Czsaopisma Uniwersytetu w Siedlcach
Not a member yet
3100 research outputs found
Sort by
On the threshold of the "new".The academic community in Poland in the faceof the communist takeover (until early 1947).Several press voices
No full textNowa komunistyczna władza w Polsce po 1944/1945 r. zmierzała do całościowej przebudowy przejętego przez nią kraju. Świat akademicki nie mógł stanowić tutaj żadnego wyjątku, gdyż od tzw. "walki o dusze młodzieży", tj. od ideologicznego formowania młodego pokolenia, w dużym stopniu zależała przyszłość/pomyślność tamtejszego państwa. Rządzącym nigdy do koń ca nie udało się zniszczyć uniwersyteckiego etosu, chociaż próbowano intensywnie, zwłaszcza w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Zmiany planowane w tytułowej przestrzeni propagowali różni działacze polityczni, przyznający sobie statut uczonych. Kilka uwag zgłaszanych przez nich na łamach prasy - stanowi treść niniejszego artykułu.The new communist authorities in Poland after 1944/1945 aimed to completely rebuild the country they had taken over. The academic world was no exception, as the future/prosperity of the country depended largely on the so-called ‘struggle for the souls of young people’, i.e. the ideological formation of the younger generation. The rulers never fully succeeded in destroying the university ethos, although they tried intensively, especially in the first years after the end of World War II. The changes planned in the titular space were promoted by various political activists who claimed the status of scholars. Several comments made by them in the press constitute the content of this article
“SENIOR CELEBRITY” – Arts Education for Seniors: Observational and Theoretical Perspectives
No full textW artykule ukazano proces aktywności i rozwój artystyczny seniorów uczestniczących w projektach artystycznych. Na podstawie obserwacji uczestniczącej i analizy teoretycznej przedstawiono wpływ sztuki na dobrostan, ekspresję i poczucie tożsamości osób w wieku senioralnym. Celem tego artykułu jest przedstawienie refleksji z obserwacji warsztatów artystycznych z udziałem seniorów oraz ich interpretacja w świetle samorealizacji przez sztukę.The article presents the process of activity and artistic development of seniors participating in artistic projects. Based on participant observation and theoretical analysis, it examines the impact of art on the well-being, expression, and sense of identity of people in later life. The aim of the article is to present reflections and observations from artistic workshops involving seniors and to interpret them in the context of self-realization through art
Podejście do usprawnienia systemu zarządzania transformacją cyfrową
No full textObjective: To develop a conceptual model of the Digital Transformation Management Sys-tem (DTMS) integrating digitization processes with capability-based defense planning. The study analyzes Ukraine\u27s defense digital transformation (2014–2025), documenting achievements and proposing requirements for a future integrated management system. The research addresses the problem of ‘patchwork automation’ that arises from bottom-up vol-unteer initiatives and analyzes the shift of modern conflict toward cognitive warfare, where strategic goals include establishing situational awareness and manipulating adversary deci-sion-making. Hypothesis: Effective defense digital transformation requires systematic inte-gration of management with the Joint Capabilities Integration and Development System (JCIDS). This integration, supported by enterprise architecture, creates an asymmetric ad-vantage through shortened decision cycles and data fusion for cognitive advantage. Meth-ods: A systems approach was applied to analyze the digital ecosystems deployed during the Russo-Ukrainian war, including DELTA, Kropyva platforms, and the ‘Army of Drones’ ini-tiative, assessed against NATO (NAF) and DoDAF standards. The DOTMLPFI-P model was used to identify functional gaps. Results: The DTMS architecture based on three pillars (People, Technology, Processes) and five functional blocks was substantiated. A federated governance model with an architectural repository was proposed. Conclusions: Success in modern multi-domain warfare depends on strategic alignment of digital innovations with operational needs. DTMS facilitates the transition to flexible network-centric architectures that support operational advantage in cognitive warfare.Cel: Opracowanie modelu koncepcyjnego Systemu Zarządzania Transformacją Cyfrową (DTMS) integrującego procesy cyfryzacji z planowaniem obronnym opartym na zdolnościach. Badanie an-alizuje transformację cyfrową obrony Ukrainy (2014–2025), dokumentując osiągnięcia i proponując wyma-gania dla przyszłego zintegrowanego systemu zarządzania. Praca odnosi się do problemu „mozaikowej au-tomatyzacji" wynikającej z oddolnych inicjatyw