Czasopisma Naukowe ISP PAN
Not a member yet
2369 research outputs found
Sort by
Rola spinozyzmu w europejskiej recepcji myśli chińskiej w pierwszej połowie XVIII wieku
No full textThis paper explores the role of Spinozism in the European reception of Chinese thought during the first half of the eighteenth century. The first part focuses on the sources from which European authors at the turn of the 17th and 18th centuries obtained their knowledge of China. These sources were primarily Jesuit texts that offered a monistic interpretation of Chinese thought. The second part portrays the “Chinese Spinozist” based on characteristics attributed to this figure in texts by authors such as Pierre Bayle, Johan Franz Buddeus, and Jean-Baptiste de Boyer d’Argens. The third section proposes a distinction between two issues that comprise the concept of “Chinese Spinozism” or Spinoza’s reception in general: atheism and monism. These issues are usually linked, especially in studies on the critical reception of Spinoza in modern Europe. However, their projection onto Chinese thought requires caution when attempting to equate them. Atheism was often a rhetorical addition to criticisms of philosophical concepts that assumed the substantial unity of the world. However, monism remained an actual “other” of European philosophy. Thus, the Spinozian interpretation of Chinese thought in Europe reveals the structural limitations of European philosophical discourse.Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o rolę spinozyzmu w europejskiej recepcji myśli chińskiej w pierwszej połowie XVIII w. W pierwszej jego części skupiam się na źródłach, z jakich autorzy europejscy na przełomie XVII i XVIII w. czerpali wiedzę na temat Chin. Były to w przytłaczającej mierze teksty jezuickie, prezentujące monistyczną wykładnię myśli chińskiej. W części drugiej artykułu podejmuję próbę sportretowania „chińskiego spinozysty” na podstawie cech przypisywanych tej figurze w tekstach takich autorów jak Pierre Bayle, Johan Franz Buddeus czy Jean-Baptiste de Boyer d’Argens. W części trzeciej proponuję rozróżnienie między dwoma problemami składającymi się na obraz „chińskiego spinozyzmu” czy też recepcję Spinozy w ogóle – kwestie ateizmu oraz monizmu. Zagadnienia te są zwyczajowo ze sobą łączone, zwłaszcza w opracowaniach dotyczących krytycznej recepcji Spinozy w nowożytnej Europie doby nowożytnej, jednak ich projekcja na myśl chińską nakazuje ostrożność przy próbach ich utożsamienia. Ateizm często stanowił retoryczne dopełnienie krytyki koncepcji filozoficznych zakładających substancjalną jedność świata, lecz monizm pozostawał rzeczywistym „innym” filozofii europejskiej. Spinozjańska interpretacja myśli chińskiej w Europie ujawnia zatem konstrukcyjne ograniczenia europejskiego dyskursu filozoficznego
Konferencja naukowa „AKSA 10-Year Anniversary Conference: The Sociology of Korea: Past, Present, and Future”. Chicago, 8 sierpnia 2025 r.
No full textRozstrzygnięcie IX edycji konkursu im. Profesor Elżbiety Tarkowskiej. Warszawa, październik 2025 r.
No full textObiektywne i symboliczne dystanse klasowe w Polsce
No full textThere can be no doubt that the class structure has transformed, and is still transforming, since class divisions started to emerge. The author intends to show that “objective” class inequalities are supplemented in an important way by symbolic class distances derived from the values that people apply to assess themselves and representatives of other classes. The data come from a qualitative study carried out in 2021 in Poland. The findings show that whereas “objective” aspects of class structure are more visible and do not change over longer time periods (because their task is to stabilize social relations), symbolic class distances are less pronounced, even though “old” attributes are increasingly being replaced by “new” ones.
