Czsaopisma Uniwersytetu w Siedlcach
Not a member yet
3100 research outputs found
Sort by
The image of WAR in contemporary Polish in the light of survey data
No full textThe aim of this article is to present the results of a survey related to the concept of WAR. The survey was conducted in late 2023 and early 2024 – almost two years after the outbreak of war in Ukraine – among the young generation of Poles. The questionnaire was developed in accordance with the assumptions of Lublin ethnolinguists as stipulated in the empirical research report entitled Język – wartości – polityka [Language –Values – Politics] (ed. Jerzy Bart-miński, 2006). In the course of the analysis of the survey material, nine aspects characterising the concept of WAR in contemporary Polish were identified: military, social, psychosocial, psychological, ideological, existential, political, ethical, and cultural (listed in rank order). WAR is conceptualised as an armed conflict, the aim of which is (most often) the occupation/conquest of a territory, it entails death and suffering of (innocent) people, it also involves (mass) killings (murdering people), cruelty and lawlessness, and it causes fear, uncertainty, and insecurity.Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wyników badania ankietowego dotyczącego pojęcia WOJNY. Badanie przeprowadzono na przełomie 2023 i 2024 roku – prawie dwa lata po wybuchu wojny na Ukrainie – wśród młodego pokolenia Polaków. Kwestionariusz opracowano zgodnie z założeniami lubelskich etnolingwistów, zawartymi w raporcie z badań empirycznych pt. Język – wartości – polityka (red. Jerzy Bartmiński, 2006). W toku analizy materiału ankietowego zidentyfikowano dziewięć aspektów charakteryzujących pojęcie WOJNY we współczesnej polszczyźnie: militarny, społeczny, psychospołeczny, psychologiczny, ideologiczny, egzystencjalny, polityczny, etyczny i kulturowy (uporządkowane w kolejności rangowej). WOJNĘ definiuje się jako konflikt zbrojny, którego celem jest (najczęściej) okupacja/podbój terytorium, który pociąga za sobą śmierć i cierpienie (niewinnych) ludzi, obejmuje również (masowe) zabójstwa (mordowanie ludzi), okrucieństwo i bezprawie, a także powoduje strach, niepewność i brak poczucia bezpieczeństwa
A contribution to the issue of linguistic offenses
No full textThe article discusses the issue of linguistic offenses penalized under the Code of Misdemeanors currently in force in the Republic of Poland. The subject of crimes of this type included in the Criminal Code has already been thoroughly discussed by the author in her previous works, so the main research objective of this article is to expand the existing research conclusions to include acts that are less socially harmful than crimes, namely offenses. The work is interdisciplinary in nature and falls within the research scope of legal linguistics (jurislinguistics).Artykuł porusza problematykę przestępstw językowych, karanych na podstawie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Kodeksu wykroczeń. Tematyka przestępstw tego typu, ujętych w Kodeksie karnym, była już szczegółowo poruszana przez autorkę w jej wcześniejszych pracach, dlatego głównym celem badawczym niniejszego artykułu jest poszerzenie dotychczasowych wniosków badawczych o czyny mniej szkodliwe społecznie niż przestępstwa, czyli wykroczenia. Praca ma charakter interdyscyplinarny i wpisuje się w obszar badawczy lingwistyki prawniczej (juryslingwistyki)
Sprawozdanie z I Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Dydaktycznej „W kręgu kreatywności: innowacyjne projektowanie edukacji” zorganizowanej przez Uniwersytet Pomorski w Słupsku w dniach 9–10 października 2025 r.
