Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Biochar: An Effective Solution for Sustainable Agriculture and Ecosystem Restoration
Get PDFThis article discusses various aspects related to biochar, its production, and its environmental and agricultural benefits. Biochar is a carbon-rich material produced from biomass through pyrolysis in conditions of limited oxygen. It possesses a range of beneficial properties, such as improving soil quality, increasing its fertility, enhancing crop yield, and carbon sequestration. Biochar helps retain nutrients, improves soil water retention, and reduces greenhouse gas emissions. Its application contributes to better seed germination, seedling growth, as well as increasing plant resistance to environmental stressors and diseases. The use of biochar in different doses and pyrolysis conditions can significantly enhance its effectiveness in agriculture and ecological rehabilitation. The use of biochar for the reclamation of contaminated soils reduces the availability of toxic substances, such as heavy metals and pesticides, making this material a promising tool for ecosystem restoration. Thus, biochar represents a promising solution for improving soil and ecosystem health, reducing pollution, and mitigating the impacts of climate change, providing new opportunities for sustainable agriculture and environmental protection
RESTLESS LEGS SYNDROME: CLINICAL AND BIOCHEMICAL ASPECTS AND OPTIMIZATION OF DIAGNOSIS AND THERAPY
Get PDFRestless legs syndrome (RLS) is a prevalent neuropsychiatric disorder that has a considerable impact on patients' quality of life, characterised by an irresistible urge to move the lower extremities, particularly during restful periods and at night. This condition is associated with unpleasant sensations in the legs, which often result in chronic sleep disturbances, such as difficulty in falling asleep and staying asleep. Consequently, individuals suffering from this disorder frequently experience daytime fatigue, cognitive impairments, and an increased risk of developing anxiety and depressive disorders. Despite its high prevalence, the disorder remains underdiagnosed, leading to delays in the initiation of appropriate treatment and the management of symptoms.According to epidemiological studies, the prevalence of restless legs syndrome ranges from 5-10% among the adult population, with a higher prevalence observed among women and elderly individuals.The etiology of restless legs syndrome is multifactorial, involving genetic predisposition, neurochemical imbalances, iron deficiency, and hormonal dysfunctions, such as hypothyroidism. Adequate diagnosis and effective therapeutic management are contingent on a comprehensive understanding of these mechanisms. This necessitates the exploration of biochemical markers that may facilitate restless legs syndrome diagnosis and optimize treatment strategies. Among these, thyroid-stimulating hormone, hypoxia-inducible factor-1, and interleukin-6 have been identified as potential indicators of pathological processes associated with the disorder.The evaluation of these biochemical markers may contribute to a more individualized approach to treatment, enabling better disease management. The current treatment options for restless legs syndrome include pharmacological and non-pharmacological interventions. A range of pharmaceuticals, including dopamine agonists, anticonvulsants, and iron supplements, are frequently prescribed with the aim of alleviating symptoms. In addition to drug therapy, non-drug interventions, such as regular physical activity and lifestyle modifications, have been shown to be of significant benefit to patients. A multidisciplinary approach that takes into account neurochemical, biochemical, and hormonal disturbances is essential for achieving better control of symptoms, improving sleep quality, and reducing the psychological burden associated with this disorder. The importance of early diagnosis and the development of personalised treatment strategies cannot be overstated in this context, as they have the potential to significantly enhance the quality of life for individuals affected by restless legs syndrome.Мазасыз аяқ синдромы - пациенттердің өмір сүру сапасына айтарлықтай әсер ететін жалпы жүйке-психикалық бұзылыс, әсіресе тыныштық кезеңінде және түнде төменгі аяқтарын қозғалтуға деген ұмтылыспен сипатталады. Бұл жағдай аяқтардағы жағымсыз сезімдермен байланысты, бұл көбінесе ұйқының созылмалы бұзылуына әкеледі, мысалы, ұйқышылдық және ұзақ ұйықтау қиындықтары. Демек, бұл бұзылудан зардап шегетін адамдарда күндізгі шаршау, когнитивті бұзылулар және мазасыздық пен депрессиялық бұзылулардың даму қаупі артады. Жоғары таралуына қарамастан, көп жағдайда диагностикаланбайды, бұл емдеудің кешігуіне және оның тиімділігінің төмендеуіне әкеледі. Эпидемиологиялық зерттеулерге сәйкес, ересектер арасында мазасыз аяқ синдромының таралуы 5-10% аралығында, әйелдер мен егде жастағы адамдарда жоғары таралу байқалады. Мазасыз аяқ синдромының этиологиясы көп факторлы және генетикалық бейімділікті, нейрохимиялық теңгерімсіздікті, темір тапшылығын және гипотиреоз сияқты гормоналды бұзылуларды қамтиды. Тиісті диагностика және тиімді терапевтік емдеу осы механизмдерді жан-жақты түсінуге байланысты. Бұл мазасыз аяқ синдромын диагностикалауды жеңілдететін және емдеу стратегияларын оңтайландыратын биохимиялық маркерлерді зерттеуді қажет етеді. Олардың ішінде қалқанша безді ынталандыратын гормон мен интерлейкин-6 аурумен байланысты патологиялық процестердің ықтимал көрсеткіштері ретінде анықталды. Осы биохимиялық маркерлерді бағалау аурудың ағымын жақсы бақылауға мүмкіндік беретін емдеудің жеке тәсіліне ықпал етуі мүмкін. Мазасыз аяқ синдромын емдеудің заманауи әдістеріне фармакологиялық және дәрілік емес араласулар жатады. Симптомдарды жеңілдету үшін көптеген дәрі-дәрмектер тағайындалады, соның ішінде допамин агонистері, құрысуға қарсы препараттар және темір препараттары. Дәрілік терапиядан басқа, тұрақты физикалық белсенділік және өмір салтын өзгерту сияқты дәрілік емес араласулар пациенттерге айтарлықтай пайда әкелетіні дәлелденді. Нейрохимиялық, биохимиялық және гормоналды бұзылуларды ескеретін пәнаралық тәсіл симптомдарды жақсырақ бақылауға қол жеткізеді, ұйқы сапасын жақсарту және осы бұзылумен байланысты психологиялық жүктемені азайту үшін қажет. Бұл тұрғыда ерте диагностиканың және жеке емдеу стратегияларын әзірлеудің маңыздылығын асыра бағалау қиын, өйткені олар мазасыз аяқ синдромынан зардап шегетін адамдардың өмір сүру сапасын айтарлықтай жақсарта алады.