Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
ПРАВЛЕНИЕ КИДАРИТОВ В СЕВЕРО-ЗАПАДНОЙ ИНДИИ: ЗАВОЕВАНИЕ, УПРАВЛЕНИЕ И НАСЛЕДИЕ
Get PDFThis article provides a comprehensive study of the history of the Kidarites kingdom (4th–5th centuries CE), analyzing its conquest, governance, and legacy in northwestern India and adjacent regions. Drawing on a wide range of sources—written records, archaeological materials, and numismatic evidence—the research aims to reassess the role of the Kidarites as both conquerors and state-builders. Written sources, including Chinese chronicles, Roman and Byzantine historians, Armenian and Persian records, and Indian epigraphic inscriptions, shed light on the political, military, and diplomatic activities of the Kidarites in Tokharistan, Gandhara, and the Punjab region. Archaeological evidence, such as urban destruction layers and settlement patterns, reflects the territorial shifts and sociopolitical disruptions caused by their invasions, while also demonstrating attempts to restore governance and stability.
Numismatic materials play a central role in the analysis, illustrating how the Kidarites legitimized their authority by adopting Kushan titles, iconography, and administrative traditions. The circulation of their gold and silver coins underscores not only their economic power but also their active participation in regional and international trade networks connecting Central Asia, Iran, and India. The article further highlights the transitional nature of the Kidarites polity, situating them between the decline of the Kushan Empire and the rise of the Hephthalites (White Huns). Despite their relatively brief dominance, the Kidarites contributed to the preservation of Kushan legacies in art, governance, and religious life, while also introducing new nomadic-military elements into the region's political landscape.
The study emphasizes that the Kidarites should not be seen merely as destructive invaders but rather as a dynamic force that bridged two historical epochs. Their rule exemplifies how nomadic confederations could integrate sedentary administrative traditions, maintain trade routes, and contribute to cultural continuity in post-imperial South and Central Asia. In this respect, the Kidarites represent an important, though often overlooked, chapter in the history of the region, whose impact resonated long after their political decline.Бұл мақалада Кидариттер мемлекетінің тарихы (б.з. IV–V ғғ.) жан-жақты қарастырылып, олардың жаулап алу жорықтары, басқару жүйесі және Солтүстік-Батыс Үндістандағы мәдени мұрасы талданады. Зерттеу негізіне жазба деректер, археологиялық материалдар және нумизматикалық айғақтар алынды. Қытай жылнамалары, римдік және византиялық авторлар, армян және парсы деректері, сондай-ақ үнді эпиграфикалық жазбалары Кидариттердің Тохарстан, Гандхара және Пенджабтағы саяси, әскери және дипломатиялық қызметін сипаттайды. Археологиялық деректер — қираған қалалардың қабаттары мен қоныстар құрылымындағы өзгерістер — олардың шапқыншылықтары салдарынан болған аумақтық және әлеуметтік-саяси өзгерістерді көрсетеді.
Нумизматикалық материалдар ерекше маңызға ие: олар Кидариттердің кушан титулдары мен иконографиясын қолдану арқылы билігін заңдастырғанын, алтын және күміс теңгелерінің Орталық Азия, Иран және Үндістан арасындағы халықаралық саудада белсенді рөл атқарғанын көрсетеді. Кидариттер мемлекеті Кушан империясының құлауынан кейінгі және Эфталиттердің (Ақ ғұндар) өрлеуінен бұрынғы өтпелі кезең ретінде қарастырылады. Қысқа мерзімді билігіне қарамастан, Кидариттер кушан дәстүрлерінің сақталуына, өнер, басқару және діни өмірдің жалғасуына елеулі үлес қосты, сонымен қатар аймақтың саяси мәдениетіне жаңа көшпелі-әскери элементтер енгізді.
Зерттеу нәтижесі Кидариттерді тек қиратушы күш ретінде емес, екі тарихи кезеңнің арасын жалғаған динамикалық саяси субъект ретінде бағалау қажеттігін көрсетеді. Олардың билігі мемлекеттік құрылым элементтерін қайта қалпына келтірді, сауда жолдарын жандандырды және постимпериялық Орталық пен Оңтүстік Азиядағы мәдени сабақтастықты нығайтты. Осы тұрғыдан Кидариттер аймақ тарихындағы маңызды, бірақ жиі елеусіз қалған құбылыс болып табылады.В государстве проводится всестороннее исследование истории Кидарицкого царства (IV–V вв. н. э.), рассматриваются его завоевания, система управления и культурное наследие в Северо-Западной Индии и определенных регионах. Основного исследования служат письменные источники, археологические материалы и нумизматические данные. Китайские хроники, римские и византийские авторы, армянские и персидские свидетельства, а также индийские эпиграфические надписи раскрывают политические, военные и дипломатические подробности деятельности Кидаритова в Тохаристане, Гандхаре и Пенджабе. Археологические данные, включающие слои разрушений городов и изменения в структуре поселений, территориальные сдвиги и социально-политические потрясения, которые называются инвазиями.
Нумизматические материалы, относящиеся к центральному городу, представляют интерес для анализа: они показывают, что Кидариты легитимизируют свою власть, используя кушанские титулы и иконографию, а золотые и серебряные монеты свидетельствуют об активной ареале и международной торговле Центральной Азии, Ирана и Индии. Кидаритское государство рассматривается как переходное звено между падением Кушанской империи и возвышением Эфталитов (Белых гуннов). Несмотря на недолгое правление, Кидариты внесли значительный вклад в сохранение кушанских традиций и искусств, управления и религиозной жизни, а также новых кочевых и военно-политических элементов и политической культуры в регионе.
