Ministry of Education, Science and Technological Development
National Repository of Dissertations in Serbia (NaRDuS)Not a member yet
15259 research outputs found
Sort by
Language characteristics of the new media discourse on football Языковые характеристики дискурса новых медиа о футболе : ǂA ǂcontrastive analysis of the Serbian and Spanish language corpora контрастный анализ сербского и испанского языка
No full textUticaj novih medija i fudbalskog diskursa se primetno širi kroz Srbiju, kao i Španiju. Ovo istraživanje tretira jezik fudbala u novim medijima sa fokusom na fudbalski diskurs u srpskom i španskom jeziku kroz prizmu korpusne i kontrastivne analize. U centru ovog istraživanja nalazi se kvantitativna i kvalitativna analiza posebno kreiranih elektronskih korpusa na srpskom i španskom jeziku. Srpski lingvistički korpus, pod nazivom srFudKo kreiran je na osnovu medijskih izvora Mondo, Politika, B92, Blic i Sport klub, dok je španski korpus, pod nazivom esFudKo, sastavljen od tekstova sa stranica Marca i Mundo deportivo. Ovi specijalizovani korpusi su omogućili detaljno poređenje jezičkih karakteristika fudbalskog diskursa na ova dva jezika. Navedeni korpusi čine i izvor za stvaranje prvog digitalnog srpsko španskog rečnika FudLe, koji predstavlja jedan od ishoda istraživanja sprovedenog u okviru ove doktorske disertacije.
Proces ekstrakcije termina iz korpusa načinjen je softverskim paketom Unitex/GramLab dok je analiza korpusa sprovedena TXM-om i drugim softverskim alatima računarske lingvistike. Rezultati pokazuju da se jezik fudbala u Srbiji i Španiji izdvaja kao sopstveni sociolekt, sa sličnostima u frekvenciji reči, sintaksičkoj strukturi, bigramima, konkordancama i kolokacijama. Kontrastivnom analizom prevodnih ekvivalenata u korpusima srFudKo i esFudKo identifikovane su jezičke karakteristike specifične za fudbalski diskurs u srpskom i španskom fudbalu, pri čemu su dati primeri za kolokate i konkordance reči i sintagmi: lopta (balón), gol (gol), pobediti (ganar), panenka, žuti karton (tarjeta amarilla) i štoper (zaguero central, defensor central).
Jezik fudbala novih medija u Srbiji i Španiji odlikuje se spojem sportske terminologije, profesionalnog žargona i pozajmljenica. Među zajedničkim karakteristikama su: standardna rečenična struktura u aktivu, povećana upotreba vlastitih imenica i brojeva, ekspresivnost u jezičkom izrazu i odstupanje od pravopisnih normi. Najočiglednije razlike između jezika fudbala u ove dve zemlje su primetne u pristupima očuvanju jezika. Naime, srpski fudbalski diskurs novih medija se oslanja na anglicizme u transkribovanoj ili izvornoj formi, dok se u Španiji teži ka doslovnom ili opisnom prevodu stranih izraza. S obzirom na rast popularnosti sportskih sadržaja u novim medijima i stalnu popularizaciju jezika fudbala, očekuje se potreba za daljim istraživanjima u ovoj oblasti.The impact of new media and football discourse is observed to be pervasive in both Serbia and Spain. This study delves into the language of football in the new media focusing on the football discourse in Serbian and Spanish through the lenses of corpus and contrastive linguistics. Central to this study was the quantitative and qualitative analysis of the specially created annotated electronic football corpora in Serbian and Spanish. The Serbian linguistic corpus named srFudKo was created from the following internet news sources: Mondo, Politika, B92, Blic, and Sport klub, while the Spanish corpus named esFudKo comprises articles from Marca and Mundo Deportivo. These specialized corpora enable a detailed comparison of linguistic features within the football discourse across the two languages. The corpora served as the foundation for the creation of the first digital Serbian Spanish dictionary, FudLe.
The extraction process in corpora was performed through the Unitex/GramLab software package, while the corpus analysis was conducted using TXM and other computational linguistics software tools. Findings reveal that the language of football in Serbian and Spanish represents a distinctive sociolect with notable similarities in terms of word frequencies, syntactic structures, bigrams, concordances, and collocations. Through contrastive analysis of translational equivalents in the corpora, linguistic characteristics specific to Serbian and Spanish football discourses were identified, where examples are given: "ball" (balón), "goal" (gol), "win" (ganar), "panenka", "yellow card" (tarjeta amarilla), and "centre back" (zaguero central, defensor central).
