Czasopisma Naukowe ISP PAN
Not a member yet
2369 research outputs found
Sort by
Gospodarczy stan nadzwyczajny jako metoda prowadzenia polityki handlowej przez Donalda Trumpa z perspektywy regulacji krajowych i międzynarodowych
No full textDonald Trump’s rise to power took place under the slogan “America First” heralding a change in the way the United States conducts trade policy. This change is intended to stop the negative effects of globalisation by protecting the American economy. In the following article, authors attempt to describe the changes that Donald Trump has made in the conduct of American trade policy. First part reconstructs the genesis of the legal structures used by the administration of the president of the United States to conduct trade policy, with special emphasis on tariffs as an instrument of conducting trade policy. In the second part, authors analyse the actions that the presidential administration has taken on the international stage and attempt to describe the methods it has used. In the third part, the authors propose the concept of economic emergency as a theoretical framework for analysing Donald Trump’s political approach. The summary presents conclusions on the shape of president’s trade policy in the course of his second term, including the influence of the “America First” program on it.Donald Trump doszedł do władzy pod hasłem „America First”, zapowiadającym zmiany w sposobie prowadzenia polityki handlowej przez Stany Zjednoczone. Ma ona polegać na powstrzymaniu negatywnych skutków globalizacji poprzez ochronę amerykańskiej gospodarki. Autorzy podejmują próbę opisania zmian dokonanych przez Donalda Trumpa w zakresie prowadzenia amerykańskiej polityki handlowej. W części pierwszej przedstawiona została geneza konstrukcji prawnych, których administracja prezydenta USA używa w polityce handlowej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na instrument ceł. W części drugiej dokonano analizy działań, które Stany Zjednoczone podjęły na arenie międzynarodowej, i podjęto próbę opisania stosowanych przez nie metod. W trzeciej autorzy przedstawiają koncepcję gospodarczego stanu nadzwyczajnego, jaką można określić metodę prowadzenia polityki przez Donalda Trumpa. W podsumowaniu przedstawiono zaś konkluzje co do kształtu polityki handlowej prezydenta w toku drugiej kadencji, a w jej ramach programu „America First”
Polityka surowców krytycznych jako element strategii bezpieczeństwa – stan obecny i wyzwania
No full textContemporary global challenges, defined as megatrends, represent a turning point for countries and international organisations. Security is the common denominator of all these processes, so the contemporary meaning of this category must be acknowledged and redefined. Technological challenges that have emerged since the beginning of the second decade of the 21st century, including the effects of energy and digital transformation, the Fourth Industrial Revolution, dual-use technologies and artificial intelligence, mean that the technological dimension is one of the pillars of today’s security. This is most clearly evident in the concept of strategic autonomy, which is intrinsically linked to security and assurance for international organisations, states, businesses and citizens. Technological processes, in turn, depend heavily on raw materials, which are key components of most technological goods, ranging from semiconductors to quantum computers and composites. The recent attempt by the US in 2024 to make its continued support for Ukraine conditional on the Ukrainian government consenting to the exploitation of that country’s rare earth elements (e.g. lanthanum, cerium, neodymium, erbium, lithium, beryllium, uranium, zirconium, tantalum and niobium) is a clear demonstration of this. Taking this into account, the authors analyse the evolution of the subjective, objective and procedural scope of the security category, emphasising the importance of critical raw materials in European and Polish terms. An analysis of global conditions indicates that effective security policies and strategies for states and international organisations cannot be shaped without taking technological security into account, which is largely based on raw materials.Współczesne wyzwania globalne, które definiuje się jako megatrendy, stanowią punkt zwrotny dla państw i organizacji międzynarodowych. Biorąc pod uwagę fakt, że wspólnym mianownikiem dla wszystkich tych procesów jest kategoria bezpieczeństwa, należy uznać, że i współczesne znaczenie tej kategorii wymaga redefinicji, a na pewno uzupełnienia. Pojawiające się od początku drugiej dekady XXI w. wyzwania technologiczne (głównie skutki transformacji energetycznej i cyfrowej, czwartej rewolucji naukowo-technologicznej, a także wzrost znaczenia technologii podwójnego zastosowania i sztuczna inteligencja) powodują, że jednym z filarów dzisiejszego bezpieczeństwa staje się jego wymiar technologiczny. Najbardziej czytelnie kategoria ta widoczna jest w zagadnieniu autonomii strategicznej, immanentnie związanej z poczuciem i zapewnieniem bezpieczeństwa organizacji międzynarodowych, państw, sektora biznesu oraz obywateli. Procesy technologiczne są z kolei silnie zależne od komponentów surowcowych, będących kluczowymi składowymi większości dóbr technologicznych – od półprzewodników po komputery kwantowe czy kompozyty. Dobitnie pokazuje to praktyka działań podejmowanych w 2024 r. przez Stany Zjednoczone wobec konfliktu zbrojnego w Ukrainie. Swoje dalsze zaangażowanie we wsparcie tego państwa uzależniają one bowiem od zgody rządu w Kijowie na eksploatację będących w posiadaniu Ukrainy pierwiastków ziem rzadkich, tj. lantanu, ceru, neodymu, erbu, litu, berylu, uranu, cyrkonu, tantalu i niobu. Biorąc powyższe pod uwagę, autorzy niniejszego artykułu analizują ewolucję podmiotowego i przedmiotowego zakresu kategorii bezpieczeństwa ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia surowców krytycznych w ujęciu europejskim i polskim. Analiza uwarunkowań globalnych wskazuje, że nie będzie możliwe kształtowanie skutecznej polityki i strategii bezpieczeństwa państw oraz organizacji międzynarodowych bez uwzględnienia bezpieczeństwa technologicznego, które w znaczącym stopniu opiera się o czynnik surowcowy
Od informacji do propagandy: Transformacja rosyjskiego systemu medialnego
No full textThis article is an attempt to complement existing research on the phenomenon of Russian propaganda. The main emphasis is not on its external manifestations or narratives, but on the analysis of internal legal and institutional mechanisms. The author examines the evolution of the Russian media system from the 1990s to the present, highlighting its transformation into an instrument of state propaganda. The study demonstrates that these changes were part of a long-term process of institutional and legal consolidation aimed at rebuilding a centralised model of control, drawing on the logic of governance from the Soviet era. Meanwhile, the weaknesses of the former Soviet model, such as excessive centralisation and ideological rigidity, were replaced by new, more flexible, technocratic solutions. Based on an assessment of legal frameworks, state doctrines, and institutional mechanisms, the article offers a periodisation and characterisation of the key stages in the transformation of the Russian media space. Consequently, to fully understand the nature of this phenomenon, Russian state propaganda should be viewed not only through the prism of content generation or the dissemination of specific narratives, but also as a gradually constructed, legally secured centralised system of information and communication infrastructure.Niniejszy artykuł stanowi próbę uzupełnienia dotychczasowych badań dotyczących fenomenu rosyjskiej propagandy. Główny nacisk położono nie na jej zewnętrzne przejawy czy narracje, lecz na wewnętrzne mechanizmy prawne i instytucjonalne. Autor analizuje ewolucję rosyjskiego systemu medialnego od lat dziewięćdziesiątych XX w. do współczesności, uwypuklając przekształcenie go w instrument propagandy państwowej. W badaniu wykazano, że zmiany te stanowiły element długotrwałego procesu instytucjonalno-prawnej konsolidacji zmierzającej do odbudowy scentralizowanego modelu kontroli, który odwołuje się do logiki zarządzania z okresu sowieckiego. Słabości dawnego sowieckiego modelu, takie jak nadmierna centralizacja czy ideologiczna sztywność, zostały zastąpione nowymi, bardziej elastycznymi rozwiązaniami o charakterze technokratycznym. Na podstawie oceny ram prawnych, doktryn państwowych oraz mechanizmów instytucjonalnych dokonano periodyzacji i scharakteryzowano kluczowe etapy transformacji rosyjskiej przestrzeni medialnej. Aby właściwie zrozumieć istotę przedmiotowego zjawiska, rosyjską propagandę państwową należy rozpatrywać nie tylko pod kątem generowanych treści czy rozpowszechniania określonych narracji, ale również jako stopniowo tworzony i prawnie zabezpieczony scentralizowany system infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej
Dekomemoracja – rekomemoracja – zapominanie: Przemiany pamięci o komunizmie w Europie Środkowej i Wschodniej
No full textThe article analyses the complex forms of memory about communism in Central and Eastern European societies, highlighting the coexistence of negative, neutral, and positive narratives. It presents the processes of de-commemoration and re-commemoration as integral elements of systemic transformation, emphasising their heterogeneous and politically charged nature. Using Poland and other regional examples, it discusses the impact of generational change, socio-cultural transformations, and political tensions on the memory of communism. The article highlights the asynchronous nature of debates about communism, stemming from different proximities to the USSR and national experiences, pointing to transgressions and complications in the process of coming to terms with the past. It also underlines the growing redefinition of memory and raises the question of whether forgetting without denial is possible – an ongoing challenge in public discourse and the shaping of historical identity.Artykuł analizuje złożone formy pamięci o komunizmie w społeczeństwach Europy Środkowej i Wschodniej, wskazując na współistnienie narracji negatywnych, neutralnych i pozytywnych. Przedstawia procesy dekomemoracji i rekomemoracji jako integralne elementy transformacji ustrojowej, podkreślając ich niejednorodny i politycznie nacechowany charakter. Na przykładzie Polski, a także innych krajów regionu, omówiono w nim wpływ zmian pokoleniowych, przemian społeczno-kulturowych oraz politycznych napięć wokół pamięci o komunizmie. Podkreślony został też asynchroniczny charakter dyskusji o komunizmie, wynikający z różnego dystansu geograficznego od ZSRR oraz specyfiki narodowych doświadczeń, ze szczególnym uwzględnieniem transgresji i komplikacji w procesie rozliczania się z przeszłością. Wskazano również na rosnącą redefinicję pamięci oraz na pytanie o możliwość zapomnienia bez negacji, które pozostaje aktualnym wyzwaniem w debacie publicznej i kształtowaniu tożsamości historycznej
Przewroty wojskowe w regionie Afryki Subsaharyjskiej w latach 2020–2023 w świetle teorii „kaskadowości” i „zaraźliwości” zamachów stanu
No full textIn recent years, from 2020 to 2023, several Sub-Saharan African states (Mali, Burkina Faso, Chad, Gabon, Guinea, Sudan, Niger) experienced successful military coups as a result of which the army took power. We can observe s significant increase in coups in tha African continent. The article focuses on the mechanisms and similarities of unconstitutional taking power. It decsribes also challenges for regional security resulting from the activity of terrorist groups in this area. The article refers to some conceptual framework of coup d’état, especially in the context ot „contagiousness” and „cascading” theories, exemplified by coups in Sub-Saharan region. It analysys the problem of fragile, dysfunctional states and the phenomenon of the militarization of politics in this part of Africa.W latach 2020–2023 w regionie Afryki Subsaharyjskiej doszło do serii przewrotów wojskowych, w wyniku których przedstawiciele sił zbrojnych odsunęli rządzących i przejęli kontrolę nad państwem. Artykuł ukazuje uwarunkowania i podobieństwa mechanizmów niekonstytucyjnej zmiany władzy na przykładzie kilku państw regionu: Mali, Burkina Faso, Czadu, Gabonu, Gwinei, Sudanu i Nigru. Analiza tu zawarta odwołuje się do koncepcji teoretycznych zamachu stanu, spośród których szczególnie dwie teorie – „zaraźliwości” i „kaskadowości” znajdują odzwierciedlenie w przewrotach we wspomnianych państwach Afryki. Trajektorie zamachów stanu stanowią egzemplifikację i komplementarność mechanizmów określających specyfikę tego typu niekonstytucyjnej wymiany elit politycznych. Artykuł podejmuje zarazem tak ważny z perspektywy tych wydarzeń problem militaryzacji polityki oraz znaczenie problemów wewnętrznych wymienionych państw, szczególnie w kontekście aktywności na ich obszarze nurtów wywrotowych o charakterze dżihadystycznym
Vademecum wyborcze katolika na tle programów polskich partii politycznych przed wyborami parlamentarnymi w 2023 roku
No full textIn 2023, just before the October parliamentary elections in Poland, the Council for Social Affairs of the Polish Bishops' Conference issued a document called 'Vademecum wyborcze katolika'. This article presents an analysis of this document, together with a comparison of its content, with the election programmes of the political parties taking part in this election. The aim of the article is to indicate whether the Catholic Church in Poland called for voting for a particular grouping taking part in the election. The first part of the article presents the political context of the 2023 parliamentary elections held in Poland. The second part focuses on the analysis of the document signed by the bishops. The last part of the paper is a comparison of this document with the political programmes of Polish political parties, current as of the election day.W 2023 roku tuż przez październikowymi wyborami parlamentarnymi w Polsce, Rada do spraw Społecznych Konferencji Episkopatu Polski wydała dokument nazwany „Vademecum wyborcze katolika”. Niniejszy artkuł przedstawia analizę tego dokumentu wraz z porównaniem jego treści, z programami wyborczymi partii politycznych, biorących udział w tej elekcji. Celem artykułu jest wskazanie, czy Kościół katolicki w Polsce nawoływał do głosowania na konkretne ugrupowanie biorące udział w wyborach. W pierwszej części artykułu przedstawiono kontekst polityczny wyborów parlamentarnych, które odbyły się w Polsce w 2023 roku. Druga część skupia się na analizie dokumentu podpisanego przez biskupów. Ostatnia część pracy jest porównaniem owego dokumentu z programami politycznymi polskich partii politycznych, aktualnymi na dzień wyborów
New Ways of Researching Women’s Representations in Parliamentary Assemblies: Theoretical Assumptions and Empirical Applications of Feminist Institutionalism
No full textFeminist institutionalism is a variant of new institutionalism that focuses on the interplay between formal and informal institutions and the gendered nature of institutions and has been used to study gender dynamics in parliamentary assemblies. The contribution of the article is twofold. Theoretically, it sets out the building blocks, conceptual components and key assumptions of feminist institutionalism and examines the ways in which it differs from other strands of new institutionalism. It demonstrates the range of empirical applications of FI and its potential for future studies of parliamentary assemblies. Furthermore, it contributes to the methodological discussion by showing that while feminist institutionalist research has predominantly used qualitative methods, there is also potential for using quantitative methods to address the questions posed by feminist institutionalist scholars
Spektralna rewolucja: O dynamice doświadczenia nowoczesności w ujęciu Marshalla Bermana i Jacques’a Derridy
No full textThe aim of the article is to compare the theories of Marshall Berman and Jacques Derrida as examples of modern and postmodern conceptualizations of revolution. The point of this is to show the concurrence of the two proposals in terms of the dismantling of classically understood temporality within them both – against the traces of teleological thinking in both theorists, respectively the vision of the realisation of the collapse of capitalism through bourgeois formation in Berman’s case and the rise of Derrida’s new International. The goal, then, is to see in both projects an attempt to convert social consciousness, thus allowing for a critical analysis of the permanently anachronistic structure of reality. The question of the possibility of transferring the thoughts of both philosophers into the emerging metamodernist discourse is also posed.Oś artykułu stanowi zestawienie ze sobą teorii Marshalla Bermana oraz Jacques’a Derridy jako przykładów nowoczesnych i ponowoczesnych konceptualizacji rewolucji. Celem jest ukazanie współbieżności obu propozycji pod względem rozbijania w ich ramach klasycznie rozumianej temporalności – wbrew śladom myślenia teleologicznego u obu teoretyków, przyjmującego postać upadku kapitalizmu dzięki formacji burżuazyjnej u Bermana oraz powstania nowej Międzynarodówki u Derridy. Chodzi zatem o dostrzeżenie w obu projektach próby konwersji społecznej świadomości i krytyczną analizę permanentnie anachronicznej struktury rzeczywistości. Tekst stawia pytanie o możliwość przeniesienia myśli obu filozofów w powstający dyskurs metamodernistyczny