Синдром беспокойных ног - распространенное нервно-психическое расстройство, оказывающее значительное влияние на качество жизни пациентов, характеризующееся непреодолимым желанием двигать нижними конечностями, особенно в периоды покоя и ночью. Это состояние связано с неприятными ощущениями в ногах, которые часто приводят к хроническим нарушениям сна, таким как трудности с засыпанием и продолжительным пребыванием во сне. Следовательно, люди, страдающие этим расстройством, часто испытывают дневную усталость, когнитивные нарушения и повышенный риск развития тревожных и депрессивных расстройств. Несмотря на свою высокую распространенность, это заболевание по-прежнему недостаточно диагностируется, что приводит к задержке лечения и снижению его эффективности. Согласно эпидемиологическим исследованиям, распространенность синдрома беспокойных ног среди взрослого населения колеблется в пределах 5-10%, причем более высокая распространенность наблюдается среди женщин и пожилых людей. Этиология синдрома беспокойных ног многофакторна и включает генетическую предрасположенность, нейрохимический дисбаланс, дефицит железа и гормональные нарушения, такие как гипотиреоз. Адекватная диагностика и эффективное терапевтическое лечение зависят от всестороннего понимания этих механизмов. Это требует изучения биохимических маркеров, которые могут облегчить диагностику синдрома беспокойных ног и оптимизировать стратегии лечения. Среди них тиреотропный гормон и интерлейкин-6 были определены как потенциальные индикаторы патологических процессов, связанных с этим заболеванием. Оценка этих биохимических маркеров может способствовать более индивидуальному подходу к лечению, что позволит лучше контролировать течение заболевания. Современные методы лечения синдрома беспокойных ног включают фармакологические и немедикаментозные вмешательства. Для облегчения симптомов часто назначают целый ряд лекарственных препаратов, включая агонисты дофамина, противосудорожные препараты и препараты железа. В дополнение к медикаментозной терапии было доказано, что немедикаментозные вмешательства, такие как регулярная физическая активность и изменение образа жизни, приносят значительную пользу пациентам. Междисциплинарный подход, учитывающий нейрохимические, биохимические и гормональные нарушения, необходим для достижения лучшего контроля над симптомами, улучшения качества сна и снижения психологической нагрузки, связанной с этим расстройством. В этом контексте важность ранней диагностики и разработки индивидуальных стратегий лечения трудно переоценить, поскольку они могут значительно улучшить качество жизни людей, страдающих синдромом беспокойных ног.Restless legs syndrome (RLS) is a prevalent neuropsychiatric disorder that has a considerable impact on patients' quality of life, characterised by an irresistible urge to move the lower extremities, particularly during restful periods and at night. This condition is associated with unpleasant sensations in the legs, which often result in chronic sleep disturbances, such as difficulty in falling asleep and staying asleep. Consequently, individuals suffering from this disorder frequently experience daytime fatigue, cognitive impairments, and an increased risk of developing anxiety and depressive disorders. Despite its high prevalence, the disorder remains underdiagnosed, leading to delays in the initiation of appropriate treatment and the management of symptoms.According to epidemiological studies, the prevalence of restless legs syndrome ranges from 5-10% among the adult population, with a higher prevalence observed among women and elderly individuals.The etiology of restless legs syndrome is multifactorial, involving genetic predisposition, neurochemical imbalances, iron deficiency, and hormonal dysfunctions, such as hypothyroidism. Adequate diagnosis and effective therapeutic management are contingent on a comprehensive understanding of these mechanisms. This necessitates the exploration of biochemical markers that may facilitate restless legs syndrome diagnosis and optimize treatment strategies. Among these, thyroid-stimulating hormone, hypoxia-inducible factor-1, and interleukin-6 have been identified as potential indicators of pathological processes associated with the disorder.The evaluation of these biochemical markers may contribute to a more individualized approach to treatment, enabling better disease management. The current treatment options for restless legs syndrome include pharmacological and non-pharmacological interventions. A range of pharmaceuticals, including dopamine agonists, anticonvulsants, and iron supplements, are frequently prescribed with the aim of alleviating symptoms. In addition to drug therapy, non-drug interventions, such as regular physical activity and lifestyle modifications, have been shown to be of significant benefit to patients. A multidisciplinary approach that takes into account neurochemical, biochemical, and hormonal disturbances is essential for achieving better control of symptoms, improving sleep quality, and reducing the psychological burden associated with this disorder. The importance of early diagnosis and the development of personalised treatment strategies cannot be overstated in this context, as they have the potential to significantly enhance the quality of life for individuals affected by restless legs syndrome
Genetic determinants of vitamin D metabolism disorders in metabolic syndrome
Get PDFMetabolic syndrome is a complex combination of metabolic changes, including insulin resistance, and dyslipidemia, that can lead to various chronic diseases. Vitamin D has been identified as a crucial regulator of metabolic processes, and its deficiency is frequently observed in patients with metabolic syndrome. The genetic determinants that affect vitamin D metabolism represent a crucial aspect that necessitates further in-depth study. The present study investigates the impact of diverse genetic polymorphisms associated with vitamin D metabolism on serum vitamin D levels and their correlation with the components of metabolic syndrome. A particular focus is placed on genes implicated in vitamin D synthesis, transport, and activation and their interaction with other factors such as diet and climatic conditions. The study of genetic factors affecting vitamin D metabolism may facilitate the development of individualized approaches to the prevention and treatment of metabolic syndrome, as well as enhance the understanding of the mechanisms of its pathogenesis.Метаболикалық синдром-бұл әртүрлі созылмалы ауруларға әкелуі мүмкін инсулинге төзімділік пен дислипидемияны қоса, метаболикалық өзгерістердің күрделі комбинациясы. Д витамині метаболикалық процестердің маңызды реттеушісі ретінде анықталды және оның жетіспеушілігі метаболикалық синдромы бар науқастарда жиі байқалады. Д витаминінің метаболизміне әсер ететін генетикалық детерминанттар әрі қарай терең зерттеуді қажет ететін маңызды аспект болып табылады. Бұл зерттеу D дәрумені алмасуымен байланысты әртүрлі генетикалық полиморфизмдердің сарысудағы D дәрумені деңгейіне әсерін және олардың метаболикалық синдром компоненттерімен байланысын зерттейді. Д витаминінің синтезіне, тасымалдануына және белсендірілуіне, сондай-ақ олардың диета және қоршаған орта сияқты басқа факторлармен өзара әрекеттесуіне қатысатын гендерге ерекше назар аударылады. Д витаминінің метаболизміне әсер ететін генетикалық факторларды зерттеу метаболикалық синдромның алдын алу мен емдеуге жекелендірілген медицинаның дамуына ықпал етуі мүмкін, сонымен қатар оның патогенезінің механизмдерін түсінуді күшейтуі мүмкін.
