Czasopisma Naukowe ISP PAN
Not a member yet
2369 research outputs found
Sort by
Granice pojęć: Studium dwóch przypadków: „respecification” i „accountability”
No full textIn 2023, the first Polish translations of full texts in the field of discursive psychology were published in Przegląd Socjologiczny. These were two publications by Derek Edwards, one of the co-founders of this field. This article presents an overview of some of the circumstances related to the translation of two ethnomethodologically rooted technical concepts: respecification and accountability. Comments on them support the thesis that translating concepts means setting interpretive boundaries for them, which in turn entails setting symbolic boundaries for the entire academic field that position it in relation to other fields. These boundaries apply only for the purposes of reading the translation, but they are not unproblematic, and there are reasons to provide justification for them. This article therefore discusses both the translation variants that were adopted and variants that could have been used but were eventually rejected. The article is intended as a contribution not so much to the art of translation, but to research on discourse-analytic concepts and qualitative social research.W 2023 roku w „Przeglądzie Socjologicznym” ukazały się pierwsze polskie tłumaczenia pełnych tekstów z zakresu psychologii dyskursowej. Wydano dwie publikacje Dereka Edwardsa – jednego ze współzałożycieli tego nurtu. Niniejszy artykuł przedstawia przegląd uwarunkowań translatorskich związanych z dwoma technicznymi pojęciami o korzeniach etnometodologicznych: respecification oraz accountability. Uwagi na ich temat zorganizowane są wokół tezy, zgodnie z którą przekład pojęć jest wytyczaniem im granic interpretacyjnych, co z kolei pociąga za sobą wyznaczenie symbolicznych granic całemu nurtowi badawczemu i pozycjonujących go wobec innych nurtów. Granice te obowiązują wyłącznie na użytek lektury przekładu, ale nie są nieproblematyczne i istnieją powody, aby dostarczyć im uzasadnienia. Zostają więc omówione przyjęte warianty tłumaczeniowe oraz warianty możliwe do wykorzystania, ale ostatecznie niewybrane. Artykuł jest pomyślany jako wkład nie tyle w sztukę przekładu, co w badania nad pojęciami z zakresu analizy dyskursu i jakościowych badań społecznych
Redefinicje granic symbolicznych dotyczących pracy kobiet – analiza narracji feministycznych i ruchu tradwife
No full textThe article analyses the transformation of symbolic boundaries concerning women’s work by focusing on two interrelated narratives: the feminist movement and the tradwife community. In the face of post-pandemic challenges and growing criticism of neoliberal capitalism, notions of success and self-fulfillment are being redefined, particularly in the context of women’s dual workloads of paid employment and domestic labor. The category of work is reconsidered as a multidimensional experience extending beyond the capitalist market and the logic of productivity. In particular, attention is paid to how tradwives perceive this notion, detaching it from paid careers and attempting to re-establish the value of domestic and care work. The article points out that although tradwives criticize neoliberal values, their social media activity often fits into the capitalist logic of content monetization. The analysis also shows that both feminism and tradwives reflect on structural inequalities and highlight the need to develop reliable solutions to the challenges of the contemporary world.Artykuł zawiera analizę przemian granic symbolicznych dotyczących pracy kobiet i jest skoncentrowany na dwóch wzajemnie powiązanych narracjach – ruchu feministycznego i społeczności tradwife. W obliczu postpandemicznych wyzwań oraz rosnącej krytyki neoliberalnego kapitalizmu pojęcia sukcesu i samorealizacji ulegają redefinicji, szczególnie w kontekście podwójnego obciążenia kobiet pracą zawodową i domową. Kategoria pracy poddana zostaje rewizji jako wielowymiarowe doświadczenie wykraczające poza kapitalistyczny rynek i logikę produktywności. W szczególności zwraca uwagę to, jak tradwives postrzegają to pojęcie, odrywając je od kariery zarobkowej oraz próbując przywrócić wartość pracy domowej i opiekuńczej. Analiza pokazuje, że choć tradwives krytykują neoliberalne wartości, ich działalność w mediach społecznościowych często wpisuje się w kapitalistyczną logikę monetyzacji treści. Zarówno feminizm, jak i tradwives podejmują refleksję nad nierównościami strukturalnymi, wskazując konieczność wypracowania miarodajnych rozwiązań w odpowiedzi na wyzwania współczesnego świata
