5025 research outputs found
Sort by
Ketozisli Süt Sığırlarında Zonulin Seviyesinin Belirlenmesi
No full textKETOZİSLİ SÜT SIĞIRLARINDA ZONULİN SEVİYESİNİN BELİRLENMESİ
Turgut A. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veterinerlik İç Hastalıkları Programı, Yüksek Lisans Tezi, Aydın, 2025.
Amaç: Bu çalışmada ketozis tespit edilen süt sığırlarında zonulin seviyelerinin tespit edilmesiyle ketozis ve bağırsak arasındaki ilişkinin anlaşılması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Araştırmaya holstein ırkı, >3 yaş (multiparöz), doğum sonrası 2-21 günlük erken laktasyon döneminde olan ketozisli (n=35) ve sağlıklı kontrol (n=33) olmak üzere toplamda 68 inek dahil edildi. Ketozis tanısında BHBA 1,2 mmol/L olması baz alındı. Serum zonulin düzeyleri ELISA yöntemiyle ölçüldü.
Bulgular: Ketozisli ineklerde serum zonulin düzeyleri sağlıklı kontrollere göre anlamlı derecede yüksek bulundu (p0.05).
Sonuç: Elde edilen bulgular, ketozisli ineklerde bağırsak bariyer fonksiyonun bozulduğunu göstermektedir. Ancak BHBA düzeyi ile zonulin arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı bulunmaması, artan zonulinin farklı mekanizmalarla şekillendiğini işaret etmektedir.
Anahtar kelimeler: Ketozis, Zonulin, Sızıntılı BağırsakKABUL VE ONAY …………...……………...…………..…………….…….……… i
TEŞEKKÜR ……………………………………………………..………...………… ii
İÇİNDEKİLER ..…………………………………………….………….…..…….….. iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ …..………………...….………..…….… vi
ŞEKİLLER DİZİNİ ….………….…………………………...……………..…...…… vii
TABLOLAR DİZİNİ …………….…………………………...……………...………. viii
ÖZET …………………………………………………………………………..…….. ix
ABSTRACT ………………………………………………………………….…...….. x
1. GİRİŞ …………………….…………………...……………………….….…..….... 1
2. GENEL BİLGİLER ……………………..…………………………………....……. 2
2.1. Ketozisin Etiyolojisi ve Patofizyolojisi………………………………………….. 2
2.1.1. Negatif Enerji Dengesi………………………………………………………..... 4
2.2. Ketozisin İnsidansı ve Ekonomik Etkisi…………………………………………. 5
2.3. Ketozisin Klinik Görünümü ……………………………………………………... 7
2.4. Ketoziste Tanı ve Takip………………………………………………………..… 9
2.4.1. Laboratuvar Yöntemleri……………………………………………………..…. 10
2.4.1.1. Enzim Kataliz……………………………………………………………..…. 10
2.4.1.2. Kızılötesi Fourier Dönüşümü Spektrometrisi (FTIR)……………….……….. 10
2.4.1.3. Florometri………………………………………………………………..…... 11
2.4.1.4. İdrarda Keton Tayini……………………………………………………….… 11
2.4.1.5. Sütte Keton Tayini………………………………………………………….... 12
2.4.1.6. Kanda Keton Tayini………………………………………………………… 12
2.4.2. Diğer Tanı Yöntemleri……………………………………………………....... 13
2.4.2.1. Sütte Yağ Protein Oranı (F/P)………………………………………………. 13
2.4.2.2. Sütteki Üre Miktarı…………………………………………………………. 14
2.4.2.3. Kanda NEFA Düzeylerinin Takibi………………………………………….. 15
2.5. Ketozis ve Bağırsak Geçirgenliği………………………………………………. 15
2.6. Zonulin ile Bağırsak Geçirgenliği Arasındaki İlişki……………………………. 18
3. GEREÇ VE YÖNTEM……...…………………………………….……………… 21
3.1. Gereç……………………………………………………………………………. 21
3.1.1. Hayvan Materyali………………………………………….....…...………...….. 21
3.1.2. Etik Beyan……………………………………………………………………… 21
3.2. Yöntem………………………………………………………………………….... 22
3.2.1. Gruplandırma…………………………………………………………………... 22
3.2.2. Kan Örneklerinin Toplanması………………………………………………….. 22
3.2.3. Ketozis Tanısı………………………..………………....…..….……………..... 22
3.2.4. Serum Zonulin Analizi……………………………………………………….... 22
3.2.4. İstatistiksel Analiz……………………………………………………………... 23
4. BULGULAR …………………………………………………………….………… 24
4.1.İşletmelere Ait Bilgiler……………………………………………………………. 24
4.2. Klinik Bulgular…………….………………………………….….……………… 25
4.3. Ketozisli Hayvanlarda BHBA ve Zonulin Düzeyleri……………………………... 25
4.4. Ketozis ve Zonulin İlişkisi ………………………………………………………. 27
5. TARTIŞMA …………...……….……………………...……...….……………....... 30
6. SONUÇ VE ÖNERİLER ……………………………..…………...…..................... 32
KAYNAKLAR ..………………………………...……...……………………………. 33
EKLER …………………………………………………………………………......... 52
Ek 1 (ADÜ-HADYEK) ……………..……………..……………...……….…………. 52
BİLİMSEL ETİK BEYANI ………………………………………………………….. 53
ÖZ GEÇMİŞ …………………………………………...…………………………….. 5
Kedilerde Kolumna Vertebralis Ve Medulla Spinalis’in Bilgisayarlı Tomografi Ve Manyetik Rezonans İle Görüntülenmesi
Full text linkAmaç: İnsan hekimliğinde BTG ve MRG birçok hastalığın teşhisinde konvansiyonel radyografinin yetersiz kaldığı noktada başvurulan ileri görüntüleme yöntemleridir. Kolumna vertebralis ve medulla spinalise ait insan hekimliğinde referans değerleri ve patolojileri gösteren sayısız kitap ve literatürler yer almaktadır. 1990’lı yılların sonlarından itibaren veteriner hekimliğinde de kullanılmaya başlanan BTG ve MRG yöntemleri ile ülkemizde yapılan çalışmalar henüz sınırlı düzeydedir. Genel olarak veteriner literatür ve kitaplara bakıldığında çalışmaların çoğunluğu köpek ağırlıklı olup kedi ile ilgili çalışmalar sınırlı düzeydedir. Bununla birlikte kedilerde yüksekten düşme, trafik kazası ve benzeri nedenlerle kolumna vertebralis ve medulla spinalise ilgili lezyonlarla veteriner kliniklerine intikal eden çok sayıda vaka bulunmaktadır. Bu nedenle sunulan çalışmada kedilerde kolumna vertebralis ve medulla spinalisin BT ve MR ile anatomisinin detaylı olarak ortaya konması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmanın hayvan materyalini kliniğimize farklı şikayetlerle getirilen ancak kolumna vertebralis ve medulla spinalise ilişkin herhangi bir klinik şikâyeti olmayan 10 adet kedi oluşturmuştur. Çalışmamızda 1 ila 5 yaş arasında, vücut ağırlıkları 4,22±0,96 kg olan erişkin melez ırk kediler kullanılmıştır. Kedilerin kolumna vertebralisine ait kontrastsız sagittal ve transversal bilgisayarlı tomografi görüntülerinde, anatomik yapılar tanımlanmış, boyutsal ölçümler gerçekleştirilmiş ve çeşitli morfometrik indeksler hesaplanmıştır. BT görüntülerinde, sagittal ve transversal kesitlerde kolumna vertebralis servikal, torakal ve lumbal olarak üç bölüme ayrıldı. BT çalışmasında, sagittal ve transversal kesitlerde her bir vertebra seviyesinde; corpus vertebra uzunluğu, intervertebral aralık yüksekliği ve genişliği, canalis vertebralis yüksekliği ve genişliği, medulla spinalis yüksekliği ve genişliği, corpus vertebra yüksekliği ve genişliği, pedikül genişliği ve uzunluğu, transversal pedikül açısı, vertebra yüksekliği, Foramen transversum sagittal ve transversal genişlikleri ölçülmüştür. Ayrıca corpus vertebra yuvarlaklık indeksi ile medulla spinalis ve canalis vertebralis yuvarlaklık indeksleri hesaplanmıştır. MR çalışmasında ise sagittal ve transversal kesitlerde, her bir disk seviyesinde; canalis vertebralis yüksekliği ve genişliği, medulla spinalis yüksekliği ve genişliği, nükleus pulposus yüksekliği ve genişliği ölçülmüş; ayrıca medulla spinalisin canalis vertebralise oranı hesaplanmıştır.
Bulgular: BT çalışmamızda; sagittal kesitlerde, kolumna vertebralis boyunca en yüksek CVU değeri servikal bölgedeki C2 vertebrada 20,45 mm olarak kaydedilmiştir. CVU en düşük T3 seviyesinde 8,06 mm olarak belirlenmiştir. IVAY, tüm kolumna vertebralis boyunca en düşük değerini T3–T4 aralığında (3,65 mm), en yüksek değerini L6–L7 aralığında (6,25 mm) almıştır. IVAG değerleri ise tüm kolumna vertebralis boyunca homojen bir şekilde seyretmiştir.