Исследование подчеркивает, что Кидаритов следует рассматривать не только как разрушателей, но и как динамическую силу, объединившую два исторических этапа. Их управление восстановило элементы государственного устройства, стимулировало торговлю и способствовало культурному превосходству в постимперской Южной и Центральной Азии. И в этом отношении Кидариты занимают важное, но зачастую недооцененное место в истории региона
MİLLİ LİDER ALİHAN BÖKEYHAN'IN TARİHI VE PSİKOLOJİK PORTRESİ
Get PDFThe article aims to comprehensively study the historical and psychological image of Alikhan Bokeikhan the leader of the national liberation movement, a prominent statesman and public figure who left a profound mark on the political and spiritual life of the Kazakh people at the beginning of the twentieth century. The study thoroughly analyzes his moral qualities, political principles, worldview orientations, and historical role in shaping national consciousness and statehood ideas. Alikhan Bokeikhan’s leadership abilities, spiritual resilience, wisdom, and determination are examined in relation to the socio-political events of early twentieth-century Kazakh society, revealing the psychological dimensions of his sense of responsibility and his spirit of struggle for the fate of the nation. His public and political activity, personal characteristics, and principles are analyzed based on historical sources, contemporaries’ memoirs, and scholarly works. Particular attention is paid to his contribution to the formation of the national spirit and to his service for the independence and unity of the Kazakh people. In addition, the works of foreign researchers are reviewed, highlighting Bokeikhan’s portrayal as an intellectual symbol of his era, a herald of democratic thought, an enlightener who awakened national self-consciousness, and a humanist of high culture and moral integrity.Мақалада ХХ ғасырдың басындағы қазақ халқының саяси және рухани өмірінде айрықша із қалдырған ұлт-азаттық қозғалысының жетекшісі, мемлекет және көрнекті қоғам қайраткері Әлихан Бөкейханның тарихи-психологиялық болмысын жан-жақты зерделеу көзделеді. Зерттеу барысында тұлғаның адамгершілік қасиеттері, саяси ұстанымдары, дүниетанымдық бағыттары мен ұлттық сана, мемлекеттік идеяларын қалыптастырудағы тарихи рөлі терең талданады. Әлихан Бөкейханның көшбасшылық қабілеті, рухани беріктігі және парасаттылығы мен ерік-жігері ХХ хасырдың басындағы қазақ қоғамында орын алған саяси-әлеуметтік оқиғалармен байланыстырыла отырып сипатталып, оның ұлт тағдыры алдындағы жауапкершілігі мен күрескерлік рухының психологиялық қырлары ашылады. Әлихан Бөкейханның қоғамдық-саяси қызметі мен мінез-құлықтарының ерекшеліктері, ұстанымдары, тарихи деректер мен замандастарының естеліктері, ғылыми еңбектер негізінде сараланып, оның қазақ халқының болашағы мен тәуелсіздігі, бірлігі жолындағы қызметінің тарихи-психологиялық астары мен ұлттық рухты қалыптастырудағы ерекше рөлі айқындалады. Сонымен қатар, шетелдік зерттеушілердің еңбектеріндегі өз дәуірінің интеллектуалдық символы, демократиялық ойдың жаршысы және ұлттық өзіндік сананы оятқан ағартушы, биік мәдениетті және моральдық құндылықтарды ұстаған гуманистік тұлға ретінде сипатталған Әлихан Бөкейханның тұлғасына берілген ғылыми сипатқа баса назар аударылады. В статье ставится цель всесторонне исследовать историко-психологический облик Алихана Букейхана лидера национально-освободительного движения, государственного и общественного деятеля, оставившего глубокий след в политической и духовной жизни казахского народа начала XX века. В ходе исследования подробно анализируются нравственные качества личности, политические взгляды, мировоззренческие позиции, а также историческая роль Алихана Букейхана в формировании национального сознания и государственных идей. Его лидерские способности, духовная стойкость, мудрость и сила воли рассматриваются в контексте социально-политических событий начала XX века, раскрываются психологические аспекты его ответственности перед судьбой народа и борческого духа. Общественно-политическая деятельность, личные качества и принципы Алихана Букейхана изучаются на основе исторических источников, воспоминаний современников и научных трудов. Особое внимание уделяется анализу его вклада в формирование национального духа, борьбу за независимость и единство казахского народа. Кроме того, рассматриваются оценки зарубежных исследователей, характеризующих Алихана Букейхана как интеллектуальный символ своей эпохи, носителя демократической мысли, просветителя, пробудившего национальное самосознание, человека высокой культуры и моральных ценностей.Makale, XX. yüzyılın başlarında Kazak halkının siyasi ve manevi yaşamında derin iz bırakan, ulusal bağımsızlık hareketinin lideri, devlet ve toplum adamı olan Alihan Bökeyhan’ın tarihî-psikolojik portresini kapsamlı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada onun ahlaki nitelikleri, siyasi görüşleri, dünya görüşü ve ulusal bilinç ile devlet fikirlerinin oluşumundaki tarihî rolü ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir. Alihan Bökeyhan’ın liderlik yeteneği, ruhsal direnci, bilgelik ve irade gücü XX. yüzyılın başlarındaki Kazak toplumunda yaşanan sosyo-politik olaylarla ilişkilendirilerek ele alınmakta, onun halkının kaderі алдындағы sorumluluk duygusu ve mücadeleci ruhunun psikolojik yönleri ortaya konulmaktadır. Alihan Bökeyhan’ın toplumsal-siyasal faaliyeti, kişisel özellikleri ve ilkeleri tarihî kaynaklar, çağdaşlarının anıları ve bilimsel çalışmalar temelinde incelenmektedir. Ayrıca onun Kazak halkının bağımsızlığı, birliği ve geleceği uğruna hizmetinin tarihî-psikolojik yönü ile ulusal ruhun oluşumundaki özel rolü vurgulanmaktadır. Bununla birlikte, yabancı araştırmacıların eserlerinde Alihan Bökeyhan’ın çağının entelektüel sembolü, demokratik düşüncenin öncüsü, ulusal bilinci uyandıran bir aydın, yüksek kültür ve ahlaki değerlere sahip hümanist bir şahsiyet olarak tasvir edilmesine özel önem verilmektedir
MAGZHAN DZHUMABAYEV'İN TÜRKÇÜLÜK ANLAYIŞININ TARİHSEL-PSİKOLOJİK ÖZÜ
Get PDFThis scientific article examines the concept of Turkism, a special direction in the spiritual quest of Kazakh intellectuals of the early 20th century, through the poems of M. Zhumabayev, using historical and psychological research methods. During the study, the political, cultural, and social conditions that contributed to the formation of the poet's idea of Turkism are classified, and historical and ideological features are identified. The reflection of the ideas of historical roots, spiritual integrity, and cultural unity of the Turkic peoples in Magzhan's work, their role in strengthening the idea of national consciousness, historical memory, and freedom, is clearly analyzed. The article analyzes the spiritual world and creative thinking of the poet's personality on the basis of the historical and social context, based on the basic principles of historical psychology. M. Zhumabayev's concept of Turkism is considered as a historical and philosophical phenomenon that reflects the memory, spiritual unity, and national psychology of the Kazakh people and forms the ideological and cognitive core of the entire Turkic civilization. The idea of Turkic unity in the poetry of M. Zhumabayev was analyzed on the basis of a historical-psychological concept that reflects not only ethnic unity, but also civilizational and cultural harmony. The analysis of the principles of Turkic unity in the poet's heritage from a historical-psychological perspective revealed the national unity, spiritual unity, cultural revival, and ideological continuity of the modern Turkic peoples and paved the way for their scientific analysis.Бұл ғылыми мақалада ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының рухани ізденістеріндегі ерекше бағыт – М.Жұмабаевтың өлеңдері арқылы түрікшілдік концепциясы тарихи-психологиялық, зерттеу тәсілдерімен қарастырылады. Зерттеу барысында ақынның түрікшілдік идеясының қалыптасуына ықпал еткен саяси, мәдени, әлеуметтік жағдайлар жіктеліп, тарихи идеологиялық ерекшеліктері анықталады. Мағжан шығармашылығында түркі халықтарының тарихи тамырластығы, рухани тұтастығы мен мәдени бірлігі идеяларының көрініс табуы, олардың ұлттық сана, тарихи жады мен азаттық идеясын нығайтудағы рөлі нақты талданады. Мақалада тарихи психологияның негізгі қағидаларына сүйене отырып, ақын тұлғасының рухани әлемі мен шығармашылық ой-өрісі тарихи әлеуметтік контекст негізінде талданады. М.Жұмабаевтың түрікшілдік концепциясы қазақ халқының жадын, рухани бірлігін және ұлттық психологиясын бейнелейтін, тұтас түркі өркениетінің идеялық-танымдық өзегін құрайтын тарихи-философиялық құбылыс ретінде қарастырылады. М.Жұмабаев поэзиясындағы түрікшілдік тұтастық идеясы тек этникалық бірлікті ғана емес, сонымен бірге өркениеттік және мәдени үндестікті бейнелейтін тарихи-психологиялық тұжырым негізінде талданды. Ақын мұрасындағы түрікшілдік ұстанымдары тарихи-психологиялық тұрғыдан талдау қазіргі түркі халықтарының ұлттық бірлігін, рухани тұтасығын, мәдени жандануын, идеялық сабақтастығын айқындап, ғылыми деңгейде пайымдауға жол ашты. В данной научной статье рассматривается понятие тюркизма – особое направление в духовных поисках казахской интеллигенции начала XX века – через поэмы М. Жумабаева с использованием историко-психологических методов исследования. В ходе исследования классифицируются политические, культурные и социальные условия, способствовавшие формированию идеи тюркизма поэта, выявляются историко-идеологические особенности. Наглядно анализируется отражение в творчестве Магжана идей исторических корней, духовной целостности и культурного единства тюркских народов, их роль в укреплении идеи национального самосознания, исторической памяти и свободы. В статье анализируется духовный мир и творческое мышление личности поэта на основе историко-социального контекста, опираясь на основные принципы исторической психологии. Концепция тюркизма М. Жумабаева рассматривается как историко-философский феномен, отражающий память, духовное единство и национальную психологию казахского народа и образующий идейно-когнитивный стержень всей тюркской цивилизации. Идея тюркского единства в поэзии М. Жумабаева проанализирована на основе историко-психологической концепции, отражающей не только этническое единство, но и цивилизационно-культурную гармонию. Анализ принципов тюркского единства в наследии поэта с историко-психологической точки зрения раскрыл национальное единство, духовное единство, культурное возрождение и идеологическую преемственность современных тюркских народов и проложил путь к их научному анализу.Bu bilimsel makale, 20. yüzyıl başlarında Kazak aydınlarının manevi arayışlarında özel bir yön olan Türkçülük kavramını, M. Jumabayev'in şiirleri aracılığıyla tarihsel ve psikolojik araştırma yöntemleri kullanarak incelemektedir. Çalışma sırasında, şairin Türkçülük fikrinin oluşumuna katkıda bulunan siyasi, kültürel ve sosyal koşullar sınıflandırılmakta ve tarihsel ve ideolojik özellikler belirlenmektedir. Magzhan'ın eserinde Türk halklarının tarihi kökleri, manevi bütünlüğü ve kültürel birliği fikirlerinin yansıması, ulusal bilinç, tarihsel hafıza ve özgürlük fikrini güçlendirmedeki rolü açık bir şekilde analiz edilmektedir. Makale, şairin kişiliğinin manevi dünyasını ve yaratıcı düşüncesini, tarihsel ve toplumsal bağlam temelinde, tarihsel psikolojinin temel ilkelerine dayanarak analiz etmektedir. M. Jumabayev'in Türkçülük kavramı, Kazak halkının hafızasını, manevi birliğini ve ulusal psikolojisini yansıtan ve tüm Türk medeniyetinin ideolojik ve bilişsel özünü oluşturan tarihsel ve felsefi bir olgu olarak kabul edilmektedir. M. Jumabayev'in şiirlerindeki Türk birliği fikri, yalnızca etnik birliği değil, aynı zamanda medeniyet ve kültürel uyumu da yansıtan tarihsel-psikolojik bir kavram temelinde analiz edilmiştir. Şairin mirasındaki Türk birliği ilkelerinin tarihsel-psikolojik bir bakış açısıyla analizi, çağdaş Türk halklarının milli birliğini, manevi bütünlüğünü, kültürel canlanışını ve ideolojik sürekliliğini ortaya koymuş ve bunların bilimsel analizinin önünü açmıştır
BÜYÜK KOMUTANLAR: BÜYÜK İSKENDER VE CENGİZ HAN
Get PDFAlexander the Great and Genghis Khan are two of the most influential military leaders in history, and their lives and actions have had a profound impact on human culture. While European historians have long praised Alexander as a "great conqueror" and "man who built an empire," it is common for them to refer to Genghis Khan as a "barbarian" or a "cruel invader," rather than a "barbarian." This contrasting view highlights the influence of Eurocentrism.
In historiography, their image is ambiguous: Alexander is often described as a man who paved the way for the flourishing of culture, science, and education, and is often praised as an enlightened ruler who united civilizations and popularized Hellenic culture. However, Genghis Khan's contributions to the establishment of the state, the strengthening of international trade, and cultural connections are often overlooked, and his name is associated primarily with invasion and destruction. The works on Genghis Khan are dominated by a Eurocentric perspective, often referring to him as a "barbarian" or a "cruel conqueror." However, research has shown that both leaders significantly contributed to the expansion of global trade networks, the establishment of new governance systems, and the development of international relations. This paper aims to analyze their military strategies, governance methods, and the legacy of their civilizations, while also examining the scientific accuracy of their historical assessments. The study aims to critically evaluate the influence of Eurocentrism and demonstrate the significance of Alexander and Genghis Khan in a broader historical context.Александр Македонский мен Шыңғысхан — әлем тарихындағы аса ірі қолбасшылардың бірі, олардың өмір жолы мен жасаған істері адамзат мәдениетінің дамуына зор ықпал етті. Еуропа тарихшылары Александрды ғасырлар бойы «ұлы жаулап алушы» және «империя құрған тұлға» деп жоғары бағалап келсе, Шыңғысханға керісінше «варвар» немесе «қатыгез басқыншы» деген жағымсыз баға беру кең тараған. Мұндай қарама-қайшы көзқарастар еуроцентризмнің әсерін айқын аңғартады.
Тарихнамада олардың бейнесі әрқилы қалыптасқан: Александр көбіне мәдениет, ғылым және білімнің өркендеуіне жол ашқан тұлға ретінде сипатталады, көбіне өркениеттерді тоғыстырған, эллин мәдениетін кең таратқан ағартушы билеуші ретінде дәріптеледі. Ал Шыңғысханның мемлекет құрудағы, халықаралық сауда мен мәдени байланыстарды нығайтудағы үлесі көп жағдайда назардан тыс қалып, оның аты тек шапқыншылық пен қиратумен ғана байланыстырылып жатады. Шыңғысхан туралы еңбектерде еуроцентристік көзқарас басым болып, оны «варвар», «қатыгез жаулаушы» ретінде көрсететін тұжырымдар жиі кездеседі. Алайда зерттеулер көрсеткендей, екі көшбасшы да әлемдік сауда байланыстарының кеңеюіне, жаңа басқару жүйелерінің орнығуына, халықаралық қатынастардың дамуына айтарлықтай ықпал етті. Бұл жұмыста олардың әскери стратегиялары, мемлекетті басқару тәсілдері және өркениетке қалдырған мұралары салыстырмалы түрде талданып, тарихи тұлғаларды біржақты бағалаудың ғылыми дәлдігі қарастырылады. Зерттеу еуроцентризм әсерін сын тұрғысынан бағалап, Александр мен Шыңғысхан феноменін кең тарихи контексте көрсетуге бағытталады.Александр Македонский и Чингисхан — одни из крупнейших полководцев в мировой истории, их жизненный путь и поступки оказали огромное влияние на развитие человеческой культуры. В то время как европейские историки на протяжении веков высоко ценили Александра как «великого завоевателя» и «человека, построившего империю», было обычным делом давать Чингисхану отрицательную оценку «варвар» или «жестокий захватчик», а не "варвар". Такие противоречивые взгляды явно подчеркивают влияние евроцентризма.