wolontariackich oraz analizuje przesunięcie współczesnego konfliktu w stronę wojny kognitywnej, gdzie cele strategiczne obejmują kształtowanie własnej świado-mości sytuacyjnej i manipulowanie procesem decyzyjnym przeciwnika. Hipoteza: Skuteczna transformacja cyfrowa obrony wymaga systematycznej integracji zarządzania z Joint Capa-bilities Integration and Devel-opment System (JCIDS). Integracja ta, wsparta architekturą korporacyjną, tworzy asymetryczną przewagę poprzez skrócenie cyklu decyzyjnego i wykorzystanie fuzji danych dla przewagi kognitywnej. Metody: Zas-tosowano podejście sys-temowe do analizy ekosystemów cyfrowych wdrożonych podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, w tym platform DELTA, Kropyva I inicjatywy „Armia Dronów", oceniając je według stand-ardów NATO (NAF) i DoDAF. Model DOTMLPFI-P wykorzystano do identyfikacji luk funkcjonalnych. Wyniki: Uzasadniono architekturę DTMS opartą na trzech filarach (Ludzie, Technologie, Procesy) i pięciu blokach funkcjonalnych. Zaproponowano federacyjny model zarządzania z repozytorium architektury. Wnioski: Sukces w nowoczesnej wojnie wielodomenowej zależy od strategicznego dostosowania innowacji cyfrowych do potrzeb operacyjnych. DTMS ułatwia przejście do elastycznych architektur sieciocentrycznych wspierających przewagę operacyjną w wojnie kognitywnej
Management in the context of the digitalization of public administration: challenges and prospects
No full textCelem artykułu było przedstawienie podstaw prawnych oraz europejskich ram regulacyjnych dotyczących cyfryzacji administracji publicznej w Polsce, zwracając szczególną uwagę na konieczność pełnej zgodności z rozporządzeniami eIDAS, RODO oraz dyrektywą NIS2. Wskazuje trzy kluczowe wyzwania dla systemu administracyjnego: zapewnienie bezpieczeństwa danych, przeciwdziałanie narastającym cyberzagrożeniom oraz ograniczanie zjawiska wykluczenia cyfrowego. Artykuł podkreśla również potencjał wykorzystania technologii takich jak sztuczna inteligencja, blockchain czy narzędzia e-demokracji, jednocześnie akcentując potrzebę transparentności algorytmów oraz projektowania usług zgodnie z zasadami inkluzywności. W konkluzji przedstawiono rekomendacje obejmujące systematyczne szkolenia urzędników, certyfikację algo-rytmicznych modeli decyzyjnych, standaryzację zasad dostępności oraz utrzymanie alternatywnych kanałów obsługi obywateli. Ponadto autor zwraca uwagę na konieczność długofalowego monitorowania skutków wdrażanych rozwiązań cyfrowych oraz potrzebę zintegrowanego zarządzania projektami IT w administracji, co ma umożliwić spójne i zrównoważone rozwijanie infrastruktury cyfrowej państwa.This article presents the legal foundations and European regulatory framework for the digitization of public administration in Poland, paying particular attention to the need for full compliance with the eIDAS regulations, the GDPR, and the NIS2 Directive. It identifies three key challenges for the administrative system: ensuring data security, countering growing cyber threats, and reducing digital exclusion. The article also highlights the potential of leveraging technologies such as artificial intelligence, blockchain, and e-democracy tools, while emphasizing the need for algorithm transparency and service design in accordance with the principles of inclusiveness. The conclusion presents recommendations including systematic training of officials, certification of algorithmic decision-making models, standardization of accessibility principles, and maintaining alternative channels for serving citizens. Furthermore, the author emphasizes the need for long-term monitoring of the impact of implemented digital solutions and the need for integrated management of IT projects in administration, which will enable the coherent and sustainable development of the state\u27s digital infrastructure
“Interpersonal relations” and living conditions – the main factors influencing discipline in the Armed Forcesof the Polish People\u27s Republic in the 1980s. Outline of the issue
No full textArtykuł jest próbą uchwycenia społecznego kontekstu odbywania służby wojskowej w jednostkach wojskowych Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) w latach 80. XX w. Prezentuje zarys relacji pomiędzy żołnierzami służby zasadniczej a kadrą zawodową. Celem artykułu jest ukazanie dramatu młodych ludzi, którzy nie byli w stanie poradzić sobie psychicznie z ciężkimi warunkami odbywania służby zasadniczej w Ludowym Wojsku Polskim (LWP). Jednocześnie przedstawiam liczne nieprawidłowości oraz niedomagania, z jakimi borykało się kierownictwo wojskowe.The following article attempts to present a social aspect of the military service with inunits of the Polish Armed Forces in the 1980s. The selected issue sare to depict interpersonal relations between conscripts and professional soldiers. Moreover, the author describes a predicament of young people who suffered many hard ships during the compulsory service in the Polish People’s Army and were psychologically unable to cope with its tough conditions. What is more, the article points to numerous irregularities and short comings with in the chain of command
