Publikacije Univerziteta u Novom Pazaru
Not a member yet
107 research outputs found
Sort by
PRAVNI STATUS EVROPSKE UNIJE SA POSEBNIM OSVRTOM NA EVROPSKU KOMISIJU
No full textEvropska unija predstavlja jedinstvenu političko-pravnu zajednicu, koja funkcioniše na zajedničkim institucijama i komunitarnom pravu, koje ima prvenstvo u primenu u odnosu na nacionalno pravo država članica. U radu se analizira pravni status Evropske unije, sa posebnim osvrtom a položaj Evropske komisije u pravnom sistemu Evropske unije.
UMETNOST KAO INTOSPEKTIVNI JEZIK: SIMBOLIKA ŠKOLJKE I MREŽE U INTERPRETACIJI AUTISTIČNOG ISKUSTVA
No full textRad istražuje umetnost kao sredstvo introspektivne komunikacije kod dece sa autizmom, sa fokusom na simboličku analizu motiva školjke i paukove mreže. Kroz interdisciplinarni teorijski okvir koji uključuje neuronauku, simboliku, psihologiju percepcije i savremenu umetničku praksu, analiziraju se načini na koje autistična percepcija sveta može biti izražena kroz likovni jezik. Simbol školjke tumači se kao metafora zaštite ranjivosti i unutrašnje organizacije, dok mreža označava složenost percepcije i selektivne komunikacije. U okviru rada primenjena je kvalitativna metodologija koja obuhvata teorijsku analizu, simboličku interpretaciju, vizuelnu analizu i studiju slučaja. Analiza umetničkog izraza dece sa autizmom, kao i autorskog rada "Školjka", ukazuje na prisustvo specifične estetske logike, strukturalne doslednosti i duboko simboličke naracije. Zaključuje se da umetnost, kao introspektivni jezik, može doprineti razumevanju i afirmaciji neurodivergentnih identiteta, kao i razvoju inkluzivnih, obrazovnih i umetničkih praksi
OSTVARENJE SOCIJALNE PRAVDE PROHIBICIJOM KAMATE I LIHVARSTVA-Fundamentalna intencija islamskog bankarstva i finansija
No full textCilj ovog teksta je da predstavi fundamentalnu intenciju islamskog prava u pogledu zabrane kamate, a to je prevencija eksploatacije ljudi i ostvarenje socijalne pravde. Autor iznosi da je jedna od primarnih karakteristika islamskih finansija zabrana kamate, te pravi distinkciju između beskamatnog bankarstva i bankarstva koje kamatu smatra apsolutno zabranjenom. Autor predstavlja mišljenja klasičnih i savremenih ekonomista i njihovu percepciju kamate kao i njihove teorije opravdanja kamate kao takve. S druge strane, autor naglašava da se islam, kao sveobuhvatan i inkluzivan sistem života, utemeljen na Objavi, bazira na kategoričkoj zabrani kamate s ciljem prevencije eskploatacije ljudi i ostvarenja socijalne pravde kao fundamentalne intencije šerijata
ECONOMIC COSTS OF CORRUPTION - THEORETICAL AND EMPIRICAL ASPECTS
No full textCorruption is a complex economic and social phenomenon that negatively affects economic growth, institutions, foreign investments and the business environment. This analysis includes empirical and theoretical research from the last five years (2019–2024), focusing on the transmission channels through which corruption operates and the effects it produces. Empirical studies (IMF, World Bank, Transparency International) show that corruption reduces GDP by 1-2% per year, increases business costs by 30% and reduces the inflow of foreign investments. Institutional weakness and legal uncertainty further aggravate the economic consequences of corruption. Theoretical research (Kaufmann & Vicente, Rose-Ackerman & Palifka, Wei & Javorcik) confirms that weak institutions and high regulatory uncertainty are key factors in the spread of corruption. Digitization and transparency have been identified as key strategies in the fight against corruption, but their effectiveness depends on political will. The conclusion is that the systemic anti-corruption reform, along with the strengthening of the judiciary and digitalization of public services, can significantly reduce the negative consequences of corruption and promote economic development. Further research should focus on the long-term effects of reforms and new methods of measuring corruption
СОЦИОЛОШКЕ РАЗЛИКЕ СТЕПЕНА ИНФОРМАТИЧКО КОМУНИКАЦИОНЕ ПОВЕЗАНОСТИ
No full textУ савременом друштву, информатичко-комуникационе технологије (ИКТ) постале су кључни фактор у свакодневним животима. Интернет, мобилни уређаји и рачунари омогућавају бржу и ефикаснију комуникацију, приступ информацијама, образовање и обављање различитих друштвених активности. Ипак, приступ и коришћење ових технологија нису равномерни међу свим друштвеним групама. На разлике у приступу утичу многи фактори, укључујући социо-економски статус, образовање, старост, географски положај и пол. Циљ овог рада је да анализира социолошке разлике у степену информатичко-комуникационе повезаности и укаже на последице које ове разлике имају на друштвене односе, образовање, запошљавање и ширу друштвену повезаност
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS A CATALYST FOR INVESTMENT GROWTH IN RURAL REGIONS
No full textThis paper explores the ways in which artificial intelligence (AI) can contribute to attracting and optimizing investment activities in local communities by enhancing information accessibility, risk assessment, resource management, and digital support for entrepreneurs. Significant attention is placed on the function of AI in the advancement of digital platforms for investment advisory services, automated assessment of company strategies, and predictive market analytics. Through empirical research conducted in Serbia, the paper presents the effects of introducing AI into local development processes and identifies key challenges related to trust, infrastructure, and digital literacy. The results show that AI can greatly help encourage sustainable and targeted investments in rural areas, as long as it is used responsibly and supported by the right institutions
ETIČKE I PRAVNE DILEME U LEGISLATIVI VJEŠTAČKE INTELIGENCIJE NA GLOBALNOM I NACIONALNOM NIVOU