В историографии их образ неоднозначен: Александра часто описывают как человека, открывшего путь к процветанию культуры, науки и образования, часто прославляют как просвещенного правителя, который объединил цивилизации, популяризировал эллинскую культуру. А вклад Чингисхана в становление государства, укрепление международной торговли и культурных связей в большинстве случаев упускается из виду, и его имя ассоциируется только с вторжением и разрушением. В трудах о Чингисхане преобладает евроцентрический взгляд, часто встречаются утверждения, в которых его называют «варваром», «жестоким завоевателем». Однако исследования показали, что оба лидера существенно способствовали расширению мировых торговых связей, установлению новых систем управления, развитию международных отношений. В этой работе будут проанализированы их военные стратегии, способы управления государством и наследие цивилизации, а также рассмотрена научная точность однозначной оценки исторических личностей. Исследование будет направлено на критическую оценку влияния евроцентризма и демонстрацию феномена Александра и Чингисхана в широком историческом контексте.Büyük İskender ve Cengiz Han, dünya tarihinin en büyük komutanlarından bazılarıdır, yaşam yolları ve eylemleri insan kültürünün gelişimi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Avrupalı tarihçiler İskender'i yüzyıllar boyunca «büyük fatih» ve «imparatorluğu kuran adam» olarak büyük saygı görürken, Cengiz Han'a «barbar» yerine «barbar» veya "acımasız işgalci" hakkında olumsuz bir değerlendirme yapmak yaygındı. Bu tür çelişkili görüşler, Avrupa merkezciliğinin etkisini açıkça vurgulamaktadır.
Tarih yazımında imajları belirsizdir: İskender genellikle kültürün, bilimin ve eğitimin refahına giden yolu açan biri olarak tanımlanır, genellikle uygarlıkları birleştiren, Helen kültürünü popülerleştiren aydınlanmış bir hükümdar olarak kutlanır. Ve Cengiz Han'ın devletin kurulmasına, uluslararası ticaretin ve kültürel bağların güçlendirilmesine katkısı çoğu durumda göz ardı edilmekte ve adı yalnızca istila ve yıkımla ilişkilendirilmektedir. Cengiz Han ile ilgili yazılara Avrupa merkezli bir bakış açısı hakimdir, genellikle ona» barbar«,» zalim fatih" dedikleri iddialar vardır. Ancak araştırmalar, her iki liderin de dünya ticaret bağlarının genişlemesine, yeni yönetim sistemlerinin kurulmasına ve uluslararası ilişkilerin gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunduğunu göstermiştir. Bu çalışma, askeri stratejilerini, devleti yönetme biçimlerini ve medeniyet mirasını analiz edecek ve tarihi şahsiyetlerin kesin değerlendirmesinin bilimsel doğruluğunu gözden geçirecektir. Çalışma, Avrupa merkezciliğinin etkisini eleştirel bir şekilde değerlendirmeyi ve İskender ve Cengiz Han fenomenini geniş bir tarihsel bağlamda göstermeyi amaçlayacak
Hoca Ahmet Yesevî Dünya Görüşünün Teolojik Temelleri
No full textThis study examines the main principles in the religious worldview of Khoja Ahmed Yasawi. First, it explains the significance of beginning every righteous act in the Islamic tradition with the phrase “Bismillah.” It is emphasized that Yasawi also began his hikmets with “Bismillah,” considering it a central principle of Islam. The next part of the study highlights Yasawi’s special emphasis on faith in God and complete submission to Him. He consistently reminded in his hikmets that the primary purpose of human life is to worship the Creator and not to be deceived by the transient pleasures of the world. This idea resonates with the Qur’anic concept of tawhid and the Sufi tradition. The work also analyzes Yasawi’s devotion to the Prophet (peace be upon him) and his Sunnah. In his hikmets, the Prophet Muhammad is praised with deep reverence and presented as an exemplary model. For Yasawi, the Qur’an and Sunnah are the primary sources of religion, and therefore, a Muslim’s duty is to rely on these two foundations. An important part of the study is devoted to the influence of the Qur’an in Yasawi’s hikmets. His works demonstrate how the events and themes of the Holy Book were poetically reinterpreted and how he regarded the Qur’an as both a spiritual and poetic source of knowledge. Yasawi not only read the Qur’an but also preached the necessity of applying it to life. Overall, Yasawi’s worldview represents a systematic reflection of Sufi teachings based on the Qur’an and Sunnah. His *hikmets* stand as a remarkable example of conveying Islamic faith and moral-ethical education to the people in a simple and comprehensible language.Бұл зерттеуде Қожа Ахмет Ясауидің діни дүниетанымындағы негізгі ұстанымдары қарастырылады. Ең алдымен исламдық дәстүрде әрбір ізгі істің «Бисмиллаһ» сөзімен басталуының мәні түсіндіріледі. Ясауидің де хикметтерін «Бисмиллаһпен» бастап, оны мұсылмандықтың басты қағидасы ретінде қабылдағаны атап өтіледі. Зерттеудің келесі бөлімінде Ясауидің Аллаға иман және толық бағыну мәселесіне ерекше мән бергені айтылады. Адамның басты мақсаты Жаратушыға құлшылық ету екені және дүниенің өткінші қызықтарына алданып қалмау қажеттігі хикметтерінде үнемі ескертілген. Бұл ой Құрандағы тәухид сенімімен және сопылық дәстүрмен үндеседі. Сонымен қатар, еңбекте Ясауидің Мухаммед Пайғамбарға және оның сүннетіне беріктігі кеңінен талданады. Хикметтерінде Мұхаммед пайғамбар аса құрметпен мадақталып, оның өмірі үлгі ретінде көрсетіледі. Құран мен сүннет – діннің негізгі қайнары ретінде алынғандықтан, мұсылманның міндеті осы екі негізге сүйену екендігі баса айтылады. Зерттеудің маңызды бөлігі – Ясауидің хикметтеріндегі Құран ықпалына арналды. Шығармаларында қасиетті кітаптағы оқиғалар мен тақырыптар өзіндік тәсілмен жырланып, Құран әрі рухани, әрі поэтикалық ілім көзі ретінде қабылданғаны дәлелденеді. Ясауи Құранды тек оқумен шектелмей, оны өмірге қолданудың қажеттігін насихаттады. Жалпы алғанда, Ясауидің дүниетанымы – Құран мен сүннетке негізделген сопылық ілімнің жүйелі көрінісі. Оның хикметтері исламдық сенім мен рухани-ахлақтық тәрбиені халыққа қарапайым әрі түсінікті тілде жеткізген көрнекті үлгі болып табылады.