Метаболический синдром представляет собой сложное сочетание метаболических изменений, включая инсулинорезистентность и дислипидемию, которые могут приводить к различным хроническим заболеваниям. Витамин D был определен как важнейший регулятор метаболических процессов, и его дефицит часто наблюдается у пациентов с метаболическим синдромом. Генетические детерминанты, влияющие на метаболизм витамина D, представляют собой важный аспект, требующий дальнейшего углубленного изучения. В настоящем исследовании изучается влияние различных генетических полиморфизмов, связанных с метаболизмом витамина D, на уровень витамина D в сыворотке крови и его корреляцию с компонентами метаболического синдрома. Особое внимание уделено генам, участвующим в синтезе, транспорте и активации витамина D, а также их взаимодействию с другими факторами, такими как диета и климатические условия. Изучение генетических факторов, влияющих на метаболизм витамина D, может способствовать разработке индивидуализированных подходов к профилактике и лечению метаболического синдрома, а также углубить понимание механизмов его патогенеза.Metabolic syndrome is a complex combination of metabolic changes, including insulin resistance, and dyslipidemia, that can lead to various chronic diseases. Vitamin D has been identified as a crucial regulator of metabolic processes, and its deficiency is frequently observed in patients with metabolic syndrome. The genetic determinants that affect vitamin D metabolism represent a crucial aspect that necessitates further in-depth study. The present study investigates the impact of diverse genetic polymorphisms associated with vitamin D metabolism on serum vitamin D levels and their correlation with the components of metabolic syndrome. A particular focus is placed on genes implicated in vitamin D synthesis, transport, and activation and their interaction with other factors such as diet and climatic conditions. The study of genetic factors affecting vitamin D metabolism may facilitate the development of individualized approaches to the prevention and treatment of metabolic syndrome, as well as enhance the understanding of the mechanisms of its pathogenesis
İngilizce, Almanca ve Kazakça deyimsel karşılaştırmaların karşılaştırmalı çalışması
No full textThis study explores English, German, and Kazakh similes, focusing on their linguistic structures, cultural significance, and communicative functions. Similes are a fascinating aspect of language that adds depth and color to communication. They are unique expressions that combine familiar elements in unexpected ways, often drawing on cultural references and linguistic creativity. In this article, we will consider similes' lexical and semantic features in three diverse languages: English, German, and Kazakh. By examining how these languages utilize similes for various purposes, we can gain insight into the nuances of their respective cultures and linguistic structures. The comparison of similes across these languages will not only highlight similarities and differences but also shed light on the rich tapestry of expressions that exist within each language. Through this exploration, we aim to deepen our understanding of how language shapes perception and thought, showcasing the beauty and complexity of similes in English, German, and Kazakh. Analyzing and comparing the structural and semantic systems of similes in different English, German, and Kazakh languages in terms of their genetic and typological structure in this matter, determines the unique features of each language.Бұл зерттеу ағылшын, неміс және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық теңеулерді зерттей отырып, олардың тілдік құрылымдарына, мәдени мәні мен коммуникативті қызметіне басым назар аударады. Фразеологиялық теңеулер – тілдің қарым-қатынасына тереңдік пен бояу қосатын тартымды қыры. Олар, әдетте, мәдени сілтемелер мен тілдік шығармашылыққа сүйене отырып, таныс элементтерді күтпеген тәсілдермен біріктіретін бірегей өрнектер. Бұл мақалада біз үш түрлі тілдегі: ағылшын, неміс және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық теңеулердің лексикалық және семантикалық ерекшеліктерін қарастырамыз. Бұл тілдердің теңеулерді әртүрлі мақсаттарда қалай қолданатынын зерттей отырып, олардың тиісті мәдениеттері мен тілдік құрылымдарының нюанстары туралы түсінік қалыптастыра аламыз. Бұл тілдердегі фразеологиялық теңеулерді салыстыру ұқсастықтар мен айырмашылықтарды ашып қана қоймай, әр тілде кездесетін өрнектердің бай палитрасының мәнін аша түседі. Бұл зерттеу арқылы авторлар ағылшын, неміс және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық теңеулердің сұлулығы мен күрделілігін көрсете отырып, тілдің қабылдау мен ойлауды қалай қалыптастыратынын түсінуді тереңдетуді мақсат етеді. Аталған мәселедегі генетикалық және типологиялық құрылымы жағынан әр тұрлі ағылшын, неміс және қазақ тілдеріндегі теңеулердің, құрылымдық және мағыналық жүйелерін талдап, салғастыра зерттеу, әр тілдің өзіне ғана тән ерекшеліктерін айқындайды.В этом исследовании изучаются фразеологические сравнения в английском, немецком и казахском языках, уделяется особое внимание их языковым структурам, культурному значению и коммуникативным функциям. Фразеологические сравнения — это интересный аспект языка, который добавляет глубину и красочность общению. Это уникальные выражения, которые сочетают знакомые элементы неожиданным образом, часто опираясь на культурные ссылки и лингвистическое творчество. В этой статье рассмотрены лексические и семантические особенности фразеологических сравнений в трех разных языках: английском, немецком и казахском. Изучая, как эти языки используют сравнения для различных целей, можно получить представление о нюансах соответствующих им культур и языковых структур. Сопоставление фразеологических сравнений в этих языках не только выявит сходства и различия, но и прольет свет на богатую палитру выражений, существующих в каждом языке. В ходе этого исследования авторы стремятся углубить понимание того, как язык формирует восприятие и мышление, демонстрируя красоту и сложность фразеологических сравнений в английском, немецком и казахском языках. Анализ и сопоставление структурных и семантических систем сравнений в английском, немецком и казахском языках, имеющих различную генетическую и типологическую структуру, выявляют уникальные особенности каждого языка.İngilizce, Almanca ve Kazakça dillerindeki deyimsel karşılaştırmaları inceleyen bu çalışma, dil yapılarına, kültürel önemlerine ve iletişimsel faaliyetlerine öncelik vermektedir. Deyimsel karşılaştırmalar, dilin iletişime derinlik ve renk katan çekici bir yönüdür. Bunlar genellikle tanıdık unsurları beklenmedik şekillerde birleştiren, kültürel referanslara ve dilsel yaratıcılığa dayanan benzersiz ifadelerdir. Bu yazıda, deyimsel karşılaştırmaların sözcüksel ve anlamsal özelliklerini üç farklı dilde ele alacağız: ingilizce, Almanca ve Kazakça. Bu dillerin karşılaştırmaları farklı amaçlar için nasıl kullandıklarını inceleyerek, kendi kültürlerinin ve dil yapılarının nüansları hakkında bir fikir oluşturabiliriz. Bu dillerdeki deyimsel karşılaştırmaların karşılaştırılması sadece benzerlikleri ve farklılıkları ortaya çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda her dilde bulunan zengin ifade paletinin özünü de ortaya çıkarır. Bu araştırmada, ingilizce, Almanca ve Kazakça'da deyimsel karşılaştırmaların güzelliğini ve karmaşıklığını göstererek dilin algı ve düşünceyi nasıl şekillendirdiğinin anlaşılmasını derinleştirmeyi amaçlıyoruz. Bu konuda farklı genetik ve tipolojik yapılara sahip ingilizce, Almanca ve Kazakça'daki yapısal ve anlamsal karşılaştırma sistemlerinin analizi ve karşılaştırılması, her dilin benzersiz özelliklerini ortaya koymaktadır
STEM EĞİTİMİNE DAYALI» ATOM FİZİĞİ "DERSİNİN ÖĞRETİMİNİN ETKİNLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI
No full textAlthough the traditional teaching of the course “Atomic Physics” in the educational system is theoretically taught in depth, practical application may be insufficient. By applying the STEM methodology (Science, Technology, Engineering, and Mathematics) when teaching the course “Atomic Physics”, students become more effective in mastering the subject, learn to apply theories in practice and real-life situations. STEM-based learning is very relevant because this methodology, students can gain a deeper understanding of atomic and subatomic processes. The purpose of this research is to analyze the methods of teaching the course “Atomic Physics” based on STEM education and to determine its effectiveness in developing the research abilities of students. In addition, it aims to identify the impact of atomic physics on improving the quality of STEM-based education. The literature review used the PRISMA method and the meta-analysis method to determine the effectiveness and reliability of the reviewed literature. To determine the students’ attitudes toward STEM-based learning education in the course “Atomic Physics”, a survey of university students was conducted. The mathematical and statistical analysis method was used to analyze the survey results. Hypothesis testing was carried out using G*Power software. Teaching the course “Atomic Physics” based on STEM education has enhanced the students’ interest in this course. It was noted that students effectively developed creative thinking and research abilities.Білім беру жүйесінде «Атом физикасы» курсын дәстүрлі түрде оқыту теориялық түрде терең оқытылса да, тәжірибе жүзінде қолданылуы жеткіліксіз болуы мүмкін. Білім алушылардың «Атом физикасы» курсын оқытуда STEM (ғылым, технология, инженерия және математика) әдістемесін қолдану арқылы курсты меңгеру тиімділігі артып, теорияларды тәжірибе жүзінде қолданып, нақты өмірде пайдалануды үйренеді. STEM негізінде оқыту өте өзекті, себебі бұл әдістеме арқылы білім алушылар атомдық және субатомдық процестерді тереңірек түсіне алады. Бұл зерттеу жұмысының мақсаты – «Атом физикасы» курсын STEM білім беру негізінде оқыту әдістерін талдау және білім алушылардың зерттеушілік қабілеттерін дамытудағы тиімділігін анықтау. Сонымен қатар, атом физикасын STEM білім беру негізінде оқыту білімінің сапасын арттырудағы әсерін анықтау. Әдеби шолуға PRISMA әдісі және әдебиеттердің нәтижелерінің тиімділігі мен сенімділігін анықтау үшін метаталдау әдісі қолданылды. Білім алушылардың «Атом физикасы» курсы бойынша STEM білім беру негізінде оқыту туралы көзқарасын анықтау үшін, жоғары оқу орнындағы білім алушыларынан сауалнама алынды. Сауалнама нәтижесіне математикалық-статистикалық талдау әдісі қолданылды. Гипотезаны тексеру G*Power бағдарламалық құралы арқылы жүзеге асырылды. STEM білім беру негізінде «Атом физикасы» курсын оқыту білім алушылардың осы курсқа деген қызығушылығы артты. Білім алушылардың креативті ойлау қабілеті және зерттеушілік қабілеттері тиімді түрде дамығаны байқалды.Хотя традиционное преподавание курса «атомная физика» в системе образования теоретически преподается глубоко, практического применения может быть недостаточно. Применяя методологию STEM (наука, технология, инженерия и математика) при преподавании курса «Атомная физика», обучающиеся становятся более эффективными в освоении курса, учатся применять теорию на практике и в реальной жизни. Обучение на основе STEM очень актуально, потому что с помощью этой методологии учащиеся могут глубже понять атомные и субатомные процессы. Целью данной исследовательской работы является анализ методов обучения курсу «Атомная физика» на основе STEM-образования и определение эффективности в развитии исследовательских способностей обучающихся. Также определение влияния обучения атомной физики на основе STEM на повышение качества преподавания. В литературном обзоре для определения эффективности и достоверности результатов источников использовались метод PRISMA и метод метаанализа. Для выявления отношения обучающихся к обучению на основе STEM-образования по курсу «Атомная физика» было проведено анкетирование среди обучающихся вузов. Применен метод математико-статистического анализа результатов опроса. Проверка гипотез проводилась с помощью программного обеспечения G*Power. Обучение курсу «Атомная физика» на базе STEM-образования повысило интерес обучающихся к данному курсу. Наблюдалось эффективное развитие творческого мышления и исследовательских способностей у обучающихся.Eğitim sisteminde atom fiziği dersinin geleneksel öğretimi teorik olarak derinlemesine öğretilse de pratik uygulama yeterli olmayabilir. Öğrencilere «atom fiziği» dersini öğretirken, STEM (bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik) tekniğini kullanarak kursa hakim olmanın etkinliği artar, teorileri pratikte ve gerçek hayatta uygulamayı öğrenirler. STEM tabanlı öğrenme çok önemlidir çünkü bu metodolojiyle öğrenciler atomik ve atom altı süreçleri daha derinlemesine anlayabilirler. Bu araştırma çalışmasının amacı, «atom fiziği» kursunu STEM eğitimine dayalı olarak öğretme yöntemlerini analiz etmek ve öğrencilerin araştırma yeteneklerinin geliştirilmesindeki etkinliği belirlemektir. Ayrıca, atom fiziğinin STEM eğitimine dayalı eğitimin kalitesini artırmadaki etkisini belirlemek. Literatür taraması, literatür sonuçlarının etkinliğini ve güvenilirliğini belirlemek için PRISMA yöntemini ve meta-analiz yöntemini kullandı. Öğrencilerin STEM eğitimine dayalı öğrenmeye karşı tutumlarını belirlemek için «atom fiziği» dersinde öğrenci üniversitelerle ilgili bir anket yapılmıştır. Anket sonuçlarının matematiksel ve istatistiksel analiz yöntemi uygulanmıştır. Hipotez testi, G * Power yazılımı kullanılarak yapıldı. «Atom fiziği» kursunu STEM eğitimine dayalı olarak öğretmek, öğrencilerin bu kursa olan ilgisini artırdı. Öğrencilerin yaratıcı düşünme ve araştırma yeteneklerini etkili bir şekilde geliştirdikleri görülmüştür
çocuk prozası, ahlaki değerler, eğitim, karakter, etik.
No full textChildren’s literature is a life guide that shapes the younger generation and educates them in morality. Therefore, it is evident that works of moral and ethical content in children’s prose are of great importance. The works published in the 1970s and 1980s are notable for their sharp focus on moral issues and the deepening of the characters’ inner worlds. This article comprehensively analyzes the artistic portrayal and educational value of moral and ethical values in Kazakh children’s literature of the 1970s and 1980s. Through the works of prominent writers Qarzhaubai Omaruly and Tynymbai Nurmagambetov, the article explores themes such as family relationships, moral understanding between children and adults, love for one’s homeland, respect for parents, and kindness. The literary analysis highlights the characters’ inner world, psychological traits, and artistic methods rooted in national identity. The article emphasizes the need to develop a child’s worldview, shape their character, and instill national mentality through literature. Furthermore, it addresses the necessity of promoting morality and national education in the era of globalization and digital technologies, and discusses the development of children’s literature in new formats. Children’s literature is portrayed not only as a tool of aesthetic education but also as a medium that preserves spiritual and cultural codes and noble human values, ensuring the continuity of generations. The study also presents suggestions regarding the future development of modern children’s literature and emphasizes the need for innovative directions.Балалар әдебиеті – жас буынды қалыптастыратын, оларды адамгершілікке тәрбиелейтін өмір оқулығы. Сондықтан да балалар прозасындағы адамгершілік-этикалық мазмұндағы шығармалардың маңызды екені анық. Жетпіс-сексенінші жылдардағы жарық көрген шығармалар адамгершілік-моральдық мәселелерінің өткірлігімен, кейіпкерлер жандүниесінің тереңдей түсуімен танылады. Осы тұрғыда дайындалған бұл мақалада жетпісінші-сексенінші жылдардағы қазақ балалар әдебиетіндегі адамгершілік-этикалық құндылықтардың көркемдік бейнеленуі мен тәрбиелік маңызы жан-жақты талданады. Мақалада белгілі жазушылар Қаржаубай Омарұлы мен Тынымбай Нұрмағанбетов шығармалары арқылы балалар прозасындағы отбасылық қарым-қатынас, бала мен ересектер арасындағы моральдық түсініктер, туған жерге сүйіспеншілік, ата-анаға құрмет, мейірімділік сияқты тәрбиелік элементтер мысалдарымен ашылады. Әдеби талдауда кейіпкерлердің ішкі жан дүниесі, психологиялық ерекшеліктері, ұлттық болмысқа сай қалыптасқан көркемдік тәсілдер арқылы көрсетіледі. Мақалада әдебиет арқылы баланың дүниетанымын дамыту, мінез-құлқын қалыптастыру, ұлттық менталитетті сіңіру қажеттілігі баса айтылады. Сонымен қатар, жаһандану мен цифрлық технология дәуірінде балалар әдебиетінің жаңа форматта дамуы, ұлттық тәрбие мен адамгершілікті дәріптеу қажеттілігі атап өтіледі. Балалар әдебиеті тек эстетикалық тәрбие құралы ғана емес, сонымен қатар рухани-мәдени кодтарды, адам бойындағы асыл қасиеттерді сақтаушы әрі ұрпақтар сабақтастығын қамтамасыз ететін мәдени құрал ретінде сипатталады. Зерттеуде қазіргі балалар әдебиетінің даму болашағына қатысты ұсыныстар айтылып, болашақта жаңаша бағытта дамуы керектігін де алға тартады.