Publikacije Univerziteta u Novom Pazaru
Not a member yet
107 research outputs found
Sort by
ISPITIVANJE MIŠLJENJA MLADE POPULACIJE U VEZI BAVLJENJA AGRARNIM PREDUZETNIŠTVOM NA PODRUČJU JABLANIČKOG OKRUGA
No full textU vremenu ubrzanih globalnih promena, agrarno preduzetništvo je prepoznato kao afirmatvno područje za mlade, naročito one sa kreativnim duhom i idejama koji bi bili iskorišćeni u svrhu inoviranja preduzetničkih agrarnih aktivnosti. Glavna ideja rada ispoljava se u identifikovanju individulanih, ekonomskih i socijalnih faktora i njihovom uticaju na intenciju mladih da se bave preduzetničkim aktivnostima u agraru. Rezultati dobijeni primenom metoda anketnog upitnika pokazuju da analizirani faktori imaju izvesni stepen uticaja na mišljenje mladih u vezi bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima. Faktor nedovoljne odlučnosti kod rešavanja poslovnih izazova iz agrarne sfere kao i odsutnost socijalne širine kod nekih poslovnih situacija, su glavne manjkavosti na putu njihove veće uključenosti u ovoj sferi. Dobijeni nalazi sugerišu primamljivost bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima od strane mladih
ECONOMIC AND LEGAL ASPECTS OF USURIOUS CONTRACTS
No full textThe ability to secure financing is essential in light of economic decision-making. However, when traditional sources of financing are out of reach, individuals often opt for alternative methods. Among them, greenback contracts stand out, which are characterized by extremely unfavorable conditions for the debtor, including unreasonably high interest rates and other forms of economic exploitation.
The aim of the paper is to research and analyze the phenomenon of greenfield contracts from economic and legal aspects, with a focus on judicial practice and legislative solutions in the countries of the Western Balkans. The conditions under which the contract can be characterized as greenback, its legal validity, the possibility of annulment and the consequences arising from it are analyzed. Special attention is paid to the challenges in recognizing and sanctioning such contracts, bearing in mind the fact that they often occur on the border of legality. Special attention is paid to the assessment of the effectiveness of the existing debtor protection mechanisms and to the identification of opportunities for improvement of the regulation.
Analyzing the legal systems of different countries creates a basis for formulating recommendations that can contribute to strengthening legal certainty and a more effective fight against greenwashing
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS AN ECONOMIC DRIVER OF RURAL DEVELOPMENT IN SERBIA
No full textIn the contemporary digital age, artificial intelligence (AI) is acknowledged as a pivotal technology capable of substantially aiding the advancement of rural regions in Serbia. It has multiple prospects for revitalizing local economies, enhancing the efficiency of public services, advancing education, and promoting digital inclusion. This paper presents the implementation of AI in the particular context of rural areas in Serbia. It examines how AI-driven technology might be utilized to mitigate regional inequalities, provide employment opportunities, and facilitate the formulation of sustainable development initiatives. Particular emphasis is placed on the domains of agriculture. The paper analyses ethical dilemmas and necessary conditions for the responsible and inclusive deployment of AI solutions, concluding that AI can significantly influence rural development in Serbia if executed through strategic partnerships, education, and the establishment of sustainable digital infrastructure
