Ministry of Education, Science and Technological Development
National Repository of Dissertations in Serbia (NaRDuS)Not a member yet
15259 research outputs found
Sort by
Видови примене пијанистичких изражајних средстава у клавирским квартетима бр. 1 оп. 25 и бр. 3 оп. 60 Јоханеса Брамса
No full text
Analiza Faktora Koji Utiču Na Profitabilnost Telekomunikacionih Kompanija Primenom Panel Regresije
No full textNapredak tehnologije početkom XXI veka doprineo je do tada neviđenom procvatu telekomunikacija. Telekomunikacione usluge postaju neizostavni integrativni deo savremenog poslovanja u svim delatnostima, a telekomunikacioni operatori, kao provajderi palete telekomunikacionih usluga, postaju jedan od nosilaca razvoja društva i privrede. Međutim, to mesto i uloga telekomunikacionih operatora može biti ugroženo usled stalne potrebe za ulaganjima u infrastrukturu, porasta konkurencije u sektoru i regulatornih obaveza. Stoga je predmet ove disertacije profitabilnost telekomunikacionih operatora, kao jedan od garanta njihovog održivog poslovanja. Cilj disertacije je identifikacija internih i eksternih faktora koji mogu značajno uticati na profitabilnost telekom-operatora. U disertaciji su dati pregled i analiza situacije u sektoru telekomunikacionih usluga u posmatranom periodu, koji dodatno doprinose sagledavanju značaja istraživanja u ovoj oblasti. U prethodnoj literaturi bilo je malo istraživanja koja su obrađivala kompanije iz jedne delatnosti na međunarodnom nivou, ispitujući uticaj i internih i eksternih faktora na profitabilnost.
Uzorak čine 87 telekom-operatora iz različitih zemalja širom sveta. Podaci za istraživanje prikupljeni su iz javno objavljenih godišnjih finansijskih izveštaja kompanija u periodu 2009-2020. Formiran je balansirani panel podataka koji je obrađen pomoću dvostepenog sistemskog uopštenog metoda momenata (GMM) dinamičke panel regresije. Preliminarnim ekonometrijskom testovima podataka iz uzorka dokazana je opravdanost primene GMM regresione analize. Kao osnovna mera profitabilnosti korišćena je stopa prinosa na ukupnu imovinu. Radi ostvarenja pomenutog cilja disertacije kreirana su dva nelinearna empirijska modela pomoću kojih je testirano ukupno 18 istraživačkih hipoteza.
Rezultati ovih modela potvrdili su, između ostalog, da postoji značajna nelinearna konveksna veza (oblika slova U) između ukupne zaduženosti (leveridža) i profitabilnosti, kao i istovetna veza između racia obrtnog kapitala i profitabilnosti. Dokazano je da značajan uticaj na profitabilnost telekom-operatora, nezavisno od korišćene mere profitabilnosti, imaju sledeći interni faktori: profitabilnost iz prethodne godine, obrt ukupne imovine, nekamatne poreske uštede, stepen ukupne zaduženosti (leveridž), intenzitet kapitalnih ulaganja i efikasnost konverzije prihoda od prodaje u gotovinu. Faktori: profitabilnost iz prethodne godine, obrt ukupne imovine i efikasnost konverzije prihoda od prodaje u gotovinu imali su pozitivan statistički značajan uticaj na profitabilnost, dok su faktori stepen ukupne zaduženosti, nekamatne poreske uštede i intenzitet kapitalnih ulaganja imali negativan statistički značajan uticaj. Utvrđeno je i da statistička značajnost uticaja racia tekuće likvidnosti, neto obrtnog ciklusa i stepena kratkoročne zaduženosti zavisi od odabrane mere profitabilnosti.