Transversal BT görüntüleri değerlendirildiğinde, CVY, kolumna vertebralis boyunca en düşük düzeyine C4 seviyesinde (3,53 mm), en yüksek değerine L7 seviyesinde (5,91 mm) ulaşmıştır. CVG, kolumna vertebralis boyunca en düşük T2 seviyesinde 5,71 mm, en yüksek L7 seviyesinde 10,39 mm olarak belirlenmiştir. CVY/CVG oranı (yuvarlaklık indeksi) en yüksek C2’de (1,12) ve en düşük L6 (0,43) seviyesinde belirlenmiştir. Torakal bölgede, T3–T5 seviyelerinde yuvarlaklık indeksinde belirgin bir düşüş gözlenmiş; en düşük değer ise T5 seviyesinde tespit edilmiştir. Lumbal bölgede, yuvarlaklık indeks değerleri En düşük değer lumbal bölgede L6 vertebrasında 0,43 olarak belirlendi. Servikal bölgedeki C1 ve C2 vertebra seviyelerinde hem medulla spinalis hem de canalis vertebralis değerlerinde belirgin bir yükseklik ve genişlik farkı gözlemlenmiştir. Torakal bölge boyunca, medulla spinalis ve canalis vertebralis parametreleri en yüksek düzeyine C1 seviyesinde, en düşük değerlere ise torakal bölgede ulaşmıştır. Medulla spinalis ve canalis vertebralis’in yuvarlaklık indeksi incelendiğinde özellikle C2 seviyesinde belirgin bir artış gözlemlendi. Alan oranlamasında, servikal bölgede MS/Cv alanına oranının genel olarak yüksek seyrettiği, özellikle kolumna vertebralis boyunca en yüksek değerine C5–C6 düzeyinde %24.82 ile ulaştığı görülmektedir. Bu oran kolumna vertebralis boyunca en düşük değere Th13–L1 aralığında (%6.66) ulaşmıştır. Lumbal bölgeye geçişle birlikte MS/Cv oranında yeniden bir artış eğilimi gözlenmiş, L5–L6 düzeyinde oran %15 civarına yükselmiştir. Hem medulla spinalis hem de canalis vertebralis yuvarlaklık indeksi C6-C7 seviyelerinde yaklaşık 0.8 değerine inmesi medulla spinalisin daha silindirik bir forma geçtiğini, beraberinde torakal bölgede, değerlerin birbirine yakın seyretmesi medulla spinalisin bu bölgede silindirik bir yapı sergilediğini, lumbal bölgede her iki yuvarlaklık indeks değerlerinin azalması ise, medulla spinalisin bu bölgede daha dikdörtgenimsi bir yapı haline geldiğini gösterir. Kolumna vertebralisin tamamında PU en düşük T10 seviyesinde (4,19 mm), en yüksek değer L5 seviyesinde (7,33 mm) tespit edilmiştir. Kolumna vertebralis boyunca TPG’nin en düşük olduğu nokta T4 seviyesinde (1,17 mm), en yüksek olduğu nokta L7 seviyesinde (2,36 mm) belirlenmiştir. Kolumna vertebralis boyunca en yüksek TPA değeri C6 seviyesinde 42.81°, en düşük TPA değeri L3 seviyesinde 21.54° tespit edilmiştir. For. transversarium transversal genişlik değerleri, en yüksek değer C5 seviyesinde (1,12 mm), en düşük değer C4 seviyesinde (0,98 mm) tespit edilmiştir. For. transversarium sagittal genişlik değerleri en yüksek değer C6 seviyesinde (1,2 mm), en düşük değer ise C4 seviyesinde (1,03 mm) belirlenmiştir.
MR çalışmamızda, sagittal kesit MR görüntüleri değerlendirildiğinde, SCvY’nin doğal olarak her bölgede SMsY’den daha fazla olduğu gözlemlenmektedir. SCvY ve SMsY değerleri servikal bölgede torakal ve lumbal bölgeye göre daha yüksek seyretmektedir. Servikal bölgede, MS/Cv oranı, C2-C6 arasında oldukça yüksek bulunmuştur. Torakal bölgede bu oran iyice düşmüş, lumbal bölgeye geçiş ile bu oran yükselişe geçmiştir. SNpY, kolumna vertebralis boyunca en düşük T1-T2 aralığında (2,35 mm), en yüksek L2-L3 aralığında (3,67 mm) belirlenmiştir. SNpG ise, en düşük T1-T2 aralığında 1,32 mm, en yüksek L7-S1 aralığında 2,31 mm olarak ölçüldü.
Transversal MR görüntüleri değerlendirildiğinde, TCvY’nin kolumna vertebralis boyunca en yüksek değeri servikal bölgede C5-C6 aralığında 9,75 mm olarak ölçüldü. TCvY’inin, kolumna vertebralis boyunca en düşük değeri lumbal bölgede L6-L7 aralığında 6,85 mm olarak ölçüldü. TCvG’nin, kolumna vertebralis boyunca en yüksek değeri C1-C2 aralığında 12,78 mm ve en düşük olduğu seviye T6-T7 aralığında 7,63 olarak ölçüldü. TMsY ve TMsG değerleri servikal bölgede diğer bölgelerden daha yüksek bulunmuştur. Her iki değer en yüksek C5-C6 aralığında, TMsY (4,33 mm) ve TMsG (6,68 mm) aralığında ölçüldü. TMsY ve TMsG’nin her ikisinin de en düşük olduğu bölge Torakal bölgedir. TMsY, T12-T13 aralığında 1,76 mm; TMsG, T10-T11 aralığında 2,18 mm olarak ölçüldü. TNpY’nin, kolumna vertebralis boyunca en düşük değeri T7-T8 aralığında 3,29 mm ve en yüksek değeri, L7-S1 aralığında 9,70 mm olarak ölçüldü. TNpG, en düşük C3-C4 aralığında 2,25 mm, en yüksek L5-L6 aralığında 3,41 mm olarak ölçüldü.
Sonuç: Bu tez çalışmasında kedilerde kolumna vertebralis ve medulla spinalisin BT ve MR anatomisine ile ilgili önemli veriler elde edilmiştir ki bulguların bir bölümü kedilerde ilk kez bu çalışma ile ortaya konmuştur. Dolayısıyla bu çalışmanın literatüre büyük katkı sağlayacağı, kedi hekimliği ile uğraşan veteriner hekimler için önemli bir kılavuz olacağı ve yeni çalışmalara da rehberlik edeceği kanaatindeyiz.KABUL VE ONAY i
TEŞEKKÜR ii
İÇİNDEKİLER iv
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ vii
ŞEKİLLER DİZİNİ x
RESİMLER DİZİNİ………………………………………………………………………...xii
TABLOLAR DİZİNİ……………………………………………………………………....xvii
ÖZET xix
ABSTRACT xxiii
1. GİRİŞ 1
2. GENEL BİLGİLER 4
2.1. Bilgisayarlı Tomografinin Tanımı ve Tarihçesi 4
2.2. BT Cihazının Temel Yapıları 8
2.3. Bilgisayarlı Tomografi Genel Çalışma Prensibi 9
2.4. Bilgisayarlı Tomografide Görüntü Oluşumu 10
2.5. Kedilerde Kolumna Vertebralis ve Medulla Spinalis Bölgesinde Bilgisayarlı Tomografi’nin Önemi 15
2.6. Manyetik Rezonansın Tanımı ve Tarihçesi 17
2.7. Manyetik Rezonans Cihazının Temel Yapıları 18
2.7.1. Magnet 18
2.7.2. Koiller (Sargılar) 20
2.7.3. Gantri 21
2.7.4. Görüntü İşleme ve Operatör Bilgisayarları 21
2.8. Manyetik Rezonansın Genel Çalışma Prensibi ve Görüntü Oluşumu 21
2.9. Kedilerde Kolumna Vertebralis ve Medulla Spinalis Bölgesinde Manyetik Rezonansın Önemi 25
2.10. Manyetik Rezonans Görüntülemede Medulla Spinalisin Görünümü 25
2.11. Kedilerde Kolumna Vertebralis ve Medulla Spinalis’in Anatomisi 26
2.11.1. Servikal Vertebralar 28
2.11.2. Torakal Vertebralar 31
2.11.3. Lumbal Vertebralar 32
2.11.4. Sakral Vertebralar 33
2.11.5. Kolumna Vertebralisin Eklemleri 34
2.11.6. Kolumna Vertebralisin Ligamentleri 34
2.11.7. Canalis vertebralis 36
2.11.8. İntervertebral Diskler 36
2.11.9. Medulla Spinalis Anatomisi 37
3. GEREÇ VE YÖNTEM 41
3.1. Gereç 41
3.1.1. Çalışmanın Hayvan Materyali 41
3.1.2. Cihazlar 41
3.2. Yöntem 42
3.2.1. Bilgisayarlı Tomografi ile Görüntülerin Elde Edilmesi 42
3.2.1.1. Kedilerin Kolumna Vertebralis Bölgesinin BT Görüntülerinin İncelenmesi 44
3.2.2. Manyetik Rezonans ile Görüntülerin Elde Edilmesi 60
3.2.2.1. Kedilerin Kolumna Vertebralis Bölgesinin MR Görüntülerinin İncelenmesi 61
3.2.3. İstatiksel Değerlendirme 68
4. BULGULAR 69
4.1. BTG ile Elde Edilen Bulgular 69
4.2. MRG ile Elde Edilen Bulgular 95
5. TARTIŞMA 108
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 122
KAYNAKLAR 124
EKLER…………………………………………………………………………………….133
Ek 1 (AYDIN ADÜ-HADYEK KARARI)………………………………………………..133
BİLİMSEL ETİK BEYANI 134
ÖZ GEÇMİŞ 13
RATLARDA ARALIKLI AÇLIK VE EGZERSİZ UYGULAMASININ SERUM İRİSİN VE IGF-1 DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ
No full textAmaç: Bu çalışma, aralıklı açlık ve egzersizin serum irisin ve insülin benzeri büyüme faktörü-1 (IGF-1) düzeyine etkisini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada, 48 erkek Sprague Dawley rat kullanılmıştır. Gruplar, G1 (Kontrol 1); ad libitum yem ve su erişimi olan grup, G2 (Kontrol 2); ad libitum yem ve su erişimi olan ve egzersiz yapan grup, G3; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem ve su erişimi olan grup, G4; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem erişimi, suya ad libitum erişimi olan grup, G5; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem ve su erişimi olan ve egzersiz yapan grup, G6; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem erişimi, suya ad libitum erişimi olan ve egzersiz yapan grup, şeklinde oluşturulmuştur. Aralıklı açlık modeli olarak 16:8 zaman kısıtlı beslenme düzeni ve yüzme egzersizi protokolü uygulanmıştır. Dört haftalık denemenin sonunda serum örneklerinde irisin, IGF-1, glukoz, üre azotu, kreatinin, ürik asit, AST, ALT, total kolesterol, trigliserit, HDL-C, LDL-C düzeyleri ölçülmüştür.