Детская литература является учебником жизни, формирующим подрастающее поколение и воспитывающим его в нравственности. Поэтому очевидно, что морально-этические вопросы в детской прозе важны. Произведения, опубликованные в семидесятые и восьмидесятые годы, отличаются остротой морально-этических вопросов и глубиной душ героев. В данной статье, подготовленной в этом контексте, всесторонне анализируется художественное представление и воспитательное значение морально-этических ценностей в казахской детской литературе семидесятых и восьмидесятых годов. Через произведения известных авторов Каржаубая Омарулы и Тынымбая Нурмаганбетова в детской прозе на примерах раскрываются такие воспитательные элементы, как семейные отношения, нравственные понятия между детьми и взрослыми, любовь к Родине, уважение к родителям, доброта. В литературном анализе художественными средствами показаны внутренний мир героев, психологические особенности, ценности, сформированные в соответствии с национальной идентичностью. В статье подчеркивается необходимость развития мировоззрения ребенка, формирования характера, привития национальных ценностей посредством литературы. Кроме того, в эпоху глобализации и цифровых технологий отмечается необходимость развития детской литературы в новом формате, пропаганды национального воспитания и нравственности. Детская литература описывается не только как средство эстетического воспитания, но и как культурный инструмент, сохраняющий духовные и культурные коды, благародный качество человека, обеспечивающий преемственность поколений. В исследовании даются рекомендации относительно дальнейшего развития современной детской литературы, а также подчеркивается необходимость ее развития в новых направлениях в будущем.Çocuk edebiyatı, genç nesilleri şekillendiren ve onları ahlaki değerlere eğiten bir hayat kitabıdır. Bu nedenle, çocuk edebiyatında ahlaki ve etik içeriğe sahip eserlerin önemi açıkça görülmektedir. 1970'ler ve 1980'lerde yayımlanan eserler, ahlaki ve etik sorunların keskinliğiyle ve karakterlerin iç dünyalarının derinleşmesiyle dikkat çeker. Bu makalede, 1970'ler ve 1980'ler dönemindeki Kazak çocuk edebiyatında ahlaki ve etik değerlerin sanatsal bir biçimde nasıl yansıtıldığı ve eğitsel önemi ayrıntılı olarak incelenmektedir.Makalede, tanınmış yazarlar Karjaubai Omaruly ve Tınymbay Nurmağanbetov'un eserleri üzerinden, çocuk edebiyatındaki aile içi ilişkiler, çocuk ve yetişkinler arasındaki ahlaki anlayışlar, vatan sevgisi, anne-babaya saygı ve merhamet gibi eğitsel unsurlar örneklerle açıklanmaktadır. Edebi analizde karakterlerin içsel dünyası, psikolojik özellikleri ve ulusal kimliğe uygun sanatsal yöntemler aracılığıyla gösterilmektedir. Makalede, edebiyatın çocukların dünya görüşünü geliştirmedeki, karakterlerini oluşturmadaki ve ulusal kültürü aşılamadaki gerekliliği vurgulanmaktadır. Ayrıca, küreselleşme ve dijital teknolojiler çağında çocuk edebiyatının yeni bir formatta gelişmesi, ulusal eğitimin ve ahlaki değerlerin teşvik edilmesinin gerekliliği üzerinde durulmaktadır. Çocuk edebiyatı sadece estetik bir eğitim aracı olmakla kalmayıp, aynı zamanda manevi ve kültürel kodları, insanın değerli niteliklerini koruyan ve nesiller arası sürekliliği sağlayan bir kültürel araç olarak tanımlanmaktadır. Araştırmada, günümüz çocuk edebiyatının gelişim geleceğiyle ilgili önerilerde bulunulmuş ve gelecekte yeni yönlere doğru evrilmesi gerektiği vurgulanmıştır
ASALETLE İLGİLİ BİR ORTAÇAĞ YAZILI ANITINDAKİ DİL BİRİMLERİNİN DİLBİLİMSEL KÜLTÜREL ÖZELLİKLERİ ("baytartu'l-Vazih" ve "Codex Cumanicus" yazılı anıtlarına dayanarak)
No full textIn this article, based on linguistic data, the linguistic features of lexemes associated with atbegi and the formation of the traditional art of horse breeding are considered. The way of life of nomads is closely associated with horses, so it is natural that their language often contains linguistic units associated with horse riding. The study analyzes the features of the use of lexical units related to horse breeding. The traditional understanding of horse riding in the written monument «Baytartu'l-Vazih», as well as the linguocultural nature of words associated with horse riding in the monument «Codex Cumanicus» are disclosed in detail. The basis for the formation of the traditional art of horse breeding is determined by the language of written sources. A linguistic analysis of written monuments written in the medieval Kipchak languages is carried out. The article defines the meaning of lexemes related to the art of horse breeding and determines their connection with today's Kazakh language. Lexical analysis of the language of written monuments written in the Kipchak language is one of the most important issues determining the historical development of the Kazakh language today.As a result of the study, it was found that the words and phrases related to the name found in the manuscripts are closely related to the Atbeg tradition of the Kazakh people, revealing their cultural and historical significance. The article systematically analyzes the role of traditional equestrian art as a cultural heritage, the special place of the horse in the life of the Kazakhs and its expression in the language from the point of view of linguoculturology. This study examines the relationship of lexical units used in the written monuments «Baitartul-Vazih» and «Codex Kumanikus» with the modern Kazakh language. By studying the linguistic features of the monument, the influence of ancient word usage on the modern language, the level of their preservation and place in the lexical system of the modern Kazakh language are analyzed. As a result of the study, the historical continuity and laws of language development are determined.Мақалада ортағасырлық мәмлүк-қыпшақ тілінде жазылған «Байтарту'л-Вазих» және қыпшақ тілінде жазылған «Кодекс Куманикус» жазба ескерткіштерінде кездесетін дәстүрлі атбегілік өнерге қатысты тілдік деректер лингвистикалық тұрғыдан қарастырылады. Сәйгүлігін сайлап, тарланын таңдап мінген түркілер өз танымдары мен талғамдарын осы жануармен тікелей байланыстырған. Сондықтан да халқымыздың дүниетанымында жылқыға қатысты ерекше философиялық және мәдени жүйе қалыптасқан. Ата-бабамыз аттың сынын жақсы білген және күтімін де терең меңгерген. Осыған қатысты жинақталған ілімін жазба ескерткіштерінде сипаттап, ұрпақтан-ұрпаққа мұра етіп қалдырған. Осындай еңбектердің қайнар көзі ортағасырлық қыпшақ және мәмлүк-қыпшақ тілдерінде жазылған мұралар екені анық. Мақалада ескерткіштер тіліндегі атбегілікке қатысты ұғымдар анықталып, дәстүрлі өнердің мәдени мұра ретіндегі рөлі, аттың қазақ өміріндегі орны мен оның тілдегі көрінісі лингвомәдениеттану тұрғысынан жүйелі түрде талданады.Зерттеу барысында ортағасырлық «Байтарту'л-Вазих» және «Кодекс Куманикус» жазба ескерткіштеріндегі атбегілік өнерге қатысты тілдік бірліктер фонетикалық, лексикалық тұрғыдан ажыратылып, олардың лингвомәдени сипаты тереңірек ашылады. Нәтижесінде ортағасырлық ескерткіштер тіліндегі сөздік қолданыстардың қазіргі қазақ тіліне әсері, олардың сақталу деңгейі, айырмашылықтары, қазіргі қазақ тілінің лексикалық жүйесіндегі орны қарастырылады. Жалпы ортағасырлық жазба ескерткіштер тіліндегі атбегілік өнерге қатысты тілдік бірліктердің ерекшеліктерін зерттеу арқылы тілдің тарихи сабақтастығы мен даму заңдылықтары айқындалады.В данной статье на основе лингвистических данных рассматриваются лингвистические особенности лексем, связанных с коневодством и формированием традиционного искусства коневодства. Образ жизни кочевников тесно связан с лошадью, поэтому закономерно, что в их языке нередки появления языковых единиц, связанных с верховой ездой. В ходе исследования анализируются особенности употребления лексических единиц, относящихся к коневодству. Подробно раскрыты традиционное понимание верховой езды в письменном памятнике «Байтарту'л-Вазих», а также лингвокультурная природа слов, связанных с верховой ездой, в памятнике «Кодекс Куманикус». Основа формирования традиционного искусства коневодству определяется языком письменных источников. Проведен лингвистический анализ письменных памятников, написанных на средневековых кыпчакских языках. В статье определяется значение лексем, относящихся к искусству коневодства, и определяется их связь с сегодняшним казахским языком.В результате исследования установлено, что слова и словосочетания, относящиеся к коневодству встречающиеся в рукописях, тесно связаны с традицией коневодства казахского народа, раскрывается их культурно-историческое значение. В статье с точки зрения лингвокультурологии систематически анализируются роль традиционного конного искусства как культурного наследия, особое место коня в быту казахского народа и его выражение в языке. В данном исследовании рассматривается связь лексических единиц, используемых в письменных памятниках «Байтартул-Вазих» и «Кодекс Куманикус» с современным казахским языком. Путем изучения языковых особенностей памятника анализируются влияние древних словоупотреблений на современный язык, уровень их сохранности и место в лексической системе современного казахского языка. В результате исследования определены историческая преемственность и законы развития языка.Bu makalede, ortaçağ Memlük-Kıpçak dilinde yazılmış olan «Baytartu'l-Vazih» ve Kıpçak dilinde yazılmış «Kodeks Kumanikus» yazılı eserlerinde yer alan geleneksel at terbiyeciliği sanatına ilişkin dilsel veriler dilbilimsel açıdan incelenmiştir. Türkler, seleksiyonla kendi atlarını seçip binmekle kalmayıp, bu hayvanla doğrudan bağlantılı olarak bilgi ve zevklerini ifade etmişlerdir. Bu nedenle at, halkımızın dünya görüşünde özel bir felsefi ve kültürel sisteme sahip olmuştur. Atalarımız atın değerini iyi bilmiş, bakımını da derinlemesine öğrenmişlerdir. Bu konuda birikmiş bilgilerini yazılı eserlerde tanımlayarak nesilden nesile miras bırakmışlardır. Bu tür eserlerin kaynağının ise ortaçağ Kıpçak ve Memlük-Kıpçak dillerinde yazılmış miraslar olduğu açıktır.Makalede eserlerde geçen at terbiyeciliğiyle ilgili kavramlar tanımlanmış, geleneksel sanatın kültürel miras olarak rolü, atın Kazak yaşamındaki yeri ve dildeki yansımaları linguokültüroloji açısından sistematik olarak analiz edilmiştir.Araştırma kapsamında, ortaçağ «Baytartu'l-Vazih» ve «Kodeks Kumanikus» yazılı eserlerindeki at terbiyeciliği sanatına dair dil birimleri fonetik ve leksikal açıdan ayrıştırılmış, bunların linguokültürel özellikleri derinlemesine ortaya konmuştur. Sonuç olarak, ortaçağ eserlerindeki sözlük kullanımlarının günümüz Kazakçasına etkisi, korunma düzeyi, farklılıkları ve günümüz Kazakçasının leksikal sistemindeki yeri ele alınmıştır. Genel olarak, ortaçağ yazılı eserlerindeki at terbiyeciliği ile ilgili dilsel birimlerin özelliklerinin araştırılmasıyla dilin tarihsel sürekliliği ve gelişim yasaları ortaya konmuştur
SÖZLÜKBİLİMSEL SİSTEM: EĞİTİM SÖZLÜKLERİ OLUŞTURMANIN TÜRLERİ VE YÖNTEMLERİ
No full textContemporary methodology in language education not only addresses the development of instructional-methodological complexes for language teaching but also raises concerns about the issue of compiling educational dictionaries. An educational dictionary is a lexicographical work that serves as a tool for linguistic communication and discourse, and its significance is particularly pronounced in the context of teaching Kazakh as a related language. Educational dictionaries play a crucial role in expanding the learner’s vocabulary, facilitating the accurate acquisition of grammatical structures, and fostering communicative competence, thereby enabling learners to engage fluently in the target language environment.This article explores the various types of educational dictionaries, the fundamental principles underlying their construction, and the scientific-methodological frameworks that guide their creation. It also presents methodological approaches aimed at developing intercultural competence in learners of Kazakh as a related language, with a comparative analysis of four Turkic languages (Kazakh, Kyrgyz, Turkish, and Uzbek). These approaches are particularly evident in the associative educational dictionary for language instruction. The thematic structure of the educational dictionary, which integrates country-specific and cultural information, is designed to promote learners’ understanding of the cultural similarities and differences across Turkic-speaking nations. The ultimate objective is to facilitate the acquisition of linguistic materials through cognitive-pragmatic and comparative-contrastive methods.Бүгінде әдістеме ғылымы тілді үйрету мақсатында оқу-әдістемелік кешендер жасау мәселесімен айналысып қана қоймай, сонымен бірге оқу сөздіктерін жасау мәселесін де көтеріп отыр. Оқу сөздігі – тілдік қатынас және тілдесім құралы ретінде пайдаланылатын лексикографиялық туынды, сондықтан да қазақ тілін туыс тіл ретінде оқытуда оқу сөздіктерінің алатын орны ерекше. Оқу сөздіктері тіл үйренушінің сөздік қорын кеңейтуге, грамматикалық құрылымдарды дұрыс меңгеруіне және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыра отырып, тілдік ортада еркін сөйлеуіне ықпал етеді.Мақалада оқу сөздіктерінің түрлері мен оларды құрастырудың негізгі қағидалары қарастырылып, оқу сөздігін жасауда басшылыққа алынатын ғылыми-әдістемелік ұстанымдар ұсынылады. Қазақ тілін туыс тіл ретінде оқыту барысында тіл үйренушінің мәдениетаралық құзыреттілігін қалыптастыруға бағытталған әдістемелік тәсілдер туыс төрт тілде (қазақ, қырғыз, түрік, өзбек) салыстырыла сипатталады. Бұл тәсілдер тіл үйретімдік ассоциативтік оқу сөздігінде айрықша көрініс тапқан. Оқу сөздігінің құрылымындағы тақырыптар елтанымдық және мәдениеттанымдық ақпарат көздері болғандықтан, тіл үйренушілерді түркітілдес елдердің мәдениетіндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды түсініп қабылдауға дағдыландыру, тілдік материалдарды когнитивтік-прагматикалық және салыстырмалы-салғастырмалы әдістер арқылы меңгерту мақсаттары көзделеді.Сегодня методологическая наука занимается не только созданием учебно-методических комплексов для обучения языку, но и поднимает вопрос создания учебных словарей. Учебный словарь – лексикографическое производное, используемое как средство общения и языковое общение, поэтому особое место в обучении казахскому языку как родственному языку занимают учебные словари. Учебные словари способствуют расширению словарного запаса, правильному владению грамматическими структурами и свободной речи в языковой среде, формируя коммуникативные навыки.В статье рассматриваются виды учебных словарей и основные принципы их составления, предлагаются научно-методические подходы к разработке учебного словаря. Методические подходы, направленные на формирование межкультурной компетентности изучающего язык в процессе обучения казахскому языку как родственному, характеризуются сопоставлением на четырех языках (казахском, кыргызском, турецком, узбекском). Эти подходы нашли особое отражение в языковом ассоциативном учебном словаре. Поскольку темы в структуре учебного словаря являются источниками страноведческой и культурно-познавательной информации, предусматриваются цели привития изучающим язык понимания и восприятия сходств и различий в культуре тюркоязычных стран, изучения языковых материалов через когнитивно-прагматические и сравнительно-сопоставительные методы.Günümüzde yöntem bilimi yalnızca dil öğretimi amacıyla eğitim-öğretim materyalleri hazırlamakla kalmayıp, aynı zamanda öğretim sözlüklerinin oluşturulması konusunu da gündeme getirmektedir. Öğretim sözlüğü, dilsel iletişim ve konuşma aracı olarak kullanılan leksikografik bir ürün olup, bu nedenle Kazakçanın akraba dil olarak öğretiminde öğretim sözlüklerinin önemi büyüktür. Öğretim sözlükleri, dil öğrenicisinin kelime dağarcığını genişletmeye, dilin gramer yapısını doğru kavramasına ve iletişim becerilerini geliştirerek, doğal dil ortamında akıcı konuşmasına katkı sağlar.
