OJS Tashkent State University of Economics
Not a member yet
554 research outputs found
Sort by
MODELS AND ALGORITHMS OF DECISION SUPPORT SYSTEMS IN CORPORATE INFORMATION LIBRARY SYSTEMS
No full textDecision Support Systems (DSS) are critical tools that assist decision-makers in handling complex tasks by providing relevant data, analysis, and forecasting models. In corporate information and library systems, DSS play a pivotal role in streamlining processes such as resource allocation, customer relationship management, inventory control, and literature retrieval. This article explores the theoretical foundations, models, and algorithms of DSS in these domains, offering insights into the methods used for decision-making in dynamic business environments and academic libraries. Furthermore, it highlights the integration of these systems with modern technologies such as artificial intelligence, machine learning, and big data analytics. The research was carried out within the framework of the practical project No. ALM-202310132635 "Smart Academy - creation of an integrated information-educational platform" supported by the Innovative Development Agency under the Ministry of Higher Education, Science and Innovation
SIR VA SIER MODELLARI ASOSIDA VIRUSLI PNEVMONIYA BILAN OG‘RIGAN BEMORLARNI TASHXISLASH
No full textUshbu maqolada COVID-19 tarqalishining matematik modellari tasnifi va tahlili keltirilgan. Mazkur maqolada epidemiologiyada qo\u27llaniladigan matematik modellashtirish muhokama qilinadi. Xususan, SIR, SEIR modeli misol tariqasida keltirilgan bo\u27lib, u boshqa modellar uchun oddiy va asosiy hisoblanadi. Ushbu modellarning o\u27ziga xos xususiyati, modellar differensial tenglamalar sistemasiga asoslangan. Natijada, tenglamalar tizimi taqdim etiladi, shuningdek, kasallanishning statistik tahlilini ko‘rish mumkin
SOLIQ MA’MURIYATCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISHDA BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
No full textUshbu maqolada blokcheyn texnologiyasining soliq ma’muriyatchiligi sohasidagi muammolarni hal qilishdagi transformatsion salohiyati tizimli tahlil qilindi. Blokcheyn texnologiyasi o‘zining shaffoflik, kuzatuvchanlik, xavfsizlik va markazlashmagan boshqaruv kabi xususiyatlari orqali soliq jarayonlarida firibgarlik xavfini kamaytirish, audit va tekshiruvlarni soddalashtirish, shuningdek, soliqqa rioya qilish xarajatlarini sezilarli ravishda qisqartirish imkoniyatini beradi. Tadqiqot natijalari blokcheynning joriy qilinishi soliq uzilishlarini 75-80 foizga, muvofiqlik xarajatlarini esa 40-50 foizga kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Biroq, ushbu texnologiyani amaliyotga samarali tatbiq qilish uchun texnik infratuzilma, huquqiy-me’yoriy baza, xodimlarning malakasini oshirish hamda xalqaro hamkorlik va standartlashtirish mexanizmlarini puxta ishlab chiqish talab etiladi. Maqolada ushbu muammolarni hal qilish yuzasidan aniq taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
МАТНЛИ МАЪЛУМОТЛАРДАГИ ХАТОЛИКЛАРНИ БАРТАРАФ ЭТИШНИ КВАНТ АЛГОРИТМИ
No full textУшбу мақолада Левенштейн масофаси, генетик алгоритм ва квант ҳолатлар, Адамар гейти асосида имловий хатоликларни аниқлаш ва бартараф этиш алгоритми таклиф этилган. Бунда генетик алгоритм биологик эволюция тамойиллари орқали оптимал ечимларни аниқлашда қўлланилган ва Левенштейн масофаси хатоликларни аниқлаш ҳамда таҳлил қилишда асосий метрика сифатида олиниб, квант ҳисоблаш элементлари, хусусан, Адамар гейтлари ёрдамида параллел ишлов бериш орқали мақбул ечимни олиш йўли кўрсатиб берилган. Левенштейн масофаси, генетик алгоритм ва квант ҳолатларини қўллаш орқали олинган натижаларни тестлаш орқали дастурни ишлаш даражаси ~67% аниқликни кўрсатмоқда. Ушбу натижага эришиш давомида PSO, Гровер алгоритмларидан фойдаланиб натижалар олинди. Бундан ташқари, ишда матнли маълумотларни интеллектуал таҳлил қилиш жараёнида имловий хатоликларни тузатишда квант ҳисоблашларни қўллаш орқали янги натижаларни олиш ва шу орқали алгоритмларнинг ишини оптималлаштиришга эришиш мумкинлиги кўрсатилган
AXBOROTNI HIMOYA QILISHDA SUN’IY IMMUN TIZIMLAR AHAMIYATI VA ROLI
No full textUshbu maqolada sun’iy immun tizimlarini axborot texnologiyalari sohasiga kirib kelish xususiyatlari, yangi atamalarning paydo bo‘lishi va insonning biologik immun tizimining noyob xususiyatlari – yot jismlarni aniqlash, xotira, o‘zgarish va o‘z-o‘zini takomillashtirish qobiliyati muhokama qilingan. Shuningdek, sun’iy immun tizim algoritmlarining kompyuter tizimlariga bo‘ladigan hujumlarni, yangi kompyuter viruslarini aniqlash, spamdan himoyalanish va boshqa himoya masalalarini hal etishdagi qo‘llanilishi ko‘rsatilgan. Maqolada sun’iy immun tizim va sun’iy neyron tarmoqlar o‘rtasidagi o‘xshashliklar va farqlar ham tahlil qilingan. Sun’iy immun tizimni axborot xavfsizligida dinamik va adaptiv yechimlar sifatida ko‘rsatilib, zamonaviy kibertahdidlarga qarshi kurashishdagi samaradorligi baholangan