Bulgular: Çalışmada, irisin düzeylerinin özellikle G6 grubunda anlamlı şekilde arttığı görülmüştür. G3, G4 ve G5 gruplarında da kontrol gruplarına göre belirgin artışlar görülmüştür (P0,05). Biyokimyasal parametrelerden glukoz, üre azotu, kreatinin, AST, trigliserit ve HDL düzeylerinde ise istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (P<0,05).
Sonuç: Aralıklı açlık ve egzersiz kombinasyonunun, metabolik iyileşmeyi destekleyen güvenli ve etkili bir yöntem olduğu görülmüştür. Bazı parametrelerde gözlemlenen anlamlı olmayan değişikliklerin, uygulama süresi uzunluğu, bireysel ve biyolojik farklılıklar nedeniyle meydana gelmiş olabileceği düşünülmektedir.KABUL VE ONAY i
TEŞEKKÜR................................................................................................................................ii
İÇİNDEKİLER............ iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ vi
ŞEKİLLER DİZİNİ viii
RESİMLER DİZİNİ ix
TABLOLAR DİZİNİ x
ÖZET........................ xi
ABSTRACT................. xii
1. GİRİŞ........................................... 1
2. GENEL BİLGİLER 3
2.1. Aralıklı Açlık 3
2.1.1. Aralık Açlık Modelleri 4
2.1.2. Aralıklı Açlığın Moleküler Mekanizması ve Otofaji 5
2.1.3. Aralıklı Açlığı Etkileyen Faktörler 10
2.1.3.1. Sirkadiyen Ritim 10
2.1.3.2. Bağırsak Mikrobiyotası 12
2.1.3.3. Dehidratasyon 14
2.1.4. Birlikte Uygulanan Aralıklı Açlık ve Egzersizin Etki Mekanizması 15
2.1.4.1. Metabolik Geçiş ve Enerji Kaynaklarının Değişimi 15
2.1.4.2. Kas, Karaciğer ve Yağ Dokusundaki Adaptasyonlar 16
2.1.4.3. Hücresel ve Moleküler Yanıtlar 16
2.1.4.4. Kas Kütlesi Korunumu ve Proteoliz Dengesi 17
2.1.4.5. Kardiyometabolik Adaptasyonlar 17
2.1.4.6. Sinir Sistemi ve Bilişsel Adaptasyonlar 18
2.1.5. Aralıklı Açlık ve Egzersiz Kombinasyonunun Etkileri 18
2.2. İrisin Hormonu 20
2.2.1. İrisin Hormonunun Kimyasal Özellikleri, Etki Mekanizması ve Metabolik Etkileri 21
2.2.2. İnsanlarda ve Hayvanlarda İrisin Hormonu 23
2.2.3. FNDC5 Proteininin Yapısı ve İrisin Hormonunun Oluşumu 24
2.2.4. Beyaz Yağ Dokusunun Kahverengi Yağ Dokusuna Dönüşümünde İrisinin Rolü 25
2.2.5. İrisin ve Egzersiz Arasındaki İlişki 28
2.3. İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1 (IGF-1) 30
2.3.1. IGF-1’ in Sinyal Yolu 31
2.3.2. IGF-1’ in Biyolojik Etkileri 33
2.3.3. Egzersiz Uygulamalarının IGF-1 Düzeyine Etkileri 36
2.3.4. Aralıklı Açlık Uygulamalarının IGF-1 Üzerine Etkileri 39
3. GEREÇ VE YÖNTEM 41
3.1. Gereç................... 41
3.1.1. Kullanılan Cihazlar 41
3.1.2. Kullanılan Kimyasal Maddeler 41
3.1.3. Deney Hayvanı Materyali 41
3.1.4. Egzersiz Protokolü 43
3.2. Yöntem.......... 45
3.2.1. Canlı Ağırlık Ölçümleri 45
3.2.2. Boy Uzunluğu ve Karın Çevresi 46
3.2.3. Rutin Biyokimyasal Analizler 46
3.2.4. İrisin ve IGF-1’ in ELISA Yöntemi ile Analizi 46
3.2.4.1. ELISA Yöntemi 46
3.2.4.2. ELISA Yöntemi ile İrisin ve IGF-1 Analizi Prosedürü 48
3.2.4.3. ELISA Testi Prosedürünün Uygulanış Basamakları 49
3.2.5. İstatistiksel Analizler 50
4. BULGULAR............. 51
4.1. Canlı Ağırlık Değişimleri 51
4.2. Boy Uzunluğu ve Karın Çevresi 51
4.3. Biyokimyasal Parametreler 53
4.4. Serum İrisin ve IGF-1 Düzeyleri 55
5. TARTIŞMA............ 56
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 68
KAYNAKLAR......... 70
EKLER................. 92
Ek 1 (ADÜ-HADYEK) 92
BİLİMSEL ETİK BEYANI 93
ÖZ GEÇMİŞ.............. 9
THE EFFECT OF INTERMITTENT FASTING AND EXERCISE APPLICATION ON SERUM IRISIN AND IGF-1 LEVELS IN RATS
No full textAmaç: Bu çalışma, aralıklı açlık ve egzersizin serum irisin ve insülin benzeri büyüme faktörü-1 (IGF-1) düzeyine etkisini değerlendirmek amacıyla planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada, 48 erkek Sprague Dawley rat kullanılmıştır. Gruplar, G1 (Kontrol 1); ad libitum yem ve su erişimi olan grup, G2 (Kontrol 2); ad libitum yem ve su erişimi olan ve egzersiz yapan grup, G3; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem ve su erişimi olan grup, G4; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem erişimi, suya ad libitum erişimi olan grup, G5; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem ve su erişimi olan ve egzersiz yapan grup, G6; 09:00–17:00 saatleri arasında sınırlı yem erişimi, suya ad libitum erişimi olan ve egzersiz yapan grup, şeklinde oluşturulmuştur. Aralıklı açlık modeli olarak 16:8 zaman kısıtlı beslenme düzeni ve yüzme egzersizi protokolü uygulanmıştır. Dört haftalık denemenin sonunda serum örneklerinde irisin, IGF-1, glukoz, üre azotu, kreatinin, ürik asit, AST, ALT, total kolesterol, trigliserit, HDL-C, LDL-C düzeyleri ölçülmüştür.
Bulgular: Çalışmada, irisin düzeylerinin özellikle G6 grubunda anlamlı şekilde arttığı görülmüştür. G3, G4 ve G5 gruplarında da kontrol gruplarına göre belirgin artışlar görülmüştür (P0,05). Biyokimyasal parametrelerden glukoz, üre azotu, kreatinin, AST, trigliserit ve HDL düzeylerinde ise istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (P<0,05).
Sonuç: Aralıklı açlık ve egzersiz kombinasyonunun, metabolik iyileşmeyi destekleyen güvenli ve etkili bir yöntem olduğu görülmüştür. Bazı parametrelerde gözlemlenen anlamlı olmayan değişikliklerin, uygulama süresi uzunluğu, bireysel ve biyolojik farklılıklar nedeniyle meydana gelmiş olabileceği düşünülmektedir.KABUL VE ONAY ..................................................................................................................... i
TEŞEKKÜR................................................................................................................................ii
İÇİNDEKİLER............ .............................................................................................................. iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ .............................................................................. vi
ŞEKİLLER DİZİNİ ................................................................................................................. viii
RESİMLER DİZİNİ .................................................................................................................. ix
TABLOLAR DİZİNİ .................................................................................................................. x
ÖZET........................ ................................................................................................................. xi
ABSTRACT................. ............................................................................................................. xii
1. GİRİŞ........................................... ........................................................................................... 1
2. GENEL BİLGİLER ................................................................................................................ 3
2.1. Aralıklı Açlık ....................................................................................................................... 3
2.1.1. Aralık Açlık Modelleri ...................................................................................................... 4
2.1.2. Aralıklı Açlığın Moleküler Mekanizması ve Otofaji ........................................................ 5
2.1.3. Aralıklı Açlığı Etkileyen Faktörler ................................................................................. 10
2.1.3.1. Sirkadiyen Ritim .......................................................................................................... 10
2.1.3.2. Bağırsak Mikrobiyotası ............................................................................................... 12
2.1.3.3. Dehidratasyon .............................................................................................................. 14
2.1.4. Birlikte Uygulanan Aralıklı Açlık ve Egzersizin Etki Mekanizması .............................. 15
2.1.4.1. Metabolik Geçiş ve Enerji Kaynaklarının Değişimi ................................................... 15
2.1.4.2. Kas, Karaciğer ve Yağ Dokusundaki Adaptasyonlar ................................................... 16
2.1.4.3. Hücresel ve Moleküler Yanıtlar ................................................................................... 16
2.1.4.4. Kas Kütlesi Korunumu ve Proteoliz Dengesi .............................................................. 17
2.1.4.5. Kardiyometabolik Adaptasyonlar ................................................................................ 17
2.1.4.6. Sinir Sistemi ve Bilişsel Adaptasyonlar ...................................................................... 18
2.1.5. Aralıklı Açlık ve Egzersiz Kombinasyonunun Etkileri .................................................. 18
2.2. İrisin Hormonu .................................................................................................................. 20
2.2.1. İrisin Hormonunun Kimyasal Özellikleri, Etki Mekanizması ve Metabolik Etkileri..... 21
2.2.2. İnsanlarda ve Hayvanlarda İrisin Hormonu ................................................................... 23
2.2.3. FNDC5 Proteininin Yapısı ve İrisin Hormonunun Oluşumu .......................................... 24
2.2.4. Beyaz Yağ Dokusunun Kahverengi Yağ Dokusuna Dönüşümünde İrisinin Rolü .......... 25
2.2.5. İrisin ve Egzersiz Arasındaki İlişki ................................................................................. 28
2.3. İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1 (IGF-1) ...................................................................... 30
2.3.1. IGF-1’ in Sinyal Yolu ...................................................................................................... 31
2.3.2. IGF-1’ in Biyolojik Etkileri ............................................................................................ 33
2.3.3. Egzersiz Uygulamalarının IGF-1 Düzeyine Etkileri ...................................................... 36
2.3.4. Aralıklı Açlık Uygulamalarının IGF-1 Üzerine Etkileri ................................................. 39
3. GEREÇ VE YÖNTEM ......................................................................................................... 41
3.1. Gereç................... ............................................................................................................... 41
3.1.1. Kullanılan Cihazlar ......................................................................................................... 41
3.1.2. Kullanılan Kimyasal Maddeler ....................................................................................... 41
3.1.3. Deney Hayvanı Materyali ............................................................................................... 41
3.1.4. Egzersiz Protokolü .......................................................................................................... 43
3.2. Yöntem.......... .................................................................................................................... 45
3.2.1. Canlı Ağırlık Ölçümleri .................................................................................................. 45
3.2.2. Boy Uzunluğu ve Karın Çevresi ..................................................................................... 46
3.2.3. Rutin Biyokimyasal Analizler ........................................................................................ 46
3.2.4. İrisin ve IGF-1’ in ELISA Yöntemi ile Analizi .............................................................. 46
3.2.4.1. ELISA Yöntemi ........................................................................................................... 46
3.2.4.2. ELISA Yöntemi ile İrisin ve IGF-1 Analizi Prosedürü ............................................... 48
3.2.4.3. ELISA Testi Prosedürünün Uygulanış Basamakları .................................................... 49
3.2.5. İstatistiksel Analizler ...................................................................................................... 50
4. BULGULAR............. ........................................................................................................... 51
4.1. Canlı Ağırlık Değişimleri .................................................................................................. 51
4.2. Boy Uzunluğu ve Karın Çevresi ........................................................................................ 51
4.3. Biyokimyasal Parametreler................................................................................................ 53
4.4. Serum İrisin ve IGF-1 Düzeyleri ....................................................................................... 55
5. TARTIŞMA............ .............................................................................................................. 56
6. SONUÇ VE ÖNERİLER ...................................................................................................... 68
KAYNAKLAR......... ................................................................................................................ 70
EKLER................. .................................................................................................................... 92
Ek 1 (ADÜ-HADYEK) ............................................................................................................ 92
BİLİMSEL ETİK BEYANI ...................................................................................................... 93
ÖZ GEÇMİŞ.............. ............................................................................................................... 9
Üniversite Öğrencilerinin Çevre Okuryazarlık Ve Küresel Isınma Bilgi Düzeyleri İle Eko-Anksiyete Durumları Arasındaki İlişki
Full text linkAmaç: Bu çalışmada, farklı alanlarda dört yıllık üniversite eğitimi alan üniversite öğrencilerinin çevre okuryazarlık ve küresel ısınma konularındaki bilgi düzeyleri ile eko-anksiyete durumları arasında korelasyon olup/olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu tez çalışması kesitsel bir araştırma olup, nicel verilere dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma 2022-2023 akademik yılında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi merkez kampüsünde bulunan dört yıllık eğitim veren fakültelerde öğrenim gören, lisans öğrencileri ile yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu oluşturan 721 öğrenciye, toplam 99 soru ve dört bölümden oluşan bir anket uygulanmıştır.
Anket sonuçları SPSS 15.0 programına girilerek frekans, t-testi, ANOVA, ki-kare ve Pearson’s korelasyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Anketin cronbach alfa güvenirlik katsayısı α= 0,93 olarak bulunmuştur. Öğrencilerin çevre okuryazarlığı ve küresel ısınma bilgi düzeyleri ile eko-anksiyete durumları arasındaki ilişki araştırılmıştır.
Bulgular: Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin çevre okuryazarlık ve küresel ısınma bilgi düzeyleri arttıkça, eko-anksiyete düzeylerinin azaldığı görülmüştür.
Sonuç: Öğrencilerin çevre okuryazarlığı ve küresel ısınma hakkında bilgi düzeyinin artırılması için müfredata bu konuların dahil edilmesi eko-anksiyete düzeyini düşürecektir. Fakülte ayırt etmeksizin her öğrencinin genel kültür düzeyinde de olsa bu konularda bilgi sahibi olması hem sürdürülebilir çevre bilincinin gelişmesi hem gelecek nesillerin duyarlı yetişmesini sağlayacaktır.İÇİNDEKİLER
KABUL VE ONAY …………...………………………..…………….…….……… i
TEŞEKKÜR ……………………………………………………………...………… ii
İÇİNDEKİLER ..…………………………………………….………...…..…….…. iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ …..…………………….…………….… v
ŞEKİLLER DİZİNİ ….………….…………………………...………………...…… vi
TABLOLAR DİZİNİ ….………….…………………………...……………………. vii
ÖZET ……………………………………………………………………………..… x
ABSTRACT ………………………………………………………………….…….. xi
1. GİRİŞ …………………….…………………...……………………….….…..….. 1
2. GENEL BİLGİLER……………………………………………………………... 3
2.1. İklim Değişikliği ve Küresel Isınma ……………………....…………………... 3
2.2. Çevre Okuryazarlığı…………………………………………………………… 4
2.3. Ekolojik Kriz ve Eko-anksiyete……………………………………………….. 5
2.4. Bilgi…………………………………………………………………………… 6
2.5. Eğitim…………………………………………………………………………. 6
2.6. Eko-anksiyete Konusunda Yapılmış Çalışmalar………………………………. 6
2.6.1. Türkiye’de Yapılmış Çalışmalar…………………………………………….. 6
2.6.2. Dünya’da Yapılmış Çalışmalar……………………………………………… 7
3. GEREÇ VE YÖNTEM ……...…………………………………….…..…………. 9
3.1. Gereç ………………………………………………………….....…...……….... 9
3.1.1. Evren ve Çalışma Grubu……………………………………………………… 10
3.1.2. Dahil Edilme Kriterleri….…..….…………………………………………….. 11
3.1.3. Veri Toplama Zaman Aralığı …………..……………………….……………. 12
3.2. Yöntem …………………………………………………………………………. 12
3.3. Verilerin Analizi……..…………………………………………………………. 12
4. BULGULAR ………………………………………………………………….….. 14
4.1. Sosyo-Demografik Özelliklere İlişkin Bulgular……………………………….. 14
4.2.Araştırma Konusuna İlişkin Anketlerden Elde Edilen Bulgular……………….. 18
4.2.1. Üniversite Öğrencilerinin Çevre Okuryazarlık Düzeylerine İlişkin Bulgular.... 18
4.2.1.1. Çevre Konusunda Kendini Değerlendirme…………………………………... 18
iv
4.2.1.2. Çevre Konusunda Bilgiyi Ölçme……………………………………………. 20
4.2.1.3. İnsan ve Çevre İlişkisini Algılama Boyutu………………………………….. 23
4.2.1.4. İnsan ve Çevre İlişkisini Uygulama Boyutu………………………………… 25
4.2.1.5. Çevresel Problemlere İlişkin Endişe Düzeyleri……………………………... 26
4.2.2. Üniversite Öğrencilerinin Küresel Isınma Bilgi Düzeylerine İlişkin Bulgular... 27
4.2.3. Üniversite Öğrencilerinin Eko-Anksiyete Düzeylerine İlişkin Bulgular……… 29
4.3. Anket Sonuçlarının Katılımcıların Sosyo-Demografik Özelliklerine Bağlı Analiz Sonuçlarından Elde Edilen Bulgular…………………………………………..............31
4.3.1. Çevre Konusunda Kendini Değerlendirme (ÇKKD) İfadelerine Verilen Cevapların Sosyo-Demografik Özelliklere Bağlı Karşılaştırılması………………..........................32
4.3.1.1.Katılımcıların Öğrenim Gördükleri Fakülteye Bağlı Verilerin Karşılaştırılması………………………………………………………………………..32
4.3.1.2. Katılımcıların Sınıf Düzeylerine İlişkin Verilerin Karşılaştırılması……….. 34
4.3.1.3. Katılımcıların Cinsiyetlerine Bağlı Verilerin Karşılaştırılması…………….. 35
4.3.1.4. Yaşa Bağlı Verilerin Karşılaştırılması……………………………………… 36
4.3.1.5. En Uzun Yaşanılan Yerleşim Birimine Göre Verilerin Karşılaştırılması...... 37
4.3.1.6. Algılanan Gelir Düzeyine Göre Verilerin Karşılaştırılması………………... 38
4.3.1.7. Ebeveynlerin Eğitim Durumuna Bağlı Verilerin Karşılaştırılması………… 39
4.3.1.8. Ebeveynlerin Mesleğine Göre Verilerin Karşılaştırılması…………………. 41
4.3.1.9. Çevre ile İlgili Herhangi Bir Eğitim Alıp Almama Durumuna Bağlı Verilerin Karşılaştırılması………………………………………………………………………..43
4.4. Çevre Okuryazarlığı Bilgi Testi (ÇOBT), Küresel Isınma Bilgi Testi (KIBT) ve Eko-anksiyete Ölçeği (E-AÖ) Puanlarına İlişkin Korelasyon Analiz Sonuçları…..