Bu makalede öğretim sözlüklerinin türleri ve oluşturulma ilkeleri incelenmiş, sözlük hazırlamada temel alınması gereken bilimsel ve yöntemsel yaklaşımlar sunulmuştur. Kazakçanın akraba dil olarak öğretimi sürecinde dil öğrenicisinin kültürlerarası yeterliliğini geliştirmeye yönelik yöntemsel yaklaşımlar, dört akraba Türk dili (Kazakça, Kırgızca, Türkçe, Özbekçe) temelinde karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bu yaklaşımlar, dil öğretimine yönelik çağrışımsal öğretim sözlüğünde açıkça yansıtılmıştır. Sözlüğün yapısındaki temalar, kültürel ve ülke bilgisi içeriği taşıyan kaynaklara dayandığından, öğrenicilerin Türk dilli ülkelerin kültürlerindeki benzerlikleri ve farklılıkları kavrayabilmelerini sağlamak, dil materyallerini bilişsel-pragmatik ve karşılaştırmalı yöntemler aracılığıyla öğretmek hedeflenmektedir
Biyoteknoloji alanındaki öğrencilerin arama ve araştırma faaliyetlerini oluşturma yöntemi
No full textCurrently, universities consider the importance of training well-educated, highly qualified specialists, improving the level of knowledge, developing innovative methods integrated with knowledge of scientific and pedagogical direction, and introducing young people to creativity. Among them, the only system used as a method of teaching search and research skills in educational programs is the heuristic method. The methodology of forming the student's search and research skills using such actions as observation, experimentation, obtaining results, and summing up was developed by microclonal reproduction of the genus Tulipa. In the research work, positive results were achieved in the creative development of the student, performing laboratory, and independent work, together with the teacher.The level of students’ cognitive activity was assessed through an analysis of indicators from control and experimental groups before and after the intervention. Based on a comparative assessment of cognitive activity formation, it was found that, following the study, the number of students in the experimental group who fully mastered the course content and demonstrated a high level of understanding had significantly increased.Бүгінгі таңда ЖОО-да білімді, сапалы мамандарды даярлау, білім деңгейін арттыру, ғылыми-педагогикалық бағытта білімді ұштастыра отырып, инновациялық әдістерді дамыту, жастарды шығармашылыққа баулу маңыздылығы қарастырылған. Соның ішіндегі эвристикалық әдіс – ізденушілік-зерттеушілік дағдыны білім беру бағдарламаларында оқыту әдістемесі ретінде қолданылатын бірден-бір жүйе. Бақылау, тәжірибе жасау, нәтиже алып, қорытынды шығару секілді іс-әрекеттерді қолдана отырып білімгерді ізденіс-зерттеушілік дағдысын қалыптастыру әдістемесі Tulipa L. туысын микроклональды көбейту арқылы жасалған. Зерттеу жұмысында зертханалық, өзіндік жұмысты оқытушымен бірлескен түрде орындай отырып, білімгерлердің шығармашылық дамуында оң нәтижелерге қол жеткізгендігін байқауға болады.Білім алушылардың таным белсенділіктерін қалыптастырудың деңгейі бақылау және тәжірибелік топтың білімгерлерінен тәжірибеге дейінгі және тәжірибеден кейінгі көрсеткіштерін талдау арқылы анықталған. Сонымен бірге білім алушылардың таным белсенділік әрекеттерін қалыптастырудың салыстырмалы көрсеткішінде анықталғандай, тәжірибеден кейін таным әрекеттерін дамыту нәтижесінде, пәннің мазмұнын толық меңгеріп, жоғары деңгейді көрсеткен білім алушылардың саны эксперименттік топта артқандығы анықталған.В настоящее время в вузах рассматривается важность подготовки образованных, качественных специалистов, повышения уровня знаний, развития инновационных методов в сочетании с знаниями научно-педагогического направления, приобщения молодежи к творчеству. Среди них единственной системой, используемой в качестве методики обучения поисково-исследовательским навыкам в образовательных программах, является эвристический метод. Методика формирования поисково-исследовательских навыков обучающегося с использованием таких действий, как наблюдение, экспериментирование, получение результатов и подведение итогов разработана путем микроклонального размножения рода Tulipa. В рамках исследования были достигнуты положительные результаты в творческом развитии обучающегося при выполнении лабораторной, самостоятельной работы совместно с преподавателемУровень сформированности познавательной активности обучающихся определялся анализом показателей контрольной и экспериментальной групп обучающихся до и после эксперимента. Вместе с тем, как определено в сравнительном показателе формирования познавательной деятельности обучающихся, в результате их развития после проведения исследования установлено, что в экспериментальной группе увеличилось количество обучающихся, в полной мере усвоивших содержание дисциплины и показавших высокий уровень.Günümüzde yükseköğretim kurumlarında bilgili ve nitelikli uzmanlar yetiştirmek, eğitim düzeyini yükseltmek, bilimsel-pedagojik yaklaşımla bilgiyi harmanlayarak yenilikçi yöntemleri geliştirmek ve gençleri yaratıcılığa yönlendirmek büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, evristik yöntem – arayıcı-araştırıcı becerileri öğretim programlarında bir öğretim yöntemi olarak kullanmaya yönelik en etkili sistemlerden biridir. Gözlem yapma, deney gerçekleştirme, sonuç çıkarma ve değerlendirme сияқты etkinlikler aracılığıyla öğrencilerde araştırmacı-araştırıcı beceriler kazandırma yöntemi, Tulipa L. cinsini mikroklonal çoğaltу арқылы жүргізілген зерттеуге негізделген.
