Publikacije Univerziteta u Novom Pazaru
Not a member yet
107 research outputs found
Sort by
PAMETNI GRADOVI KAO TENDENCIJA SAVREMENOG ŽIVOTA
No full textPametni gradovi predstavljaju inovativni pristup urbanističkom planiranju i opštoj infrastrukturi sa ciljem poboljšanja kvaliteta života građana, poboljšanja efikasnosti lokalnih usluga, smanjenja energetskih, komunalnih i drugih troškova. Koncept pametnog grada obuhvata širok spektar inicijativa, od efikasne rasvete, gradskog saobraćaja, komunalnih usluga, zdravstvenih usluga, obrazovanja, kulture do interaktivne gradske uprave. Inicijative u realizaciji ovog koncepta podržane su i omogućene korišćenjem savremenih tehnologija zasnovanih na internetu, pametnih senzora, veštačke inteligencije (AI), bežičnih mreža i aplikacija. Svi učesnici u sistemu pametnog grada, građani, lokalna samouprava, zdravstvene ustanove, naučne i kulturne institucije itd. povezani su sa gradskim resursima putem informaciono-komunikacionih tehnologija (ICT) koje imaju ključnu ulogu u realizaciji pametnog grada. U ovom radu prikazujemo rezultate desk istraživanja o pametnim gradovima, njihovom značaju, ulozi, održivosti, prednostima i nedostacima.
APPLICATION OF SOCIAL NETWORKS IN ECONOMIC ANALYSIS OF COMPETITIVENESS AND SUSTAINABILITY OF COMPANIES
No full textAs a significant phenomenon today, social networks represent an important tool for analyzing and improving every aspect of a company\u27s operations. They can play a particularly important role in companies that have limited financial opportunities. This
paper aims to analyze the importance of social networks for business improvement, competitiveness and sustainability of companies. Considering that they represent a modern way of communicating with consumers, the task of the work is to point out the benefits that companies could have from its presence on social networks. It is an inevitable fact that the advent of the Internet has brought revolutionary changes in the general functioning of companies. If we take into account the number of users of social networks, as well as their growth from day to day, it can be said that using the opportunities that social networks provide is of fundamental importance for the business success of every modern company
Istraživanje razvoja e-trgovine u svijetu i uticaja marketinga na posjećenost e-trgovine brenda Biancomolina
No full textU ovom radu su razmatrane prednosti koje poslovanje može imati upotrebom elektronske trgovine. Navedeni su tipovi elektronske trgovine kao što su B2C, B2B, C2C, i ukratko su opisani. Prikazan je porast upotrebe elektronske trgovine u svetu kroz statističke podatke koji su preuzeti iz dosadašnjih istraživanja. Takođe je opisan razvoj elektronske trgovine za brend Biancomolina i marketing koji je sproveden, kao i analiza dobijenih rezultata o povećanju posećenosti e-trgovine, obavljena uz pomoć alatke „Google Analytics“. Za potrebe istraživanja razvijena je Web pordavnica pomenutog brenda, potom je sprovedena marketing kampanja i izvršena analiza saobraćaja na prodavnici, provjera vrste uređaja sa kojih se posjećuje prodavnica, ispitivanje za koje proizvode se posjetioci prodavnice najviše interesuju i profilisanje kupaca. Rezultati su pokazali da je uvođenje prodaje putem e-trgovine opravdano i da je marketing uticao na povećanje interesovanja potencijalnih kupaca, kao i same prodaje. Podaci o interesovanjima kupaca pomažu kompanijama da razumeju kome su potrebni njihovi proizvodi, kao i da otkriju usluge i faktore koji utiču na odluke o kupovini
NEW POSSIBILITIES OF APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN EDUCATION
No full textIn this research work, the concept of artificial intelligence, advantages and disadvantages and new possibilities of applying methods, techniques and tools of artificial intelligence in the function of improving the educational process will be explored and presented. Based on the review of the latest literature in this field, the possibilities of the ChatGPT tool will be presented, and the way it can help teachers and students in mastering the teaching content. The fundamental goal of the work is the evaluation of new possibilities of applying artificial intelligence and ChatGPT, in the creation of appropriate teaching content. The methodology of a combination of qualitative and quantitative methods of scientific research will be applied in the paper. For the purposes of the work, research will be conducted in educational institutions of primary and secondary education in Kosovo and Metohija with the aim of showing the effects of practical application and indicators of adoption or acceptance by teachers and students. The results of research and experience from practice, especially after the pandemic caused by the COVID 19 virus, show that teachers who have mastered digital competencies and skills use ChatGPT more productively in order to improve their teaching potential in creating original teaching materials, e.g. didactic games, thus enabling inclusion, easier and faster adaptation of teaching to the individual needs of each studen
