Czasopisma Naukowe ISP PAN
Not a member yet
2369 research outputs found
Sort by
Europe’s Regulatory Sovereignty in the Age of Artificial Intelligence: A Human-Centric Response to the US-China Technological Rivalry
No full textIn an era marked by intensifying US-China rivalry over artificial intelligence, the European Union seeks to position itself as a global regulatory power by advancing a human-centric model of AI governance. This article examines the EU’s emerging regulatory framework – most notably the Artificial Intelligence Act – as a potential normative and geopolitical instrument. Drawing on theories of normative power, regulatory internationalism, and global governance, the paper explores the extent to which the EU may influence global technological standards through legal and institutional mechanisms. Through comparative policy analysis and selected empirical case studies, it argues that although Europe lacks the technological scale of the United States or China, its evolving regulatory approach appears to offer an alternative trajectory in global AI governance, oriented toward ethics, human rights, and democratic values.W dobie narastającej amerykańsko-chińskiej rywalizacji w dziedzinie sztucznej inteligencji Unia Europejska stara się zaznaczyć swoją pozycję jako globalny prawodawca, promując model zarządzania SI zorientowany na człowieka. Artykuł analizuje ramy regulacyjne UE, koncentrując się na Akcie o sztucznej inteligencji jako narzędziu normatywnym, które rodzi skutki geopolityczne. W oparciu o koncepcję władzy normatywnej oraz teorię międzynarodowego i globalnego zarządzania badany jest potencjał UE do kształtowania globalnych standardów technologicznych poprzez instrumenty prawne. Analiza porównawcza polityk publicznych oraz studiów przypadków pozwala stwierdzić, że mimo braku porównywalnego do USA i Chin potencjału technologicznego Europa z sukcesem proponuje odmienny model regulacyjny, stanowiący trzecią drogę globalnego zarządzania SI, która opiera się na etyce, prawach człowieka i wartościach demokratycznych
Indie wobec pogłębiającego się partnerstwa Chin i Rosji
No full textThis article discusses the attitudes of Indian experts and scholars towards China-Russia relations in the period of 2022–2025. The main conclusions are as follows: 1. Indian authors are aware that China-Russia relations are deepening. 2. Some of them do believe that this process poses a threat to New Delhi, although their opinions on the scale of this threat vary. 3. A vast majority of these authors do not suggest any new Indian strategy towards this process; they mostly assume that New Delhi should simply retain its partnership with Moscow in its current form and that doing so will, by itself, stop Russia from gravitating further into China’s orbit.Artykuł omawia spojrzenie indyjskich analityków i akademików na relacje rosyjsko-chińskie od 2022 do 2025 r. Lektura ta przynosi następujące wnioski: 1. Autorzy ci są powszechnie świadomi, że stosunki rosyjsko-chińskie się pogłębiają. 2. Część z nich postrzega ten proces jako zagrożenie dla Indii, choć ich oceny tego zagrożenia się różnią. 3. Ogromna większość autorów nie proponuje żadnej nowej strategii względem tego procesu; w większości zakładają oni, że Nowe Delhi powinno po prostu zachować partnerstwo z Moskwą w jego obecnej formie i że takie działanie samo przez się powstrzyma Rosję przed nadmiernym ciążeniem ku Chinom
Pomiędzy gigantami. Doktrynalne i normatywne założenia polityki zagranicznej współczesnej Mongolii
No full textThe following paper aims to contribute to the understanding of the normative basis of Mongolia’s foreign policy, a landlocked country in Northeast Asia. The paper examines Mongolian foreign relations from a legal perspective, focusing on the Concept of foreign policy, the National Security Concept, and bilateral treaties concluded by Mongolia with its major external partners – Russia and China. It argues that Mongolia, a relatively small—in terms of political power—the nation has developed a successful strategy of balancing between neighbouring powers and takes advantage of deepening relations with countries like the US and Japan, called “a third neighbour”, and strengthens its international position, fostering North East Asian peace-building processes.Artykuł ma na celu przybliżenie konceptualnych podstaw polityki Mongolii, śródlądowego państwa położonego w regionie Azji Północno-Wschodniej. Skupiono się w nim na analizie oficjalnych dokumentów, w tym Koncepcji polityki zagranicznej, Koncepcji bezpieczeństwa narodowego oraz na traktatach bilateralnych zawartych przez Mongolię z głównymi partnerami – Rosją i Chinami. Stwierdzono, że względnie mała, w kategoriach realizmu politycznego, Mongolia z powodzeniem realizuje strategię balansowania pomiędzy sąsiednimi mocarstwami, nawiązała pogłębione relacje z takimi państwami jak Stany Zjednoczone i Japonia, określanymi mianem „trzeciego sąsiada” oraz wzmacnia swą pozycję międzynarodową poprzez udział w regionalnych procesach pokojowych
Wierny sługa Hitlera? Franz Paliczka jako funkcjonariusz niemieckiego reżimu okupacyjnego i jego osądzenie
No full textAfter the end of World War II, the Polish justice system set about prosecuting and trying those responsible for crimes committed by the German occupation apparatus in Poland. Among the perpetrators were also citizens of the Second Polish Republic. The article discusses the case of the Upper Silesian Volksdeutscher Franz Paliczka – a pre-war German minority activist and occupation official in Pszczyna. The authors analyse his activities in the interwar period, in 1939–1945 and his post-war trial before the Special Criminal Court in Katowice.Po zakończeniu drugiej wojny światowej polski wymiar sprawiedliwości przystąpił do ścigania i sądzenia osób odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione przez niemiecki aparat okupacyjny na ziemiach polskich. Wśród sprawców znaleźli się także obywatele II Rzeczypospolitej. Artykuł omawia casus górnośląskiego folksdojcza Franza Paliczki – przedwojennego działacza mniejszości niemieckiej i okupacyjnego urzędnika w Pszczynie. Autorzy analizują jego działalność w okresie międzywojennym, w latach 1939–1945 oraz powojenny proces przed Specjalnym Sądem Karnym w Katowicach
Estonian Priority Projects in the Three Seas Initiative 2018–2024
No full textThe aim of the article is to introduce the Estonian priority projects submitted under the Three Seas Initiative (3SI), in the period 2018–24, and to answer the research question: whether there is a convergence between the assumptions of the Estonian priority projects and the strategic objectives of the Initiative, which are: improvement in the area of economic growth, digitalization, well-being in the region and rise of its attractiveness and competitiveness in the European and global scale, as well as improving energy security and realizing of European Union’s climate goals and defending geopolitical interests of the region. Political elites of Estonia, believe that the 3 SI project can be complementary and beneficial for both: the Initiative’s member states and the European Union. Estonia sees diplomatic potential in the Initiative too, also in terms of building good relations in the region and is very committed to developing the formal institutional structure of the project. The Estonian ‘interconnection priority projects’, especially in the areas of digitalization, energy and transport, are seen as a tool to expand modern components in key infrastructure, which in turn will support new business models and technologies in the 3SI region
Rzecznik Praw Dziecka w Polsce - bariery instytucjonalizacji
No full textThe Children’s Rights Ombudsman (CRO) is one of the system institutions for the protection of human rights. In Poland, the CRO began its activities by law in 2000. Legal and organizational conditions meant that the function was held by five persons between 2000 and 2023. The institution went through diverse phases of operation, so developmental instability became the main analytical category. The article is focused to analyzing the results of the study on the genesis of the institution, the trends of legal changes, the course of recruitment of subsequent Ombudsmen and the circumstances of the end of their mandate. The analysis is based on parliamentary session transcripts, audit documents and media reports.The purpose of the analysis is to define the barriers to the institutionalization process and to reconstruct the mechanisms blocking development in the intra-system and extra-system dimensions. The model reference are the rules that guarantee the highest standards of operation of control institutions: independence, apolitical, authority. The main recommendation from the research is that advocacy for children’s rights in Poland requires fundamental systemic changes.Rzecznik Praw Dziecka należy do systemu instytucji ochrony praw człowieka. W Polsce RPD rozpoczął działalność na mocy ustawy w 2000 r., a uwarunkowania prawne i organizacyjne spowodowały, że funkcję tę w latach 2000–2023 sprawowało kolejno pięć osób. Instytucja doświadczała zróżnicowanych faz działania, dlatego niestabilność rozwojowa stała się główną kategorią analityczną. Artykuł poświęcony jest analizie wyników badania na temat genezy instytucji, kierunków zmian prawnych, przebiegu rekrutacji kolejnych Rzeczników oraz okoliczności zakończenia ich kadencji. Analiza oparta jest na stenogramach z posiedzeń sejmowych, dokumentach kontrolnych oraz informacjach medialnych.Celem analizy jest próba zdefiniowania barier w procesie instytucjonalizacji oraz odtworzenie mechanizmów blokujących rozwój zarówno w wymiarze wewnątrzsystemowym jak i poza systemem. Odniesienie modelowe stanowią reguły gwarantujące najwyższe standardy działania instytucji kontroli: niezależność, apolityczność, autorytet. Główna rekomendacja z badań zawiera wskazanie, że rzecznictwo praw dziecka w Polsce to obszar zmagający się z ograniczeniami i wymaga systemowych zmian
