Publikacije Univerziteta u Novom Pazaru
Not a member yet
107 research outputs found
Sort by
FUNKTIONALITÄT DER KOSTENLOSEN ONLINE-ÜBERSETZUNGTOOLS FÜR DIE ÜBERSETZUNG VON REALIEN
No full textSummary
The development of free online translation tools is advancing continuously, with particularly notable progress seen with the development of artificial intelligence. Significant strides have been made in translating standardized texts, where the main benefits lie in the quantitative aspects of translation—speed, reduced time, labor and cost.
The aim of this article is to analyze translations of so-called realia, obtained using free online translation tools. To this end, we examined how these tools handle extralinguistic content that denotes cultural elements of a community. We selected a specific number of expressions from the gastronomy domain that are specific to the Serbian-speaking region and are represented on Wikipedia. We translated the Wikipedia article into German using three translation tools (Google Translate, Netprevodilac, and ChatGPT), analyzed the translation process, compared the translations and evaluated the quality of the translations obtained.
For the research, contrastive method, content analysis method, and statistical methods were employed
DEFICIT ROBNE RAZMENE KAO KLJUČNI GENERATOR PLATNOBILANSNE NERAVNOTEŽE U REPUBLICI SRBIJI
No full textPlatnobilansna neravnoteža može nastati iz različitih razloga i pod dejstvom velikog broja faktora. Ekonomska realnost nacionalnih ekonomija ukazuje da je platnobilansna pozicija jedne zemlje u velikoj meri determinisana saldom robne razmene. Privrede koje se odlikuju deficitom robne razmene u najvećem broju slučajeva su istovremeno suočene i sa neravnotežom platnog bilansa. Ukoliko perzistentna platnobilansna neravnoteža dominantno proističe iz negativne spoljnotrgovinske razmene, ona je ozbiljan problem za kreatore ekonomske politike, budući da je potrebno primeniti značajne dugoročne mere za njeno otklanjanje. Cilj istraživanja je da se ustanovi na koji način se višedecenijsko prisustvo deficita robne razmene odražava na platnobilansnu poziciju Republike Srbije. Rezultati istraživanja sugerišu da je deficit robne razmene najznačajniji uzrok platnobilansne neravnoteže u Republici Srbiji. Istovremeno, istraživanje pruža značajne implikacije kreatorima ekonomske politike, budući da se u postojećim uslovima platnobilansna pozicija Republike Srbije primarno može popraviti sprovođenjem strukturnih promena koje bi imale za cilj podsticanje izvoza i unapređenje konkurentnosti domaće privrede
KVALITET OBRAZOVANJA KAO TEMELJ EKONOMSKOG RASTA I RAZVOJA
No full textPokretač ekonomskog rasta i razvoja jedne zemje leži u ljudskom kapitalu. Unapređenjem obrazovnog sistema stvaraju se uslovi za sticanje visokokvalitetne radne snage, kao značajnog resursa društveno-ekonomskog razvoja. U radu je istaknut značaj humanog razvoja na ekonomski rast. Uticaj obrazovanja na ekonomski rast ogleda se kroz povećanje produktivnosti, inovativnosti i transfera znanja. Prateći stručni profil sa mogućnostima i potrebama na tržištu rada je jedan od zadataka i obaveza celokupnog obrazovnog sistema. Da bi se ostvario ekonomski rast i razvoj, pored unapređenja kvaliteta obrazovnog sistema, neophodno je i razvijati kompetencije zaposlenih, kroz sprovođenje obuka i prihvatanje koncepta doživotnog učenja. Razvojem veština kod zaposlenih otvara se mogućnost za nova radna mesta i porast zaposlenosti. Kvalitetan obrazovni sistem predstavlja jedan od ciljeva kome Srbija treba da teži na putu svog ekonomskog rasta i razvoja
REAL-WORLD TOURISM DESTINATIONS IN VIDEO GAMES: A CONTENT ANALYSIS OF REDDIT COMMENTS