Modelowanie ryzyka ataków socjoinżynieryjnych na system informatyczny w oparciu o metodę mapowania kognitywnego
No full textThe article explored the key methods of social attacks, including phishing, vishing, spear phishing, and trust manipulation, which allow attackers to bypass even the most sophisticated defense mechanisms. Special attention is focused on analyzing the human factor as a critical element of security. The research shows that about 70% of incidents are related to the actions of users themselves, who may be unaware, psychologically vulnerable, or subject to external influence. The practical significance of the study is to develop strategies to minimize the risks of social engineering. The proposed measures include comprehensive staff training, the use of multi-level authentication, restriction of access rights, implementation of software monitoring of suspicious actions, and threat modeling based on cognitive analysis. The presented results may be useful for security policy makers, information security professionals, and researchers in the field of cyber defense. W artykule przeanalizowano kluczowe metody ataków społecznościowych, w tym phishing, vishing, spear phishing i manipulację zaufaniem, które pozwalają atakującym ominąć nawet najbardziej wyrafinowane mechanizmy obronne. Szczególną uwagę skupiono na analizie czynnika ludzkiego jako krytycznego elementu bezpieczeństwa. Badania pokazują, że około 70% incydentów jest związanych z działaniami samych użytkowników, którzy mogą być nieświadomi, podatni psychologicznie lub podlegać wpływom zewnętrznym. Praktyczne znaczenie badania polega na opracowaniu strategii minimalizujących ryzyko inżynierii społecznej. Proponowane środki obejmują kompleksowe szkolenia personelu, stosowanie wielopoziomowego uwierzytelniania, ograniczanie praw dostępu, wdrażanie oprogramowania monitorującego podejrzane działania oraz modelowanie zagrożeń w oparciu o analizę kognitywną. Przed-stawione wyniki mogą być przydatne dla osób odpowiedzialnych za politykę bezpieczeństwa, specjalistów ds. bezpieczeństwa informacji i badaczy w dziedzinie cyberobrony
Poza automatyzacją: etyczne, doktrynalne i operacyjne wyzwania współpracy człowieka i sztucznej inteligencji w procesie podejmowania decyzji wojskowych
No full textThe accelerating integration of artificial intelligence (AI) into military systems presents unprecedented opportunities and complex dilemmas, particularly in the domain of decision-making under pressure. This article critically explores the ethical, doctrinal, and operational challenges that arise when human-AI collaboration is employed in high-stakes military contexts. At the heart of the study is the question of how military organizations can construct human-AI teams that simultaneously enhance operational effectiveness, uphold legal and ethical standards, and maintain meaningful human control over critical functions. To address this challenge, the study adopts a qualitative and interdisciplinary methodology that synthesizes doctrinal analysis, particularly of NATO and U.S. Department of Defense frameworks, with in-depth case studies of AI-enabled systems used in military operations. It investigates how AI systems affect traditional decision-making processes by accelerating data synthesis, improving situational awareness, and enabling faster reaction times. However, it also highlights emerging risks, such as automation bias, the erosion of human moral agency, loss of interpretability of algorithmic decisions, and the increasing difficulty in assigning responsibility for outcomes. The findings underscore that without appropriate safeguards, AI could undermine ethical accountability and legal clarity. To mitigate these risks, the article proposes a comprehensive framework for designing effective human-AI teams, which includes the implementation of transparent system architectures, explainable AI (XAI) models, trust calibration strategies, adaptive training modules, and multi-layered oversight mechanisms. Special attention is given to the necessity of doctrinal adaptation, the cultural and institutional readiness of military organizations, and the role of normative principles in regulating machine autonomy. Ultimately, the article argues that responsible innovation in military AI must be grounded in ethical rigor, legal certainty, and strategic prudence. Only by embedding these values into the design, deployment, and governance of human-AI teaming can military institutions ensure that AI enhances, rather than compromises, the legitimacy and effectiveness of defense operations.Przyspieszająca integracja sztucznej inteligencji (AI) z systemami wojskowymi stwarza bezprecedensowe możliwości operacyjne, ale jednocześnie generuje złożone dylematy, zwłaszcza w zakresie podejmowania decyzji pod presją czasu. Celem artykułu jest identyfikacja wyzwań ety-cznych, doktrynalnych i operacyjnych, które pojawiają się w sytuacjach wysokiego ryzyka, gdy sto-sowana jest współpraca człowieka z systemami AI. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jaki sposób organizacje wojskowe mogą konstruować zespoły człowiek–AI w taki sposób, aby jed-nocześnie zwiększać skuteczność operacyjną, zapewniać zgodność z normami prawnymi i etycznymi oraz utrzymywać realną i znaczącą kontrolę człowieka nad kluczowymi decyzjami? W celu rozwiązania tego problemu badawczego autor zastosował analizę jakościową, łączącą aspekty doktrynalne – w szczególności dokumentów NATO i Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych – z pogłębionymi studiami przypadków zastosowań wojskowych systemów opartych na AI. Analiza koncentruje się na wpływie tych technologii na tradycyjne procesy decyzyjne, w tym na przyspieszenie syntezy danych, poprawę świadomości sytuacyjnej i zwiększenie szybkości reakcji. Równocześnie wskazuje jednak na nowe zagrożenia, takie jak uprzedzenia automatyzacji, erozja sprawczości moralnej człowieka, ograni-czona interpretowalność decyzji algorytmicznych oraz narastające trudności w przypisywaniu od-powiedzialności za ich skutki. Wyniki badań podkreślają, że brak odpowiednich zabezpieczeń może prowadzić do osłabienia przejrzystości prawnej i rozliczalności etycznej. W odpowiedzi na te zagrożenia artykuł proponuje kompleksowe ramy projektowania skutecznych zespołów człowiek–AI, obejmujące m.in. przejrzystą architekturę systemową, modele sztucznej inteligencji objaśnialnej (XAI), mechanizmy kalibracji zaufania, adaptacyjne moduły szkoleniowe oraz wielowarstwowe mechanizmy nadzoru. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie dostosowania doktryn wojskowych, gotowości kul-turowej i instytucjonalnej organizacji wojskowych oraz roli zasad normatywnych w regulowaniu au-tonomii maszyn. Ostatecznie autor argumentuje, że odpowiedzialna innowacja w zakresie zastosowań AI w środowisku wojskowym musi być zakorzeniona w rygorze etycznym, pewności prawnej i strate-gicznej dalekowzroczności. Tylko poprzez włączenie tych wartości do projektowania, wdrażania i reg-ulowania współpracy człowieka i AI można zagwarantować, że sztuczna inteligencja wzmocni, a nie osłabi, legitymację i skuteczność operacyjną działań obronnych
Development of Measures for Assessment of Activities in the Planning Process at the Tactical Level
No full textGwałtownie zmieniająca się sytuacja polityczno-militarna na obszarze zainteresowania NATO oraz na terenach przyległych stwarza szeroki wachlarz zagrożeń, które muszą być uwzględnione podczas planowania zarówno w czasie pokoju, jak i kryzysu oraz konfliktów zbrojnych. Wielokierunkowa i wieloaspektowa natura tych zagrożeń wymaga elastycznego procesu planowania, odpowiednio dostosowującego się do potencjalnych działań. Sztuka operacyjna w aspekcie naukowo-pragmatycznym spełnia funkcje: praktyczną, teoretyczną i dydaktyczną. Funkcja praktyczna to umiejętność przekształcania celów i wytycznych strategii wojskowej w wytyczne i zadania dla zgrupowań zadaniowych, z uwzględnieniem nowatorskich założeń teorii i racjonalnego osiągania celów operacji. Funkcja ta wyraża się w umiejętności planowania i dowodzenia operacyjnego. Jej przedmiotem zainteresowania są również funkcje kierownicze. Wyzwaniem podczas planowania i dowodzenia operacyjnego jest umiejętne zespolenie czynników operacyjnych (siły, czas, przestrzeń, informacja) z osiąganym celem operacji. Sztuka operacyjna integruje cele, sposoby i środki. Określa, które siły prowadzą jakie działania w czasie i przestrzeni, aby tworzyć efekty i osiągać cele. Niezbędny jest tu aktywny udział dowódcy, ponieważ sztuka operacyjna to mieszanka nauki oraz sztuki wymagająca intuicji, doświadczenia i przywództwa. Obecnie coraz częściej badacze operacyjni i planiści są zainteresowani nie tylko pozyskiwaniem danych z ostatnich konfliktów, lecz także uzyskiwaniem ilościowych ocen na temat trendów lub skutków użycia broni i procesów walki we współczesnych działaniach wojennych, ujawnionych w tych danych. Przedmiotem badań przedstawionych w niniejszym artykule są mierniki oceny prowadzenia działań. Problem badawczy skupia się natomiast na sposobie wypracowania mierników oceny prowadzenia (postępu) działań i metodzie ich zastosowania w odniesieniu do współczesnych procedur planistycznych. Tak sformułowany problem stwarza warunki do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest stworzenie algorytmu wypracowania mierników do oceny prowadzenia działań jako narzędzia w czasie symulacji.The rapidly changing political and military situation in the NATO area of interest and in