Key words: social class, culture, lifestyle
Wyniki większości badań potwierdzają obecność podziałów klasowych. Celem autora jest pokazanie, w jakiej postaci nakładają się na nie symboliczne dystanse klasowe, czyli wartościowanie ludzi według różnych kryteriów kreujących hierarchie społeczne. Dane pochodzą z badania jakościowego przeprowadzonego w 2021 roku w Polsce. Wyniki analizy prowadzą do wniosku, że o ile tzw. „obiektywne” aspekty struktury klasowej są bardziej widoczne i nie zmieniają się w dłuższych przedziałach czasowych (ponieważ ich zadaniem jest stabilizacja stosunków społecznych), o tyle symboliczne dystanse klasowe rysują się słabiej, choć „stare” atrybuty są częściej zastępowane przez nowe
Kapitalizm i cierpienie: O książce Andrzeja Ledera, Ekonomia to stan umysłu
No full textThis essay offers a philosophical analysis of the language of economics proposed by Andrzej Leder in the book Ekonomia to stan umysłu [Economy is a state of mind] (2023). It addresses the semantics of economic discourse and its cognitive and ethical consequences. Leder raises questions about the role of economics as a symbolic system that helps people manage excess and constructs a coherent image of the world, thereby granting economic reason dominance over the language of ethical relations. He proposes an original conceptual framework, rooted in Lacanian psychoanalysis, to interpret the causes of the 2008 financial crisis and the development of financial capitalism. The author of this essay undertakes a critical reconstruction of Leder’s central argument, while also pointing to the challenges that critical theory faces today in a world dominated by expert narratives.Esej poświęcony jest filozoficznej analizie języka ekonomii zaproponowanej przez Andrzeja Ledera w książce Ekonomia to stan umysłu (2023). Praca dotyczy semantyki języków ekonomicznych i ich poznawczo-etycznych konsekwencji. Autor stawia pytania o rolę ekonomii jako systemu symbolicznego, który pomaga nam uporać się z nadmiarem i wytwarza spójny obraz świata, decydujący o dominacji rozumu ekonomicznego nad językiem relacji etycznych. Leder proponuje oryginalną siatkę pojęć zakorzenioną w psychoanalizie Lacanowskiej do interpretacji przyczyn kryzysu finansowego 2008 roku i rozwoju kapitalizmu finansowego. W eseju autorka podejmuje wysiłek krytycznej rekonstrukcji głównego argumentu analizowanej pracy, wskazując jednocześnie na trudności, jakie współcześnie – w świecie zdominowanym przez narracje eksperckie – napotyka teoria krytyczna
Czegoś brakuje: Utopia jako transcendentalny warunek myślenia u Theodora W. Adorna
No full textThe text analyses the key role that utopia plays in Theodor Adorno’s philosophy. Contrary to the common reception of his work, which is usually presented as a retreat from socialist, engaged political thought, I portray Adorno as a representative of a canon of Marxist thought, who is oriented towards a radical transformation of modern society. Adorno, as part of his theoretical framing of the possibility of that transformation, affirms the concept of utopia and subversively tries to recover it for Marxist theory, which historically has tried to dissociate itself from utopian visions of socialism. I present in the text a dual function of utopia in Adorno’s work – the strictly philosophical one, of utopia as a formal characteristic of our thinking, as well as the politico-historical one, of utopia as the horizon of imagination of societal change and the very condition of that change.Tekst analizuje kluczową rolę pojęcia utopii w filozofii Theodora Adorna. Wbrew powszechnej recepcji jego twórczości, traktowanej tradycyjnie jako odwrót od socjalistycznej, zaangażowanej myśli politycznej, prezentuję Adorna jako przedstawiciela ścisłego kanonu myśli marksistowskiej, zorientowanego na radykalną transformację społeczeństwa nowoczesnego. W ramach teoretycznego zarysowania możliwości owej transformacji Adorno afirmuje pojęcie utopii i przewrotnie stara się je odzyskać dla teorii marksistowskiej, która od swoich początków odcinała się od utopijnych wizji socjalizmu. Przedstawiam w tekście podwójną funkcję utopii w dziele Adorna: zarówno tę ściśle filozoficzną – jako formalnej charakterystyki naszego myślenia, jak i polityczno-historyczną – jako horyzontu wyobraźni zmiany społecznej i warunku jej możliwości
Klossowski-Deleuze-Guattari: Aporie pragnienia
