari, preko njenog plasmana, pa do integrisanja profita u legalne tokove, te je broj maloletnika koji učestvuju u aktivnostima organizovanih kriminalnih grupa u kontinuiranom porastu. U nastojanju identifikovanja uporišnih tačaka prevencije autorka u tekstu fokusira evropski kontekst i projektuje određena relevantna iskustva u okvirima strateških trendova i konkretnih inicijativa u domenu krivično–pravne zaštite maloletnika.
Organised crime is formed by a net of relations that constitute a heterogenous social coalition. The impact of organised crime on the community is always destructive regardless of its dynamics or relations (direct/indirect). With the transformation of organised crime into it's modern form, the phenomenon of active involvement of minors in crime activities of organised crime groups gains new dimensions. Modalities of minors' inclusion in criminal entrepreneurship follow the expansion and diversification of activities. Such trends are initiated by the globalisation process that created new possibilities within a broad criminal spectrum, ranging from smuggling and marketing of illegal goods, to profit legalization. Minors are used in circuits of organised crime activities continually. The author focus European context and project relevant experiences within strategic trends and initiatives within the realm of juvenile criminal justice attempting to identify core prevention foundation points
Restorative Justice and the Relationship of Perpetrator and Victim of Crime
No full textRestorativna pravda kao teorijsko utemeljenje društvene reakcije na kriminalitet jedna je od ključnih tema savremenog kriminološkog diskursa. U korpusu ideja koje ovaj koncept obuhvata, izdvaja se ideja o razumevanju krivičnog dela kao narušenog odnosa između učinioca i žrtve, koja se razlikuje od tradicionalnog razumevanja krivičnog dela kao odnosa države i pojedinca. Ova promena u perspektivi upućuje na drugačije društveno reagovanje, različito u odnosu na tradicionalni krivičnopravni pristup. Kako je proces obnavljanja narušenih odnosa nastalih konfliktom u neposrednoj vezi sa mogućnostima za uključivanje učesnika konflikta u ovaj proces, institucionalizacija participiranja u okviru pravosudnog sistema određuje domet restorativnog procesa. U radu se ukazuje na tradicionalni krivičnopravni pristup i pristup restorativne pravde kao alternativne društvene reakcije na kriminalitet, uz stavljanje akcenta na odnos učinioca i žrtve krivičnog dela i proces rešavanja konflikta. Cilj ovog rada je da ukaže na perspektivu konflikta, kao definišućeg elementa odnosa učinioca i žrtve krivičnog dela, i potencijal restorativne pravde kao efikasne društvene reakcije na kriminalitet, koji doprinosi optimizaciji odnosa zajednice i izvršioca krivičnog dela.
Restorative justice as the theoretical foundation of social reaction to crime is one of the key themes of contemporary criminological discourse. The idea of crime as a conflict between perpetrator and victim of crime is included in the core ideas related to the concept of restorative justice, which differs from traditional understanding of crime as a relationship between the state and the individual. This change in perspective on crime points towards social reaction to crime that differs from traditional criminal justice system. As the restoration process of relationship damaged by crime is directly related to possibilities of participation in the very process, institutionalisation of that participation sets the scope of restorative process. In this article, the author points towards the traditional criminal justice and restorative justice processes, focusing the relationship of perpetrator and victim of crime and the process of conflict resolution. The aim of the article is to highlight the conflict perspective as a defining element of the relationship between offender and victim, and to underline the effectiveness of restorative justice as social reaction to crime, which contributes to optimisation of the relationship between the offender and the community
Relation between crime and moral foundations of social order
No full textOdnos legaliteta i legitimiteta bi trebalo da kao svoj finalni ishod
ima povećavanje inkluzivnosti društvene interakcije i moralni
progres. Namera autorki ovog rada je da prikažu određene
aspekte odnosa legaliteta i legitimiteta koji imaju pravno–filozofski
i širi društveno teorijski značaj, kao i da naznače najznačajnije
tačke u kojima se ovi uvidi razmimoilaze sa razumevanjem
društvene stvarnosti u okvirima moralnih temelja. U društvenoj
praksi se slabljenje konvergencije legaliteta i legitimiteta
manifestuje na različite načine, a usko je povezano sa fenomenom
kriminala i njegove političke i društvene percepcije.
Autorke u radu izlažu nekoliko ključnih problema koji stoje na
putu procesa dekriminalizacije srpskog društva sagledavajući ih,
u jednoj perspektivi, kao nedostatak kapaciteta prevazilaženja
političkog koncepta prijatelj–neprijatelj na širokom društvenom
nivou, a u drugoj, kao istrajnost u političkoj manipulaciji
fenomenom kriminala i odustvo stabilnog institucionalnog
balansa. Polazeći od razumevanja uloge kriminološke teorije i kao
traganja za odgovorom na pitanje "šta sve proizvodi surovost", kao
antipod solidarnosti koja predstavlja vezivo zajednice, autorke u
radu daju argumente u prilog zabrinutosti zbog moralnog cinizma i
apatije kao preovlađujućeg emocionalnog stanja savremenog nekontrolisano nasilje.