В данном исследовании рассматриваются основные принципы религиозного мировоззрения Ходжи Ахмеда Ясави. Прежде всего объясняется значение традиции начинать каждое благое дело со слов «Бисмиллях». Подчеркивается, что Ясави также начинал свои хикметы с «Бисмилляха», принимая его как важнейший принцип исламской веры. В следующей части исследования отмечается особое внимание Ясави к вопросу веры в Аллаха и полного подчинения Ему. В своих хикметах он постоянно напоминал, что главная цель человека – поклонение Творцу и необходимость не поддаваться мимолётным удовольствиям этого мира. Эта мысль созвучна с учением о таухиде в Коране и традицией суфизма. Кроме того, в работе подробно анализируется приверженность Ясави Пророку Мухаммеду и его сунне. В хикметах Мухаммед Пророк воспевается с глубоким почтением и представлен как образец для подражания. Для Ясави Коран и сунна являются основными источниками религии, поэтому обязанность мусульманина заключается в следовании этим двум основам. Важная часть исследования посвящена влиянию Корана на хикметы Ясави. В его произведениях события и темы Священной книги передаются в поэтической форме, что доказывает восприятие Корана как духовного и художественного источника знания. Ясави не ограничивался чтением Корана, но проповедовал необходимость его практического применения в жизни. В целом мировоззрение Ясави представляет собой системное отражение суфийского учения, основанного на Коране и сунне. Его хикметы являются ярким примером донесения исламской веры и духовно-нравственного воспитания до народа простым и доступным языком.Bu çalışmada Hoca Ahmed Yesevî’nin dini düşünce dünyasındaki temel ilkeler ele alınmaktadır. Öncelikle İslam geleneğinde her hayırlı işin “Bismillah” sözüyle başlamasının anlamı açıklanmaktadır. Yesevî’nin de hikmetlerini “Bismillah” ile başlattığı ve bunu İslam’ın temel kaidelerinden biri olarak kabul ettiği vurgulanmaktadır. Çalışmanın bir sonraki bölümünde Yesevî’nin Allah’a iman ve tam teslimiyet konusuna özel önem verdiği belirtilmektedir. Hikmetlerinde insanın asıl amacının Yaratıcıya kulluk etmek olduğu ve dünyanın geçici zevklerine aldanmamak gerektiği sürekli hatırlatılmıştır. Bu düşünce Kur’an’daki tevhid inancı ve tasavvuf geleneği ile örtüşmektedir. Ayrıca eserde Yesevî’nin Hz. Peygambere ve onun sünnetine bağlılığı geniş şekilde incelenmektedir. Hikmetlerinde Hz. Muhammed büyük bir saygıyla övülmüş ve onun hayatı örnek olarak gösterilmiştir. Yesevî nazarında Kur’an ve sünnet, dinin temel kaynaklarını teşkil etmektedir; dolayısıyla Müslümanın asli görevi, dini hayatını bu iki esasa dayandırmak olarak belirtilmiştir. Çalışmanın önemli bir kısmı Yesevî’nin hikmetlerindeki Kur’an etkisine ayrılmıştır. Eserlerinde kutsal kitaptaki olaylar ve konular özgün bir üslupla dile getirilmiş, Kur’an hem manevî hem de şiirsel bir bilgi kaynağı olarak kabul edilmiştir. Yesevî Kur’an’ı sadece okumakla kalmamış, onu hayata tatbik etmenin gerekliliğini de öğütlemiştir. Genel olarak Yesevî’nin dünya görüşü, Kur’an ve sünnete dayanan tasavvufî öğretinin sistematik bir yansımasıdır. Onun hikmetleri İslâm inancı ile manevî-ahlakî terbiyeyi halka sade ve anlaşılır bir dille aktaran dikkate değer bir örnek teşkil etmektedir
Biohybrid Systems for Waste Valorization: Synergizing Synthetic Biology and Green Engineering to Enable Circular Resource Recovery
Get PDFThe increasing global momentum toward sustainable development has highlighted the imperative to convert waste flows into new value streams. This review discusses the novel paradigm of biohybrid systems that synergize synthetic biology, bioprocess engineering, and green chemistry to facilitate circular resource recovery from agricultural, industrial, and municipal wastes. Synthetic biology makes it possible to design genetically engineered microbes for enhanced bioconversion of recalcitrant waste substrates, and green engineering design makes it possible to design scalable, energy-conserving bioreactors and catalytic systems. Here, a critical analysis of system architectures like microbial consortia, biosensors, and metabolic pathway reengineering and their integrated functions towards valorizing carbon-rich residues to biofuels, organic acids, and bioplastics is covered. Case studies highlight successful lab-to-pilot scales, with a demonstration of their technical feasibility and their environmental benefits. However, there are challenges involving standardization, process optimization, and regulatory frameworks. This review invites interdisciplinarity to transcend the current challenges and facilitate the installation of robust, modular waste-to-resource technology. Integration of these technologies can revolutionize closing the loop on world waste and minimizing environmental contamination
ANALYSIS OF ASSESSMENT METHODS AND THE ROLE OF PHYSICAL ACTIVITY IN THE DEVELOPMENT OF METABOLIC SYNDROME ( LITERARY REVIEW)
Get PDFThe global spread of noncommunicable diseases (NCDs) has become a major public health concern. The incidence and mortality from cardiovascular diseases has increased significantly over the past three decades worldwide. According to forecasts of the World Health Organization, by 2030, up to 30% of deaths worldwide will be associated with a sedentary lifestyle and its negative consequences. The main strategy for preventing these conditions is to correct lifestyle and increase physical activity levels. Observational and interventional studies confirm the important role of physical activity and a healthy lifestyle in reducing the manifestations of metabolic syndrome. Factors such as physical activity and the MedDiet diet contribute to reducing the likelihood of developing it. Each component of the metabolic syndrome is more or less related to the level of physical activity. Although physical activity does not have a direct effect on insulin resistance, lipid metabolism disorders, or obesity, it has been proven that increasing activity levels significantly reduces these risk factors, having a positive effect on health. The review of scientific literature examines the impact of physical activity and a healthy lifestyle on metabolic syndrome, as well as clarifies the mechanism underlying their benefits in its prevention and treatment.Жұқпалы емес аурулардың (Жқа) жаһандық таралуы денсаулық сақтаудың басты мәселесіне айналды. Соңғы үш онжылдықта бүкіл әлемде жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын ауру мен өлім-жітім айтарлықтай өсті. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымының болжамына сәйкес, 2030 жылға қарай дүние жүзінде өлім-жітімнің 30% - ға дейіні отырықшы өмір салтымен және оның жағымсыз салдарымен байланысты болады. Бұл жағдайлардың алдын алудың негізгі стратегиясы-өмір салтын түзету және физикалық белсенділік деңгейін арттыру. Бақылау және интервенциялық зерттеулер метаболикалық синдромның көріністерін төмендетудегі физикалық белсенділік пен салауатты өмір салтының маңызды рөлін растайды. Физикалық белсенділік және MedDiet диетасы сияқты факторлар оның даму ықтималдығын төмендетуге ықпал етеді. Метаболикалық синдромның әрбір құрамдас бөлігі физикалық белсенділік деңгейімен азды-көпті байланысты. Дене белсенділігі инсулинге төзімділікке, липидтер алмасуының бұзылуына немесе семіздікке тікелей әсер етпесе де, белсенділік деңгейінің жоғарылауы денсаулыққа оң әсер ететін осы қауіп факторларын айтарлықтай төмендететіні дәлелденді. Ғылыми әдебиеттерге шолу физикалық белсенділік пен салауатты өмір салтының метаболикалық синдромға әсерін зерттейді, сонымен қатар олардың алдын алу мен емдеудегі артықшылықтарының негізінде жатқан механизмді түсіндіреді.Глобальное распространение неинфекционных заболеваний (НИЗ) стало серьезной проблемой общественного здравоохранения. За последние три десятилетия во всем мире значительно возросли заболеваемость и смертность от сердечно-сосудистых заболеваний. По прогнозам Всемирной организации здравоохранения, к 2030 году до 30% смертей во всем мире будут связаны с малоподвижным образом жизни и его негативными последствиями. Основной стратегией профилактики этих состояний является коррекция образа жизни и повышение уровня физической активности. Наблюдательные и интервенционные исследования подтверждают важную роль физической активности и здорового образа жизни в снижении проявлений метаболического синдрома. Такие факторы, как физическая активность и диета MedDiet, способствуют снижению вероятности его развития. Каждый компонент метаболического синдрома в большей или меньшей степени связан с уровнем физической активности. Хотя физическая активность не оказывает прямого влияния на резистентность к инсулину, нарушения липидного обмена или ожирение, было доказано, что повышение уровня физической активности значительно снижает эти факторы риска, оказывая положительное влияние на здоровье. В обзоре научной литературы рассматривается влияние физической активности и здорового образа жизни на метаболический синдром, а также разъясняется механизм, лежащий в основе их преимуществ при его профилактике и лечении.The global spread of noncommunicable diseases (NCDs) has become a major public health concern. The incidence and mortality from cardiovascular diseases has increased significantly over the past three decades worldwide. According to forecasts of the World Health Organization, by 2030, up to 30% of deaths worldwide will be associated with a sedentary lifestyle and its negative consequences. The main strategy for preventing these conditions is to correct lifestyle and increase physical activity levels. Observational and interventional studies confirm the important role of physical activity and a healthy lifestyle in reducing the manifestations of metabolic syndrome. Factors such as physical activity and the MedDiet diet contribute to reducing the likelihood of developing it. Each component of the metabolic syndrome is more or less related to the level of physical activity. Although physical activity does not have a direct effect on insulin resistance, lipid metabolism disorders, or obesity, it has been proven that increasing activity levels significantly reduces these risk factors, having a positive effect on health. The review of scientific literature examines the impact of physical activity and a healthy lifestyle on metabolic syndrome, as well as clarifies the mechanism underlying their benefits in its prevention and treatment
ENDOLYMPHATIC ANTIBIOTIC THERAPY IN PATIENTS WITH RECURRENT UROGENITAL DISEASES RESISTANT TO TRADITIONAL ANTIBIOTIC THERAPY: A LITERATURE REVIEW
Get PDFEndolymphatic and lymphotropic therapies have recently been applied across various medical fields, including acute surgical abdominal conditions, urology, gynecology, traumatology, phthisiology, and oncology. These therapies are used for both prevention and treatment of complications in urogenital diseases.
Objective: To review the literature on the efficacy of endolymphatic antibiotic therapy in men with recurrent urogenital diseases resistant to conventional antibiotic treatment.
Materials and methods: A comprehensive literature search was conducted using PubMed, Scopus, Web of Science, Medline, and Wiley Online Library for publications from 2015 to 2025. Fifty full-text, English-language articles were selected based on inclusion criteria: open access, high methodological quality, and relevance. Studies of low quality, conference abstracts, and articles without full-text access were excluded.
Results and Conclusions: Endolymphatic antibiotic administration is recommended as a primary treatment for men with acute inflammatory urogenital diseases. Literature analysis shows broad applications of endolymphatic and lymphotropic therapies in surgery, urology, gynecology, traumatology, phthisiology, oncology. Further research is needed to optimize drug selection, dosage, and administration schedules. Enhancing immune function through lymphological methods appears promising.Эндолимфатикалық және лимфотроптық терапия жақында абдоминальды жедел хирургиялық аурулар, урология, гинекология, травматология, фтизиатрия және онкология сияқты бірнеше медициналық салаларда қолданыс табуда. Бұл терапиялар урогениталды аурулардың асқынуларының алдын алу және емдеуде пайдаланылады.Мақсаты: Дәстүрлі антибиотикотерапияға төзімді қайталама урогениталды аурулары бар ер адамдарда эндолимфатикалық антибиотикотерапияның тиімділігін зерттеу мақсатында әдебиеттерді шолу.Әдістері: PubMed, Scopus, Web of Science, Medline және Wiley Online Library дерекқорларында 2015 жылдан 2025 жылға дейінгі мерзімде әдебиеттерді жан-жақты іздеу жүргізілді. Іріктелген 50 толық мәтінді ағылшын тіліндегі мақала қамтылды, енгізу критерийлері: ашық қолжетімділік, жоғары әдістемелік сапа және релеванттылық. Төмен сапалы зерттеулер, конференция баяндамалары және толық мәтіні жоқ мақалалар алынып тасталды.Нәтижелері мен қорытындылары: Эндолимфатикалық антибиотик енгізу ерлерде жедел қабыну урогениталды ауруларды емдеуде негізгі әдіс ретінде ұсынылады. Әдебиеттер талдауы эндолимфатикалық және лимфотроптық терапияның хирургияда, урологияда, гинекологияда, травматологияда, фтизиатрияда, онкологияда және әскери дала хирургиясында кеңінен қолданылатынын көрсетеді. Дәрілерді таңдау, дозасы және енгізу режимдерін оңтайландыру үшін қосымша зерттеулер қажет. Иммундық жүйенің қызметін лимфологиялық әдістер арқылы ынталандыру емдеудің тиімділігін арттырудың перспективалы жолдарының бірі болып табылады.Эндолимфатическая и лимфотропная терапия в последнее время применяется в различных медицинских областях, включая острые хирургические заболевания брюшной полости, урологию, гинекологию, травматологию, фтизиатрию и онкологию. Эти методы используются как для профилактики, так и для лечения осложнений урогенитальных заболеваний.Цель исследования: Провести обзор литературы по эффективности эндолимфатической антибиотикотерапии у мужчин с рецидивирующими урогенитальными заболеваниями, резистентными к традиционной антибиотикотерапии.Методы исследования: Проведен комплексный поиск литературы в базах данных PubMed, Scopus, Web of Science, Medline и Wiley Online Library за период с 2015 по 2025 годы. Отобрано 50 полнотекстовых статьи на английском языке, соответствующих критериям включения: открытый доступ, высокая методологическая качество и релевантность. Исключены исследования низкого качества, тезисы конференций и статьи без полного текста.Результаты и выводы: Эндолимфатическое введение антибиотиков рекомендуется в качестве основного метода лечения мужчин с острыми воспалительными урогенитальными заболеваниями. Анализ литературы показывает широкое применение эндолимфатической и лимфотропной терапии в хирургии, урологии, гинекологии, травматологии, фтизиатрии, онкологии и военной полевой хирургии. Требуются дальнейшие исследования для оптимизации выбора препаратов, дозировок и режимов введения. Усиление иммунной функции с помощью лимфологических методов представляется перспективным.Endolymphatic and lymphotropic therapies have recently been applied across various medical fields, including acute surgical abdominal conditions, urology, gynecology, traumatology, phthisiology, and oncology. These therapies are used for both prevention and treatment of complications in urogenital diseases.
Objective: To review the literature on the efficacy of endolymphatic antibiotic therapy in men with recurrent urogenital diseases resistant to conventional antibiotic treatment.
Materials and methods: A comprehensive literature search was conducted using PubMed, Scopus, Web of Science, Medline, and Wiley Online Library for publications from 2015 to 2025. Fifty full-text, English-language articles were selected based on inclusion criteria: open access, high methodological quality, and relevance. Studies of low quality, conference abstracts, and articles without full-text access were excluded.
Results and Conclusions: Endolymphatic antibiotic administration is recommended as a primary treatment for men with acute inflammatory urogenital diseases. Literature analysis shows broad applications of endolymphatic and lymphotropic therapies in surgery, urology, gynecology, traumatology, phthisiology, oncology. Further research is needed to optimize drug selection, dosage, and administration schedules. Enhancing immune function through lymphological methods appears promising
NOGAY MEZMURLARININ İNCELENMESİ
No full textOne layer of epic songs of the Kazakh people is the Nogai epic. They are based on the Kazakh-Nogai epic traditions, once in the same ethnic union. The article discusses some issues of studying these legends. Of course, epic traditions, starting from the Nogai era, have different paths of development. As a result, epic genres have been preserved in the folklore of one of these peoples, while they have not been reflected in the folklore of others. For example, in Kazakh folklore, epic tales have been preserved as part of the genealogical cycle about Nogai heroes, but most of them are unknown to the Nogai people.The collection of the epic legacy of the Nogai era began in the 40s of the last century. At the same time, three genealogical cycles consisting of about thirty epic tales were recorded from the epic storyteller Muryn Sengirbekov. Unfortunately, during Soviet times there was no opportunity to study these heroic tales. Their publication, dissemination, and scientific study were prohibited. Nevertheless, individual researchers have written and published studies in periodicals on the epic legacy of the Nogai era. The Nogai epic began to be published only after the country gained sovereignty. It has been included in various folklore and ethnographic collections dedicated to the Kazakh epic. Despite recent research by individual researchers, the Nogai epic has not been studied from the perspective of ethnic history.Қазақ халқының эпостық жырларының бір қабатын ноғайлы жырлары құрайды. Олардың арқауында бір кездері этникалық одақта болған қазақ-ноғай эпикалық дәстүрінің жатқаны айқын. Мақалада сол жырларды зерттеудің кейбір мәселелері сөз болады.Әрине, ноғайлы дәуірінен бастау алатын көшпелілерге тән эпикалық дәстүрдің даму жолдары әрқилы. Соның салдарынан кейбір эпостық жырлар қазақ және ноғай фольклорында қатар кездесетін болса, олардың бірінде ғана сақталған эпос үлгілері де жоқ емес. Мысалы, қазақ фольклорында ноғайлы батырлары туралы генеалогиялық циклдануға түскен эпостық жырлар сақталған болса, ноғайларда солардың басым бөлігі жырлана бермейді.Ноғайлы дәуірінің эпикалық мұрасы өткен ғасырдың 40-жылдары жинала бастады. Сол тұста эпик ақын Мұрын Сеңгірбековтен отызға жуық эпикалық жырлардан тұратын үш генеалогиялық цикл жазылып алынды. Өкінішке орай, кеңестік кезеңде аталған батырлық жырларды зерттеудің мүмкіндігі болмады. Оларды жариялап, насихаттауға, ғылыми тұрғыдан зерделеуге тыйым салынды. Соған қарамастан жекелеген зерттеушілер мерзімді баспасөз беттерінде ноғайлы кезеңінің эпостық мұрасына арналған зерттеулерін жазып, жариялап отырды.Ноғайлы жырлары еліміз егемендік алған соң ғана жарияланып, зерттеле бастады. Қазақ эпосына арналған түрлі этнографиялық жинақтарға еніп, көпшілікке жол тартты. Бергі жерде жазылған жекелеген зерттеушілердің ізденістеріне қарамастан, ноғайлы эпосы ұлт тарихы, оның өткені мен бүгіні тұрғысынан зерделенген емес.Один слой эпических сказаний казахского народа составляет эпос ногайлинского периода. Они, очевидно, основаны на казахско-ногайских эпических традициях, некогда формировавшихся в рамках одного этнического союза. В статье рассматриваются некоторые вопросы изучения этих сказаний.Конечно, эпические традиции кочевых племен, начиная с ногайлинской эпохи, имеют разные пути развития. Как следствие, в фольклоре одного из этих народов сохранились эпические сказания, которые не нашли отражения в фольклоре другого народа. Например, в казахском фольклоре сохранились более тридцати эпических сказаний, вошедшие в генеалогический цикл о ногайских героях, большинство из которых ногайцам неизвестны.Сбор эпического наследия ногайлинского периода начался в 40-х годах прошлого века. В то самое время от известного сказителя Мурына Сенгирбекова были записаны три генеалогических цикла, состоящих примерно из тридцати эпических сказаний. К сожалению, в советское время не было возможности изучить эти героические сказания. Запрещалась их публикация, пропаганда, научное изучение. Тем не менее, отдельные исследователи писали и публиковали в периодических печатных изданиях исследования, посвященные эпическому наследию эпохи ногайлы.Эпос ногайлинского периода начал публиковаться и изучаться только после обретения страной суверенитета. Текст вошел в различные фольклорно-этнографические сборники, посвященные казахскому эпосу. Несмотря на недавние исследования отдельных исследователей, ногайлинский эпос не изучен с точки зрения этнической истории.Kazak halkının destansı mezmurlarının bir katmanı Nogay mezmurlarından oluşuyor. Bir zamanlar etnik Birlik içinde var olan Kazak-Nogay epik geleneğine dayanıyorlar. Makale, bu mezmurların incelenmesiyle ilgili bazı konulara değinecektir.
Elbette göçebelere özgü, Nogai zamanlarına kadar uzanan destansı bir geleneğin gelişim yolları farklıdır. Sonuç olarak, Kazak ve Nogay folklorunda paralel olarak bazı epik mezmurlar bulunur ve bunlardan sadece birinde korunan destan örnekleri eksiktir. Örneğin, Kazak folklorunda soybilimsel döngüselliğe düşen Nogay Batırları hakkında destansı şiirler korunmuşsa,
o zaman Nogaylılar arasında çok fazla şiir yoktur.