Dariusz Węgrzyn, „Internirung”. Deportacja mieszkańców Górnego Śląska do ZSRS na tle wywózek niemieckiej ludności cywilnej z terenu Europy Środkowo-Wschodniej do sowieckich łagrów pod koniec II wojny światowej, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice–Warszawa 2024
No full textJak Roch „zszedł na psy”: O problemach uczestnictwa zwierząt we współczesnym praktykowaniu tradycji kulturowych
Full text linkThis article discusses some of the difficulties related to the participation of animals in contemporary cultural traditions, using the example of the animal blessing held annually in Mikstat on St. Roch’s Day. This custom is one of the few traditional cultural phenomena involving live animals included on Poland’s National Inventory of Intangible Cultural Heritage, and in some respects it is unique. The rapid cultural and social transformations, manifested in changing ways of thinking and lifestyles, as well as modern technology and economic practices in animal breeding, are giving rise to challenges in the cultivating of this tradition. The emergence of a new type of human–animal relationship, and consequently of animal species other than “traditional” taking part in the animal blessing, has had a twofold effect: on the one hand, it offers fertile ground enabling the custom to persist; on the other, it generates a kind of tension at the intersection between theological narrative and social practice.W artykule omawiam niektóre trudności związane z uczestnictwem zwierząt w zwyczajach tradycyjnych praktykowanych dziś, na przykładzie święcenia zwierząt odbywającego się co roku w Mikstacie. Zwyczaj ten należy do niewielu fenomenów kultury tradycyjnej z udziałem żywych zwierząt wpisanych na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a pod pewnym względem jest jedynym w swoim rodzaju. Wyzwania dla niego stanowią szybkie przeobrażenia kulturowe i społeczne w postaci zmiany sposobów myślenia i stylów życia, a także współcześnie stosowane rozwiązania techniczne i praktyki gospodarcze dotyczące hodowli zwierząt. Pojawianie się nowego typu ludzko-zwierzęcych relacji, a co za tym idzie innych niż „tradycyjne” gatunków zwierząt biorących udział w święceniu, przyniosło ze sobą dwojakie skutki - z jednej strony bowiem oferuje pożywkę umożliwiającą trwanie zwyczaju, z drugiej, rodzaj napięcia w punkcie przecięcia narracji teologicznej z praktyką społeczną
Universal Vulnerability as the Basis for the Narrative Underpinning Contemporary Social Policy: Individual Fragility, the Responsive State, and the Comprehensive Diagnosis Model
No full textThis article presents the vulnerability theory articulated by Martha Albertson Fineman as part of the discourse around the problems and needs of contemporary citizens and the state’s responsibilities in addressing them. The authors point to the potential of this approach to reveal the complex experiences of people from different groups and social categories, going beyond the “traditional” categories of clients of aid institutions, typically treated as recipients of social support. In Fineman’s view, recognizing citizens’ universal vulnerability and fragility constitutes the basis for a new model of human relations grounded in solidarity, as well as a new perspective for uncovering social inequalities. It also presents a set of challenges for the recalibration needed in the contemporary welfare state, and provides specific guidelines for social institutions and services on how to respond effectively to the needs and aspirations of citizens. Of the article’s three main sections, the first presents the essence of Martha Fineman’s vulnerability theory, the second discusses the challenges for social policy stemming from it, and the third offers inspiration from Fineman’s proposals for social policy at street level. The authors propose an actionable diagnostic model of the potential vulnerabilities in various spheres of life, deriving from Martha Fineman’s reasoning. This is a valuable tool for preventing social problems and, simultaneously, enabling the accurate construction of “tailor-made” service packages to compensate for deficits experienced and to respond to manifestations of universal vulnerability