The language of football in the new media in both Spain and Serbia is characterized by a fusion of sporting terminology, professional jargon, and loanwords. Among the common features are: standard sentence structure in the active, increased use of proper nouns and numbers, expressiveness in language expression and deviation from orthographic norms. The most evident disparities in the two football discourses are shown in their approaches to language preservation. The Serbian new media footballing discourse relies heavily on anglicisms in either transcribed or original form, while the Spanish tend to translate anglicisms in a literal or descriptive manner. Anticipating the continued growth of sports-oriented content in new media and the ongoing popularization of the language of football, future research in the field is expected
Characterization of the properties of kačkavalj with reduced sodium-chloride content during ripening
No full textPoslednjih godina, sve više su aktuelna istraživanja na temu mogućnosti smanjenja unosa natrijum-hlorida putem hrane. Svetska Zdravstvena Organizacija je prepoznala smanjenje sadržaja natrijum-hlorida u hrani kao jednu od pet prioritetnih aktivnosti u prevenciji i kontroli nezaraznih bolesti. Naime, natrijum-hlorid negativno utiče na zdravlje ljudi jer može dovesti do hipertenzije, kardiovaskularnih bolesti, hroničnih bolesti bubrega, osteoporoze i povećanog rizika od moždanog udara. Stoga su veoma značajna istraživanja na temu mogućnosti smanjenja sadržaja natrijum-hlorida u hrani bilo smanjenjem dodatog natrijum-hlorida ili delimičnom zamenom natrijum-hlorida drugim odgovarajućim solima, kao što je kalijum-hlorid. Kačkavalj, kao jedan od najpopularnijih tradicionalnih sireva na srpskom tržištu predstavlja značajan izvor natrijum-hlorida i kao takav je pogodan sa aspekta ispitivanja mogućnosti smanjenja sadržaja natrijum-hlorida. Istraživanja koja su se bavila analizom kačkavalja su još uvek nedovoljna, stoga ova doktorska disertacija u prvom delu obuhvata analize hemijskih, teksturalnih i mikrobioloških svojstava, parametre proteolize i boje sireva koji su na tržištu deklarisani kao kačkavalj, kao i njihovu usaglašenost sa nacionalnim standardom.
Većim delom disertacije su obuhvaćene navedene analize za ispitivanje kačkavalja sa uobičajenim sadržajem soli; 30% smanjenim sadržajem natrijum-hlorida, i zamenom 30% natrijum-hlorida kalijum-hloridom tokom šest meseci zrenja, kako bi se ispitala mogućnost proizvodnje sireva sa smanjenim sadržajem soli i uticaj smanjenja na tok zrenja i druge različite aspekte kvaliteta proizvoda. Takođe, ispitan je efekat smanjenja natrijum-hlorida i zamene natrijum-hlorida kalijum-hloridom kačkavalja na bioaktivnost sireva, odnosno ispitana je antioksidativna, antimikrobna i angiotenzin-konvertujući enzim inhibitorna aktivnost tokom zrenja. Metodom skenirajuće elektronske mikroskopije analizirana je mikrostruktura sirne grude i sireva, a korišćene su i savremene metode kao što su kompjuterski vizuelni sistem za ispitivanje parametara boje i trodimenzionalno skeniranje za ispitivanje trodimenzionalnog modela sira. Sprovedena je i senzorna analiza ispitivanih sireva koja je obuhvatala ispitivanje senzornog kvaliteta i testiranje potrošača primenom hedonske skale i „upravo onako kako odgovara” skale.
Karakterizacija kačkavalja je sprovedena u cilju očuvanja i boljeg razumevanja kvaliteta tradicionalnog kačkavalja, kao i istraživanja glavnih faktora koji utiču na njegova svojstva. S druge strane, istraživanje i karakterizacija kačkavalja sa smanjenim ili delimično zamenjenim sadržajem natrijum-hlorida predstavlja značajan doprinos u dobijanju proizvoda koji je u skladu sa savremenim trendovima u ishrani ljudi, a koji je preporučen za konzumiranje potrošačima, čak i onih iz kategorije osetljivih i bolesnih grupa ljudi, pri čemu je sačuvan njegov standardni kvalitet.In recent years, more and more research on the possibility of reducing sodium chloride intake through food has been conducted. The World Health Organization has recognized the reduction of sodium chloride content in food as one of the five priority activities in the prevention and control of noncommunicable diseases. Hence, sodium chloride has a negative effect on human health because it can lead to hypertension, cardiovascular diseases, chronic kidney diseases, osteoporosis and an increased risk of stroke. Therefore, research into the possibility of reducing the sodium chloride content in food, either by reducing added sodium chloride or by partially replacing sodium chloride with other suitable salts such as potassium chloride, is very important.
Kačkavalj, as one of the most popular traditional cheeses on the Serbian market, represents a significant source of sodium chloride and as such is suitable from the aspect of investigating the possibility of reducing the sodium chloride content. Studies that conducted the analysis of kačkavalj are still insufficient, therefore this doctoral dissertation in the first part includes the analysis of chemical, textural and microbiological properties, proteolysis parameters and color of kačkavalj declared on the market as kačkavalj cheese, as well as its compliance with the national standard.
The major part of the dissertation includes the aforementioned analyzes for the examination of cheeses with the usual salt content; 30% reduced sodium chloride content, and replacement of 30% sodium chloride with potassium chloride during six months of ripening, in order to examine the possibility of producing cheeses with reduced salt content and the effect of the reduction on the ripening rate and other different aspects of product quality. Additionally, the effect of reduction of sodium chloride and the replacement of sodium chloride with potassium chloride of the investigated kačkavalj cheese on the bioactivity of cheeses, that is, antioxidant, antimicrobial and angiotensin-converting enzyme inhibitory activity were examined during ripening. The microstructure of the cheese curd and cheeses was analyzed using the method of scanning electron microscopy, and novel methods were also applied, such as a computer visual system to examine color parameters and three-dimensional scanning to examine a three-dimensional model of the cheese. A sensory analysis of the examined cheeses was also carried out, which included testing the sensory quality and consumer tests with the hedonic scale and the "just about right" scale.