Taktyki postkapitalistycznej transformacji: splot pragnienia, afektów, układów i odmowy pracy
No full textThe article examines transformations of contemporary capitalism from neoliberal realism to technofeudalism. In dialogue with Fisher, Land, Tronti, Deleuze and Guattari, DeLanda, and Massumi, capitalism is depicted as a system that absorbs labor and affect, creating the illusion of no alternative and masking power mechanisms through ideological narratives. Key are counter-libidinal strategies, lines of flight, and micropolitical practices that enable the creation of new forms of life beyond the logic of productivity and accumulation. The text emphasizes the importance of work refusal and the technosphere as a field that can be appropriated and transformed in a post-capitalist perspective, opening spaces for alternative social life and collective practices.W artykule poddano analizie przemiany współczesnego kapitalizmu od neoliberalnego realizmu ku technofeudalizmowi. W dialogu z Fisherem, Landem, Trontim, Deleuze’em i Guattarim, DeLandą oraz Massumim ukazany jest on jako system, który absorbuje pracę i afekty, tworząc iluzję braku alternatywy oraz maskuje mechanizmy władzy ideologicznymi narracjami. Kluczowe stają się strategie kontrlibidinalne, linie ujścia i praktyki mikropolityczne, umożliwiające tworzenie nowych form życia poza logiką produktywności i akumulacji. W tekście podkreślone jest znaczenie od-mowy pracy oraz technosfery jako pola, które może zostać przechwycone i przekształcone w perspektywie postkapitalistycznej, otwierając przestrzenie alternatywnego życia społecznego i praktyk kolektywnych
Władza symboliczna w dyskursie publicznym: Czy czas pożegnać pojęcie elit symbolicznych?
No full textPublic discourse is a field of rivalry for the resources of symbolic power. Although its relations still regulate public communication, symbolic power changes its object, subjects and scope. The aim of this article is to attempt to provide answers regarding what symbolic power consists of today in public discourse, who or what controls it, who or what is its object, and whether power in discourse is also power over discourse. The author confronts Pierre Bourdieu’s theory of symbolic power and its critical elaborations with (post-)Foucauldian analyses of power. She proposes a dynamic and relational approach to symbolic power — as a constellation of subject positions. She also asks about the topicality of the concept of symbolic elites, developed by Teun van Dijk in the 1990s. On the example of Polish public discourse, a typology of controllers of symbolic power is discussed — from the symbolic intelligentsia to capitalists of attention.Dyskurs publiczny jest polem rywalizacji o zasoby władzy symbolicznej. Choć jej relacje nadal regulują komunikację publiczną, władza symboliczna zmienia przedmiot, podmioty i zakres obowiązywania. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytania, na czym polega dziś władza symboliczna w dyskursie publicznym, kto/co jest jej dysponentem, kto/co jest jej przedmiotem, i czy władza w dyskursie jest jednocześnie władzą nad dyskursem. Autorka konfrontuje teorię władzy symbolicznej Pierre’a Bourdieu i jej krytyczne rozwinięcia z (post-)Foucaultowskimi analizami władzy. Proponuje dynamiczne i relacyjne ujęcie władzy symbolicznej – jako konstelacji pozycji podmiotowych. Pyta także o aktualność wypracowanego przez Teuna van Dijka na przełomie lat 80. i 90 pojęcia elit symbolicznych. Na przykładzie polskiego dyskursu publicznego omawiana jest typologia dysponentów władzy symbolicznej – od inteligencji symbolicznej po kapitalistów uwagi