Pouzdani podaci kao osnova etičke i odgovorne primene AI
No full textSavremeni sistemi veštačke inteligencije (AI) u velikoj meri zavise od kvaliteta podataka koje koriste za obuku i donošenje odluka. U ovom radu istaknuta je ključna uloga pouzdanih podataka kao temelja etičke i odgovorne primene AI tehnologija. Posebna pažnja posvećena je principima poverljivosti, integriteta i dostupnosti podataka, kao osnovnim stubovima sigurnosti u radu sa AI sistemima. Kroz konkretne primere pozitivne i negativne primene AI, diskutuje se o posledicama loše obrade i upotrebe podataka, kao i o tehničkim i organizacionim merama zaštite. U radu se analiziraju i etički, pravni i obrazovni aspekti odgovornosti, te se predlaže holistički pristup u izboru, obradi i primeni podataka u AI sistemima
Aktuelna sociolingvistička pitanja u Americi
No full textRad ispituje aktuelna sociolingvistička pitanja u Americi. Aktuelna sociolingvistička pitanja u Americi obuhvataju varijante engleskog jezika koji se govori u Sjedinjenim Državama, obuhvataju domaće varijante govornika i uključuju etničke varijante poput Afroameričkog engleskog jezika kao i engleski jezik američkih starosedalaca i američkog slenga. Istorijski gledano, korene američkog engleskog jezika pronalazimo kod engleskih doseljenika iz sedamnaestog veka sa istočne obale. Prvi koji su izvršili formativni uticaj na američki engleski jezik su Škoti iz Alstera i njihov govor koji ima direktan nastavak uticaja na apalački engleski jezik. Kasnije će i veći broj drugih evropskih nacionalnosti koji su kroz svoju istoriju emigrirali u Americi, kao što su Nemci, Skandinavci, Holanđani, Francuzi, Poljaci i Italijani doprineti razvoju engleskog jezika u Americi
Mogućnosti veštačke inteligencije i njeni efekti delovanja na nastavne faktore
No full textVeštačka inteligencija predstavlja deo Četvrte industrijske revolucije koju živimo već godinama unazad. Ona se pojavljuje o različitim oblicima i poprima značajne uloge u našem svakodnevnom i profesionalnom životu. U nekim oblastima postala je vrlo prisutan i korišćen resurs, dok je njeno prisustvo u nastavnom procesu i obrazovanju još uvek nedovoljno prepoznat i korišćen. Integrisanje veštačke inteliogencije u obrazovni sistem utiče na promene u metodama, oblicima, ishodima i efektima učenja i poučavanja. Aplikacije veštačke inteligencija u obrazovanju, uključujući personalizovane platforme za učenje, imaju za cilj da poboljšaju proces učenja i olakšaju proces poučavanja. Služeći se prednostima i mogućnostima koje veštačka inteligencija ima, nastavnici mogu da predvide ponašanje i postignuće učenika, kao i da strateški planiraju načine i dinamiku rada. Svedoci smo da učenici mnogo ćešće od svojih nastavnika pribegavaju korišćenju veštačke inteligencije u procesu dolaženja do znanja i rešavanja problema prilikom učenja. U školama u Srbiji i zemljama u regionu međutim, još uvek ne postoje uslovi za njenu intenzivniju implementaciju i svakodnevnu upotrebu.
U radu se razmatraju potrebe, uslovi, prepreke na koje nailazimo u nastavnoj praksi koje bi omogućile veće učešće veštačke inteligencije u formalnom obrazovanju. Svesni činjenice da ova inovacija mora ući u nastavni proces, kao što su i mnoge druge pre nje našle svoje mesto, želimo da razjasnimo ulogu veštačke inteligencije u procesima učenja i poučavanja. Ona neće i ne može zameniti ulogu nastavnika, ali će uticati na promenu uloge i zadataka koje nastavnik ima. Omogućiće personalizaciju nastavnog procesa, odnosno učenja, koje će odgovarati potrebama i mogućnostima učenika. Vaspitni rad nastavnika dobiće primat, jer će moći da određene aktivnosti oko organizacije i planiranja prepusti veštačoj inteligenciji. Svrha ovog rada jeste da ukaže na to da veštačku inteligenciju treba shvatiti kao sredstvo koje nastavniku može da pomogne da unapredi praksu, a nikako pretnju ili smetnju u obavljanju nastavničkog posla. S druge strane, učenici dobijaju širi izbor izvora znanja, kao i sredstava kojima lakše dolaze do znanja a mogu ga prilagođavati svojim potrebama.