5. TARTIŞMA …………...……….…………………...……...….……………....……54
6. SONUÇ VE ÖNERİLER ……………………………..…………..………….…......56
KAYNAKLAR ..………………………………...……...……………………….…….57
EKLER …………………………………………………………………………….......61
BİLİMSEL ETİK BEYANI …………………………………………………………...67
ÖZ GEÇMİŞ …………………………………………...……………………………...6
Honamlı ve Saanen Keçi Irklarında Retina Varyasyonlarının Funduskopik Muayene ile Belirlenmesi ve Karşılaştırılması
Full text linkÖZET
HONAMLI VE SAANEN KEÇİ IRKLARINDA RETİNA VARYASYONLARININ FUNDUSKOPİK MUAYENE İLE BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI
Yiğit R. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veterinerlik Cerrahisi, Doktora Tezi, Aydın, 2025.
Amaç: Bu çalışma, sağlıklı Honamlı ve Saanen ırkı keçilerin retina varyasyonlarının funduskopik muayene ile belirlenmesi ve elde edilen bulguların karşılaştırılması amacıyla gerçekleştirildi.
Gereç ve Yöntem: Materyali, toplam 60 baş, 1 yaşlı dişi Honamlı ve Saanen ırkı keçi (30 Honamlı-30 Saanen) oluşturdu. Fiziksel ve oftalmik muayene sonrası retina varyasyonları fundus kamerası ile belirlendi. Alınan anlık görüntüler bilgisayar ortamına aktarıldı. Elde edilen görüntüler üzerinde tapetal ve non-tapetal alan rengi ve deseni, optik diskin şekli, rengi ve konumu, Bergmeister papillası varlığı, optik diskten çıkan arter ve vena sayısı, optik diskten çıkan rostral ve ventral yönlü arter ve venaların dağılımı belirlendi. Tapetal ve non-tapetal alan ölçümü, optik diskin alanı ve çap ölçümü piksel bazında değerlendirildi.
Bulgular: Tapetal alan rengi ağırlıklı olarak Honamlı ve Saanen keçi ırklarında mavi-sarı-yeşil olarak belirlendi. Non-tapetal alan rengi her iki ırkta da siyah renkte görüldü. Optik diskin şekli her iki ırkta da oval veya yuvarlak şeklinde saptandı. Optik diskin rengi; her iki ırkta da ağırlıklı olarak açık turuncu renkte gözlendi. Optik disk her iki ırkta da büyük çoğunluğu tapetal bölgede olmak üzere tapetal-nontapetal sınırda görüldü. Bergmeister papillası her iki ırkta da yüksek oranda gözlendi. Her iki ırkta da optik diskten çıkan arter sayısı 3 ile 6 arasında, vena sayısı ise 2 ile 3 arasında dağılım gösterdi. Her iki keçi ırkında da 2 ile 4 arasında dağılım gösteren rostral arter, 1 ile 3 arasında dağılım gösteren ventral arter yanısra ağırlıklı olarak 1 adet rostral ve ventral vena tespit edildi. İki ırkın retinalarında tapetal alan, non-tapetal alan ve optik disk alanı ve optik diskin çap ölçüm değerlerinin karşılaştırmasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı.
Sonuç: Honamlı ve Saanen keçi ırklarında oftalmik, ultrasonografik ve fundus muayeneleri sonucunda elde edilen verilerin birbirine yakın olduğu dikkati çekti.
Anahtar kelimeler: Fundus, Görüntüleme, Göz, Keçi, Retina.KABUL VE ONAY i
TEŞEKKÜR ii
İÇİNDEKİLER iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ vi
RESİMLER DİZİNİ vii
TABLOLAR DİZİNİ ix
ÖZET xi
ABSTRACT xiii
1. GİRİŞ 1
2. GENEL BİLGİLER 2
2.1. Anatomi 2
2.1.1. Göz Küresi 2
2.1.2. Retinanın Anatomisi 2
2.1.3. Retinanın Histolojisi 3
2.1.4. Fotoreseptörler 4
2.1.5. Görme Fizyolojisi 5
2.2. Oküler Fundus 5
2.3. Retinanın Muayenesi 6
2.3.1. Oftalmik Muayene 6
2.3.1.1. Görme Değerlendirmesi ve Nöro-Oftalmolojik Değerlendirme 6
2.3.1.2. Temel Göz Muayenesi 7
2.3.1.3. Midriyatik ve Lokal Anestezik İlaçlar 9
2.3.1.4. Direkt ve İndirekt Oftalmoskopi 9
2.3.1.5. Ultrasonografi 10
2.3.1.6. Fundus Kamerası ile Muayene 11
2.3.1.7. Fundus Floresein Anjiografi 12
2.3.1.8. Optik Koherens Tomografi (OKT) 12
2.3.1.9. Elektroretinografi (ERG) 12
3. GEREÇ VE YÖNTEM 14
3.1. Gereç 14
3.1.1. Hayvan Materyali 14
3.1.2. Cihazlar 14
3.1.3. Kullanılan İlaçlar 14
3.2. Yöntem 15
3.2.1. Genel Muayene ve Göz Muayenesi 15
3.2.1.1. Schirmer-I Gözyaşı testi 15
3.2.1.2. Göz içi basıncı ölçümü 16
3.2.1.3. Florescein boya yöntemi 16
3.2.1.4. Ultrasonografi 16
3.2.1.5. Fundus Muayenesi 18
3.2.2. İstatiksel Değerlendirme 22
4. BULGULAR 24
4.1. Klinik Muayene Bulguları 24
4.2. Oftalmolojik Muayene Bulguları 24
4.2.1. Schirmer Gözyaşı Testi Bulguları 24
4.2.2. Göz İçi Basıncı Bulguları 26
4.2.3. Ultrasonografik Muayene Bulguları 27
4.2.4. Funduskopik Muayene Bulguları 30
5. TARTIŞMA 46
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 62
7. KAYNAKLAR 63
EKLER 70
Ek 1 (AYDIN ADÜ-HADYEK Kararı) 70
Ek 2 (Aydın Büyük Şehir Belediyesi Honamlı Çiftlik İzin Yazısı) 71
Ek 3 (Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Saanen Çiftlik İzin Yazısı) 72
BİLİMSEL ETİK BEYANI 73
ÖZ GEÇMİŞ 7
Rat Pankreasında 4-Nonġlfenol Toksikasyonuna Karşı Gallġk Asġt Ve Likopenin Koruyucu Etkisinin Araştırılması
No full textRAT PANKREASINDA 4-NONĠLFENOL TOKSĠKASYONUNA KARġI GALLĠK
ASĠT VE LĠKOPENĠN KORUYUCU ETKĠSĠNĠN ARAġTIRILMASI
Menderes S. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HistolojiEmbriyoloji Yüksek Lisans Programı (Veteriner), Yüksek Lisans Tezi, Aydın, 2025.
Amaç: Bu çalıĢmada 4-nonilfenol (4-NF), verilmiĢ ratlarda gallik asit (GA) ve likopenin (L),
pankreastaki koruyucu etkisinin olup olmadığının histolojik olarak araĢtırılması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: ÇalıĢma kapsamında 36 adet Sprague dawley rat kullanıldı. Deneme;
kontrol grubu, 4-NF grubu, GA grubu, likopen grubu, GA + 4-NF grubu ve L + 4-NF grubu
(n=6) olmak üzere altı grup halinde yürütüldü. 28 gün sonunda ratların pankreasları alınarak
rutin doku takibinden sonra parafinde bloklandı. Proje kapsamında; her bir gruptan 100 µm
ara ile 6 µm‘lik seri kesitler alınarak, genel histolojik inceleme için Hematoksilen-Eozin
(HE), Periyodik-asit Schiff (PAS), Triple boyama yöntemleri uygulandı. Pankreasın endokrin
bölümünde bulunan hücrelerin apoptotik hücre yoğunluğunu, adacık sayısını, adacık çapını ve
alanını hesaplamak için streptavidin-biyotin-perokidaz boyama yöntemi uygulandı. Elde
edilen veriler Kruskal Wallis testine tabi tutularak gerekli istatistiksel analizler yapıldı.
Bulgular: Triple, PAS ve HE boyama yöntemleri kullanılarak boyanan kesitlerde, kontrol,
GA ve likopen gruplarının benzer histomorfolojik görünüme sahip olduğu, dokunun olması
gerektiği gibi normal bir görünümde olduğu, 4-NF grubundaki kesitlerde hücresel
dejenerasyonların olduğu, L + 4-NF ve GA + 4-NF gruplarındaki kesitlerde hücresel
dejenerasyonların azaldığı tespit edildi. Streptavidin-biyotin-peroksidaz boyama yönteminden
elde ettiğimiz bulgularda da, 4-NF grubunda apoptozisin arttığı, adacıkların sayısının azaldığı
ve boyutlarının küçüldüğü görüldü. Yapılan istatistiksel analizde de bu verilerimiz
doğrulandı.
Sonuç: Bu çalıĢma ile 4-NF‘nin pankreas dokusuna zarar verdiği, buna karĢın GA ve
likopenin koruyucu etki göstererek bu zararı azaltmaya çalıĢtığı sonucuna ulaĢıldı.