The characterization of kačkavalj was conducted in order to preserve and improve understanding of the quality of traditional cheese, as well as to investigate the main factors that affect properties of cheese. On the other hand, the research and characterization of cheese with reduced or partially replaced sodium chloride content represents a significant contribution to obtaining a product that is in line with novel trends in human nutrition which is recommended for consumption by consumers, even those from the category of sensitive and ill group of people, while preserving its standard quality
Uticaj indijsko-pakistanskog rivalstva na angazovanje Indije u Indo-pacifičkom regionu
No full textThis research aimed to find an answer to whether the rivalry between India and Pakistan negatively affects India’s efforts and ambitions to establish itself as a major political, economic and military power regionally and globally. The author’s understanding was that the rivalry diminished India's potential to perform actively in the Indo-Pacific region and global affairs because significant resources were being allocated to manage this rivalry. The author primarily employed a qualitative approach, analysing numerous primary and secondary sources through content analysis as a research method. Additionally, the secondary analysis involved interpretation, synthesis, comparison, and the author’s insights. Having thoroughly studied the relationship between the India – Pakistan rivalry, as a first variable, and the influence of that rivalry on India's involvement in the Indo-Pacific region, as a second variable, it was concluded that the rivalry has a significant capacity to complicate India’s efforts to pursue its ambitions to establish itself as a major political, economic, and military power regionally and globally. It was also concluded that India’s engagement in the Indo-Pacific region, the QUAD, and minilateral formats such as the SCO, the BRICS, and the EAS, enhances its global political, economic, and military role and helps reduce the scale of the rivalry’s capacity to contain that role, thus serving this country’s quest for strategic goals.
This research confirms that India's rivalry with Pakistan negatively impacts its performance in the Indo-Pacific region. It also contributes to the existing literature and knowledge on the subject.Svrha ovog istraživanja bila je da se pronađe odgovor na pitanje da li rivalstvo između Indije i Pakistana negativno utiče na napore i ambicije Indije da uzraste u veliku političku, ekonomsku i vojnu silu na regionalnom i globalnom nivou. Autorovo razumevanje je da ovo rivalstvo umanjuje potencijal Indije da aktivno deluje u Indo-pacifičkom regionu i u globalnim poslovima zbog značajnih resursa koje koristi da bi se nosila sa njim. Autor je prvenstveno primenio kvalitativni pristup proučavajući veliki broj primarnih i sekundarnih izvora i koristeći analizu sadržaja kao metod istraživanja. Tumačenje, sinteza, poređenje i uvidi autora kao sekundarna analiza su takođe primenjeni. Having thoroughly studied the relationship between the India – Pakistan and their rivalry, as a first variable, and the influence of that rivalry on India's involvement in the Indo-Pacific region, as a second variable, it was concluded that the rivalry has a significant capacity to complicate India’s efforts to pursue its ambitions to establish itself as a major political, economic, and military power regionally and globally. Kroz temeljno proučavanje odnosa između Indije i Pakistana i indijsko-pakistanskog rivalstva, kao prve varijable, i uticaja tog rivalstva na učešće Indije u Indo-pacifičkom regionu, kao druge varijable, iznet je zaključak da ovo rivalstvo ima značajan kapacitet da komplikuje napore Indije da ostvari ambiciju izrastanja u veliku političku, ekonomsku i vojna silu na regionalnom i globalnom nivou. Zaključak ovog istraživanja je i da angažman Indije u Indo-pacifičkom regionu, KVAD-u i minilateralnim formatima kao što su Šangajska organizacija za saradnju (ŠOS), BRIKS i Istočno azijski samit (IAS), jača njenu globalnu političku, ekonomsku i vojnu ulogu i pomaže u smanjenju kapaciteta posmatranog rivalstva da umanji tu ulogu Indije. U tom smislu, ovi angažmani Indije joj pomažu u ostvarenju strateških ciljeva.