Posredstvom interaktivnog člana u modelima dokazano je da su veće kompanije efikasnije koristile leveridž za povećanje profitabilnosti u odnosu na manje kompanije, a takođe su efikasnije koristile i dugoročno zaduživanje radi povećanja profitabilnosti. Od eksternih faktora, inflacija je imala značajan pozitivan uticaj na profitabilnost u posmatranom periodu samo u prvom empirijskom modelu. Uticaj godišnjeg rasta bruto društvenog proizvoda nije pokazao statističku značajnost u oba empirijska modela. Na početku posmatranog perioda identifikovani su statistički značajni neuočeni vremenski efekti koji su sprečavali rast profitabilnosti. Na kraju je utvrđeno i da je dugoročni uticaj svih značajnih faktora na profitabilnost intenzivniji odnosno veći u odnosu na njihov kratkoročni uticaj na profitabilnost, što je dodatni argument za menadžment telekom-operatora i mogućnost praktične primene ovih nalaza
Design, synthesis and antiproliferative activity of (+)-protulactone A and itsanalogues
Get PDFU doktorskoj disertaciji ostvarena je totalna sinteza i detaljna karakterizacija tri prirodna proizvoda: novi sintetski pristup za (+)-protulakton A (13), kao i prve totalne sinteze za (+)-asperilakton C (16) i (+)-asperilakton B (46). (+)- Protulakton A (13) i (+)-asperilakton C (16) su sintetizovani iz D-galaktoze, pri čemu su razvijena dva pristupa za njihovu sintezu, dok je (+)-asperilakton B (46) sintetizovan iz D-glukoze. Osim prirodnih proizvoda, sintetizovano je 38 strukturnih analoga, uključujući hibridne molekule i njihove analoge. Struktura i stereohemija sva 3 prirodna proizvoda potvrđena je rendgenskom strukturnom analizom, prvi put od njihove izolacije. Dodatno, revidirana je i stereohemija za dva prirodna molekula: (+)-asperilakton B (46) i C (16). Nakon sinteze, istražena je antiproliferativna aktivnost svih jedinjenja na deset malignih i jednoj zdravoj ćelijskoj liniji, a ispitana je antimikrobna aktivnost prirodnog proizvoda (+)-protulaktona A (13). Analizirana je i veza između strukture i antiproliferativne aktivnosti (SAR), koja je ukazala na strukturne osobine značajne za biološku aktivnost ovog tipa jedinjenja.In the doctoral dissertation, total synthesis and detailed characterization of three natural products were achieved: a new synthetic approach to (+)- protulactone A (13) and the first total syntheses of (+)-asperilactone C (16) and (+)-asperilactone B (46). Both (+)-protulactone A (13) and (+)- asperilactone C (16) were synthesized from D-galactose using two approaches, while (+)-asperilactone B (46) was synthesized from D-glucose. Additionally, 38 structural analogues were synthesized, including hybrid molecules. The structure and stereochemistry of all three natural products were confirmed by X-ray crystallographic analysis for the first time since their isolation. Moreover, the stereochemistry of two natural molecules, (+)- asperilactone B (46) and C (16), was revised. Following synthesis, antiproliferative activity of all compounds was investigated on ten malignant and one normal cell line; and antimicrobial activity of natural product (+)- protulactone A (13) was examined. The relationship between structure and antiproliferative activity (SAR) was also analyzed, which indicated significant structural features for the biological activity of this type of compound
Populist communication logic: political and media populism in print media in Serbia
No full textPopulizam od početka 21. veka postaje dominantan politički fenomen, i u razvijenim
demokratijama i u tranzicionim društvima poput Srbije. Doktorska disertacija analizira populističku
komunikaciju političkih aktera u Srbiji sa posebnim naglaskom na ulogu medija u širenju i
promovisanju populizma tokom izbornih procesa. Medijski posredovane populističke poruke u postsocijalističkim
zemljama često su korišćene kao alat za mobilizaciju masa i legitimizaciju vlasti,
posebno tokom izbora. Uprkos tome, akademska istraživanja populizma u Srbiji i njegovih medijskih
dimenzija ostala su relativno nedovoljno istražena. Disertacija uvodi i razvija koncept populističke
komunikacione logike, koji analizira kako politički akteri koriste populizam u javnoj komunikaciji,
kao i ulogu medija u širenju populističkih poruka. U izučavanju populizma koristi se interdisciplinarni
pristup koji kombinuje politikološke i medijske studije, kako bi se ispitalo da li mediji i politički
akteri zajedno oblikuju populistički diskurs u Srbiji.