Anahtar Kelimeler: 4-Nonilfenol, Gallik Asit, Likopen, Pankreas, Rat.ĠÇĠNDEKĠLER
KABUL VE ONAY ....................................................................................................................i
TEġEKKÜR ...............................................................................................................................ii
SĠMGELER VE KISALTMALAR DĠZĠNĠ..............................................................................vi
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ.................................................................................................................viii
RESĠMLER DĠZĠNĠ..................................................................................................................ix
TABLOLAR DĠZĠNĠ................................................................................................................xii
ÖZET.......................................................................................................................................xiii
1. GĠRĠġ......................................................................................................................................1
2. GENEL BĠLGĠLER................................................................................................................6
2.1. Homeostazi Kavramı...........................................................................................................6
2.1.1. Kan ġekerinin Ayarlanması..............................................................................................6
2.2. Pankreas...............................................................................................................................7
2.2.1. Pankreasın Öneminin KeĢfi..............................................................................................7
2.2.2. Pankreasın Yapısı .............................................................................................................8
2.2.3. Pankreasın GeliĢimi..........................................................................................................9
2.2.4. Pankreas Anatomisi ........................................................................................................10
2.2.4.1. Kaput Pankreatis..........................................................................................................12
2.2.4.2. Kollum Pankreatis .......................................................................................................12
2.2.4.3. Korpus Pankreatis........................................................................................................12
2.2.4.4. Kauda Pankreatis.........................................................................................................12
2.2.5. Pankreasın Kanalları.......................................................................................................13
2.2.5.1. Duktus Pankreatikus ...................................................................................................13
2.2.5.2. Duktus Pankreatikus Aksessorius ...............................................................................13
2.3. 4-Nonilfenol ......................................................................................................................13
iv
2.3.1. 4-Nonilfenolün Yapısı....................................................................................................14
2.3.2. 4-Nonilfenolün Etkileri...................................................................................................16
2.4. Gallik Asit .........................................................................................................................19
2.4.1. Gallik Asitin Yapısı........................................................................................................19
2.4.2. Gallik Asitin Etkileri ......................................................................................................21
2.5. Likopen..............................................................................................................................23
2.5.1. Likopenin Yapısı ............................................................................................................23
2.5.2. Likopenin Etkileri...........................................................................................................25
3. GEREÇ VE YÖNTEM.........................................................................................................27
3.1. Gereç..................................................................................................................................27
3.2. Yöntem ..............................................................................................................................28
3.2.1. Histolojik Yöntem ..........................................................................................................28
3.2.1.1. Üçlü Boyama Metodunun Uygulanması ....................................................................28
3.2.1.2. Periyodik Asit–Schiff (PAS) Boyama Metodunun Uygulanması ...............................29
3.2.1.3. Hematoksilen-Eozin (HE) Boyama Metodunun Uygulanması ...................................30
3.2.2. Ġmmunohistokimyasal Yöntem ......................................................................................30
3.2.2.1. Streptavidin-Biotin Peroksidaz Boyama Metodu........................................................30
3.2.3. Ġstatiksel Değerlendirme.................................................................................................32
4. BULGULAR ........................................................................................................................33
4.1. Histolojik Bulgular ............................................................................................................33
4.1.1. Triple Boyama Metodu...................................................................................................33
4.1.2. Periyodik Asit–Schiff (PAS) Boyama Metodu ..............................................................40
4.2. Ġmmunohistokimyasal Bulgular ........................................................................................57
4.2.1. Streptavidin-peroksidaz Boyama Metodu – Caspase-3..................................................57
4.2.2. Streptavidin-peroksidaz Boyama Metodu – Ġnsülin .......................................................64
4.3. Histomorfolojik Bulgular ..................................................................................................71
v
5. TARTIġMA..........................................................................................................................74
6. SONUÇ VE ÖNERĠLER .....................................................................................................86
KAYNAKLAR.........................................................................................................................87
EKLER ...................................................................................................................................109
BĠLĠMSEL ETĠK BEYANI ...................................................................................................110
ÖZ GEÇMĠġ...........................................................................................................................11
Kronik Ruhsal Hastalığı Olan Bireylerin Bakım Vericilerine Uygulanan Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programının, Bilişsel Kontrol Ve Esneklik, Psikolojik İyi Oluş Ve Öz Şefkat Üzerine Etkisi
Full text linkBu araştırmada, toplum ruh sağlığı merkezinde kayıtlı kronik ruhsal hastalığı olan
bireylerin primer bakım vericilerine uygulanan Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma
Programının bilişsel kontrol ve esneklik, psikolojik iyi oluş ve öz şefkat üzerine etkisinin
incelemesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı
karma yöntem desenlerinden, keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırma Aydın iline
Söke İlçesinde Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezi‘nde,
Aralık 2023–Şubat 2025 tarihleri arasında kronik ruhsal hastalığı olan bireylerin bakım
vericileri ile yürütülmüştür. Bilinçli farkındalık temelli stres azalttma programının içeriğinin
şekillendirilmesi için veriler nitel yöntemle maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenen
20 primer bakım verici yüz yüze görüşülerek gerçekleştirilmiştir. Verilerin
değerlendirilmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Verilerin analizi MAXQDA 2020
programı ile yapılmıştır. Nicel aşamanın örneklemi, randomizasyon yöntemi ile belirlenen
60 (Deney:30 ve Kontrol: 30) bakım vericiden oluşturulmuştur. Veriler, Tanıtıcı Bilgi
Formu, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Öz Şefkat Ölçeği
Kısa Formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı
sıra Kolmogorov Smirnov testi, Ki-kare Testi, Mann Whitney U testi, ANOVA testi,
Friedman testi, Bonferroni tsti, Fisher Ki-kare Testi, bağımsız örneklem t testi
kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın nitel aşamasında bakım vericilerle yapılan görüşmelerden elde
edilen veriler ışığında, ―hastalıkla ilgili bilgilerin kaynağı‖, ―hastaya yönelik tutumlar‖,
―yaşanan zorluklar‖ ―baş etme davranışları‖ olmak üzere dört tema belirlenmiştir. Nicel
aşamada deney grubu bakım vericilerinin son test ve üçüncü ay izlem testi bilişsel kontrol
xiii
ve esneklik puan ortalamalarının, kontrol grubu bakım vericilerine göre istatistiksel olarak
anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Deney grubunda yer alan bakım
vericilerinin son test ve üçüncü ay izlem testi psikolojik iyi oluş puan ortalamalarının,
kontrol grubu bakım vericilerine göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu
görülmüştür (p<0.05). Deney grubu bakım vericilerinin son test ve üçüncü ay izlem
ölçümlerinde öz şefkat puan ortalamalarının, kontrol grubu bakım vericilerin puan
ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05).
Sonuç: Bu araştırmada bakım vericilere uygulanan bilinçli farkındalık temelli stres azaltma
programının, bakım vericilerin bilişsel kontrol ve esneklik düzeylerini, psikolojik iyi oluş,
öz şefkat düzeylerini arttırdığı görülmüştür. Toplum ruh sağlığı merkezleri başta olmak
üzere, kamu ve özel sektöre bağlı tüm ruh sağlığı hizmeti veren kurumlarda, gerek bakım
vericilere gerekse hastalara yönelik bilinçli farkındalık temelli stres azaltma programları
gibi bireylerin dayanıklılığını ve psikolojik iyi oluşlarını artıran farklı destek programlarının
düzenli olarak uygulanması önerilir.ĠÇĠNDEKĠLER
KABUL VE ONAY................................................................................................................. ii
TEŞEKKÜR ........................................................................................................................... iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ........................................................................... ix
ŞEKİLLER DİZİNİ ..................................................................................................................x
TABLOLAR DİZİNİ.............................................................................................................. xi
ÖZET ..................................................................................................................................... xii
ABSTRACT ......................................................................................................................... xiv
1. GİRİŞ....................................................................................................................................1
1.1. Problemin Tanımı ve Önemi .............................................................................................1
1.2. Araştırmanın Amacı...........................................................................................................6
1.2.1. Nitel Bölümün Amacı.....................................................................................................6
1.2.2. Nicel Bölümün amacı .....................................................................................................6
1.3. Araştırmanın Hipotezleri ...................................................................................................6
2. GENEL BİLGİLER..............................................................................................................7
2.1.Kronik Ruhsal Hastalıklar ..................................................................................................7
2.2. Kronik Ruhsal Hastalığı Olan Bireylerin Bakımı..............................................................9
2.2.1. Bakım Verme Kavramı...................................................................................................9
2.2.2. Bakım Vericilerin Yaşadıkları Sorunlar.........................................................................9
2.2.3. Bakım Vericilere Yönelik Hemşirelik Yaklaşımı.........................................................10
2.3. Stresle Başa Çıkma ..........................................................................................................12
2.3.1. Bakım Vericilerin Yaşadığı Stres ve Baş Etme............................................................12
2.3.2. Stresle Baş Etmede Bedene Yönelik Teknikler............................................................13
2.3.3. Stresle Baş Etmede Zihinsel Teknikler.........................................................................14
2.3.4. Stresle Baş Etmede Davranışçı Yöntemler...................................................................15