Araştırmada, laboratuvar çalışmaları ve bireysel etkinlikler öğretim üyeleriyle birlikte yürütілген, нәтижесінде öğrencilerin yaratıcılığında оң нәтижелерге қол жеткізілгені байқалды. Öğrencilerin bilişsel белсенділік деңгейі, deney öncesі және sonrası elde етілген деректер арқылы бақылау және deney топтарында салыстырмалы түрде талданды. Салыстырмалы нәтижелерге сәйкес, тәжірибеден кейін пән мазмұнын толық меңгеріп, танымдық әрекет деңгейі жоғарылаған студенттердің саны эксперименттік топта артқаны анықталды
THE ROLE OF SOCIAL MEDIA IN DEVELOPING INTERCULTURAL COMMUNICATIVE COMPETENCE (ICC) AMONG UNIVERSITY STUDENTS
Get PDFIn the modern era of global interconnectedness, social media platforms have a profound impact on how university students engage with cultural diversity and develop their intercultural communicative abilities. This research examines how students' understanding, perspectives, and skills – crucial for effective intercultural communication – are shaped by their daily interactions on social media platforms. Drawing on Byram's (1997) framework for intercultural communicative competence, the study explores how students perceive and interpret intercultural encounters on digital platforms such as Instagram, TikTok, Reddit, and language exchange apps.Twenty-four students, enrolled in international and multilingual programs in one local university in South Kazakhstan, participated in a semi-structured interview and maintained a reflective digital journal for six weeks, employing a high-quality research methodology. Through thematic analysis, four key themes emerged: (1) the impact of cultural perspectives outside the classroom, (2) the negotiation of identity and empathy in intercultural conversations, (3) the cultivation of critical cultural awareness through online discourse, and (4) obstacles such as stereotyping and miscommunication. The research suggests that social media fosters spontaneous and meaningful cross-cultural interactions, which contribute to the development of intercultural competence, particularly in terms of openness, curiosity, and critical thinking. Even seemingly, harmless actions, according to students commenting on posts, participating in online discussions, or joining virtual communities, offer a wealth of opportunities to learn about cultural norms, beliefs, and communication experiences.Research shows the benefits of incorporating digital multiculturalism into the education experience of learning a formal language. Promoting and developing global citizenship through international education, the study suggests that language teachers and educational institutions need to encourage students to think critically about social media and digital platforms.Жаһандық өзара байланыстың қазіргі дәуірінде әлеуметтік медиа платформалары университет студенттерінің мәдени әртүрлілікпен танысуына және олардың мәдениетаралық қарым-қатынас қабілеттерін дамытуға қатты әсер етеді. Бұл зерттеу тиімді мәдениетаралық қарым-қатынас үшін маңызды студенттердің түсінігі, перспективалары мен дағдылары олардың күнделікті әлеуметтік медиа өзара әрекеттесуінен қалай қалыптасатынын зерттейді. Байрам (1997) жасаған мәдениетаралық коммуникативті құзыреттілік тұжырымдамасына сүйене отырып, зерттеу студенттердің Instagram, TikTok, Reddit және тіл алмасу қосымшалары сияқты цифрлық платформалардағы мәдениетаралық өзара әрекеттесуді қалай қабылдайтынын және түсіндіретінін зерттейді.Қазақстанның оңтүстігінде орналасқан оқу орнында халықаралық және көптілді бағдарламалар бойынша оқитын жиырма төрт студент жартылай құрылымды сұхбатқа қатысып, алты апта бойы жоғары сапалы зерттеу әдістемесін қолдана отырып, рефлексивті цифрлық журнал жүргізді. Тақырыптық талдау төрт негізгі тақырыпты анықтады: (1) сыныптан тыс мәдени перспективалардың әсері, (2) мәдениетаралық әңгімелердегі сәйкестілік пен эмпатияны талқылау, (3) онлайн дискурс арқылы сыни мәдени хабардарлықты дамыту және (4) стереотиптер мен түсінбеушілік сияқты кедергілер. Зерттеу көрсеткендей, әлеуметтік медиа мәдениетаралық құзыреттіліктің дамуына ықпал ететін стихиялы және мағыналы мәдениетаралық өзара әрекеттесуге ықпал етеді, әсіресе ашықтық, қызығушылық және сыни ойлау тұрғысынан.. Студенттердің пікірінше, тіпті посттарға түсініктеме беру, онлайн пікірталастарға қатысу немесе виртуалды қауымдастықтарға кіру сияқты зиянсыз болып көрінетін әрекеттер де мәдени нормаларды, нанымдарды және қарым-қатынас әдістерін үйренуге көптеген мүмкіндіктер ашады.Зерттеу цифрлық көпмәдениетті тәжірибені ресми тіл үйренуге енгізудің білім беру артықшылықтарын көрсетеді. Халықаралық білім беруді ілгерілету және жаһандық азаматтық ұстанымды қалыптастыру үшін, зерттеуге сәйкес, шет тілдерінің оқытушылары мен білім беру мекемелері студенттерді әлеуметтік желілермен және цифрлық платформалармен белсенді өзара әрекеттесуге ынталандыруы керек.В современную эпоху глобальной взаимосвязанности платформы социальных сетей оказывают глубокое влияние на то, как студенты университетов знакомятся с культурным разнообразием и развивают свои межкультурные коммуникативные способности. В этом исследовании исследуется, как понимание, перспективы и навыки студентов, которые имеют решающее значение для эффективной межкультурной коммуникации, формируются в результате их ежедневного взаимодействия в социальных сетях.Опираясь на разработанную Байрамом (1997) концепцию межкультурной коммуникативной компетенции, в исследовании исследуется, как учащиеся воспринимают и интерпретируют межкультурные взаимодействия на цифровых платформах, таких как Instagram, TikTok, Reddit и приложения для языкового обмена.Двадцать четыре студента, обучающихся на международных и многоязычных программах в одном из местных университетов Южного Казахстана, приняли участие в полуструктурированном интервью и вели рефлексивный цифровой дневник в течение шести недель, применяя высококачественную исследовательскую методологию. В ходе тематического анализа были выделены четыре ключевые темы: (1) влияние культурных перспектив за пределами классной комнаты, (2) обсуждение идентичности и эмпатии в межкультурных беседах, (3) развитие критической культурной осведомленности посредством онлайн-дискурса и (4) препятствия, такие как стереотипы и недопонимание. Исследование показывает, что социальные сети способствуют спонтанному и значимому межкультурному взаимодействию, которое способствует развитию межкультурной компетентности, особенно с точки зрения открытости, любопытства и критического мышления. По мнению студентов, даже такие, казалось бы, безобидные действия, как комментирование постов, участие в онлайн-дискуссиях или вступление в виртуальные сообщества, открывают множество возможностей для изучения культурных норм, верований и методов общения.В исследовании подчеркиваются образовательные преимущества включения цифрового мультикультурного опыта в формальное изучение языка. Для продвижения международного образования и формирования глобальной гражданской позиции, согласно исследованию, преподаватели иностранных языков и образовательные учреждения должны поощрятьIn the modern era of global interconnectedness, social media platforms have a profound impact on how university students engage with cultural diversity and develop their intercultural communicative abilities. This research examines how students' understanding, perspectives, and skills – crucial for effective intercultural communication – are shaped by their daily interactions on social media platforms. Drawing on Byram's (1997) framework for intercultural communicative competence, the study explores how students perceive and interpret intercultural encounters on digital platforms such as Instagram, TikTok, Reddit, and language exchange apps.Twenty-four students, enrolled in international and multilingual programs in one local university in South Kazakhstan, participated in a semi-structured interview and maintained a reflective digital journal for six weeks, employing a high-quality research methodology. Through thematic analysis, four key themes emerged: (1) the impact of cultural perspectives outside the classroom, (2) the negotiation of identity and empathy in intercultural conversations, (3) the cultivation of critical cultural awareness through online discourse, and (4) obstacles such as stereotyping and miscommunication. The research suggests that social media fosters spontaneous and meaningful cross-cultural interactions, which contribute to the development of intercultural competence, particularly in terms of openness, curiosity, and critical thinking. Even seemingly, harmless actions, according to students commenting on posts, participating in online discussions, or joining virtual communities, offer a wealth of opportunities to learn about cultural norms, beliefs, and communication experiences.Research shows the benefits of incorporating digital multiculturalism into the education experience of learning a formal language. Promoting and developing global citizenship through international education, the study suggests that language teachers and educational institutions need to encourage students to think critically about social media and digital platforms