Nogai döneminin destansı mirası, geçen yüzyılın 40'larında birikmeye başladı. Aynı zamanda epik şair Nusa Sengirbekov'dan yaklaşık otuz destansı mezmurdan oluşan üç şecere döngüsü yazılmıştır. Ne yazık ki, Sovyet döneminde bahsedilen kahramanca mezmurları incelemek mümkün değildi. Bunları yayınlamak, yaymak, bilimsel bir bakış açısıyla incelemek yasaktı. Bununla birlikte, bireysel araştırmacılar, Nogay döneminin destansı mirasına adanmış araştırmalarını periyodik basının sayfalarında yazdılar ve yayınladılar.
Nogay şarkıları ancak ülkemizin egemenliğini kazandıktan sonra yayınlanmaya ve incelenmeye başlandı. Kazak destanına adanmış çeşitli etnografik koleksiyonlara girdi. Geçmişte yazılmış bireysel araştırmacılar tarafından yapılan araştırmalara rağmen, Nogay destanı ulusun tarihi, geçmişi ve bugünü açısından incelenmemiştir
KONUŞMADA SES VE TON ARASINDAKİ FARKLAR
No full textThe article describes the semantic, communicative and pragmatic activities of prosody in the text. The theoretical foundations of the study of voice and tone in language, the semantics of voice and tone, and the main features of prosody will also be considered. The mutual adjustment of the voice register of the participants in the dialogue is being studied. The tone features determine the degree of dialogue imitation (self-realization of the communicant). With the help of certain tone characteristics, information is given about the peculiarities of the manner of speech, the identity of speech, i.e. about the extent to which it corresponds to the status of communicants and the genre of speech. Language is a complementary combination of two systems: verbal and non-verbal. The study of the latter examines not only oral speech at the present time, especially when attention is paid, but also the analysis of speech discourse and situations in which speech, listening, communication. The use of non-verbal communication components helps to avoid verbal retelling, unreasonable repetition, and makes speech effective, accurate, and semantically complete. The use of non-verbal components of communication gives emotionality, brightness to speech, and focuses attention on any meaning of the spoken word. Therefore, the article analyzes the rationale for the use of gesture components, including prosodic ones, in theoretical and experimental speech communication.Мақалада просодиканың мәтіндегі семантикалық, коммуникативтік және прагматикалық қызметі жайлы баяндалады. Сонымен қатар тілдегі дауыс пен тонды зерттеудің теориялық негіздері, дауыс пен тонның семантикасы, просодиканың негізгі белгілері сөз болады. Диалогке қатысушылардың дауыс регистрін өзара икемге келтіру мәселесі зерттеледі. Тонның ерекшеліктері диалогті имтимизациялау (коммуникантты өзімсіну) дәрежесін анықтайды. Тонның белгілі сипаттамаларының көмегімен сөйлеу мәнерінің ерекшеліктері, сөйлеудің сәйкестілігі туралы, яғни оның коммуниканттардың мәртебесіне сәйкестік шарасы және сөйлеу жанры туралы мәлімет беріледі. Тіл екі жүйенің комплементарлы бірлестігін білдіреді: вербалды және вербалды емес. Соңғысын зерттеу, әсіресе, ерекше назар аударылған қазіргі уақытта, ауызша сөйлеуді ғана емес, сонымен бірге сөйлеу дискурсын талдау және сөйлейтін, тыңдайтын, қарым-қатынас жасайтын жағдайларды да қарастырады. Қарым-қатынастың вербалды емес компоненттерін қолдану ауызша артық сөйлеуден, негізсіз қайталанудан аулақ болуға көмектеседі, сөйлеуді тиімді, дәл және мағыналық жағынан толық етеді. Қарым-қатынастың вербалды емес компоненттерін қолдану сөйлеуге эмоционалдылық, айқындық береді, сөйлейтін сөздің кез келген мағынасына назар аударады. Сондықтан мақалада теориялық және эксперименттік сөйлеу коммуникациясында ым-ишарат компоненттерін, оның ішінде просодикалық амалдарды қолданудың негіздемесі талданады.В статье рассказывается о семантической, коммуникативной и прагматической деятельности просодики в тексте. Также будут рассмотрены теоретические основы изучения голоса и тона в языке, семантика голоса и тона, основные признаки просодики. Изучается взаимная подгонка регистра голоса участников диалога. Особенности тона определяют степень имтимизации диалога (самореализации коммуниканта). С помощью определенных характеристик тона даются сведения об особенностях манеры речи, идентичности речи, т.е. о мере ее соответствия статусу коммуникантов и жанре речи. Язык представляет собой комплементарное объединение двух систем: вербальной и невербальной. В исследовании последнего рассматривается не только устная речь в настоящее время, особенно когда внимание уделяется, но и анализ речевого дискурса и ситуации, в которых речь, слушание, общение. Использование невербальных компонентов общения помогает избежать вербального пересказа, необоснованного повторения, делает речь эффективной, точной и семантически полной. Использование невербальных компонентов общения придает речи эмоциональность, яркость, акцентирует внимание на любом значении говорящего слова. Поэтому в статье анализируется обоснование использования компонентов жестов, в том числе просодических, в теоретической и экспериментальной речевой коммуникации.Makale, metindeki prozodiğin anlamsal, iletişimsel ve pragmatik faaliyetlerinden bahsediyor. Dilde ses ve ton çalışmasının teorik temelleri, ses ve ton anlambilimi, prozodiğin temel özellikleri de ele alınacaktır. Diyalog katılımcılarının ses kaydının karşılıklı uyum sorunu araştırılmaktadır. Tonun özellikleri, diyaloğun içkinleşme derecesini belirler (iletişimcinin kendini gerçekleştirmesi). Tonun belirli özelliklerinin yardımıyla konuşma tarzının özellikleri, konuşmanın kimliği, yani iletişimcilerin durumuna ve konuşma türüne ne kadar uygun olduğu hakkında bilgi verilir. Dil, sözlü ve sözsüz olmak üzere iki sistemin tamamlayıcı bir birleşimidir. İkincisinin çalışmasında, özellikle şu anda, özellikle dikkatin vurgulandığı durumlarda, sadece sözlü dili değil, aynı zamanda konuşma söyleminin ve konuşmanın, dinlemenin, iletişimin olduğu durumların analizini de ele almaktadır. İletişimin sözel olmayan bileşenlerinin kullanılması, sözlü yeniden anlatımdan, mantıksız tekrardan kaçınmaya yardımcı olur, konuşmayı etkili, doğru ve anlamsal olarak eksiksiz hale getirir. İletişimin sözel olmayan bileşenlerinin kullanılması konuşmaya duygusallık, netlik kazandırır, konuşan kelimenin herhangi bir anlamına odaklanır. Bu nedenle makale, teorik ve deneysel konuşma iletişiminde prozodik olanlar da dahil olmak üzere jestlerin bileşenlerinin kullanılmasının gerekçesini analiz etmektedir