No full textInvestigative Powers of Polish and Czech Civilian Special Services– Internal Security Agency and Security Information Service
No full textPolskie i czeskie cywilne służby specjalne, mimo ogólnych podobieństw, zasadniczo różnią się w zakresie posiadanych uprawnień śledczych. Polska Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) została przez ustawodawcę wyposażona w uprawnienia dochodzeniowo-śledcze w zakresie realizacji swoich zadań, w przeciwieństwie do niej czeska Informacyjna Służba Bezpieczeństwa (BIS) posiada uprawnienia śledcze jedynie wobec własnych funkcjonariuszy, którzy popełnią przestępstwo. Czeskie cywilne służby specjalne są dużo bliższe modelowi przyjętemu w innych liberalnych demokracjach w Europie, takich jak Republika Federalna Niemiec czy Wielka Brytania, niż służby polskie. Podstawą organizacji czeskich służb specjalnych i ich miejsca w systemie politycznym Czech jest tzw. zasada koniecznego rozdzielenia (oddělovací imperativ). Zasada ta wprowadziła postulat niełączenia wywiadowczych sposobów uzyskiwania informacji z uprawnieniami wykonawczymi (policyjnymi), związanymi z możliwością stosowania przymusu bezpośredniego. Sytuacja ta ma głębokie korzenie historyczne sięgające do czasów przemian demokratycznych w 1989 roku. Biorąc pod uwagę analizę procesów politycznych, które doprowadziły do powstania nowych służb specjalnych w obu tak przecież bliskich historycznie i kulturowo krajach po roku 1989, można postawić wniosek, iż podstawowym powodem odmiennego rozwoju cywilnych służb specjalnych był występujący w Polsce brak wizji i zaangażowania w kwestie reformy służb ze strony najwyższych czynników politycznych reprezentujących stronę opozycyjną. Praktyczne koncepcje reformatorskie dotyczące modelu służb zostały w Polsce wypracowane na poziomie komisji sejmowych. W Czechosłowacji, a później w Republice Czeskiej od początku zmian w roku 1989 w proces zmian w służbach był zaangażowany wywodzący się z opozycji prezydent, który reprezentował szczegółową koncepcję reform, nawiązującą wprost do zachodniego modelu służb specjalnych. Despite general similarities, the Polish and Czech civilian intelligence services differ signifi-cantly in their investigative powers. The Polish Internal Security Agency (ABW) has been granted investi-gative powers by law to carry out its tasks; in contrast, the Czech Information Security Service (BIS) only has investigative powers against its own officers who commit a crime. Czech civilian intelligence services are much closer to the model adopted in other liberal democracies in Europe, such as the Federal Republic of Germany or the United Kingdom, than are the Polish services. The basis for the organization of Czech intelligence services and their place in the Czech political system is the so-called principle of necessary sep-aration (oddělovací imperativ). This principle introduced the requirement to avoid combining intelligence methods of obtaining information with executive (police) powers, which entail the use of direct coercion. This situation has deep historical roots dating back to the democratic transformation of 1989. Considering the analysis of the political processes that led to the creation of new secret services in both countries, which are historically and culturally close, after 1989, one can conclude that the primary reason for the different development of civilian secret services in Poland was the lack of vision and commitment to service reform on the part of the highest political figures representing the opposition. In Poland, practical reform concepts for the intelligence services\u27 model were developed at the parliamentary committee level. In Czechoslovakia, and later in the Czech Republic, from the beginning of the changes in 1989, the opposition president was involved in the process of reforming the intelligence services, representing a detailed reform concept that drew directly from the Western model of intelligence services
Zbrodnie Rosji przeciwko ludzkości: problemy śledztwa i odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej
No full textThe article comprehensively addresses the profound issues of military crimes (often referred to as war crimes) committed by the Russian Federation on the sovereign territory of Ukraine in the context of its ongoing, full-scale military aggression. The sheer scale and scope of these violations necessitate a rigorous legal response. The article lists and examines several key international agreements and treaties that have been directly and flagrantly violated by the aggressor state. This typically includes core tenets of the Geneva Conventions of 1949 and their Additional Protocols, particularly those concerning the protection of civilians, wounded combatants, and prisoners of war, as well as provisions from the Rome Statute of the International Criminal Court (ICC). The article underscores that these violations are not merely isolated incidents, but are part of a discernible pattern of unlawful conduct. The central challenge explored is the crucial problem of upholding international humanitarian law (IHL) and ensuring the protection of human rights during the large-scale war waged against Ukraine. This discussion is framed by the specific difficulties inherent in conflict zones, such as targeting civilian infrastructure, indiscriminate attacks, and deliberate breaches of the principles of distinction and proportionality. The article considers practical strategies, where recommendations are formulated as to evidence collection regarding the military crimes committed by Russian troops on the territory of Ukraine. Effective evidence collection is paramount and must adhere to international legal standards to be admissible in court. Key methodologies discussed include forensic documentation, digital evidence preservation (e.g., satellite imagery, intercepted communications, social media footage), victim and witness testimonies, and the secure maintenance of chains of custody for physical evidence. The ultimate purpose of this meticulous documentation is articulated as follows: to use this evidence in the future to prosecute the state perpetrators of military crimes. This ambitious goal extends beyond individual accountability for soldiers to potentially holding the Russian state and its high-ranking leadership responsible before international tribunals, such as the ICC, the International Court of Justice (ICJ), or a specially created ad hoc tribunal. Therefore, the focus is on building robust legal cases that ensure justice for victims and reaffirm the principle that even in war there are rules that must be followed.Artykuł podejmuje pogłębioną analizę kluczowych zagadnień dotyczących zbrodni wojennych popełnionych przez Federację Rosyjską na suwerennym terytorium Ukrainy w kontekście trwającej agresji militarnej. Ogromna skala i zakres tych naruszeń wymagają zdecydowanej reakcji prawnej. Artykuł wy-mienia i analizuje kilka kluczowych międzynarodowych porozumień i traktatów, które zostały bezpośrednio i rażąco naruszone przez państwo agresora. Dotyczy to zazwyczaj podstawowych założeń Konwencji Ge-newskich z 1949 r. i ich Protokołów Dodatkowych, w szczególności tych dotyczących ochrony ludności cywilnej, rannych żołnierzy i jeńców wojennych, a także postanowień Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK). Artykuł podkreśla, że naruszenia te nie są jedynie odosobnionymi incydentami, lecz stanowią element dostrzegalnego wzorca bezprawnego postępowania. Głównym wyzwaniem jest kluczowy problem przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH) i zapewnienia ochrony praw człowieka w trakcie wojny toczonej przeciwko Ukrainie. Niniejsza dyskusja osadzona jest w kontekście szczególnych trudności właściwych obszarom objętym konfliktem zbrojnym, takich jak ataki na infrastrukturę cywilną, ataki o charakterze nieukierunkowanym oraz umyślne naruszenia zasad rozróżniania i proporcjonalności.. W artykule rozważono praktyczne strategie, formułując zalecenia dotyczące gromadzenia dowodów dotyczących zbrodni wojskowych popełnionych przez wojska rosyjskie na terytorium Ukrainy. Skuteczne gromadzenie dowodów ma kluczowe znaczenie i musi być zgodne z międzynarodowymi standardami prawnymi, aby mogło być dopuszczone w sądzie. Kluczowe omówione metodologie obejmują dokumentację kryminalistyczną, cyfrowe przechowywanie dowodów (np. zdjęć satelitarnych, przechwyconych komunikatów, nagrań z mediów społecznościowych), zeznania ofiar i świadków oraz bezpieczne utrzymanie łańcucha dowodowego dla dowodów rzeczowych. Ostateczny cel tej skrupulatnej dokumentacji został sformułowany następująco: wykorzystanie tych dowodów w przyszłości do ścigania państwowych sprawców zbrodni wojskowych. Ten ambitny cel wykracza poza indywidualną odpowiedzialność żołnierzy i obejmuje potencjalne pociągnięcie państwa rosyjskiego i jego wysoko postawionych przywódców do odpowiedzialności przed trybunałami międzynarodowymi, takimi jak MTK, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) lub specjalnie utworzony trybunał ad hoc. Dlatego też nacisk położony jest na tworzenie solidnych podstaw prawnych, które zapewnią sprawiedliwość ofiarom i potwierdzą regułę, że nawet podczas wojny istnieją zasady, których należy przestrzegać
The Nomenklatura of Personnel in the Polish People\u27s Republic (PRL)