THE IMPACT OF CATEGORICAL DATA ENCODING METHODS ON ARTIFICIAL INTELLIGENCE ALGORITHMS
No full textThis study analyzes the effectiveness of categorical data encoding methods in artificial intelligence algorithms. The research examines the operational characteristics and impact on results of four widely used encoding techniques—Label Encoding, One-Hot Encoding, Frequency Encoding, and Target Encoding—applied to Decision Tree and K-Nearest Neighbors (KNN) algorithms. Using a real-world dataset, each encoding method was applied separately and evaluated with both algorithms. Model performance was assessed using conventional evaluation metrics such as accuracy, precision, recall, and F1-score. The results indicate that the combination of encoding method and selected algorithm has a significant effect on model quality. In particular, One-Hot Encoding yielded the best results with Decision Trees, while Target Encoding was found to be most effective for the KNN algorithm. The study concludes by outlining important considerations and practical recommendations for selecting appropriate encoding methods
XORIJIY MAMLAKATLARDA BANK SOHASIDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH TAJRIBASI
No full textMazkur maqolada xorijiy davlatlar — AQSh, Yevropa mamlakatlari, Xitoy va Rossiyaning bank sohasida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish tajribalari tahlil qilinadi. Jumladan, JPMorgan Chase, Bank of America, Deutsche Bank, ICBC, Sberbank kabi yirik moliya institutlarining hujjatlarni tahlil qilish, mijozga individual xizmat ko‘rsatish, xavfsizlik va fraud-detektsiya tizimlarida SI texnologiyalarini qanday qo‘llayotgani ochib berilgan. Xorijiy ilg‘or tajribalar asosida O‘zbekiston bank tizimida raqamli transformatsiyani chuqurlashtirish, SI texnologiyalarini lokal sharoitga moslashtirish, kredit skoring, chatbotlar, API integratsiyasi, va prognozlash tizimlarini rivojlantirish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqotda zamonaviy texnologiyalarni bank amaliyotiga qo‘llash orqali xizmatlar sifati, tezligi va mijozlar ehtiyojini qondirish darajasi ortib borayotgani asoslab berilgan. Tezis so‘ngida AI asosidagi xizmatlarning O‘zbekiston bank sektorida samarali joriy etilishi uchun ustuvor yo‘nalishlar va strategik tavsiyalar taklif etilgan
VEB HUJJAT KONTENTLARGA YO‘NALTIRILGAN VEB ANALITIKA MODELLARI VA ALGORITMLARI
No full textVeb-kontentlarni samarali tahlil qilish uchun moʻljallangan analitika modellari va algoritmlarini taxlili keltirilgan. Tadqiqotda zamonaviy veb-resurslarning mazmunini tuzilmasi, semantikasi va foydalanuvchi interaksiyasini baholashda anʼanaviy analitika usullarining cheklovlari hamda veb tahlil jarayonlarining to‘rtta bosqichlari koʻrib chiqilgan. Veb-kontentlarni samarali tahlil qilish uchun moʻljallangan analitika modellari va algoritmlarini taxlili keltirilgan. Tadqiqotda zamonaviy veb-resurslarning mazmunini tuzilmasi, semantikasi va foydalanuvchi interaksiyasini baholashda anʼanaviy analitika usullarining cheklovlari hamda veb tahlil jarayonlarining to‘rtta bosqichlari koʻrib chiqilgan
АНАЛИЗ ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ СИСТЕМ МАШИННОГО ЗРЕНИЯ ДЛЯ ОЦЕНКИ КАЧЕСТВА СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ ПРОДУКТОВ
No full textРассматриваются преимущества и достижения в области технологий машинного зрения для оценки и классификации качества продуктов питания в сельском хозяйстве. Обсуждаются основные требования к автоматизированным системам машинного зрения. Приводятся примеры применения для классификации и сортировки зерновых и других пищевых продуктов
UZBEKISTAN’S TOURISM REGIONS’ POTENTIAL FOR INTEGRATION INTO SUSTAINABLE TOURISM PRACTICES
No full textUzbekistan is rapidly establishing itself as a key cultural and historical tourism hub in Central Asia. With five UNESCO World Heritage sites, over 7,000 historical monuments, and a growing tourism sector that contributes 4.5% to national GDP, the country has significant potential to integrate sustainable tourism practices. However, inequalities in regional tourism development, weak governance structures, and limited implementation of ESG principles remain significant challenges. This article assesses Uzbekistan\u27s regional tourism potential for sustainable integration, analyzing statistical indicators, regional case studies (Samarkand, Bukhara, Khiva, Tashkent) and international best practices. Recommendations are provided for policymakers, local authorities and the private sector