OJS Tashkent State University of Economics
Not a member yet
554 research outputs found
Sort by
POS TEGLARNI BELGILASH UCHUN MAKSIMAL ENTROPIYA ASOSIDAGI BILSTM-CRF MODELINI QO‘LLASH
No full textUshbu maqolada imlo xatolarni tuzatish va o‘zbek tili matnlari uchun so‘z turkumni aniqlash vazifasi uchun turli xil Long Short-Term Memory (LSTM) tarmoqlariga asoslangan modellarni taklif qilinadi. Ushbu modellar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: oddiy LSTM tarmoqlari, BiLSTM tarmoqlari, Shartli Tasodifiy Maydon (Conditional Random Field - CRF) qatlami bilan birgalikdagi LSTM (LSTM-CRF) modeli va CRF qatlami bilan birgalikdagi BiLSTM (BiLSTM-CRF) modeli. Ushbu tadqiqot o‘zbek tili uchun birinchi bo‘lib BiLSTM-CRF modelini tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) bo‘yicha standart imlo tuzatish va POS teglarni belgilashni ma’lumot to‘plamlariga tatbiq etadi. BiLSTM-CRF modelining afzalligi shundaki, u BiLSTM orqali oldingi va keyingi xususiyatlarni samarali o‘rganishi mumkin. Bundan tashqari, CRF qatlami yordamida butun gap darajasidagi teg ma’lumotlarini ham hisobga oladi. Ushbu model so‘z turkumini aniqlash (POS – Part of speech), segmentatsiya (chunking) va yangi so‘zlar (NER - Named Entity Recognition) bo‘yicha eng ilg‘or yoki unga yaqin aniqlikka erisha oladi. Shuningdek, u mustahkam ishlaydi va so‘z ifodalariga nisbatan kamroq bog‘liq bo‘ladi. Shuningdek testlash natijalari eng yaxshi ko‘rsatgichi 93,6 % ni tashkil etadi
PROCESSING ALGORITHM INCORPORATING COMPLEX DEPENDENCIES IN INPUT DATA
No full textIn this article, an algorithm (QKV) was developed that takes into account many factors in predicting the level of cardiovascular diseases, in particular, taking into account the relationships between factors. With the help of machine learning, the accuracy of the model has been increased, taking into account the complex interconnection of the data included in the MLP model. In addition, in the process of training the dataset processed through the QKV algorithm to the MLP model, it was possible to quickly achieve the minimum value of the Loss function and find the optimal weight coefficient
ОБЪЯСНЕНИЕ ЭМОЦИОНАЛЬНОГО СОСТОЯНИЯ ЧЕЛОВЕКА С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ОНТОЛОГИЙ
No full textСегодня онтология становится частью различных подходов к работе с человеком, его эмоциями, навыками и потребностями в плоскости инновационных технологий. Безусловно, такое преобразование философской мысли позволяет оптимизировать систему получения знаний об эмоциях и их вариациях. Особенность подхода заключается в том, что сама онтология является теоретической и не нуждается в практическом подтверждении, в то время как системы вычислений, наоборот требуют четких инструкций и алгоритмов расчета. Как результат сочетание инноваций и философских течений дает таксономическую организацию в процессе выявления заданных параметров. В данной работе предлагается к рассмотрению комбинация УО XAI & ЭмОКА, основанная на сочетании метода упрощенных объяснений и метода описания эмоций на основе контекстных данных о выражениях тела, которые опираются на инновационных технологиях XAI и онтологических инструментах анализа. Предложенный комбинированный метод рассматривается в рамках математического и программного методов исследования, которые показывают перспективность применения объяснимого искусственного интеллекта в области распознания человеческих эмоций. В заключении указывается, что данное предложение требует практического подтверждения, что предполагает его дальнейшее изучение