No full textVideo games frequently implement real-world destinations for their virtual environments. This practice not only introduces these destinations to players, but also enhances their recognition, popularity and overall image. In this regard, the aim of this study is to identify video games that depict real-world destinations, as well as the destinations most frequently featured in video games. By utilizing a qualitative content analysis of user-generated comments on the online platform Reddit, the research identifies key video game series and individual titles that incorporate real-world settings, and also highlights the most commonly portrayed destinations. The findings open up the possibility for further research of the presented video games and destinations in order to better understand their relationship and the connection between digital media and tourism. It is anticipated that the results of the research will be useful to the members of the academic community interested in exploring the relationship between video games and tourism, as well as to the tourism policymakers from both renowned and lesser-known destinations worldwide
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS A CATALYST FOR EFFECTIVE RISK MANAGEMENT IN THE FINANCIAL SECTOR: PERSPECTIVES, TOOLS AND CHALLENGES
No full textThe paper analyzes the role of artificial intelligence (AI) in risk management in the financial sector, with a special focus on software tools, challenges, and application perspectives. Through a multifaceted study based on available sources, as well as a review of relevant literature, the process of how artificial intelligence systems convert the process of identifying, analyzing, and controlling risks in the financial sector is discussed. By reviewing application systems based on artificial intelligence in the financial sector, i.e. their elementary benefits in the field of risk control, the paper points to advantages such as improved accuracy and efficiency, but also to challenges such as model transparency and regulatory and ethical compliance. Given the intensive development of technology and the growing value of the frequency of information flow, it is obvious that in the years ahead we will face the challenge of managerial affirmation towards modern systems based on artificial intelligence
Postupak za davanje dozvole za sklapanje braka maloletnih lica u Republici Srbiji
No full textZaključenje braka predstavlja jedno od osnovnih ljudskih prava i kao takvo pripada svakom čoveku. Zakonski podmstrano brak nije samo suživot dve osobe već je za zaključenje punovažnog braka potrebno i ispunjenje određenih uslova koji su predviđeni odredbama Porodičnog zakona. S tim u vezii brak se može zaključiti između dve osobe različitog pola koje su punoletne i koje svojom slobodnom voljom žele da stupe u bračnu zajednicu radi stvaranja zajednice života kroz svečanu formu sklapanja braka. Ipak, ukoliko se radi o licima koja se već nalaze u braku ili nisu sposobna za rasuđivanje ili između njih postoji krvno, tazbinsko ili adoptivno srodstvo, odnos starateljstva ili nisu dostigla određenu zakonom propisanu starosnu dob možemo govoriti o bračnim smetnjama od kojih su neke neotklonjive, dok su druge otklonjive. Maloletstvo kao bračna smetnja ima za cilj da zaštiti lica koja nisu navršila 18 godina života s obzirom na to da se polazi od pretpostavke da još uvek nisu dostigla nivo psihofizičke zrelosti da bi na adekvatan način mogla da odgovore dužnostima bračnog života. Međutim, maloletstvo je otklonjiva bračna smetnja što znači da maloletna lica koja žele da stupe u brak to mogu i učiniti ukoliko u vanparničnom postupku dobiju dozvolu za stuapnje u brak
APPENDIX TO THE APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN PROJECT MANAGEMENT
No full textIn this paper, a studious analysis will present new opportunities for the application of artificial intelligence in the project management process, perspectives will be presented on how it could contribute to improving efficiency and effectiveness in managing IT projects by using sophisticated analytical methods, process automation, predictive models and the application of methods, techniques and tools of business intelligence. Although practice research shows that more than 75 percent of projects end in failure or exceeding deadlines, costs, etc. there is still not a sufficient number of scientific and