Ovo istraživanje potvrđuje da rivalstvo između Indije i Pakistana negativno utiče na uspešnost indijskog angažmana u Indo-pacifičkom regionu. Ono je doprinos postojećoj literaturi i akademskom znanju o ovoj temi
ǂThe ǂconcept of "family complex" in the contemporary psychoanalytical theory of subject development
No full textКорени појма комплекс могу се пронаћи у разним научним дисциплинама, при чему је исти карактеристичан за свакодневни говор. Ипак, место је пронашао у окриљу психоанализе С. Фројда, а популарност у аналитичкој психологији К. Г. Јунга. Међутим, од самог почетка се овај термин у психоанализи употребљавао недоследно, уз понеке контроверзе. Будући да Едипов комплекс представља једну од окосница психоаналитичке теорије, циљ доктората био је да препозна значај и значења која су комплекси имали у Фројдовим радовима, и укаже на даље правце њиховог развоја. Приступ је захтевао познавање принципа савремене философске херменеутике. Најкориснији допринос представљала су схватања П. Рикера, а вештина тумачења подразумевала је осврт на елементе такозваног херменеутичког лука, од дистанцијације до апропријације. Вишеструко читање Фројдових текстова омогућило је препознавање структуре три дискурса у оквиру којих се појам комплекс разуме, то су асоцијативни, релациони, и социјални. Дакле, у тези се расправља о специфичном значењу појма комплекс унутар споменутих дискурса, као и импликацијама оваквог омеђавања појма за теорију и праксу. Три дискурса се могу препознати и у савременој психоаналитичкој теорији, а конвергирају у радовима Ж. Лакана. Разумевање појма комплекс унутар Лаканове теорије захтевало је поновни улазак у дијалог са усвојеном интерпретацијом о дискурсима и критички приступ разумевању његове ране дефиниције комплекса помоћу које је одредио три породична комплекса (одбијање од дојке, интрузија, Едипов). Разматрање Лакановог каснијег схватања Едиповог комплекса као релационе структуре настале у процесу дијалектике празнине омогућило је ре-интерпретацију преостала два рана комплекса и препознавање њиховог доприноса потпунијем разумевању значења појма комплекс у психоанализи.The term complex can be found in various scientific disciplines while also characteristic of everyday speech. Nevertheless, it found its rightful place within S. Freud’s psychoanalysis and gained popularity in C. G. Jung’s analytical psychology. However, the term has always been used inconsistently in psychoanalysis, accompanied by controversies. Since the Oedipus complex represents one of the cornerstones of psychoanalysis, this thesis aimed to recognize the relevance and meanings the term complex had in Freud’s works and the directions of its further development. The approach required familiarity with the principles of contemporary philosophical hermeneutics. P. Ricoeur’s ideas contributed valuably, pointing out that the interpretation involves elements of the hermeneutic arc, from distanciation to appropriation. Multiple readings of Freud’s texts identified the structure of three discourses explaining the concept of the complex: associative, relational, & social. Thus, the thesis discusses the particular meaning of the term complex within these discourses, as well as the implications for theory and practice. These discourses are recognized in contemporary psychoanalysis and converge in J. Lacan’s works. Understanding the term complex in Lacan’s theory required re-engagement in dialogue with the adopted interpretation and a critical approach to his early definition of complex, through which he identified three family complexes (weaning, intrusion, Oedipal). Examining Lacan’s later understanding of the Oedipus complex as a relational structure emerging through the dialectic of lack allowed for a reinterpretation of the other two complexes and recognition of their contribution to a comprehensive understanding of the meaning that the term complex holds in psychoanalysis
ǂThe ǂproblem of personal identity and contemporary approaches to cognition
No full textnužnih i dovoljnih uslova na osnovu kojih je osoba x1 u trenutku t1 numerički identična osobi xn u
nekom drugom (prošlom ili budućem) trenutku tn. Iako ovaj problem ima dugu istoriju u zapadnoj
filozofiji, u disertaciji ću se usmeriti na savremeniji pristup ovom problemu. Analizu započinjem
savremenim interpretacijama Lokovog (John Locke) kriterijuma, u okviru kojih se problem ličnog
identiteta nastoji rešiti isključivim oslanjanjem na psihološke faktore. Tvrdiću da nijedan od
psiholoških kriterijuma – ni samostalno ni u kombinaciji sa kasnije uvedenim telesnim kriterijumom
i kriterijumom mozga – ne pruža nužne i dovoljne uslove za lični identitet. Potom ću detaljno
razmotriti Parfitovo (Derek Parfit) gledište i animalistički kriterijum, kao jedan od sve uticajnijih
pokušaja rešenja problema ličnog identiteta u savremenim filozofskim raspravama. U svetlu svih
nedostataka i problema kriterijuma koji su predstavljeni u prvih pet poglavlja, u šestom poglavlju ću
formulisati kriterijum koji kombinuje elemente animalizma i Parfitovog gledišta, ali ih dodatno
opravdava oslanjajući se na savremene uvide iz filozofije kognicije. Prema ovom kombinovanom
kriterijumu, mi smo identični određenim utelovljenim kognitivnim sistemima, pri čemu bar neki od
tih sistema i njihovih procesa mogu biti i prošireni, dok su osobe shvaćene kao fazna (sortalna)
svojstva ovih kognitivnih sistema, odnosno svojstva koja ti sistemi instanciraju u određenim
vremenskim periodima. Glavni zadatak disertacije je da pokaže kako kombinovani kriterijum uspešno
rešava problematične slučajeve, poput mogućnosti veštačkih osoba, slučajeva grananja, te da