Komunikacja jako szansa i więź-zobowiązanie w wypowiedziach mieszkańców Gambii na temat migracji do Europy
No full textThe article examines the role of communication in the lives of Gambians migrating to Europe. The empirical basis comprises 60 in-depth interviews conducted in the Gambia, supplemented by ethnographic observations. The analysis focuses on the relations between migrants, their families, and communities in the Gambia and Europe, and on the transformations of these relations due to intercontinental mobility. The findings show that communication with Europeans is often perceived as an opportunity for geographical and social mobility, and communication with family and friends as the realization of mutual bonds and commitments. Communication with family evolves with the implementation of migration plans, and these changes are closely related to the possibilities of fulfilling material obligations to the family. The article also shows changes in the valuation of achievements and in the symbolic markers of status in the Gambia resulting from the tendency to assign priority value to migration to Europe.Artykuł zawiera analizę roli komunikacji w życiu Gambijczyków migrujących do Europy. Bazę empiryczną stanowi 60 wywiadów pogłębionych przeprowadzonych w Gambii, uzupełnionych o obserwacje etnograficzne. Analiza koncentruje się na relacjach między migrantami, ich rodzinami, społecznościami w Gambii i Europie oraz na przekształceniach relacji zachodzących w kontekście mobilności międzykontynentalnej. Wyniki pokazują, że komunikacja z Europejczykami często jest postrzegana jako szansa na mobilność przestrzenną i społeczną, a komunikacja z rodziną i przyjaciółmi jako realizacja wzajemnych więzi i zobowiązań. Komunikowanie się z rodziną zmienia się wraz z realizacją planów migracyjnych i zmiany te są ściśle związane z możliwościami wypełniania zobowiązań materialnych wobec rodziny. Artykuł pokazuje też zmiany w waloryzacji osiągnięć i w symbolicznych wyznacznikach statusu w Gambii wynikające z tendencji do przypisywania migracji do Europy wartości priorytetowej
Zawieszenie normy: Alkohol i (nie)widzialna władza w polskim teatrze
No full textThis article presents the findings of a study on the presence of alcohol in the Polish theatre community. The analysis draws on selected data from the online survey Alcohol and Drugs in Polish Theatre, completed by 304 theatre employees. The study explores how often, under what circumstances, and for what reasons alcohol appears in professional and para-professional theatre contexts. The findings, first published in the report Alcohol in Polish Theatre. Research Report, are here elaborated and set within a theoretical framework. The interpretive perspective is informed by Pierre Bourdieu’s concept of habitus and Andrzej Siciński’s concept of lifestyle, which frame alcohol consumption as a social practice embedded in the norms and relationships of the theatre milieu. On the one hand, this practice is part of the artistic ethos and the rituals accompanying creative work; on the other, it serves as an instrument of informal pressure, where refusal to participate may lead to marginalization and loss of social capital. The analysis shows that alcohol functions both as a means of integration and celebration in theatre life and as a factor the fosters exclusion.Artykuł zawiera prezentację wyników badania nad obecnością alkoholu w środowisku pracy teatralnej w Polsce. Analiza opiera się na części danych z internetowej ankiety Alkohol i narkotyki w polskim teatrze, przeprowadzonej wśród 304 osób zatrudnionych w teatrach. Badanie pozwala określić, jak często, w jakich okolicznościach i z jakich powodów alkohol w teatrze pojawia się w sytuacjach zawodowych i okołozawodowych. Wyniki, wcześniej zaprezentowane w raporcie Alkohol w polskim