Ustavnost od antičkog do savremenog doba
No full textUstav svake države oslikava ovlašćenja državne vlasti i način na koji se ona vrši. Ustav predstavlja skup zakona i sadrži ključne komponente neophodne za funkcionisanje državne uprave, parametre za izbore i oporezivanje, kao i uspostavljanje i regulisanje organa vlasti. Autor je u radu istraživao različita tumačenja, definicije i odlike ustavnosti u svetu. Istorijskim i komparativnim metodom autor razmatra razvoj, kao i poređenje ustavnosti od starog veka do danas. Metodom analize sadržaja, normativnim, kao i metodom analize i sinteze, autor istražije razvoj ustavnosti, koji je vidljiv još u vreme antičkog doba i grčkih mislilaca, zatim preko Magna karte, pa sve do Francuske revolucije i modernog doba. Autor takođe razmatra pojam globalizacije i njen uticaj na ustavnost u savremenim državama. Poseban akcenat u radu autor stavlja na razvoj ustavnosti u delu koji se odnosi na poštovanje ljudskih prava kao jedne od osnovnih vrednosti svakog modernog ustava. Cilj istraźivanja u radu je da autor dokaže, da poštovanje i primena ustava, bez obzira o kakvom državnom i društvenom uređenju je reč, predstavlja jedini pravi odraz demokratije i da nema alternativu.
OČUVANOST JEZIKA BOŠNJAKA U OKOLINI KIRKLARELIJA: ISTRAŽIVANJE NA PRIMJERIMA GLAGOLA
No full textPolitički razvoji koji su se počeli pojavljivati od početka XIX. stoljeća potaknuli su masovne migracijske pokrete Bošnjaka. Smjer ovih migracijskih pokreta prvo je bio iz Smederevskog sandžaka prema Bosanskom Ejaletu. Nakon Berlinskog kongresa 1878. godine, kada je upravljanje Bosnom i Hercegovinom prepušteno Austro-Ugarskoj, Bošnjaci su se najprije preselili na sigurno područje Osmanskog Carstva u Rumeliji, a zatim u različite regije Anadolije. Prvi Balkanski rat koji je izbio 1912. godine izazvao je migraciju Bošnjaka iz Sandžaka na teritorije Osmanskog Carstva. Sa migracijom Bošnjaka najprije na teritorije Osmanskog Carstva, a zatim na teritorije Republike Turske, pojavile su se slavenskomuslimanske jezičke oaze u Trakiji i Anadoliji. Jedno od tih područja je grad “Kırklareli” (Krklareli). Na terenu provedenim istraživanjem primijećeno je da je bosanski jezik, kojim se posebno komunicira među Bošnjacima koji žive u Kırklareliju, heterogenog karaktera s lingvističkog gledišta. Imajući u vidu informaciju o migraciji Bošnjaka iz različitih regija bivše Jugoslavije, ova heterogena struktura može se smatrati uobičajenom. Što se tiče glagola, na koje se fokusira ova studija, podaci dobiveni iz regije pokazuju da je sandžački dijalekat dominantan u odnosu na ostale dijalekte bosanskog jezika. Ovaj rad fokusira se na glagole u govoru Bošnjaka u Kırklareliju. Također, koristit će se podaci dobijeni terenskim istraživanjem koje je sprovedeno u okviru doktorske disertacije pod nazivom “Govor Bošnjaka u Kırklareliju”, koja je završena 2024. godine na Odsjeku za balkanske studije Instituta za društvene nauke Univerziteta u Trakiji.
CREATIVITY PROGRESS IN DIGITAL ERA
No full textThe progress of digitalization has been a big game changer in art and design filed for decades, however the key enigma lays within the future impact of digital usage on the creativity process. Having determined the benefits from using the digital aid over the last years, one of the key segments that need to be unfold is the influence of the usage of this kind of assistance in the creativity process.
Therefore, the paper aims to identify the attributes that match within the research process particularly from the ready-made design in the graphic design field. The benefit of unjudgmental and creative thinking lead to conduct an experiment among second grade design students by assigning a task related to a basic design monogram project. The project is made from three stages, in which the first is oriented towards research, the second task is analyzing the hand drawing of the ideas and the last is digital aggregation of the idea.
The assembled work from the students is categorized according the resembles form the ready-made work of the same task identified in the search engines, social media, and digital design magazines.
The result of this experiment is a sound base towards understanding the level of digital aid impact in the process of creativity by defining the attributes among the student work and research references