izbegava većinu teorijskih i praktičnih prigovora koji su upućivani prethodnim kriterijumima.This dissertation examines the problem of diachronic personal identity, specifically the question of
what necessary and sufficient conditions determine whether a person x₁ at time t₁ is numerically
identical to a person xₙ at some other time tₙ, whether in the past or the future. Although this problem
has a long history in Western philosophy, my focus here will be on contemporary approaches to it. I
begin by analyzing Locke’s criterion as interpreted in modern discussions, where personal identity is
often explained exclusively in terms of psychological factors. I will argue that no psychological
criterion—whether considered independently or in conjunction with the later introduced bodily and
brain criteria—provides necessary and sufficient conditions for personal identity. I then turn to
Parfit’s view and the animalist criterion, which has become one of the more influential contemporary
attempts to resolve the problem of personal identity. In light of the difficulties and shortcomings of
the criteria discussed in the first five chapters, in the sixth chapter, I will propose a combined criterion
that integrates elements of animalism and Parfit’s view, while further justifying them by drawing on
contemporary insights from the philosophy of cognition. According to this combined criterion, we
are identical to certain embodied cognitive systems, some of which—along with certain cognitive
processes—may be extended. At the same time, persons are best understood as phasal (sortal)
properties of these cognitive systems, meaning that they are properties instantiated by such systems
over specific periods of time. The primary objective of this dissertation is to show that the combined
criterion successfully accounts for problematic cases—such as the possibility of artificial persons and
branching scenarios—while also avoiding most of the theoretical and practical objections commonly
raised against previous criteri
The Russian language and literature teaching in grammar schools of philology from 1990 to 2020 : Beginings, present and perspective Обучение русскому языку и литературе в филологических гимназиях с 1990 по 2020 гг. : начало, актуальное состояние и перспективыe
No full textТема ове докторске дисертације представља развој наставе из предмета „Руски језик“ и „Основи превођења“ у Филолошкој гимназији у Београду и Карловачкој гимназији у Сремским Карловцима. Иако негују дугу васпитно-образовну традицију, тек од последње деценије XX века оне имају примат у едукацији ученика који желе да уче руски као први страни језик.
У ширем смислу, циљеви истраживања усредсређени су на: (1) лонгитудинални развитак наставе са акцентом на друштвено-историјски контекст, (2) анализу наставних планова и програма за филолошке гимназије, захваљујући којима је специфично учење руског језика у њима, (3) постигнућа ученика током тридесет година, (4) представљање одлика наставног процеса сагледаних из перспективе професора који су учествовали у њему. Уже посматрано, циљ нам је да утврдимо у којој мери ученици напредују у руском језику на почетку и крају образовања, и да установимо ниво знања руског језика ученика завршног разреда филолошких гимназија.
Ради остваривања првих циљева било је неопходно користити историјски метод и квалитативну анализу садржаја доступне литературе уз синтезу закључака. У практичном делу рада коришћена је дескриптивно-статистичка обрада и анализа прикупљених података. Квалитативни закључци изведени су на основу полуструктурисаног интервјуа састављеног за потребе промишљања о изазовима у настави.
Резултати квалитативног истраживања показали су да је у филолошким гимназијама неопходно омогућити учење руског језика од почетка, уколико постоји намера да се он очува. С тим у вези, потребно је популаризовати руски језик међу основцима, осмислити програм који је изводљив у пракси, израдити уџбенике за филолошко усмерење. Резултати тестирања показали су прогресију знања ученика, као и то да је 80% ученика достигло ниво Б2 у знању руског језика.The subject of this study is the development of teaching the subjects of “Russian language” and “Basics of translation” in Philological Grammar School of Belgrade and in Karlovci Grammar school in Sremski Karlovci. Although they cherish a long educational tradition, only since the last decade of the XX century they have had primacy in educating students that want to learn Russian as their major language.
In a broad sense, the goals of the research are focused on: 1) the longitudinal development of teaching, emphasizing on societal and historical context, 2) analyses of educational plans and curricula for grammar schools of philology that make learning the Russian language in them distinctive 3) the achievements of students during the thirty-year period, and 4) representing the specifics of the education process seen from the perspective of professors who were part of it. In narrower points, our goal is to determine to what extent students advance in the Russian language between the starting and end points of education, as well as to establish the knowledge level of the Russian language of students of the finishing grade in grammar schools of philology.
To achieve goals, it was necessary to apply historical method and qualitative analysis of the content of available literature, and to derive conclusions. In the practical part of the study, the descriptive statistics method of processing and analysing collected data was used. Qualitative conclusions were derived based on semi-structured interviews designed to address challenges in educational process.