MASHINALI O‘QITISH USULLARI ASOSIDA HAVO SIFATI KO‘RSATKICHINI BAHOLASH
No full textBugungi kunda dunyoda havoning ifloslanishi global muammolardan biri hisoblanadi. Bu muammoning asosiy sabablariga mamlakatlarning jadal rivojlanishi, urbanizatsiyasi, sanoatlashuv va aholi sonining ko‘payishi kabi omillar tasir qiladi. Havoning ifloslanishi inson salomatligiga shuningdek hayvonot va o‘simlik dunyosiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Havoning ifloslanishini aniqlash uchun ishlatiladigan o‘lchov havo sifati indeksi (HSI) deb ataladi. U havodagi, ifloslantiruvchilar deb ataluvchi PM2.5, PM10, O3, SO2, NH3, CO2, NO2 kabi bir nechta zararli moddalar miqdoriga asoslanadi va ifloslangan havoning inson salomatligiga qisqa muddatli ta’sirini baholaydi. Dunyodagi turli hil mamlakat va shaharlar havosi sifati indeksini bashorat qilishga bag’ishlangan ilmiy tadqiqot ishlari ko’plab tadqiqotchilar tamonidan olib borilmoqda. Ushbu ish mashinali o‘qitish modellaridan foydalangan holda Samarqand shahri uchun havo sifati indeksini baholashga bag‘ishlangan. Havo ifloslantiruvchilari va metearologik ma’ulotlar shahardaga mavuj stansiyalardan to’plangan. Ushbu ishning o‘ziga xosligi oldingi tadqiqotlarga nisbatan havo sifati indeksi va mashinaviy o‘qitish modellariga ta’sir qiluvchi o‘ziga xos xususiyatlardan iborat
INTELLEKTUAL TIZIMLAR YORDAMIDA VEB-SAYTLARNI TAHLIL QILISHDA ALGORITMLARNING ISHONCHLILIGINI TAʼMINLASH: SEMANTIK TAHLIL VA KONTENT KLASTERIZATSIYASI
No full textAbstract. Veb-saytlarni tahlil qilishda intellektual tizimlarning ahamiyati ortib bormoqda. Biroq, algoritmlarning ishonchliligini taʼminlash ushbu jarayonning muhim muammolaridan biridir. Maqolada semantik tahlil, kontent klasterizatsiyasi va foydalanuvchi xatti-harakatlari modellashtirish texnologiyalari orqali algoritmlarning aniqligi va ishonchliligini oshirishning ilmiy-uslubiy jihatlari koʻrib chiqiladi. Tadqiqotda zamonaviy NLP usullari, klasterlash algoritmlari va dinamik foydalanuvchi modellarining samaradorligi baholanadi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, AI asosidagi yondashuvlar maʼlumotlarning murakkabligini qayta ishlashda yuqori ishonchlilikni taʼminlaydi
O‘SIMLIK KASALLIKLARINI IDENTIFIKATSIYA QILISHDA INFORMATIV BELGILARNI SARALAB OLISH USULLARI TAHLILI
No full textUshbu tadqiqot ishida o‘simlik kasalliklarini aniqlashda xususiyatlarni tanlash usullarining samaradorligi o‘rganildi. Tomato Disease Detection datasetida turli xususiyatlarni tanlash usullari, jumladan Chi-Square testi, Mutual Information, ANNOVA, Tree-based Importance va LASSO qo‘llanilib, har bir usulning natijalari tahlil qilindi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, filter, wrapper va embedded usullari xususiyatlarni tanlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu usullarni qo‘llash orqali kasalliklarni aniqlash modellari samaradorligini oshirish mumkin. Kelajakda xususiyatlarni tanlashning kombinatsiyalangan yondashuvlari yordamida yanada yuqori natijalarga erishish imkoniyatlari mavjud. Tadqiqot natijalari o‘simlik kasalliklarini aniqlashda texnologik yondashuvlarni rivojlantirishga xizmat qiladi
ЧИЗИҚЛИ РЕГРЕССИЯДАН ФОЙДАЛАНГАН ҲОЛДА ЮКЛАРНИ РЕСПУБЛИКА ҲУДУДИГА ОЛИБ КИРИШ ЖАРАЁНИДА БОЖХОНА ТЎЛОВЛАРИ ВА КАФОЛАТ СУММАСИНИНГ ҲИСОБЛАШ УСУЛИ