teatrze. Raport z badań, zostały tu rozwinięte i osadzone w kontekście teoretycznym. Perspektywę interpretacyjną wyznaczają pojęcia habitusu Pierre’a Bourdieu i stylu życia Andrzeja Sicińskiego, co pozwala widzieć picie alkoholu jako praktykę społeczną zakorzenioną w normach i relacjach środowiska teatralnego. Z jednej strony bywa ono elementem etosu artystycznego i rytuałów towarzyszących pracy twórczej, z drugiej – narzędziem nieformalnej presji, gdy odmowa uczestnictwa może skutkować marginalizacją i utratą kapitału społecznego. Analiza wskazuje, że alkohol pełni w teatrze rolę środka integracji i elementu świętowania, ale także czynnika sprzyjającego wykluczeniu
Nawet mądrym trudno pozostać mądrymi w takich czasach...: (art. rec.: Henryk Szlajfer, Werner Sombart i kapitalizm, czyli Hassliebe, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2025, s. 393)
No full textCiągłość i nieciągłość wiejskich ruchów społecznych w Polsce — tożsamości, repertuary protestu i strategie działania
No full textThe aim of the article is to analyse rural social movements in Poland. The authors strive to analyse the identities, goals and methods by which these movements’ activists operate. They distinguish three periods of social mobilisation. The first, covering the 1980s, was tied to the process of an active political opposition taking shape in Poland; the next was the early 1990s, so the first years of the systemic transformation; and the third — the active involvement of rural social movements after 2015. The analysis presented here concerns above all the manner in which the farmers covered by the research perceive rural social movements and themselves, and takes into account the economic, political and social contexts. The authors strive to provide answers regarding whether and what social processes and events were of key significance for individual and collective identity. They draw attention to the importances of global crises and their impact on strategies of social mobilisation and the respondents’ ways of reasoning. Aspects of interest to them include the generational differences and how they affect the respondents’ perception of their involvement in protests, and the situation of such people as themselves. The conclusions from the analysis indicate that the local perspective is intermingling with the perspective confirming that rural inhabitants are exposed to the influence of changing factors that transcend national borders.Celem artykułu jest próba konceptualizacji wiejskich ruchów społecznych w kraju z perspektywy ich uczestników. Tekst ma na celu analizę tożsamości, celów oraz metod działania działaczy wiejskich ruchów społecznych oraz ich znaczenia dla protestów rolniczych w kraju. Z punktu widzenia wiejskich ruchów społecznych dzielimy ten czas na trzy okresy ich aktywności. Pierwszy obejmujący lata 80. XX wieku związany z procesem kształtowania się aktywnej politycznie opozycji z udziałem rolników, następnie wczesne lata 90 i okres transformacji ustrojowej, ostatnim okresem jaki nas interesuje jest ten związany z aktywnością wiejskich ruchów społecznych po 2015 roku.W naszej analizie skupiamy się przede wszystkim na tym, w jaki sposób postrzegają samych siebie badani rolnicy i rolniczki, uwzględniając rolę kontekstów: ekonomicznego, politycznego oraz społecznego, próbujemy odpowiedzieć na pytania, czy i jakie procesy oraz wydarzenia miały kluczowe znaczenie dla ich tożsamości. Zwracamy uwagę na znaczenie kryzysów ( Covid-19, wojna w Ukrainie) (Carey, Murphy, Alexandra 2021), (Bilali, Hassen 2024) i ich wpływ na strategie działania wiejskich ruchów społecznych oraz argumentację badanych. Interesują nas również różnice pokoleniowe i ich związek z tym, w jaki sposób badani postrzegają swoje zaangażowanie w protesty i bardziej ogólnie sytuację ludzi takich jak oni. Wnioski z analizy wskazują na istotność przenikających się perspektywy lokalnej z perspektywą globalną, co potwierdza, że zarówno same wiejskie ruchy społeczne jak i zaangażowani w nie rolnicy i rolniczki są wystawieni na oddziaływanie zmieniających się czynników wykraczających poza granice danego kraju.
Białoruskie władze na uchodźstwie po 2020 r. a praktyka funkcjonowania rządów emigracyjnych w XX w.