OPTIMIZATION OF BUSINESS DECISION-MAKING IN BANKING ORGANIZATIONS THROUGH THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES
No full texthttps://publikacije.uninp.edu.rs/index.php/smepp2025/submission?id=335#details
PRIMJENA VJEŠTAČKE INTELIGENCIJE U KRIMINALISTIČKOM PROFILISANJU IZVRŠILACA KRIVIČNIH DJELA
No full textOvaj rad ima za cilj da istraži na koji način se vještačka inteligencija (AI) koristi u savremenim kriminalističkim istraživanjima, a sa naročitim fokusom na profilisanje izvršilaca krivičnih djela. U radu će biti obuhvaćen pregled postojećih tehnologija, analiza konkretnih primjera, te razmatranje prednosti i potencijalnih rizika koji prate integraciju AI u ovoj oblasti. Poseban akcenat biće stavljen na etičke i pravne izazove, kao i na potrebu za balansiranjem bezbjedonosnih interesa i zaštite ljudskih prava. Opšte je poznato da se tradicionalno, kriminalističko profilisanje oslanja na ekspertizu forenzičkih psihologa i kriminalista koji na osnovu svih raspoloživih podataka (tragova sa lica mjesta, izjave svedoka, način izvršenja, i dr.), kreiraju profil nepoznatog počinioca. Međutim, uvođenjem algoritama mašinskog učenja i analiza velikih skupova podataka, ovaj proces se značajno mijenja. Vještačka inteligencija omogućava automatizaciju i objektivizaciju profilisanja, povećava preciznost i otvara mogućnosti za predikciju ponašanja baziranu na statističkim modelima i istorijskim podacima. U radu će biti prikazan potencijal vještačke inteligencije u izradi profila izvršilaca krivičnih djela, i to najviše i uglavnom u dijelu obrade podataka, prepoznavanje lica, tragova i predmeta, kao i kod obrade prediktivne analize, a sve sa ciljem efektne i efikasne borbe protiv kriminala upotrebom savremenih i sofisticiranih metoda, kao što su alati vještačke inteligencije
PRAVNI POLOŽAJ ŽENE U BRAKU – ISTORIJSKO- UPOREDNI PRIKAZ
No full textPravni položaj žene u braku kroz istoriju i savremeno pravo predstavlja važan pokazatelj društvenih i zakonskih promena u oblasti porodičnih odnosa. Iako Porodični zakon Srbije brak definiše kao zakonom uređenu zajednicu života muškarca i žene, zasnovanu na slobodnoj volji i ravnopravnosti supružnika, u praksi se pravni položaj žene menjao kroz vreme – od potčinjenog statusa ka ravnopravnijem partnerstvu. Zakon propisuje materijalne i formalne uslove za zaključenje braka, uključujući različitost polova, saglasnost volja i odsustvo bračnih smetnji, dok savremene tendencije idu ka njihovoj liberalizaciji. U radu se posebna pažnja posvećuje upravo analizi pravnog položaja žene u okviru braka, kako kroz zakonske norme, tako i kroz verska pravila koja se odnose na brak. Pored toga, upoređuju se statistički podaci o brakovima i razvodima u Srbiji nekada i danas, kako bi se sagledale šire društvene promene koje utiču na ulogu žene u bračnoj zajednici
ELEMENTI USTAVNOSTI U RIMSKOJ REPUBLICI
No full textApstrakt
Cilj ovog rada je da analiziramo da li je i u kojoj meri postojala ustavnost u Rimskoj republici. Rimska republika bila je složena država, u kojoj je nastao jedan od najpoznatijih zakonika u istoriji čovečanstva, Zakonik XII tablica, kao i mnogi instituti koji i danas postoje u modernim državama. Prvi deo rada posvećen je Zakoniku XII tablica, razlozima za njegovo donošenje i tome da li je on imao ustavni karakter. Znamo da je jedan od glavnih ciljeva modernih ustava ograničavanje vlasti i uspostavljanje mehanizama za balansiranje vlasti. Iz tog razloga, drugi deo rada bavi se pitanjem ograničenja vlasti u Rimskoj republici i načinima na koje su to postizali putem različitih instituta i mehanizama u Starom Rimu. Treći i četvrti deo rada vezani su za mos maiorum i za prve dve političke opcije tog doba, optimate i populare.