No full textThe dictum that opens Pierre Klossowski’s „La monnaie vivante” („since the middle of the nineteenth century, industrial civilisation has been cursed for killing affects”) problematizes the inherent connection between economy and the libidinal life. By exposing the process through which passions institute their own repression, Klossowski—via the comparison of Sade and Fourier—interrogates both the inevitability of commodification of the affects and the prospect for their liberation. By reading Klosowski alongside Deleuze and Guattari’s theory of desire, the primary purpose of the article is to reconstruct disjunctive logic inscribed within desire, which enables at once investments sustaining the status quo and counter-investments that contest it.Dictum otwierające „La monnaie vivante” Pierre’a Klossowskiego („od połowy XIX wieku cywilizacja przemysłowa została przeklęta za zabicie afektów”) problematyzuje inherentną zażyłość ekonomii i życia popędowego. Wskazując na proces, w którym same namiętności fundują swą represję, Klossowski pyta – na kanwie komparatystyki Sade’a i Fouriera – o nieuchronność merkantylizacji afektów oraz o możliwość ich wyzwolenia. Zestawiając enuncjacje Klossowskiego z deleuzoguattariańską teorią pragnienia, prymarny cel artykułu stanowi rekonstrukcja wpisanej w pragnienie dysjunkcji, umożliwiającej zarówno kateksje służące utrzymaniu status quo, jak i jego kontestację
Dynamika negatywnych postaw wobec obywateli Białorusi przebywających w Polsce w latach 2020-2023: Uwarunkowania, konteksty i manifestacje
No full textBetween 2020 and 2023, the number of Belarusian citizens migrating to Poland rose significantly. While most Poles view this immigrant group favorably, there are instances in which Belarusians encounter dislike, prejudice or discrimination. This analysis—based on data from opinion polls, research reports and selected media texts—aims to identify the phenomenon of discrimination resulting from shifting attitudes toward Belarusians. Answers were sought to the following questions: What factors underlie aversion and discriminatory attitudes? Which Belarusian citizens in Poland are most vulnerable to such experiences? And in what areas of life? The discussion of the findings draws on the concepts of intersectionality and vulnerability
Digital Entrapment: A Systematic Review of Addictive Digital Technology and Mitigation Strategies
No full textThis paper examines the state of research on addictive technology, focusing on the design of such technology and on mitigation strategies. It offers three contributions: a review tracing the evolution of scholarly literature; conceptual foundations for understanding addictive techniques used in technology design; and a proposed framework for addressing this issue. Drawing on a systematic review of 42 studies from major databases (Scopus, Web of Science, EBSCO, and Google Scholar), the study applied quantitative analysis to investigate publication patterns and identify predominant themes in the literature. The analysis reveals growing academic interest in addictive technology, with keywords highlighting concerns about user experience and psychological health. Addictive technology is designed to capture and retain user attention through engaging content, personalized algorithms, and attention-grabbing mechanisms (such as notifications, variable rewards, illusion of control, and infinite social media feeds), fostering habit formation and, consequently, compulsive use. Mitigation solutions include technological design innovations, regulatory measures, user empowerment, and educational initiatives.Autorka analizuje złożoną dynamikę technologii uzależniających, biorąc pod uwagę wpływ technologii na jednostki i całe społeczeństwo. Silny związek między projektowaniem technologii, manipulacją zachowaniami użytkowników oraz społeczno-ekonomicznymi konsekwencjami wskazuje na to, że niezbędne jest zrozumienia tych aspektów, czyli pogłębienie wiedzy na temat negatywnych skutków perswazyjnego projektowania technologii. Chociaż liczba badań w tej dziedzinie rośnie, brakuje szerokich analiz łączących wnioski z różnych dziedzin, co mogłyby dać całościowy obraz problemu. Tekst stanowi pierwszy systematyczny przegląd literatury skoncentrowany na technologii uzależniającej. Sformułowano następujące problemy badawcze: (1) Jak rozwijały się badania nad uzależniającą technologią? (2) Jak uzależniająca technologia jest konceptualizowana? (3) Jakie rozwiązania są proponowane, aby zaradzić problemowi uzależniającej technologii? Wnioski mają służyć użytkownikom tych technologii oraz zmotywować firmy technologiczne do minimalizowania strategii manipulacyjnych na etapie projektowania nowych technologii