Istraživanje pokazuje da populistička komunikacija političkih aktera u Srbiji varira u
zavisnosti od njihove pozicije u političkom sistemu, kao i faze izbornog procesa. Glavni politički
akteri koriste populizam kao alat za legitimisanje svojih akcija i obračun sa političkim protivnicima,
naročito u predizbornim periodima. Štampani mediji igraju ključnu ulogu u oblikovanju i širenju
populističkih poruka. Tabloidi u odnosu na ozbiljnu štampu ima značajniju ulogu u širenju
populizma, posebno tokom predizbornih perioda.
Zaključci pokazuju da politički populizam u Srbiji nije samo ideološka stavka, već i strategija
komunikacije koja je prilagođena različitim fazama izbornog ciklusa i pozicijama aktera u političkom
sistemu. Štampani mediji prepoznaju i pojačavaju populističke tonove, čime dodatno oblikuju
politički narativ i utiču na javno mnjenje.Since the early 21st century, populism has emerged as a dominant political phenomenon, both
in established democracies and in transitional societies such as Serbia. This doctoral dissertation
critically examines the populist communication strategies employed by political actors in Serbia, with
particular emphasis on the role of the media in disseminating and promoting populist ideologies
during electoral cycles. Media-mediated populist messages in post-socialist countries have frequently
served as tools for mass mobilization and the legitimation of political authority, particularly in the
context of electoral campaigns. Despite this, scholarly research on populism in Serbia, especially in
relation to its media dimensions, remains relatively underdeveloped. This dissertation introduces and
elaborates the concept of populist communication logic, which investigates how political figures
utilize populism in their public communication, as well as the role of the media in the diffusion of
populist messages.
An interdisciplinary approach, integrating political science and media studies, is employed to
analyze whether media and political actors jointly construct and reinforce populist discourse in
Serbia. The study finds that the populist communication of political actors in Serbia is contingent
upon their position within the political system and the specific stage of the electoral process. Key
political actors strategically employ populist rhetoric to legitimize their actions and to confront
political adversaries, particularly during pre-election periods. Print media play a central role in
shaping and amplifying populist narratives. Tabloid media, in comparison to more traditional outlets,
play a more pronounced role in propagating populism, particularly during the pre-electoral phase.
The findings suggest that political populism in Serbia is not merely an ideological position
but also a strategic communicative tool, adapted to various phases of the electoral cycle and the
political positioning of the actors. Print media, by recognizing and amplifying populist rhetoric,
further contribute to the construction of the political narrative and significantly influence public
opinion
Vortioxetine in inflammatory pain models: mechanism of action, effect on cognitive abilities and redox status of cardiomyocytes
No full textBol je kompleksno, multidimenzionalno iskustvo koje oblikuju biološki, psihološki i socijalni faktori. Među najčešćim bolnim stanjima izdvajaju se inflamatorni bolovi, uključujući osteoartritis.
Ciljevi ovog rada su bili ispitivanje efekata i mehanizama dejstva vortioksetina u modelima inflamatornog bola, kao i uticaja leka na kognitivne performanse, opštu dobrobit, redoks status i histološke promene kardiomiocita kod mužjaka i ženki pacova sa osteoartritisom.
Efekti vortioksetina su ispitani u modelima akutnog inflamatornog trigeminalnog, visceralnog i somatskog bola, kao i u modelu osteoartritisa. Mehanizam dejstva vortioksetina u modelu trigeminalnog bola je ispitan primenom odgovarajućih receptorskih antagonista. U modelu osteoartritisa, praćen je uticaj leka na molekularne markere bolne preosetljivosti, parametre oksidativnog stresa u kolenu pacova, kognitivne performanse i opštu dobrobit životinja, kao i na parametre redoks statusa i histološke promene kardiomiocita.
Vortioksetin je ostvario značajne efekte u svim ispitivanim modelima bola. U modelu trigeminalnog bola je pokazano učešće serotonergičkih 5-HT1B/1D, α2/β1 adrenergičkih, muskarinskih, α7 nikotinskih, kanabinoidnih CB1/CB2, adenozinskih A1 receptora. Vortioksetin je smanjio ekspresiju Ngf i nivo markera oksidativnog stresa u kolenu pacova oba pola; smanjio je ekspresiju iRNK za markere neuroinflamacije u spinalnim gangljima i kičmenoj moždini mužjaka, ali ne i ženki pacova. Dodatno, vortioksetin je poboljšao kognitivne performanse životinja sa osteoartritisom bez štetnog uticaja na opštu dobrobit životinja i redoks status i histološke promene kardiomiocita.