Abstract
The aim of this paper is to analyze whether and to what extent there was constitutionalism in the Roman Republic. The Roman Republic was a complex state in which one of the most famous legal codes of humanity, the Twelve Tables, was created, as well as many institutes that still exist in modern states today. The first part of the paper is dedicated to the Twelve Tables, the reasons for their creation, and whether it had a constitutional character. One of the main goals of modern constitutions is to limit power and establish mechanisms for balancing power. For this reason, the second part of the paper deals with the limitations of power in the Roman Republic and the ways in which these limitations were achieved through various institutes and mechanism in Ancient Rome. The third and fourth parts of the paper are related to mos maiorum and the first two political factions of that time, the optimates and populares.
MOGUĆE OPASNOSTI GENERATIVNE VEŠTAČKE INTELIGENCIJE
No full textGenerativna veštačka inteligencija (GenAI) predstavlja oblast proučavanja koja obuhvata razvoj velikih modela sa milijardama parametara, omogućavajući generisanje sadržaja u različitim medijima. Zahvaljujući svojoj sposobnosti da unapredi efikasnost i ekonomsku konkurentnost GenAI je već našla široku primenu u brojnim oblastima, kao što su bankarstvo, zdravstvo, biologija, saobraćaj, visoko obrazovanje, energetika i druge. Međutim, pored brojnih prednosti, GenAI istovremeno nosi i značajne bezbednosne rizike. Primeri zloupotrebe sistema GenAI obuhvataju kreiranje dezinformacija, organizovanje ciljanih fišing kampanja i druge manipulativne aktivnosti. Pored toga, sofisticirani napadi poput suparničkih, ubacivanja malicioznih unosa (prompt injection), ekstrakcije podataka i inverzije modela ciljaju ranjivosti GenAI sistema kako bi manipulisali korisnicima ili ostvarili finansijsku korist. Upravo zbog ovih izazova, neophodno je temeljno analizirati potencijalne rizike u stvarnim scenarijima i istražiti odgovarajuće strategije ublažavanja, čime bi se obezbedila bezbedna i etička primena GenAI u oblastima od ključnog društvenog značaja
EKONOMSKA GLOBALIZACIJA I NJEN UTICAJ NA KULTURNE I JEZIČKE NORME: ANALIZA KROZ PERSPEKTIVU LOKALNOG I GLOBALNOG IDENTITETA
No full textGlobalizacija, kao proces intezivne ekonomske kulturne i političke integracije, oblikovala je savremeni svet na više nivoa. Ovaj rad istražuje kako globalni ekonomski tokovi predveđi liberalizacijom tržišta, tehnološkim razvojem i internacionalizacijom kapitala utiču na promene kulturnih i jezičkih normi
MOGUĆNOSTI I PERSPEKTIVE AI U KULTURI I OBRAZOVANJU: PERSONALIZOVANA KNJIŽEVNOST NA NACIONALNIM JEZICIMA
No full textApstrakt: Rad tematski pripada oblasti: AI u obrazovanju. Autorke ispituju mogućnosti i ograničenja veštačke inteligencije (AI) u stvaranju književnih sadržaja u Srbiji, uzimajući u obzir područje Sandžaka kao specifičan kulturni i lingvistički kontekst. Analizirajući načine na koje AI alati transformišu književno stvaralaštvo, u radu su zastupljena pitanja identiteta autora u odnosu na tradicionalnu književnost, kao i pitanja očuvanja i negovanja jezika.
U radu su primenjene deskriptivna, komparativna i kvalitativna analiza, praćene konkretnim primerima inovativnih praksi u kojima su razvijeni algoritmi za stvaranje književnih tekstova i aplikacija. Pomenutim procesima analize, autorke rada ukazuju na značaj AI alata kod kreiranja personalizovanih književnih dela, ali i na potencijalnu opasnost gubitka autentičnosti koja posebno preti manjinskim nacionalnim kulturama, kao što je sandžačka. Istraživanje upućuje na nužnost uspostavljanja balansa između tehnoloških inovacija i ljudskog kreativnog duha u cilju očuvanja književnosti, jezika i identiteta, što može biti zanimljivo područje istraživanja budućim lingvistima i književnicima