areas adjacent to this area creates a wide range of threats that must be taken into account during planning, both in peacetime and in times of crisis and armed conflict. The multi-directional and multi-faceted nature of the resulting threat requires a flexible planning process that adapts appropriately to potential actions. Operational art, from a scientific and pragmatic perspective, fulfills practical, theoretical, and didactic functions. The practical function is the ability to transform military strategy goals and guidelines into guidelines and tasks for task forces, taking into account innovative theoretical assumptions and the rational achievement of operational objectives. The practical function is expressed in operational plan-ning and command skills and also encompasses managerial functions. The challenge of operational planning and command is the skillful integration of operational factors (forces, time, space, information) with the operational objective. Operational art integrates objectives, ways, and means. It determines which forces conduct which actions in time and space to create effects and achieve objectives. The active participation of the commander is essential in operational art because it is a mixture of science and art requiring intuition, experience, and leadership. Nowadays, operational researchers and planners are in-creasingly interested not only in extracting data from recent conflicts, but also in obtaining quantitative assessments on the trends or effects of weapons and combat processes in modern warfare as revealed in these data. The subject of the research presented in this article is measures of the assessment of the conduct of operations. Instead, the research problem focuses on how to develop measures for assessing the conduct (progress) of operations and the method of applying them to contemporary planning proce-dures. The problem formulated in this way creates the conditions to seek an answer to the question of whether it is possible to develop an algorithm to develop metrics to evaluate the conduct of activities as a tool during simulation
Seria C.H. Beck Legal Lexicon: charakterystyczny model polskiej terminografii prawniczej
No full textNiniejszy artykuł poświęcony jest serii słowników prawniczych wydawanych przez wydawnictwo C.H. Beck w Polsce od 2008 roku. Analizuje on cechy redakcyjne tych słowników i porównuje je ze słownikami prawniczymi, wydawanymi przez inne wydawnictwa. Badanie opiera się na przeglądzie 42 słowników z serii C.H. Beck, uzupełnionym wybranymi przy-kładami porównawczymi innych słowników. Analiza koncentruje się zarówno na makrostrukturze, jak i mikrostrukturze leksykonów, ujawniając, że C.H. Beck opracował charakterystyczny i stosunkowo spójny model redakcyjny. Leksykony charakteryzują się skupieniem na podstawowej terminologii w określonych dziedzinach prawa, rozbudowaną przednią częścią zawierającą obszerne spisy treści oraz hasłami encyklopedycznymi przedstawionymi w formie artykułów naukowych. Leksykony te, skierowane zazwyczaj do studentów prawa i pokrewnych kierunków, łączą w sobie przystępność z profesjonalną treścią. Analiza porównawcza pokazuje, że inne leksykony przyjmują różne podejścia, od struktur przypominających słowniki ze zwięzłymi definicjami po monograficzne komentarze. Wyniki potwierdzają, że C.H. Beck wypracował rozpozna-walne podejście redakcyjne, które pozycjonuje jego leksykony pomiędzy tradycyjnymi słownikami prawniczymi a obszernymi encyklopediami, wnosząc wyraźny wkład w polski krajobraz publikacji prawniczych.This paper examines the series of legal lexicons published by C.H. Beck Publishing House in Poland since 2008, analysing their editorial characteristics and comparing them with legal lexicons published by other publishers. The study is based on a review of 42 lexicons from the C.H. Beck series, supplemented by selected comparative examples of other lexicons. The analysis focuses on both macrostructure and microstructure of the lexicons, revealing that C.H. Beck has developed a distinctive and relatively consistent editorial model. The lexicons are characterised by their focus on fundamental terminology within specific areas of law, extended front matter including comprehensive tables of contents, and encyclopaedic entries presented in scholarly article format. Typically addressing students of law and related disciplines, these lexicons balance accessibility with professional-level content. The comparative analysis demonstrates that other lexicons adopt varied approaches, ranging from dictionary-like structures with concise definitions to monographic commentaries. The findings confirm that C.H. Beck has established a recognizable editorial approach that positions its lexicons between traditional legal dictionaries and comprehensive encyclopaedias, contributing distinctively to the Polish legal reference landscape