No full textJednym z najważniejszych instrumentów sprawowania władzy przez partię komunistyczną w Polsce była nomenklatura kadr, która pozwalała kontrolować politykę kadrową PZPR i budować zaplecze społeczne dla komunistycznej władzy. Nomenklatura nieformalnie funkcjonowała od przejęcia władzy przez PPR w 1944 roku. W latach 1949-1989 miała wymiar normatywny ustanowiony przez PZPR. Obejmowała u schyłku okresu PRL blisko 280 tys. stanowisk w państwie, któ re wymagały zatwierdzenia przez rządzącą partię. Tradycja komunistycznej nomenklatury kadr stała się niechcianym dziedzictwem, któ re wpływa na życie społeczne i gospodarcze Polski doby obecnej.Jednym z najważniejszych instrumentów sprawowania władzy przez partię komunistyczną w Polsce była nomenklatura kadr, która pozwalała kontrolować politykę kadrową PZPR i budować zaplecze społeczne dla komunistycznej władzy. Nomenklatura nieformalnie funkcjonowała od przejęcia władzy przez PPR w 1944 roku. W latach 1949-1989 miała wymiar normatywny ustanowiony przez PZPR. Obejmowała u schyłku okresu PRL blisko 280 tys. stanowisk w państwie, któ re wymagałyzatwierdzenia przez rządzącą partię. Tradycja komunistycznej nomenklatury kadr stała się niechcianymdziedzictwem, któ re wpływa na życie społeczne i gospodarcze Polski doby obecnej
Let\u27s be honest about lies
No full textW naszych czasach cywilizacja sprzyja różnorakim kłamstwom i dawaniu im wiary przez ludzi. Zachwiało się wiele prawd, zdawałoby się odwiecznych. Skoro one się zachwiały, to prawda jest stała się bardziej kwestionowalna… Nowe zjawiska weszły do bardzo podstawowych elementów porządku świata: sposobu przekazywania życia, rozróżnienia płci, definicji małżeństwa, definicji śmierci, jedyności naszego serca i innych organów. Decyzje polityczne, także gospodarcze, są często trudne do zrozumienia. Nastąpił zanik autorytetów i uznawania wagi nauki. Może poszukiwanieoparcia w tej sytuacji prowadzi do patrzenia na własny naród jako wielki i bezgrzeszny, również do chęci uczynienia go wspanialszym, nawet do idei karania takich, którzy by o nim mówili coś złego. W sprawach bieżących i przyszłych często wierzy się w jakże miłe obietnice populistyczne, niekoniecznie prawdziwe.In our times, civilisation encourages various lies and people\u27s belief in them. Many truths, seemingly eternal, have been shaken. Since they have been shaken, the truth has become more questionable... New phenomena have entered into the very basic elements of the world order: the way of transmitting life, the distinction between sexes, the definition of marriage, the definition of death, the uniqueness of our heart and other organs. Political and economic decisions are often difficult to understand. There has been a decline in authority and recognition of the importance of science. Perhapsthe search for support in this situation leads to viewing one\u27s own nation as great and sinless, as well as to the desire to make it even greater, and even to the idea of punishing those who speak ill of it. In current and future affairs, people often believe in populist promises that are appealing but not necessarily true
India as a key component of the global security architecture: Potential and limitations in light of the strategic documents of the European Union and the Russian Federation
No full textW globalnej architekturze bezpieczeństwa współczesnego świata nasila się polaryzacja. Z jednej strony zjawisko to wynika z upadku systemu jednobiegunowego, który powstał po zimnej wojnie, w którym Stany Zjednoczone pełniły rolę jedynego supermocarstwa i dominującego podmiotu w stosunkach międzynarodowych. Obecnie coraz bardziej widoczne jest pojawienie się nowych biegunów – światowych mocarstw. Z drugiej strony coraz częściej dochodzi do konfrontacji politycznych, gospodarczych, ideologicznych i kulturowych, które przeradzają się w konflikty zbrojne. Wyraźnym tego przykładem jest neoimperialna i agresywna polityka prowadzona przez Federację Rosyjską. W tym kontekście warto przyjrzeć się roli, jaką Indie, jako światowa potęga doświadczająca wzrostu swoich wpływów politycznych, gospodarczych i militarnych, odgrywają w kształtowaniu globalnej architektury bezpieczeństwa. Jakie są potencjalne możliwości i ograniczenia Indii w tym zakresie? Artykuł analizuje Indie jako mocarstwo, które w badaniach nad bezpieczeństwem międzynarodowym jest coraz częściej postrzegane jako kluczowy element nie tylko bezpieczeństwa regionalnego, ale także szerszego globalnego systemu bezpieczeństwa. Wielu obserwatorów argumentuje, że rozwijająca się rywalizacja między USA a Chinami w Azji będzie miała kluczowe znaczenie dla regionalnego i glob-alnego układu sił, ostatecznie kształtując przyszły globalny porządek bezpieczeństwa. Niniejsza analiza przyjmuje specyficzną perspektywę badawczą, badając