v
2.4. Bilişsel Kontrol ve Esneklik ............................................................................................16
2.4.1 Tanımı............................................................................................................................16
2.4.2. B l şsel Esnekl k Gel ş m ve Süreçler ........................................................................17
2.4.3. Bilişsel Esnekliğin Yararları.........................................................................................18
2.4.4. Bilişsel Kontrol ve Esneklik ile İlgili Yapılan Araştırmalar ........................................18
2.5. İyi Oluş ............................................................................................................................20
2.5.1. Psikolojik İyi Oluş........................................................................................................20
2.5.2.1. Psikolojik İyi Oluşun Kuramsal Çerçevesi...............................................................21
2.5.2.2. Psikolojik İyi Oluşu Etkileyen Faktörler..................................................................22
2.6. Öz Şefkat .........................................................................................................................23
2.6.1. Öz Şefkatin Kavramsal Çerçevesi ................................................................................24
2.6.1.1. Öz Sevecenlik ...........................................................................................................24
2.6.1.2. Ortak Paylaşım..........................................................................................................25
2.6.1.3. Bilgece Farkındalık...................................................................................................25
2.7. Bilinçli Farkındalık..........................................................................................................25
2.7.1. Bilinçli Farkındalığın Kuramsal Temelleri...................................................................28
2.7.1.1. Psikanalitik Yaklaşım...............................................................................................28
2.7.1.2. Gestalt Yaklaşımı......................................................................................................29
2.7.1.3. Varoluşçu Yaklaşım..................................................................................................30
2.7.1.4. Bilişsel Davranışçı Yaklaşım....................................................................................31
2.7.2. Bilinçli Farkındalık Tutumları......................................................................................31
2.7.2.1. Anda Kalma ..............................................................................................................32
2.7.2.2. Yargıların Farkında Olma.........................................................................................32
2.7.2.3. Sabır..........................................................................................................................32
2.7.2.4. Başlangıç Ruhu.........................................................................................................33
2.7.2.5. Güven........................................................................................................................33
vi
2.7.2.6. Çabalamamak ...........................................................................................................33
2.7.2.7. Kabul.........................................................................................................................34
2.7.2.8. Akışına Bırakmak .....................................................................................................34
2.7.3. Bilinçli Farkındalık Uygulamaları................................................................................35
2.7.4. Bilinçli Farkındalık Temelli Müdahaleler ....................................................................35
2.7.4.1. Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT) .........................................................................36
2.7.4.2. Diyalektik Davranışçı Terapi (DDT)........................................................................36
2.7.4.3. Bilinçli Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi (BFTBT).............................................37
2.7.4.4. Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programı (BFTSAP)............................37
2.8. Bakım Vericilerde Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programının
Kullanılması................................................................................................................38
2.9. Bakım Vericilere Uygulanan Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programında
Hemşirenin Rolü .........................................................................................................40
3. GEREÇ VE YÖNTEM.......................................................................................................43
3.1. Araştırmanın Türü ...........................................................................................................43
3.2. Araştırmanın Yapıldığı Yer ve Özellikleri ......................................................................44
3.3. Araştırmanın Zamanı.......................................................................................................45
3.4. Nitel Bölümün Yöntemi ..................................................................................................45
3.4.1.Nitel Araştırmanın Türü ................................................................................................45
3.4.2. Nitel Araştırmanın Evren ve Örneklemi.......................................................................45
3.4.3. Araştırmaya Alınma ve Dışlanma Kriterleri.................................................................46
3.4.3.1. Araştırmaya Alınma Kriterleri..................................................................................46
3.4.3.2. Araştırmadan Dışlanma Kriterleri ............................................................................46
3.4.4. Nitel Veri Toplama Araçları.........................................................................................46
3.4.4.1. Tanıtıcı Bilgi formu ..................................................................................................46
3.4.4.2. Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu......................................................................47
3.4.5. Nitel Araştırma Ön Uygulama......................................................................................47
vii
3.4.6. Nitel Bölümün İstatistiksel Analizi ..............................................................................48
3.4.7. İçerik Analizi ................................................................................................................49
3.4.8. Nitel Verilerin Geçerlik ve Güvenirliği........................................................................50
3.5. Nicel Bölümün Yöntemi..................................................................................................52
3.5.1. Araştırmanın Türü ........................................................................................................52
3.5.2. Nicel Bölümün Evren ve Örneklemi ............................................................................52
3.5.3. Araştırmaya Alınma, Dışlanma ve Çıkarılma Kriterleri...............................................53
3.5.3.1. Araştırmaya Alınma Kriterleri..................................................................................53
3.5.3.2. Araştırmadan Dışlanma Kriterleri ............................................................................54
3.5.3.3. Araştırmadan Çıkarılma Kriterleri............................................................................54
3.5.4. Randomizasyon.............................................................................................................54
3.5.5. Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programının Hazırlanma Süreci ..............58
3.5.6. Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programının Uygulama Süreci ................60
3.5.7. Araştırmanın Değişkenleri............................................................................................63
3.5.8. Nicel Veri Toplama Araçları ........................................................................................63
3.5.8.1. Tanıtıcı Bilgi Formu .................................................................................................63
3.5.8.2. Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği (BKEÖ)...........................................................63
3.5.8.3. Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİOÖ) ...........................................................................64
3.5.8.4. Öz Şefkat Ölçeği Kısa Formu (ÖŞÖ-K)...................................................................64
3.5.9. Nicel Verilerinin Değerlendirilmesi ve Uygulanan İstatistiksel Analizler...................65
3.5.10. Araştırmanın Sınırlılıkları...........................................................................................66
3.5.11. Araştırmanın Etik Yönü..............................................................................................66
4. BULGULAR.......................................................................................................................67
4.1. Nitel Bulgular ..................................................................................................................67
4.2. Nicel Bulgular..................................................................................................................91
5. TARTIŞMA......................................................................................................................102
viii
5.1. Nitel Bölümün Tartışması..............................................................................................102
5.2. Nicel Bölümün Tartışma Kısmı.....................................................................................115
5.3. Çalışmada Karşılaşılan Güçlükler .................................................................................122
6. SONUÇ VE ÖNERİLER..................................................................................................124
6.1. Sonuçlar.........................................................................................................................124
6.2. Öneriler..........................................................................................................................125
KAYNAKLAR.....................................................................................................................127
EKLER .................................................................................................................................179
BİLİMSEL ETİK BEYANI..................................................................................................206
ÖZGEÇMİŞ..........................................................................................................................20
EVCİL DİŞİ KEDİLERDE GONADOTROPİN SALGILATICI HORMON VE İNSAN KORİYONİK GONADOTROPİN ENJEKSİYONLARININ OVULATORİK ETKİNLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Full text linkAmaç: Bu çalışmada östrüs dönemindeki evcil dişi kedilerde Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (GnRH) ve İnsan Koriyonik Gonadotropin (hCG) enjeksiyonlarının ovulasyon indüksiyonu üzerindeki etkinliklerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada östrüs dönemindeki toplam 30 sağlıklı kedi GnRH (G; n=10), hCG (H; n=10) ve Kontrol (K; n=10) olmak üzere üç gruba ayrıldı. Ovulasyonun indüklenmesi amacıyla G grubundaki kedilere 50 µg/kedi gonadorelin, H grubundaki kedilere 250 IU/kedi hCG, K grubundaki kediler de aynı miktarlarda izotonik solüsyon enjekte edildi. Ovulasyon indüksiyonunu takiben 5–7. günlerde ovaryohisterektomi (OHE) operasyonu ile tüm kediler kısırlaştırıldı. Elde edilen ovaryum dokuları makroskobik ve histolojik olarak incelendi. Tüm kedilerden ovulasyon indüklenmeden ve OHE operasyonlarından önce kan örnekleri alınarak Progesteron (P4) düzeyleri belirlendi. Ayrıca OHE operasyonları öncesi tüm kedilerin vajinal sitolojik muayenesi yapıldı.
Bulgular: Çalışmada elde edilen bulgulara göre, vajinal sitoloji sonuçlarında GnRH grubunda parabazal ve intermediyer hücrelerin baskın olduğu, yüzeysel hücre oranının düşük kaldığı gözlemlendi. hCG grubunda ise folikülogenezisin uyarıldığı ve süperfisiyal hücrelerin belirgin şekilde arttığı belirlendi. Ovaryumların makroskobik değerlendirmesinde, hCG grubundaki kedilerin %80’inde (8/10) korpus luteum (CL) varlığı tespit edilirken, GnRH grubunda bu oran %50 (5/10) olarak belirlendi. Kontrol grubunda ise yalnızca bir kedide CL gözlendi. Histolojik incelemede, hCG grubunda post ovule folikül ve CL sayılarının diğer gruplara göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu, en düşük K grubunda bulunduğu belirlendi. Ayrıca Graaf folikül sayısının da en yüksek H grubunda bulunduğu tespit edildi. Sekonder (2,23±0,16) ve antral folikül (6,08±0,32) sayıları H grubunda K grubundan (SF: 3,79±0,20; AF: 9,13±0,39) daha düşük bulunduğu gözlemlendi (P<0,001). Serum P4 düzeyleri bakımından, en yüksek değer hCG grubunda 12,8±2,06 ng/ml, GnRH grubunda 8,29±2,83 ng/ml, kontrol grubunda ise 3,24±2,05 ng/ml olarak tespit edildi. Ayrıca, CL sayısı ile P4 düzeyi arasında anlamlı düzeyde pozitif korelasyon bulundu (r=0,855; P<0,001).