Rezultati ukazuju da bi vortioksetin mogao biti efikasan u terapiji inflamatornih bolnih stanja, sa korisnim efektima na kognitivnu funkciju.Pain is a complex, multidimensional experience shaped by biological, psychological, and social factors. Among the most prevalent pain conditions are inflammatory pain conditions, including osteoarthritis.
The aim of this study was to investigate the effects and mechanisms of action of vortioxetine in models of inflammatory pain, as well as the drug’s impact on cognitive performance, general well-being, redox status, and histological changes in cardiomyocytes in male and female rats with osteoarthritis.
Vortioxetine's effects were evaluated in models of acute inflammatory trigeminal, visceral, and somatic pain, as well as in a model of osteoarthritis. In the trigeminal pain model, its mechanism of action was assessed using selective receptor antagonists. In the osteoarthritis model, the drug’s influence was monitored on molecular markers of pain hypersensitivity, oxidative stress parameters in the rat knee, cognitive performance, general well-being, as well as on redox status and histological alterations in cardiomyocytes.
Vortioxetine achieved significant effects in all pain models tested. In the trigeminal pain model, involvement of serotonergic 5-HT1B/1D, α2/β1-adrenergic, muscarinic, α7-nicotinic, cannabinoid CB1/CB2, and adenosine A1 receptors was demonstrated. Vortioxetine reduced Ngf expression and oxidative stress markers in the knees of both sexes; it also decreased mRNA expression of neuroinflammatory markers in the spinal ganglia and spinal cord of male, but not female rats. Additionally, vortioxetine improved cognitive performance in osteoarthritic animals without negative effects on general well-being, redox status, or cardiomyocyte histology.
The results suggest that vortioxetine may be effective in treating inflammatory pain conditions, with beneficial effects on cognitive function
Covalent modifications of globular proteins with phycocyanobilin and characterization of obtained conjugates
No full textC-fikocijanin (C-PC) je glavni hromoprotein cijanobakterije Arthrospira platensis, poznate kao Spirulina, koju odlikuje niz pozitivnih efekata po zdravlje ljudi. Predmet ove doktorske disertacije bilo je ispitivanje kovalentne modifikacije odabranih globularnih proteina fikocijanobilinom (PCB), bioaktivnom, fluorescentnom hromoforom C-PC-a.Goveđi β-laktoglobulin (BLG) modifikovan je PCB-om direktno preko slobodne sulfhidrilne (SH) grupe Cys119. U albumin goveđeg seruma (BSA), IgG antitela i goveĊi α-laktalbumin (ALA) SH grupe su uvedene modifikacijom lizinskih ostataka Trautovim reagensom (TR), nakon čega su modifikovani PCB-om. Modifikacijom BLG-a PCB-om dobija se neohromoprotein izmenjene strukture, poboljšanih antioksidativnih osobina, koji je stabilniji na oksidaciju, termički tretman i dejstvo proteolitiĉkih enzima, a uz to ima neizmenjene IgE-vezujuće osobine. BSA modifikovan PCB-om ima značajno povećanu antioksidativnu aktivnost i oksidativnu stabilnost, uz neizmenjenu sposobnost vezivanja malih bioaktivnih molekula. Antitela IgG klase modifikovana PCB-om zadržavaju specifiĉnost prepoznavanja antigena, dok osetljivost fluorescentne detekcije zasnovane na njima zahteva dalju optimizaciju. Modifikacija PCB-om nakon uvođenja SH grupa u ALA, koji sam ne sadrži slobodnu SH grupu, dovodi do značajnih promena strukture i oligomerizacije proteina.Dobijeni rezultati pružaju nova saznanja o efektima modifikacije PCB-om na strukturne i funkcionalne osobine proteina, čime se otvaraju nove mogućnosti za primenu PCB-a, a ujedno pružaju uvid u efekte tiolovanja. Optimizacijom koncentracije TR-a potrebno je napraviti balans između stepena modifikacije PCB-om i negativnog efekata na strukturne i funkcionalne osobine proteina.C-Phycocyanin (C-PC) is the main chromoprotein of the cyanobacterium Arthrospira platensis, known as Spirulina, renowned for its numerous positive health effects on humans. This thesis investigates the covalent modification of selected globular proteins with phycocyanobilin (PCB), a bioactive fluorescent chromophore of C-PC.
Bovine β-lactoglobulin (BLG) was modified with PCB directly through the free sulfhydryl (SH) group of Cys119. In bovine serum albumin (BSA), IgG antibodies, and bovine α-lactalbumin (ALA), SH groups were introduced by modifying lysine residues using Traut’s reagent (TR), followed by PCB modification. Modification of BLG with PCB resulted in a novel chromoprotein with an altered structure and enhanced antioxidant properties, showing increased stability against oxidation, thermal treatment, and proteolytic enzymes, while maintaining unaltered IgE-binding properties. PCB-modified BSA exhibited significantly improved antioxidant activity and oxidative stability, with its ability to bind small bioactive molecules remaining unchanged. PCB-modified IgG antibodies retained their specificity in antigen recognition, though further optimization is required to improve the sensitivity of fluorescent detection. The modification of ALA with PCB, following the introduction of SH groups into ALA, led to significant structural changes and protein oligomerization.
The obtained results provide new insights into the effects of PCB modification on the structural and functional properties of proteins, opening up new possibilities for PCB applications while also shedding light on the impact of thiolation. Optimizing TR concentration is essential to balance the degree of PCB modification with potential adverse effects on the structural and functional properties of proteins
Enzymatic synthesis and membrane purification of fructo‐oligosaccharides
No full textokviru ove doktorske disertacije razvijeni su postupci sinteze frukto-oligosaharida (FOS)
primenom slobodne i imobilisane fruktoziltransferaze (FT) iz industrijskog preparata Pectinex® Ultra SP-L. Primenom slobodne FT i izborom optimalnih uslova dobijena je smeša
koja sadrži 60,2 % FOS i sporedne proizvode poput saharoze i monosaharida. Radi razvijanja
efikasnijih postupaka proizvodnje FOS koji podrazumevaju primenu imobilisanih preparata, FT
je imobilisana na nosače različitih funkcionalnih karakteristika putem adsorpcije ili
kovalentnog vezivanja. Posebno pogodnim pokazali su se nemodifikovani i epoksi-
modifikovani Purolite® A109 nosač čijom je primenom omogućena selektivna imobilizacija FT,
a time i delimično prečišćavanje preparata od drugih enzima. Imobilisani preparati su
upotrebljeni za proizvodnju FOS u šaržnom i pneumatskom reaktorskom sistemu. S obzirom
na njihovu izuzetnu operativnu stabilnost, razvijeni su i kontinualni procesi proizvodnje FOS.
Dobijena smeša FOS podvrgnuta je i prečišćavanju primenom nanofiltracije sa dijafiltracijom.
Izvođenjem ovog procesa pri izabranim optimalnim uslovima, dobijena je smeša čistoće 87,2 % FOS. Radi dodatnog unapređenja procesa prečišćavanja, primenjen je i membranski reaktor gde
je simultanim izvođenjem sinteze FOS i prečišćavanja, nakon 9 h dobijena smeša sa 91,8 % FOS.
Visokoprečišćena smeša FOS testirana je u in vitro TIM-2 sistemu koji uključuje primenu ljudske
crevne mikrobiote i simulira procese varenja u debelom crevu, gde rezultati potvrđuju
postojanje prebiotskog potencijala. Primenom stečenih znanja, razvijen je i funkcionalni
proizvod izvođenjem in situ biokonverzije saharoze u FOS primenom FT i komercijalnog
javorovog sirupa. Ovim pristupom dobijen je javorov sirup sa dodatom vrednošću, smanjenog
kalorijskog sadržaja i poboljšanih funkcionalnih karakteristika uz zadržavanje standardnih
parametara kvaliteta.As part of this doctoral dissertation, procedures for the synthesis of fructo-oligosaccharides
(FOS) were developed using free and immobilized fructosyltransferase (FT) from the industrial
preparation Pectinex® Ultra SP-L. By applying free FT under selected optimal conditions, a
mixture containing 60.2 % FOS and by-products such as sucrose and monosaccharides. To develop a more efficient FOS production process that involves immobilized preparations, FT is
immobilized on supports with different functional characteristics via adsorption or covalent
binding. The unmodified and epoxy-modified Purolite® A109 support are considered
particularly suitable supports, which enabled selective immobilization of FT, and thus partial
purification of the preparation from other enzymes. The immobilized preparations were used
for the FOS production in batch and air-lift reactor system. Considering their exceptional
operational stability, continuous FOS production processes have been developed. The
synthesized FOS mixture was subjected to purification using nanofiltration with diafiltration. By performing this process under the selected optimal conditions, a mixture with a purity of
87.2 % FOS was obtained. To improve the purification process, a membrane reactor was used,
where the simultaneous execution of the FOS synthesis and purification resulted in a mixture with 91.8 % FOS after 9 h. The highly purified FOS mixture was tested in the in vitro TIM-2
system, which includes the application of human gut microbiota and simulates digestion
processes in the large intestine, where the results confirm the existence of prebiotic potential.
By applying the acquired knowledge, a functional product was developed by performing in situ
bioconversion of sucrose into FOS using FT and commercial maple syrup. This approach
resulted in a value-added maple syrup with reduced caloric content and improved functional
characteristics while maintaining standard quality parameters
Diversity and conservation of red algae (Rhodophyta) and brown algae (Phaeophyceae) in Serbia
No full textCiljevi ovog istraživanja bili su da se utvrdi diverzitet, ekologija i
distribucija crvenih algi (Rhodophyta) i mrkih algi (Phaeophyceae) na području
Srbije, da se proceni njihova kategorija ugroženosti, rizik od izumiranja i prioritet
konzervacije na lokalnom nivou, kao i da se formira Crvena lista crvenih i mrkih algi
Srbije i predlože mera zaštite i konzervacije ovih algi i njihovih staništa.
Istraživanje je sprovedeno od aprila 2017. do juna 2024. godine na 454 lokaliteta.
Tokom ovog istraživanja zabeleženo je 11 taksona crvenih algi na ukupno 114
lokaliteta: Bangia atropurpurea (šest lokaliteta), Riverina rivularis (32 lokaliteta),
Batrachospermum sensu lato (34 lokaliteta), Lemanea fluviatilis (12 lokaliteta), L. fucina
(jedan lokalitet), L. rigida (tri lokaliteta), Lemanea sp. 1 (jedan lokalitet), Lemanea
sp. 2 (dva lokaliteta), Paralemanea annulata (20 lokaliteta), P. catenata (14 lokaliteta)
i P. torulosa (tri lokaliteta), i tri vrste mrkih algi na ukupno 7 lokaliteta: Bodanella
lauterborni (tri lokaliteta), Heribaudiella fluviatilis (tri lokaliteta), Porterinema
fluviatile (jedan lokalitet). Vrste L. fucina, L. rigida, B. lauterborni, H. fluviatilis i P.
fluviatile prvi put su identifikovane u Srbiji prilikom ovog istraživanja. Taksoni
crvenih algi nalaženi su u širokom spektru ekoloških uslova, dok su ekološki
uslovi na lokalitetima vrsta mrkih algi bili specifični. Na lokalitetima su uočeni
faktori ugrožavanja. Rezultati procene kategorija ugroženosti prema kriterijumima
IUCN-a i procene rizika od izumiranja i prioriteta konzervacije na lokalnom nivou
primenom modifikovanog ESHIPPOfma modela su pokazali zabrinjavajuć nivo
ugroženosti vrsta ovih grupa algi na području Srbije, zbog čega su sve vrste stavljene
na Crvenu listu algi Srbije.This research aimed to examine the diversity, ecological preferences, and distribution
of freshwater red (Rhodophyta) and brown algae (Phaeophyceae) in Serbia, to assess their
vulnerability categories, and risk of extinction and conservation priorities at the local level. It
also sought to create a Red List of red and brown algae in Serbia and propose measures for
protecting and conserving these algae and their habitats. The research was performed from
April 2017 to June 2024 at 454 localities. During this survey, 11 taxa of red algae were recorded
at a total of 114 localities: Bangia atropurpurea (6 localities), Riverina rivularis (32 localities),
Batrachospermum sensu lato (34 localities), Lemanea fluviatilis (12 localities), L. fucina (1
locality), L. rigida (3 localities), Lemanea sp. 1 (1 locality), Lemanea sp. 2 (2 localities),
Paralemanea annulata (20 localities), P. catenata (14 localities), and P. torulosa (3 localities),
and 3 species of brown algae at a total of 7 localities: Bodanella lauterborni (3 localities),
Heribaudiella fluviatilis (3 localities), and Porterinema fluviatile (1 locality). The species L.
fucina, L. rigida, B. lauterborni, H. fluviatilis, and P. fluviatile were recorded for the first time
in Serbia during this survey. Red algae were found in a wide range of ecological conditions,
while the ecological conditions at the localities of brown algae species were specific.