rolę Indii jako kluczowego elementu globalnego systemu bezpieczeństwa z perspektywy Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej. Niniejsza analiza ogra-nicza się do dwóch perspektyw: po pierwsze, roli przypisanej Indiom w dokumentach strategicznych Unii Europejskiej; po drugie, pozycji Indii przedstawionej w dokumentach strategicznych Federacji Rosyjskiej. Analiza tych perspektyw pozwala zidentyfikować niewykorzystany potencjał Indii, aby stały się one kluczowym elementem globalnego systemu bezpieczeństwa. Polarisation is intensifying within the global security architecture of the modern world. On the one hand, this phenomenon stems from the decline of the unipolar system that emerged after the Cold War, in which the United States functioned as the sole superpower and the dominant actor in international relations. At present, the emergence of new poles – global powers – is increasingly evident. On the other hand, there is a growing prevalence of political, economic, ideological, and cultural confrontations, which at times escalate into armed conflict. A prominent example of this is the neo-imperial and aggressive policies pursued by the Russian Federation. In this context, it is pertinent to examine the role that India, as a world power experiencing the growth of its political, economic, and military influence, plays in shaping the global security architecture. What are India\u27s potential contributions and limitations in this regard? This article examines India as a power increasingly regarded in International Security Studies as a critical element not only in regional security, but also in the broader global security system. Many observers argue that the evolving US-China rivalry in Asia will be instrumental in determining the regional and global balance of power, ultimately shaping the future global security order. This analysis adopts a specific research perspective by investigating India’s role as a key component of the global security system from the perspectives of the European Union and the Russian Federation. This analysis is confined to two perspectives: first, the role assigned to India within the strategic documents of the European Union; and second, the position of India as outlined in the strategic documents of the Russian Federation. By examining these perspectives, it becomes possible to identify the untapped potential for India to emerge as a pivotal element of the global security system.
Phonetics and phonology from a cognitive perspective – a review and critical analysis in Polish linguistics. Selected issues and proposals
No full textDespite the fact that the cognitive linguistic paradigm is gaining more and more supporters who share its scientific foundations and basic assumptions, it seems that phonetics and phonology are relatively rarely considered branches of linguistics from this perspective. It is difficult to unequivocally say why they are not a ’grateful‘ subject for cognitive linguists and are pushed to the margins of their considerations. It seems that this is simply due to the stronger connection between the cognitive perspective and areas of linguistic research such as semantics (linked to the concept of the embodied mind), pragmatics, and syntax. This phe-nomenon should be considered understandable, but it is equally valuable to compare the fun-damental assumptions of cognitive linguistics with topics that are not related to it per se, including phonetics and phonology. The aim of this paper is to review the achievements of selected Polish linguists in this field, to identify emerging cognitive gaps, and then to formulate specific research proposals and suggestions.Pomimo faktu, że paradygmat lingwistyki kognitywnej zyskuje coraz więcej zwolenników podzielających jego naukowe podstawy i podstawowe założenia, wydaje się, że fonetyka i fonologia są stosunkowo rzadko rozpatrywane w tej perspektywie jako dziedziny językoznawstwa. Trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego nie są one „wdzięcznym” przedmiotem dla językoznawców kognitywnych i spychane na margines ich rozważań. Wydaje się, że wynika to po prostu z silniejszego związku perspektywy kognitywnej z obszarami badań językoznawczych, takimi jak semantyka (powiązana z koncepcją umysłu ucieleśnionego), pragmatyka i składnia. Zjawisko to należy uznać za zrozumiałe, ale równie cenne jest porównanie fundamentalnych założeń językoznawstwa kognitywnego z zagadnieniami z nim niezwiązanymi, w tym fonetyką i fonologią. Celem niniejszego artykułu jest przegląd osiągnięć wybranych polskich językoznawców w tej dziedzinie, identyfikacja pojawiających się luk poznawczych, a następnie sformułowanie konkretnych propozycji i sugestii badawczych