professional works on this topic. The fundamental goal of the work is based on the process of managing IT projects related to artificial intelligence and assessing the possible impact, defining the strengths and weaknesses of using artificial intelligence in project management. The main purpose of this research is to objectively compare the strengths and weaknesses of methods, techniques and tools for project management and to identify the best practices and useful aspects that could be used by small and medium-sized enterprises and business systems in Kosovo and Metohija and in the surrounding area when choosing the most suitable software tool for their specific needs of the project management process. The methodology of a combination of qualitative and quantitative methods of scientific research will be applied in the paper. The results of the research will provide a better understanding of the possible effects of artificial intelligence on the process of project management and implementation and support and facilitate the business decision-making process of company management in the acquisition and selection of methods, techniques and concrete software tools for project management processes
KOMBINOVANO UČENJE (BLENDED LEARNING) U NASTAVI ENGLESKOG JEZIKA: POREĐENJE SA TRADICIONALNIM METODAMA I PEDAGOŠKE IMPLIKACIJE
No full textOvaj rad se bavi analizom blended learning načinom učenja u odnosu na tradicionalni način u nastavi engleskog jezika
POVIJESNA, SAVREMENA I FILOZOFSKO-RELIGIJSKA PERSPEKTIVA ODNOSA RELIGIJE I MORALA: KOMPLEMENTARNOST ILI KONTRADIKTORSNOST
No full textOvaj rad istražuje kompleksan odnos između religije i morala kroz historijsku, filozofsku i savremenu perspektivu. Autor prikazuje kako su moralne norme kroz historiju često bile povezane sa religijskim uvjerenjima, od drevnih civilizacija i srednjovjekovne Evrope, do promjena tokom prosvjetiteljstva. Kroz tri pristupa - religija kao osnova morala, moral bez religije (relacija kontradiktornosti) i komplementarna veza između njih - rad nudi uvid u različite naučne stavove na ovu temu. Religija se tradicionalno smatra temeljem moralnih normi, dok je Kant zasnovao etiku na razumu, a Niče kritikovao religijski moral. Rad, također, analizira kako različite religije, poput istočnih religija, judaizma, kršćanstva i islama, oblikuju moralne vrijednosti kroz svoja učenja. Naravno, uzimajući u obzir religijski background autora ovog teksta, veći fokus je stavljen na ulogu islamske percepcije morala. Takva pozicija uopće ne umanjuje naučnu vrijednost samog teksta kao takvog. Sociološke, filozofske i empirijske kritike vjerskog morala dodatno osvjetljavaju izazove sa kojima se moral suočava u modernom društvu, dok se sekularni moral, poput kantovske etike, razmatra kao alternativa. Sinergija religije i morala nesumnjivo vodi hmanizaciji čovjeka i miru. Na kraju, autor naglašava ulogu islamskog svjetonazora u transmisiji morala te važnosti multidisciplinarnosg pristupa za razumijevanje interakcije između religije i morala u savremenom svijetu
UTICAJ ORGANIZACIONE KLIME NA ZADOVOLJSTVO POSLOM KOD NASTAVNIKA
No full textOsnovni cilj istaživanja odnosi se na ispitivanje povezanosti organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika u školama. Istraživanjem je obuhvaćeno 200 nastavnika zaposlenih u školama u Sjenici. U skladu sa problemima i ciljevima istraživanja koristili smo odgovarajuće merna instrumenata: Uptinik organizacione klime za srednje škole (Proroković i Nogalo, 2023), Skala za merenje zadovoljstva poslom-prevod instrumenta Job Satisfaction Survey (JSS) (Spector, 1994). Za potrebe ovog istraživanja kreiran je sociodemografski upitnik na osnovu kojeg smo prikupili podatke ispitanika o polu, starosti, dužini radnog staža, nivou obrazovanja, mestu stanovanja. Rezultati istraživanja potvrđuju značajnu povezanost organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika. Hipoteze su potvrđene, a rezultati ukazuju na potrebu za unapređenjem organizacione klime kako bi se povećalo zadovoljstvo poslom nastavnika