Results of qualitative research have shown that in Philological Grammar schools it is necessary to enable students to learn Russian as beginners if the profile is to be kept alive. In connection to that, the Russian language should be popularised among primary school pupils, a programme that is achievable in practice should be developed, and a textbook specifically for the philological profile should be created. Results of the tests have confirmed the progress in the knowledge of students, as well as the fact that 80% of students have reached B2 proficiency level in the Russian language
Assessment of the vulnerability of karst rivers with tufa barriers based on aquatic macroinvertebrates
No full textKraški regioni odlikuju se raznovrsnim vodenim staništima, često smatranim
žarištima biodiverziteta. Međutim, intenzivni antropogeni pritisci, udruženi sa
klimatskim promenama, značajno povećavaju ranjivost ovih ekosistema, stvarajući hitnu
potrebu za adekvatnom zaštitom. Akvatični makrobeskičmenjaci proučavani su zajedno
sa parametrima životne sredine na 25 lokaliteta (izvori, gornji tokovi i sedrene
barijere) u 12 reka i potoka na području Dinarskih i Karpatsko-balkanskih planina
Srbije. Evidentirane su 85072 jedinke, raspoređene u 210 taksona i 18 sistematskih
grupa. Red Trichoptera je pokazao najveću raznovrsnost sa 60 identifikovanih taksona,
nakon čega slede redovi Diptera (35), Plecoptera (25) i Ephemeroptera (24). Bogatstvo
taksonima bilo je niže na izvorima u odnosu na staništa gornjih tokova i sedrenih
barijera. IndVal analiza je izdvojila 30 indikatorskih taksona koji najbolje odražavaju
ekološke karakteristike svih tipova staništa. Uticaj ekoloških faktora na sastav
zajednice bio je izraženiji od prostornih efekata. Prisustvo visokospecijalizovanih
taksona ukazuje na značaj staništa kao refugijuma biodiverziteta i pozicionira ih kao
ključna područja za očuvanje. Prema parametrima ESHIPPOEPT modela, utvrđena je visoka
ili veoma visoka ekološka ranjivost na 70% analiziranih lokaliteta, pri čemu je
većina ovih lokaliteta izložena umerenom intenzitetu antropogenog uticaja. Climate
Score Index pokazuje da su izvori i zajednice u njima najranjivije na klimatske promene,
zatim staništa sedrenih barijera i gornjih tokova. Rezultati ove doktorske disertacije
predstavljaju prvi sveobuhvatni prikaz ekologije makrobeskičmenjaka u kraškim rekama
Srbije sa taloženjem sedre i time pružaju naučnu osnovu za razvoj efikasnih strategija
upravljanja i zaštite ovih jedinstvenih ekosistema.Karst regions are characterized by diverse aquatic habitats, often considered biodiversity
hotspots. However, intense anthropogenic pressures, combined with climate change,
significantly increase the vulnerability of these ecosystems, creating an urgent need for
adequate protection. Aquatic macroinvertebrates were studied alongside environmental
parameters at 25 sites (springs, upper reaches, and tufa barriers) across 12 rivers and streams in
the Dinaric and Carpathian-Balkan mountain regions of Serbia. A total of 85072 individuals
were recorded, representing 210 taxa across 18 systematic groups. The Trichoptera exhibited
the highest diversity with 60 identified taxa, followed by Diptera (35), Plecoptera (25), and
Ephemeroptera (24). Taxa richness was lower at spring sites compared to habitats in the upper
reaches and tufa barriers. IndVal analysis identified 30 indicator taxa that best reflect the
ecological characteristics of all habitat types. The presence of highly specialized taxa highlights
the importance of these habitats as biodiversity refugia and positions them as key areas for
conservation. According to the parameters of the ESHIPPOEPT model, high or very high
ecological vulnerability was identified at 70% of the analyzed sites, with the majority of these
sites being exposed to a moderate intensity of anthropogenic impact. The Climate Score Index
indicates that springs and their associated communities are the most vulnerable to climate
change, followed by tufa barrier habitats and upper stream sections. The findings of this
dissertation represent the first comprehensive overview of the ecology of macroinvertebrates in
karst rivers of Serbia characterized by tufa deposition, thereby providing a scientific basis for
the development of effective management and conservation strategies for these unique
ecosystems
Artificial Intelligence Techniques in Personalized ELearning Systems: Student Engagement Prediction and System Design
No full textDigitalna transformacija obrazovanja dovela je do toga da e-učenje postane dominantna obrazovna paradigma, koja omogućava personalizaciju konvencionalnog obrazovnog procesa u skladu sa individualnim karakteristikama učenika. Međutim, efektnost ovakvih sistema ne zavisi samo od njihove tehnološke sofisticiranosti, već i od kvaliteta didaktičkog dizajna i sposobnosti da podrže angažovanje učenika. Iako se koncept angažovanja sve češće prepoznaje kao ključna determinanta uspeha u okruženjima za e-učenje, i dalje ostaje teorijski i praktično kompleksan pojam, naročito kada se pokušava meriti putem subjektivnih (samoprocena) i objektivnih (digitalni tragovi) pokazatelja. Poseban izazov predstavljaju nerazjašnjeni odnosi između angažovanja učenika i automatizovanih zapisa njihovih aktivnosti, što često otežava preciznu interpretaciju realne uključenosti u obrazovni proces
Duklja - the land of Zeta - between the independence and the state of the Nemanjić dynasty and the Despopate
No full textЦиљ истраживања је да се сагледа и утврди државно-правни положај Дукље,
односно земље Зете, у односу на друге српске средњовековне земље, као и у односу на
централну власт у држави Немањића и Деспотовини. Дукља је крајем X века постала
средиште српских средњовековних земаља, а унутар њених политичких граница налазиле су
се Травунија и Захумље, а повремено Рашка и Босна. Крајем XI и почетком XII века дошло је
до слабљења власти у Дукљи и премештања средишта српских земаља на простор Рашке.