Sonuç: Bu çalışmanın sonuçlarına göre, östrüs dönemindeki dişi kedilerde ovulasyonun farmakolojik olarak indüklenmesinde hem hCG hem de GnRH etkili bulunmuştur. Ancak hCG’nin folikülogenezisi de uyararak E2 düzeylerini artırması, davranışsal östrüs belirtilerinde belirgin artışa yol açmış; bu durum klinik açıdan, özellikle kızgınlık davranışlarından rahatsız olan hayvan sahipleri açısından istenmeyen bir etki oluşturmuştur. Ovulasyonun biyokimyasal değerlendirilmesinde Serum P4 konsantrasyonunun güvenilir bir gösterge olabileceğini ortaya koymuştur. Bu veriler ışığında, ovulasyonun güvenli şekilde indüklenmesi gereken durumlarda hCG’nin tercih edilebileceğini, ancak östrüs baskılanmasının amaçlandığı olgularda GnRH’nin daha uygun bir seçenek olduğunu kanısına varılmıştır.Bu tez Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından VTF-24021 proje numarası ile desteklenmiştir.KABUL VE ONAY i
TEŞEKKÜR ii
İÇİNDEKİLER iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ v
ŞEKİLLER DİZİNİ vii
RESİMLER DİZİNİ viii
TABLOLAR DİZİNİ x
ÖZET xi
ABSTRACT xiii
1. GİRİŞ 1
2. GENEL BİLGİLER 3
2.1. Evcil Dişi Kedilerde Üreme Fizyolojisi 3
2.2. Kedilerde Östrüs Siklusu ve Endokrinolojisi 4
2.2.1. Proöstrüs 4
2.2.2. Östrüs 5
2.2.3. İnteröstrüs 8
2.2.4. Diöstrüs 9
2.2.5. Anöstrüs 11
2.3. Foliküler Dönem 11
2.3.1. Luteal Dönem ve Korpus Luteum (CL) 15
2.4. Kedilerde Vajinal Sitoloji 19
2.5. Kedilerde Ovulasyon Mekanizması 25
2.6. Kedilerde Ovulasyonun Farmakolojik İndüksiyonu 27
2.6.1. İnsan Koriyonik Gonadotropinin (hCG) Etki Mekanizması 27
2.6.2. Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (GnRH) Etki Mekanizması 29
3. GEREÇ VE YÖNTEM 32
3.1. Hayvan Materyali 32
3.2. Kan Serumu Örneklerinin Toplanması 35
3.3. Vajinal Sitoloji 36
3.4. Ovaryohisterektomi (OHE) Operasyonu 37
3.5. Doku Örneklerinin Hazırlanması 39
3.6. Parafine Gömülen Doku Örneklerinin Kesilmesi 41
3.7. Preperatların Boyanması (Üçlü Boyama Metodu) 42
3.8. Histolojik Değişimlerin Belirlenmesi 44
3.9. İstatistiksel Analiz 45
3.10. Kullanılan Cihaz ve Aletler 45
4. BULGULAR 47
4.1. Vajinal Sitoloji Bulguları 48
4.2. Ovaryumların Makroskobik Görüntüleri 51
4.3. Histolojik Bulgular 57
4.4. Serum Progesteron (P4) Analiz Bulguları 67
4.5. Progesteron (P4) ve Korpus Luteum (CL) İlişkilendirmesi 70
5. TARTIŞMA 73
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 80
KAYNAKLAR 81
Ek 1 (ADÜ-HADYEK) 92
Ek 2 (ADÜ-HADYEK) 93
Ek 3 (Bilgi Onam Formu) 94
BİLİMSEL ETİK BEYANI 95
ÖZ GEÇMİŞ 96
Yaşlılarda Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programının Manevi İyi Oluş ve Yaşamı Anlamlandırmaya Etkisi
No full textÖZET
YAŞLILARDA BİLİNÇLİ FARKINDALIK TEMELLİ STRES AZALTMA PROGRAMININ MANEVİ İYİ OLUŞ VE YAŞAMI ANLAMLANDIRMAYA ETKİSİ
Sevimoğlu MY., Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Aydın, 2024.
Amaç: Bu araştırmanın amacı yaşlılarda bilinçli farkındalık temelli stres azaltma programının manevi iyi oluş ve yaşamı anlamlandırmalarına etkisini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma ön test – son test kontrol gruplu yarı deneysel olarak yapıldı ve araştırmanın evrenini yaşlı bakım rehabilitasyon merkezilerinde kalan toplam 315 yaşlı oluşturdu. Araştırmanın örneklemini ise 17 deney, 17 kontrol grubu [Means: Difference between two dependent means-two groups; α=0,05; 1-β=0,80; etki büyüklüğü 0,5] olmak üzere toplam 34 yaşlı birey oluşturdu. Yaşlılarda bilişsel durumunu değerlendirmek için eğitim düzeyine göre, ilkokul ve daha ileri eğitimi olan yaşlı bireyler için “Standardize Mini Mental Test”, okuryazar olmayan ve ilkokulu bitirmemiş yaşlılar için “Eğitimsizler için Standardize Mini Mental Test” kullanıldı. Standardize Mini Mental Teste göre bu çalışmada araştırma kapsamına 23 puan ve üstü alan yaşlılar dâhil edildi. Araştırma kapsamında yaşlılara bilinçli farkındalık eğitimi (8 oturum) verildi. Girişim öncesi ve girişim sonrası (1. Ve 3. ayda) kişisel anket formu, Spiritüel iyi oluş ölçeği, Yaşam Anlamı Ölçeği uygulandı.
Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistiksel analizler (aritmetik ortalama, standart sapma, medyan, sıklık, yüzdelik, mean rank, birinci çeyrek ve üçüncü çeyrek), Mann Whitney U, Friedman test, Pearson Chi Square, Likelihood Ratio testleri kullanıldı.; başlangıç analizi olarak normal dağılım değerlendirilmesinde Shapiro-Wilk testi kullanıldı. Araştırmada p<0.05 düzeyindeki değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Deney grubundaki katılımcıların ortalama yaşı 74, çocuk sayısı 2, huzurevinde yaşadıkları süre 5 yıldır. Kontrol grubundaki katılımcıların yaş ortalaması 74, çocuk sayısı 3, huzurevinde yaşadıkları süre 6 yıldır. Deney ve Kontrol Gruplarının Spiritüel İyi Oluş Ölçeği ve alt ölçekleri puan ortalamalarının karşılaştırılmasında deney grubunun eğitim sonrası ve eğitim sonrası birinci izlemde Anomi Alt Ölçeği puan ortalamasının kontrol grubuna göre yüksek olduğu saptandı. Deney grubunun eğitim öncesi, eğitim sonrası ve birinci ve ikinci izlem Spiritüel İyi Oluş Ölçeği ve alt ölçekleri puan ortalamalarının karşılaştırılmasında eğitim öncesi Aşkınlık, Anomi Alt Ölçekleri ve Spiritüel İyi Oluş Ölçeği puan ortalamalarının eğitim sonrası yükseldiği bulundu. Kontrol grubunun eğitim öncesi, eğitim sonrası ve birinci ve ikinci izlem Spiritüel İyi Oluş Ölçeği ve alt ölçekleri puan ortalamalarının karşılaştırılmasında Aşkınlık Alt Ölçeği puan ortalamasının eğitim sonrası birinci ayda yükseldiği bulundu. Deney grubunun eğitim öncesi, eğitim sonrası ve birinci ve ikinci izlem Yaşam Anlamı Ölçeği ve alt ölçekleri puan ortalamalarının karşılaştırılmasında eğitim öncesi Aranan Anlam Alt Ölçeği ve Yaşam Anlamı Ölçeği puan ortalamalarının eğitim sonrası birinci ayda ve üçüncü ayda yükseldiği bulundu. Kontrol grubunun eğitim öncesi, eğitim sonrası ve birinci ve ikinci izlem Yaşam Anlamı Ölçeği ve alt ölçekleri puan ortalamalarının karşılaştırılmasında Mevcut Anlam Alt Ölçeği puan ortalamasının eğitim sonrası tüm ölçümlerde eğitim öncesine göre yüksek olduğu belirlendi.
Sonuç: Yaşlılarda bilinçli farkındalık temelli stres azaltma programının manevi iyi oluş ve yaşamı anlamlandırmalarına olumlu etkisinin olduğu bulundu. Yaşlı bireylerin spiritüel gelişimlerine katkıda bulunan eğitim programlarının yaygınlaştırılması ve süreklilik kazandırılması, uzun dönemli destek ve izlem süreçleriyle desteklenmesi önerilir. Spiritüel ve yaşam anlamı gelişiminde, düzenli izlem ve pekiştirici faaliyetler etkili olabilir. Spiritüel gelişimin desteklenmesi için araştırmada kullanılan yaklaşımlar yaşlıların günlük yaşamlarına entegre edilerek kişisel farkındalık artırılabilir. Bu tür eğitimler farklı demografik gruplar üzerinde uygulanabilir.İÇİNDEKİLER
KABUL VE ONAY SAYFASI i
TEŞEKKÜR ii
İÇİNDEKİLER iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ vi
TABLOLAR DİZİNİ vii
ÖZET viii
ABSTRACT x
1. GİRİŞ 1
2. GENEL BİLGİLER 3
2.1. Yaşlılık Algısı 3
2.2. Yaşlılığın Sağlık Üzerine Etkileri 5
2.3. Yaşlılık Döneminde Stres Etkenleri 6
2.4. Stres 7
2.5. Duygu Tanıma Düzenleme 11
2.6. Bilinçli Farkındalık 13
2.6.1. Yargılamama 14
2.6.2. Sabır 15
2.6.3. Acemi Zihin 15
2.6.4. Güven 15
2.6.5. Hırslanmamak 15
2.6.6. Kabul 16
2.6.7. Oluruna Bırakmak 16
2.7. Bilinçli Farkındalık Temelli Eğitim Uygulamaları 16
2.8. Maneviyat 23
2.9. Bilinçli Farkındalık ve Halk Sağlığı Hemşireliği Açısından Önemi 24
3. GEREÇ VE YÖNTEM 27
3.1. Araştırmanın Yeri 27
3.2. Araştırmanın Tipi 27
3.3. Araştırmanın Evreni ve Örneklemi 27
3.4. Araştırmanın Dahil Edilme Kriterleri 27
3.5. Araştırmadan Dışlanma Kriterleri 28
3.6. Araştırmada Kullanılan Veri Toplama Araçları 28
3.6.1. Anket Formu 28
3.6.2. Standardize Mini Mental Test 28
3.6.3. Spiritüel İyi Oluş Ölçeği 29
3.6.4. Yaşam Anlamı Ölçeği 29
3.7. Araştırmacı Eğitimi 29
3.8. Verilerin Toplanması 30
3.8.1. Deney Grubu 31
3.8.2. Eğitim İçeriği 32
3.8.3. Kontrol Grubu 33
3.9. Bağımlı/Bağımsız Değişkenler 33
3.10. İstatistiksel Yöntemler 33
3.11. Araştırmanın Etik Yönü 33
4. BULGULAR 35
5. TARTIŞMA 44
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 58
6.1. Sonuçlar 58
6.2. Öneriler 59
KAYNAKLAR 61
EKLER 78
BİLİMSEL ETİK BEYANI 96
ÖZGEÇMİŞ 9