No full textGovernments-in-exile, although often peripheral in the grand narrative of international relations, constitute a critical area of inquiry within both international legal doctrine and the discipline of international relations. This article offers a conceptual and comparative analysis of contemporary exile governance through the case study of the Belarusian opposition, which emerged following the contested presidential election of 2020. Situated against the backdrop of classical models of exile governments – particularly those operating during the Second World War – this study identifies structural continuities as well as fundamental divergences shaped by evolving geopolitical dynamics, normative transformations, and technological advancements. The analysis focuses on the principal actors of the Belarusian political diaspora, most notably the United Transitional Cabinet led by Sviatlana Tsikhanouskaya, which – despite the absence of territorial jurisdiction and formal international recognition – claims the symbolic and political mandate to represent the Belarusian people in the global arena. The article elucidates the normative and operational parameters within which these structures function, situating their activities within the broader frameworks of diaspora diplomacy and public diplomacy. Special attention is given to the internal pluralism and institutional fragmentation characterising the Belarusian exile landscape, and how these factors affect the coherence, legitimacy, and international standing of competing entities. Ultimately, the article not only seeks to position the Belarusian case within the established typologies of governments-in-exile, but also contributes to a broader reflection on the evolving modalities of political authority and legitimacy in the 21st century, particularly in contexts marked by authoritarian resilience, forced displacement, and transnational political activism.Rządy na uchodźstwie, choć zazwyczaj marginalne w historii stosunków międzynarodowych, stanowią istotny przedmiot badań zarówno w doktrynie prawa międzynarodowego, jak i w nauce o stosunkach międzynarodowych. Niniejszy artykuł podejmuje próbę analizy fenomenu współczesnych władz emigracyjnych na przykładzie białoruskiej opozycji po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 r. Na tle klasycznych modeli rządów na uchodźstwie w XX w. – szczególnie tych funkcjonujących w czasie drugiej wojny światowej – wskazano tu podobieństwa strukturalne oraz kluczowe różnice wynikające ze zmienionych warunków geopolitycznych, normatywnych i technologicznych. Artykuł koncentruje się na analizie najważniejszych podmiotów białoruskiej emigracji, z najbardziej znanym Zjednoczonym Gabinetem Przejściowym Swiatłany Cichanouskiej, które mimo braku terytorialnej jurysdykcji oraz formalnego uznania międzynarodowego aspirują do reprezentowania narodu białoruskiego na forum międzynarodowym. W pracy zarysowano ramy normatywne, w których funkcjonuje współczesna białoruska emigracja polityczna, wskazując na charakter jej działań jako podmiotu dyplomacji diaspory oraz dyplomacji publicznej. Uwzględniono również wewnętrzne zróżnicowanie struktur emigracyjnych, ich konkurencyjność oraz wpływ tego pluralizmu na ograniczoną skuteczność i rozpoznawalność określonych grup. Celem artykułu jest zatem nie tylko klasyfikacja białoruskiego przykładu w obrębie znanych modeli rządów na uchodźstwie, lecz także refleksja nad nowymi formami legitymizacji władzy politycznej w XXI w
Wojny handlowe i cła: Prawne i ekonomiczne konsekwencje rywalizacji pomiędzy USA i Chinami
No full textThe ongoing trade war between the United States and China is a significant geopolitical and economic confrontation. This article provides a comprehensive legal and economic analysis of the US-China trade conflict. The paper investigates the underlying causes and evaluates which economy is more likely to experience long-term adverse effects, using empirical data and comparative economic indicators such as employment rates, national debt levels, GDP growth, inflation, and fiscal revenues. The study is grounded in the economic theory of protectionism, which holds that states may employ trade-restrictive measures to safeguard strategic sectors of the national economy. From a legal perspective, it examines the domestic and international foundations of the tariff confrontation, focusing on the US reliance on sec. 301 of the Trade Act and the International Emergency Economic Powers Act, as well as China’s response through its Foreign Trade Law and the Law on Countering Foreign Sanctions. These measures are assessed within the broader context of the World Trade Organization, highlighting how unilateral measures interact with, and at times bypass, multilateral trade rules.Trwająca wojna handlowa między Stanami Zjednoczonymi a Chinami stanowi istotne wyzwanie, zarówno geopolityczne, jak i gospodarcze. Artykuł przedstawia kompleksową prawną i ekonomiczną analizę tego konfliktu. Badanie identyfikuje jego podstawowe przyczyny oraz ocenia, która gospodarka jest bardziej narażona na długoterminowe negatywne skutki, wykorzystując dane empiryczne oraz porównawcze wskaźniki ekonomiczne, takie jak stopy zatrudnienia, poziom zadłużenia państwa, tempo wzrostu PKB, inflacja oraz dochody budżetowe. Opracowanie osadzono w ramach ekonomicznej teorii protekcjonizmu, zgodnie z którą państwa mogą stosować środki ograniczające handel w celu ochrony strategicznych sektorów gospodarki narodowej. Z perspektywy prawnej artykuł analizuje krajowe i międzynarodowe podstawy konfrontacji taryfowej, ze szczególnym uwzględnieniem stosowania przez Stany Zjednoczone sekcji 301 Trade Act oraz International Emergency Economic Powers Act, a także reakcji Chin w oparciu o Foreign Trade Law i Law on Countering Foreign Sanctions. Analizowane środki oceniane są w instytucjonalnym kontekście Światowej Organizacji Handlu, ze szczególnym uwzględnieniem interakcji między działaniami jednostronnymi a obowiązującymi wielostronnymi regułami handlowymi oraz potencjalnych przypadków ich obejścia