Име Зете је од краја XII века постепено почело да потискује стари назив Дукље, из разлога
што је Стефан Немања након што су се Дукља и Далмација нашле у оквирима његове
државе, приступио формирању нових удеоних кнежевина и решавању унутрашњих односа у
држави. Тада је дошло до формирања земље Зете као посебне управне јединице која је
поверена Вукану Немањићу. Зета је током читаве епохе Немањића, а и касније у
Деспотовини била управно – територијална јединица, односно земља. Управо је земља Зета
чинила језгро Зетске епархије, која се простирала на ширем подручју наспрам осталих
епархија Српске цркве. За разлику од других старих српских земаља, Зета је у доба српског
царства била директно потчињена царевима Душану и Урошу. У оквиру државе Немањића
Зета није била одвојена целина са аутономијом, већ је била само једна од територија којом су
управљали престолонаследници или други чланови владарске породице, с тим да ни та
управа није била непрекидна. У доба када се Зета налазила под Балшићима, тек се од
времена Ђурђа II Страцимировића легитимитет власти градио на немањићким традицијама,
што је овом зетском господару омогућило да иступа као суверени владар. Немањићке
традиције и одлике српске државности очувале су се и у време Црнојевића.The goal of this research is to examine and determine the legal and political status of
Duklja, or the land of Zeta, in relation to other medieval Serbian lands, as well as in relation to the
central authority in the state of the Nemanjić dynasty and the Despotate. By the end of the 10th
century, Duklja became the center of Serbian medieval lands, with Travunia and Zahumlje within
its political borders, and occasionally Raška and Bosnia. At the end of the 11th and the beginning of
the 12th century, the power in Duklja weakened, and the center of Serbian lands shifted to the area
of Raška. From the end of the 12th century, the name Zeta gradually began to replace the older
name of Duklja, because Stefan Nemanja, after Duklja and Dalmatia became part of his state, began
the formation of new territorial principalities and resolving internal relations in the state. This led to
the formation of the land of Zeta as a separate administrative unit, entrusted to Vukan Nemanjić.
Throughout the entire era of the Nemanjić dynasty and later in the Despotate, Zeta remained an
administrative-territorial unit, or land. The land of Zeta formed the core of the Zeta Diocese, which
extended over a larger area compared to other dioceses of the Serbian Church. Unlike other old
Serbian lands, Zeta during the time of the Serbian Empire was directly subordinated to Emperors
Dušan and Uroš. Within the Nemanjić state, Zeta was not an autonomous entity, but merely one of
the territories managed by the heirs to the throne or other members of the ruling family, although
even this administration was not uninterrupted. During the time Zeta was under the Balšić family, it
was only from the time of Đurađ II Stracimirović that the legitimacy of authority was built on
Nemanjić traditions, which allowed this Zetan ruler to act as a sovereign ruler. The Nemanjić
traditions and the characteristics of Serbian statehood were preserved even during the time of the
Crnojević dynasty
The effect of encapsulated juice and freeze dried pomace of horseradish (Armoracia rusticana l.) root and leaf on oxidative stability and quality of mayonnaise during storage
No full textU okviru ove doktorske disertacije dobijeni su sokovi korena i lista rena blagom, netermalnom, „zelenom“ i ekološki prihvatljivom metodom hladnog presovanja. Potom je izvršena karakterizacija dobijenih sokova u pogledu sadržaja fenolnih jedinjenja i procene antioksidativnog potencijala. Spektrofotometrijskom i hromatografskom analizom utvrđeno je da sokovi korena i lista rena predstavljaju bogat izvor fenolnih jedinjenja iz klase fenolnih kiselina i flavonoida, sa izraženim antioksidativnim delovanjem. To ih čini pogodnom sirovinom za dodavanje u prehrambene proizvode u cilju sprečavanja oksidacije.
U cilju očuvanja bioaktivnog potencijala sokova korena i lista rena smanjenjem sadržaja vode i enzimske aktivnosti, kao i zaštite od spoljašnjih uticaja i postizanja pogodnije forme za dodavanje u prehrambene proizvode, sokovi su podvrgnuti postupku inkapsulacije tehnikom sprej sušenja. Kao nosači za inkapsulaciju korišćene su sledeće kombinacije polisaharida: maltodekstrin/alginat, maltodekstrin/guar guma i maltodekstrin/arapska guma. Radi postizanja što detaljnijeg uvida u fizičke osobine i biološki potencijal dobijenih inkapsulata soka korena i lista rena, izvršena je detaljna fizičko-hemijska, morfološka, strukturna, spektrofotometrijska i hromatografska karakterizacija dobijenih prahova, kao i analiza stabilnosti tokom dugotrajnog skladištenja. Dobijeni rezultati ukazali su na pozitivan efekat postupka inkapsulacije na fizičko-hemijske i morfološke parametre prahova, kao i na očuvanje fenolnih konstituenata i antioksidativnog potencijala sokova korena i lista rena. Pored toga, temperatura zamrzivača (-18 °C) i inkapsulacija unutar primenjenih nosača bili su adekvatni uslovi za zadržavanje fenolnih jedinjenja i strukture prahova tokom dugotrajnog skladištenja.