No full textУшбу мақолада республика ҳудудига юкларни олиб кириш жараёнида божхона тўловлари ва кафолат суммасининг ҳисобланиши масалалари кўриб чиқилади. Божхона тўловларининг ҳисобланишига оид математик моделлар, алгоритмлар ва чизиқли регрессия усулидан фойдаланиш орқали прогнозлаштириш имкониятлари таҳлил этилади. Чет эл нашриётларида чоп этилган илмий мақолалардан иқтибослар келтирилиб, божхона тўловларини ҳисоблашда халқаро тажриба ўрганилади
THE PRACTICE OF USING THE MATHEMATICAL MODEL OF THE ARTIFICIAL NEURAL NETWORK IN THE CURRENT FORECASTING OF THE TAX BASE OF THE REPUBLIC
No full textThe article proposes a method that allows using the capabilities of neural networks to predict the tax base of the republic. This method is suitable for developing a positive short-term forecast. This forecast creates the possibility of making predictions in an intelligent mode, taking into account time series
FOYDALANUVCHI QIZIQISH VA EHTIYOJLARINI BASHORAT QILISH USULLARI TAHLILI
No full textHozirgi kunda internet tarmog‘i foydalanuvchilari sonining keskin oshib ketishi natijasida ular tomonidan ishlab chiqarilayotgan ma’lumotlar hajmining oshib ketishiga sabab bo‘lmoqda. Mazkur ulkan hajmdagi ma’lumotlar orasidan foydalanuvchilar o‘zlarining qiziqish va maqsadlaridan kelib chiqib kerakli ma’lumotlarni topib olishlari borgan sari qiyinlashib bormoqda. Mazkur qiyinchiliklarni bartaraf etishda foydalanuvchilarning qiziqishlarini o‘rganish, bashorat qilish hamda mazkur qiziqishlar natijasida ularga ma’qul kelishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni ajratib berish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Mazkur maqolada hozirgi kunda foydalanuvchi qiziqishlarini bashorat qilishda keng qo‘llaniladigan asosiy usullar – hamkorlikka asoslangan filtrlash (collaborative filtering), kontentga asoslangan filtrlash(content-based filtering) va ularning integratsiyasi asosida ishlaydigan gibrid filtrlash (hybrid filtering) tizimlari tahlil qilinadi. Foydalanuvchilarning xatti-harakatlari, tanlovlari va qiziqishlariga mos tavsiyalarni shakllantirish — interaktiv platformalar samaradorligini oshirishda hal qiluvchi omil sifatida qaralmoqda. Maqolada har bir usulning ishlash prinsipi va amaliy misollar orqali samaradorligi ko‘rib chiqiladi
YOMG‘IR IZLARINI OLIB TASHLASH ALGORITMLARI TAHLILI
No full textYomg‘ir tasvirlarda va videolarda keskin tebranishlarini keltirib chiqaradi va tashqi ko‘rish tizimlarining ishlashini yomonlashtiradi. Bu intensivlikning o‘zgarishi turli omillarga, masalan, kamera parametrlariga, yomg‘irning xususiyatlariga va sahna yorug‘ligiga bog‘liq. Biz yomg‘irning xususiyatlari - uning kichik tomchi o‘lchami, yuqori tezligi va past zichligi - uning ko‘rinishini kamera parametrlariga, masalan, ekspozitsiya vaqti va maydon chuqurligiga kuchli bog‘liqligini ko‘rsatamiz. Biz yomg‘irning xususiyatlari - uning kichik tomchi o‘lchami, yuqori tezligi va past zichligi - uning ko‘rinishini kameraning ta’sir vaqti va maydon chuqurligi kabi parametrlariga juda bog‘liq qilishini ko‘rsatamiz. Biz bu parametrlarni sahna ko‘rinishini o‘zgartirmasdan yomg‘ir ta’sirini kamaytirish yoki hatto bartaraf etish uchun tanlash mumkinligini ko‘rsatamiz. Aksincha, kamera parametrlarini yomg‘irning vizual effektlarini yaxshilaydigan tarzda sozlash ham mumkin. Bu yomg‘ir tezligini bir zumda o‘lchash imkonini beruvchi kameraga asoslangan arzon va portativ yomg‘ir o‘lchagichni ishlab chiqish uchun ishlatilishi mumkin