Threatening factors were observed at the localities. An assessment of vulnerability categories
based on IUCN criteria and the assessment of extinction risk and local conservation priorities
using the modified ESHIPPOfma model revealed a concerning level of vulnerability of these
algae in Serbia. Consequently, all species were included on the Red List of Algae of Serbia
Enhancement of Abnormal Brain Activity Detection Through Time Series Classification of Electroencephalographic Data Using Long Short-Term Memory Neural Network Models Optimized by Metaheuristics Mentor:
No full textDoktorska disertacija istražuje detekciju abnormalne moždane aktivnosti kod pacijenata poput epileptičkih napada, korišćenjem elektroencefalografskih podataka (EEG) i optimizovane dugoročne kratkoročne memorije neuronske mreže (LSTM). Istraživanja je motivisano činjenicom da tradicionalne metode analize EEG signala ne postižu zadovoljavajući nivo tačnosti, zbog inherentne složenosti podataka, nelinarnosti EEG signala, postojanja šuma u podacima koje je teško detektovati manuelnim pretragama. Uprkos brojnim pokušajima primene tradicionalnih algoritama mašinskog učenja, kao što su Support Vector Machines, k-Nearest Neighbors i drugi, ovi pristupi su davali ograničene rezultate kada su se bavili finim i suptilnim promenama u moždanoj aktivnosti pacijenata. To dovodi do pogrešnih ili nepotpunih medicinskih dijagnoza, a što ima direktan uticaj na izbor terapijskih mera i konačne zdravstvene ishode. Kao odgovor na ove izazove, predlaže se upotreba LSTM, koje su posebno dizajnirane za rad sa vremenskim serijama i koje mogu da zadrže informacije tokom dužih vremenskih perioda, nudeći poboljšanja u identifikaciji i klasifikaciji EEG obrazaca.
Ključni deo predloženog rešenja leži u optimizaciji hiperparametara LSTM primenom stohastičkog pristupa primenom metaheurističkih algoritama. Ovi algoritmi omogućavaju automatsko podešavanje parametara LSTM kao što su broj slojeva, veličina vremenskog prozora i broj neurona po sloju, čime se postiže inovativno i optimalno podešavanje modela u odnosu na karakteristike EEG podataka. Metodologija istraživanja obuhvata nekoliko faza. Prvo se vrši analiza EEG podataka kako bi se identifikovale karakteristike EEG signala koje su relevantne za detekciju epileptičkih napada. Nakon toga, LSTM se trenira na definisanom skupu podataka, korišćenjem metaheurističkog algoritma optimzacije pretrage susedstva radi optimizacije hiperparametara. Proces treniranja se iterativno sprovodi, gde se na svakom koraku meri tačnost, preciznost, osetljivost i specifičnost modela. Rezultati evaluacije pokazuju da predloženi model postiže značajno bolje performanse u odnosu na prethodno korišćene metode, kako u pogledu tačnosti detekcije epileptičkih napada, tako i u pogledu smanjenja lažnih pozitivnih detekcija.
Disertacija se osvrće i na praktičnu primenu rešenja u realnim kliničkim uslovima, gde efikasnost predloženog pristupa se ogleda kroz optimizovano vreme obrade i resursa potrebnih za treniranje, što omogućava analize EEG signala u realnom vremenu. Takođe disertacija ukazuje na buduće pravce razvoja u oblasti automatske analize biomedicinskih podataka i korišćenje multimodalnog pristupa. Dalja istraživanja treba da se fokusiraju na razvoj „lightweight“ modela koji su još efikasniji i manje zahtevni sa aspekta računarskih resursa. Zaključno, ova disertacija predstavlja sveobuhvatan pristup unapređenju detekcije abnormalne moždane aktivnosti kroz primenu naprednih tehnika analize EEG podataka kombinacijom LSTM i metaheurističke optimizacije hiperparametara