Kao nusproizvod prilikom dobijanja sokova hladnim presovanjem korena i lista rena, zaostajale su velike količine tropa. U cilju potpunog iskorišćenja biljne sirovine i smanjenja količina otpada iz poljoprivrednog sektora, značajan deo ove disertacije zauzima istraživanje vezano za analizu bioaktivnog potencijala tropova rena. Spektrofotometrijskom i hromatografskom analizom utvrđeno je da, osim sokova, i tropovi korena i lista rena sadrže značajne koncentracije fenolnih jedinjenja i izražen antioksidativni potencijal. Stoga su tropovi podvrgnuti postupku liofilizacije, kako bi blagi uslovi ovog postupka sušenja u što većoj meri očuvali biološki aktivne komponente, a sami tropovi bili prevedeni u stabilniju i poželjniju formu za dodavanje u prehrambeni proizvod. Liofilizacijom je redukovan sadržaj vode tropova za više od 90%, a pritom su očuvane značajne količine biološki aktivnih komponenata i antioksidativnog potencijala, što se može zaključiti na osnovu dobijenih rezultata primenjenih metoda za određivanje sadržaja fenolnih jedinjenja i antioksidativne aktivnosti. To je ukazivalo na obećavajući potencijal ovih nusproizvoda rena za dodavanje u prehrambene proizvode, kako bi svojim antioksidativnim delovanjem uticali na sprečavanje oksidativne degradacije proizvoda.
Finalni deo istraživanja bio je usmeren na proizvodnju majoneza sa dodatkom sprej sušenih inkapsulata sokova i liofilizata tropova korena i lista rena. Zbog niskog prinosa inkapsulacije i najmanje poželjnih fizičko-hemijskih, morfoloških i bioaktivnih karakteristika, inkapsulat soka lista rena sa maltodekstrin/guar guma kombinacijom nosača nije korišćen za proizvodnju majoneza. Takođe, postizanje emulzije nije bilo moguće u slučaju pripreme majoneza sa dodatkom liofilizovanog tropa korena rena, zbog značajno smanjenog sadržaja vode na račun dodatog tropa. Konačno, proizvedene su sledeće formulacije majoneza: majonezi koji su sadržali sprej sušene prahove soka korena rena, majonezi koji su sadržali sprej sušene prahove soka lista rena i majonez sa liofilizovanim prahom tropa lista rena...In this dissertation, horseradish root and leaf juices were obtained by a mild, non-thermal, "green", and ecologically friendly cold-pressing method. The produced juices were then characterized in terms of phenolic compound content and antioxidant potential. Spectrophotometric and chromatographic analyzes revealed that horseradish root and leaf juices are a rich source of phenolic compounds, such as phenolic acids and flavonoids with a pronounced antioxidant activity. This makes them a suitable raw material for addition to foods to prevent oxidation.
To this end, the horseradish root and leaf juices were encapsulated by spray drying to preserve the bioactive potential, reduce the water content and enzymatic activity, protect from external factors, and achieve a more suitable form for addition to foods. The following combinations of polysaccharides were used as encapsulation carriers: maltodextrin/alginate, maltodextrin/guar gum, and maltodextrin/gum Arabic. To gain a detailed insight into the physical properties and biological potential of the encapsulates, the comprehensive physicochemical, morphological, structural, spectrophotometric, chromatographic, and stability characterization was evaluated. The results indicate a positive effect of encapsulation on the physicochemical and morphological properties of the powders, as well as on the preservation of the phenolic compounds and the antioxidant potential of horseradish juices. In addition, the encapsulation within the used carriers and the freezer storage (-18 °C) maintained the long-term stability of the phenolic compounds and the structure of horseradish powders.
After the cold-pressing of horseradish roots and leaves, large quantities of pomace remain as a by-product. In order to fully utilize plant raw materials and reduce the amount of waste in agriculture, a significant part of this dissertation is dedicated to the bioactive potential analysis of horseradish pomace. Spectrophotometric and chromatographic analysis revealed that, in addition to the juices, the horseradish pomace also contains significant amounts of phenolic compounds and a pronounced antioxidant potential. The pomace was therefore freeze dried so that the mild conditions of this drying process would preserve as many of the biologically active compounds as possible. It would also convert the pomace into a more stable and desirable form for addition to foods. Freeze drying reduced the water content of the pomaces by more than 90%. At the same time, significant amounts of biologically active compounds and antioxidant potential are retained, as indicated by the results of the methods used to determine phenolic compound content and antioxidant activity. This indicates the promising potential of these antioxidant horseradish by-products for addition to food products to prevent their oxidative degradation.
The final part of the research was focused on the production of mayonnaise with the addition of encapsulated spray dried juice and freeze dried pomace of horseradish roots and leaves. Due to the low encapsulation yield and the less desirable physicochemical, morphological, and bioactive properties, the encapsulated leaf juice within maltodextrin/guar gum carrier combination was not used for mayonnaise production. Also, mayonnaise with the addition of freeze dried horseradish root pomace was not produced. Namely, emulsification was not possible due to the significantly reduced water content in favor of the added pomace. Finally, the following mayonnaise formulations were produced: mayonnaise with spray dried horseradish root juice powders, mayonnaise with spray dried horseradish leaf juice powders, and mayonnaise with freeze dried horseradish leaf pomace..