The ratio of legality and legitimacy should have as its final outcome
enhancement of inclusiveness of social interactions as well as moral progress.
The ambition of the authors was to illustrate in this paper certain aspects of
the legality and legitimacy that have legal and theoretical broader social
significance, as well as to highlight the most important aspects in which
these insights disagree with the understanding of social reality in terms of
moral foundations. In social practice, the weakening of the convergence of
legality and legitimacy are manifested in different ways and is closely related
to the phenomenon of crime and its political and social perception.
The authors underlined some key issues that stand in the way of the of capacity to overcome "friend–enemy" political concept in a broad social
context, and, endurence in political manipulation of the crime phenomenon
and the absence of a stable institutional balance. Starting from the
understanding of the function of criminological theory also as a search for the
answer to the question "What creates cruelty?" as the antipode to solidarity
being 'the social glue', the authors provide arguments in support of concerns
over raising moral cynicism and apathy as the predominant emotional
feature of contemporary Serbian society by focusing its potential for
transmutation into uncontrolled violence
Terorizam kao političko-bezbednosni problem
No full textSa tačke gledišta teorije bezbednosti, fenomen terorizma se
velikim delom deskriptivno izučava, kroz organizaciju terorističkih
grupa, i nastojanjima da se analizira motivacija pojedinih grupa i
modeli njihovog odgovora na represivne udare. Istovremeno,
međutim, pitanje o tome kakva je suštinska vrednost modela
ratovanja protiv terorizma ostalo je velikim delom nerešeno. Iako
se terorizam uvek isto ispoljava, percepcija terorizma opredeljejuje
reakciju, a u tome politički faktori imaju dominantnu težinu.
Princip da nasilje prema civilima ne može biti nagrađeno
političkim ustupcima predstavlja jednu od duboko uvreženih
vrednosti u zapadnoj civilizaciji, ali iskustveni zaključak da "sa
teroristima nema pregovora" ne samo da ne smanjuje, već
jednoznačano upućuje da se na taj način širi dijapazon pretnje od
terorizma na nove teritorije. Autorka u tekstu argumentuje da
dosadašnji rezultati "rata protiv terora", kao i posledice isključive
primene represije i oslanjanja na princip nepregovaranja sa
teroristima, upućuju na potrebu da se uobičajeni pristup terorizmu
kritički preispituje.
Contemporary theoretical approaches to security, by and large, depict
terrorism as a phenomenon best comprehended by using descriptive
methodologies, via studing terrorist groups, and by analising motivation of particular terrorist groups, and models of response to their actions. Parallely,
the core value of war making against terrorism model remains unresolved.
Although terrorism appears fundamentaly the same in its every instance,
perception of terrorism defines reaction and political factors determine its
weight.
The principle embedded in the idea that violence against civilians cannot be
rewarded with political concessions, stands as one of the deeply rooted
values of Western civilization. However, the experience generates the
conclusion that the stance "there could be no negotiations with terrorists" is not
viable given that it is not diminishing terrorist threat but, quite the contrary, it
is facilitating the expansion of terrorism to new territories in every sense of the
word. The author provides arguments in the article in support of the conclusion
that results of the "war against terror", as a consequencies of exclusive
repression and non–negotiation, point towards the necessity to critically
Electoral Rules and Minority Representation in Serbian Parliamentary Elections
No full textFrequent changes of electoral rules have been the hallmark of Serbian democracy since the reintroduction of multiparty system in 1990. Serbia experimented with different electoral systems: from majority system, to different variations of proportional representation, and finally – a single constituency proportional system with 5% threshold. During these changes, the level of representation of ethnic minorities in the National Assembly varied, reaching its historical low in the 2003 elections. Having in mind the share of minorities in total population of Serbia (close to 15%), the situation called for a legislative action in creating the positive discrimination mechanism for enhancing minority representation. The 2004 amendments to the electoral law repealed the 5% barrier for minority parties, introducing the so-called „natural threshold“. Although this solution subsequently improved the minority representation, several problems persisted. The paper will aim to examine the effects of 2004 changes on minority representation. Authors will review the alternative mechanisms found in similar countries, and will also compare the outcomes of different electoral systems applied in Serbia in the post-1990 period, in order to assess the impact of electoral rules not just on minority representation in Serbian parliament, but also on the quality of Serbian democracy as a whole