No full textPrisustvo vještačke inteligencije (AI) na globalnom planu uveliko ima svoj višestruki utacaj na gotovo sve sfere ukupnog društvenog života, čime direktno utiče na brojne ekonomske, privredne, socijalne, kulturne ali i lične živote kako društva tako i pojedinaca. Svoje višestruko i svestrano djelovanje ispoljava kako u pozitivnom tako i negativnom aspektu, pa se nužno nameće potreba njegovog sistemskog i normativnog usmjeravanja, kako na međunarodnom tako i nacionalnom nivou. Prepoznavanje potrebe pravnog i zakonskog uobličenja korišćenja i upotrebe vještačke inteligencije posledično je uslovljeno primjerima zloupotrebe koja može imati dalekosežne posledice. Multidisciplinarni pristup korišćenja vještačke inteligencije je neminovsnost, na koju upozoravaju i brojni autori, koji istovremeno smatraju da društvo u cjelini nije dovoljno pripremljeno za potpuno korišćenje vještačke inteligencije i da od njene upotrebe zavisi i budućnost čovječanstva u cjelini. Poseban akcenat adekvatne upotrebe vještačke inteligencije, pravna nauka mora da sagleda na sveobuhvatan način, čime bi se preventivno uticalo na mogućnost njene zloupotrebe, ali i predviđene sankcije ukoliko se propisane zakonske odredbe ne poštuju. Prvi na braniku očuvanja i zaštite društva upotrebe vještačke inteligencije jesu međunarodni normativni okviru, koji su definisani ugovorima, uredbama, smjernicama i slično, a što je osnovni temelj razvoja nacionalnih zakonodavstava i strategija kojima se uređuje upotreba vještačke intelgencije.
ENHANCING SMALL AND MEDIUM ENTERPRISE PERFORMANCE THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE INTEGRATION IN ACCOUNTING
No full textThis paper examines the degree of implementation of artificial intelligence (AI) tools within accounting information systems in small and medium-sized enterprises (SMEs) in Bosnia and Herzegovina, with the objective of identifying the perceived benefits, key barriers, and their effects on business performance. The research was conducted on a sample of 99 enterprises, utilising a structured questionnaire. Findings reveal that only 21.21% of enterprises currently employ AI tools in their accounting processes, while a mere 20% of respondents make use of advanced document management systems (DMS) or cloud-based solutions—technologies that facilitate integration with AI. The research highlights a generally positive attitude among respondents regarding the impact of AI application on SME operations. The highest average rating was attributed to the statement that AI enhances the efficiency of accounting processes (4.22), followed by improved quality of financial reporting (4.02) and more effective managerial decision-making (3.93), indicating a recognised added value of AI tools in the areas of analytics and decision support. The main obstacles to AI adoption, as identified by respondents, include a lack of knowledge and expertise (3.80) and insufficient regulatory framework (3.73). In terms of financial readiness to invest in AI technologies, 44.40% of enterprises indicated willingness to invest up to approximately EUR 500 annually, 37.40% between EUR 500 and 1,000, and only 18.20% more than EUR 1,000.
Overall, the findings suggest a significant, yet underutilised potential of AI tools in SME accounting, characterised by favourable user perceptions but constrained by educational, financial, and legislative limitations
AI u računovodstvu i finansijsama
No full textArtificial Intelligence (AI) is significantly transforming accounting and financial functions by enabling process automation, enhanced data analysis, and more efficient risk management. The aim of this paper is to present, through an analytical approach, the application of AI technologies in modern accounting and financial systems, as well as to identify their advantages, limitations, and implications for professional practice. The integration of AI tools into accounting operations enables the automation of bookkeeping, cost categorization, financial report generation, and real-time anomaly detection. In financial management, AI is used for creditworthiness assessment, market and credit risk modeling, investment decision optimization, and fraud detection. Special emphasis is placed on the challenges related to the implementation of these technologies, including algorithm transparency, regulatory constraints, data protection, and the need to redefine the competencies of professional staff. The development and application of AI in this field represent a key segment of the digital transformation of modern corporate governance and financial decision-makin
PRIMENA MODELA KONTINUIRANOG UNAPREĐENJA POSLOVNIH PROCESA I NJIHOV UTICAJ NA KONKURENTNOST PREDUZEĆA
No full textSve izraženija globalna konkurencija primorava organizacije da implementiraju nove organizacione i proizvodne tehnike kako bi se takmičile i unapredile svoju konkurentsku poziciju. Korišćenje modela, alata i tehnika za kontinuirano unapređenje poslovnih procesa postala je prilika i efikasna strategija da se to postigne. U tom kontekstu, cilj ovog rada je da se prikaže uticaj modela kontinuiranog unapređenja poslovnih procesa na poboljšanje ukupnih performansi organizacije, a samim tim i bolju konkurentsku poziciju. Formulisana je hipoteza koja glasi kontinuirano unapređenje poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeća. Formulisana hipoteza ispitana je na preduzećima industrije mleka u Republici Srbiji. Istraživanje je sprovedeno na stratifikovanom uzorku kojim se obezbedilo da zbirni podaci imaju adekvatan značaj, odnosno reprezentativnost. Pomoću vođenog intervijua i na osnovu Delphi metode prikupljeni su podaci koji su potom obrađeni na osnovu Spirmanove korelacije ranga kao neparametarske alternative Pirsonove korelacije. Rezultati istraživanja koji su predstavljeni u ovom radu idu u prilog potvrđivanju postavljene hipoteze da se kontinuiranim unapređenjem poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeć