Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Uluslararasılaşma Bağlamında Öğretim Üyelerinin Kültürlerarası Yeterliliğinin Temel Kriterleri
No full textThis article presents some results of the research within the framework of theproject on the topic “Intercultural competence of a university teacher and its impact on improvingthe competitiveness of higher education in Kazakhstan”. In the context of the internationalization of higher education, the teaching staff of the university is faced with the task of teaching students of various nationalities. A modern university teacher should have not only the skills and competencies of a narrow specialist, but also the ability to communicate in an intercultural educational environment, as well as be able to resolve situations that arise in an intercultural teaching and student environment. In this regard, there is a need for teachers to develop new competencies that ensure the free adaptation of a teacher in a foreign language, foreign cultural environment and the ability to make adequate decisions in an intercultural educational environment. Such competencies are designated in the theory of pedagogy as intercultural competencies. The authors of the article analyzed approaches to determining the intercultural competence of a university teacher, and also identified the main components of the intercultural competence of a teacher. As a result of the analysis of theoretical provisions, the main criteria of intercultural competence and requirements for the training of teaching staff for the university education system are highlighted. Based on the study of modern approaches to the training of teachers of higher educational institutions, the main directions for the introduction of intercultural competence in the training of teachers in Kazakhstani universities have been identified.Бұл мақалада «ЖОО оқытушысының мәдениетаралық құзыреттілігі жәнеоның Қазақстандағы жоғары білім берудің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға әсері»тақырыбы бойынша жоба шеңберіндегі зерттеудің кейбір нәтижелері баяндалған. Жоғарыбілім беруді интернационалдандыру жағдайында университеттің профессорлықоқытушылық құрамының алдында әртүрлі ұлт өкілдерін оқыту міндеті тұр. Университеттіңқазіргі оқытушысы тар ауқымды маманның дағдылары мен құзыреттеріне ғана емес,сонымен қатар мәдениетаралық білім беру ортасында қарым-қатынас жасау қабілетіне иеболуы керек, сонымен қатар мәдениетаралық оқытушылық және студенттік ортадатуындайтын жағдайларды шеше алуы керек. Осыған байланысты оқытушыларға мұғалімніңшет тіліне, шетелдік мәдени ортаға еркін бейімделуін және мәдениетаралық білім беруортасында барабар шешімдер қабылдау қабілетін қамтамасыз ететін жаңа құзыреттердідамыту қажеттілігі туындайды. Мұндай құзыреттер педагогика теориясында мәдениетаралыққұзыреттер ретінде белгіленген. Мақала авторлары ЖОО оқытушысының мәдениетаралыққұзыреттілігін анықтау тәсілдеріне талдау жүргізді, сондай-ақ оқытушының мәдениетаралыққұзыреттілігінің негізгі компоненттерін анықтады. Теориялық ережелерді талдаунәтижесінде мәдениетаралық құзыреттіліктің негізгі критерийлері және жоғары оқуорындарының білім беру жүйесі үшін педагогикалық кадрларды даярлауға қойылатынталаптар анықталды. Жоғары оқу орындарының оқытушыларын даярлаудың заманауитәсілдерін зерттеу негізінде қазақстандық жоғары оқу орындарында оқытушыларды даярлаукезінде мәдениетаралық құзыреттілікті енгізудің негізгі бағыттары айқындалды.В настоящей статье изложены некоторые результаты исследования врамках проекта по теме «Межкультурная компетенция вузовского преподавателя и еевлияние на повышение конкурентоспособности высшего образования в Казахстане». Вусловиях интернационализации высшего образования перед преподавательским составомуниверситетов встают задачи по обучению студентов различной государственнойпринадлежности. Современный преподаватель вуза должен обладать не только навыками икомпетенциями узкого специалиста, но и способностями коммуницировать в межкультурной образовательной среде, а также быть способным разрешать ситуации, возникающие в межкультурной преподавательской и студенческой среде. В этой связи возникает необходимость формирования у преподавателей новых компетенций, обеспечивающих свободную адаптацию преподавателя в иноязычной, инокультурной среде и способность принимать адекватные решения в межкультурной образовательной среде. Такие компетенции обозначены в теории педагогики как межкультурные компетенции. Авторами статьи проведен анализ подходов к определению межкультурной компетенциипреподавателя вуза, а также определены основные компоненты межкультурной компетенции преподавателя. В результате анализа теоретических положений выделены основные критерии межкультурной компетенции и требования к подготовке педагогических кадров для вузовской системы образования. На основе исследования современных подходов к подготовке преподавателей высших учебных заведений определены основные направления для внедрения межкультурной компетенции при подготовке преподавателей в казахстанских вузах.This article presents some results of the research within the framework of theproject on the topic “Intercultural competence of a university teacher and its impact on improvingthe competitiveness of higher education in Kazakhstan”. In the context of the internationalization of higher education, the teaching staff of the university is faced with the task of teaching students of various nationalities. A modern university teacher should have not only the skills and competencies of a narrow specialist, but also the ability to communicate in an intercultural educational environment, as well as be able to resolve situations that arise in an intercultural teaching and student environment. In this regard, there is a need for teachers to develop new competencies that ensure the free adaptation of a teacher in a foreign language, foreign cultural environment and the ability to make adequate decisions in an intercultural educational environment. Such competencies are designated in the theory of pedagogy as intercultural competencies. The authors of the article analyzed approaches to determining the intercultural competence of a university teacher, and also identified the main components of the intercultural competence of a teacher. As a result of the analysis of theoretical provisions, the main criteria of intercultural competence and requirements for the training of teaching staff for the university education system are highlighted. Based on the study of modern approaches to the training of teachers of higher educational institutions, the main directions for the introduction of intercultural competence in the training of teachers in Kazakhstani universities have been identified
KAZAK HALK MASALLARINDAKİ “ANT”, “YEMİN” VE “VAAT” (SÖZ) KAVRAMLARININ EDİMBİLİMSEL GÖRÜNÜMÜ
Get PDFThe concepts such as “to be a man of one's word”, “to keep one's word”, “fulfill one's promise” are prevalent in Kazakh folk tales in the mentality of the Kazakh people are widely used in Kazakh folk tales, and they appear as an important language unit used in the regulation of human relations in the Kazakh society. Because the spiritual concepts “oath”, “swear” and “promise”, considered as “a universal event” are concepts used by societies to create feelings of trust and persuasion among individuals. The paper deals with the spiritual concepts of “oath”, “swear” and “promise” in tales from the view of a pragmatic perspective. The authors also describe the traditions and ceremonies related to “oath” in nomadic Turkish culture and analyze spiritual concepts of “oath”, and “swear”, “promise”, which have a sacred value for Turkish society. As a result of the study, the findings regarding the concepts of “oath”, “swear” and “promise” in Kazakh folk tales, which play an important role in transferring the traditions and customs and cultural heritage of our people from generation to generation, as well as the legal, magical, religious, "pure" ethical rituals used commonly in the nomadic lifestyle were presented.In the paper it is stated that the speech acts in the analysed tales have a special place in terms of pragmatic meaning and it is revealed that the role of the concepts of “oath”, “swear” and “promise” in regulating the relationships between people and society has changed over time, their the sсope of use and stylistic color have changed, and they have acquired different semantic dimensions. Furthermore, it is concluded that the semantic development of the word can reflect the development of human cognition.Қазақ халқының менталитетіндегі «сөзге беріктік», «бір сөзді болу», «айтқанында тұру» сияқты ұғымдар қазақ халық ертегілерінде көп кездесумен қатар, қазақ қоғамында адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттеуде қолданылатын маңызды тілдік бірлік ретінде көрініс табады, өйткені жалпыадамзаттық құбылыс болып саналатын «ант», «серт», «уәде» рухани концептілері қоғамда тұлғалардың арасында сенім мен сендіру сезімдерін қалыптастыру үшін қолданылатын жалпыадамзаттық концептілер болып табылады. Мақалада мәдени мұрамыз болып есептелетін халық ертегілеріндегі «ант», «серт» және «уәде» концептілері прагмалингвистикалық тұрғыдан қарастырылады. Сондай-ақ, авторлар мақалада көшпелі түркі қоғамындағы «ант беру», «серт беру» дәстүрлері мен рәсімдеріне тоқталып, қазақ халық ертегілеріндегі түркі әлемі үшін киелі құндылыққа ие «ант», «серт» және «уәде» рухани концептілеріне талдау жасайды. Зерттеудің нәтижесінде халқымыздың салт-дәстүрі мен мәдени құндылықтарын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуде маңызды рөл атқаратын қазақ халық ертегілеріндегі «ант», «серт» және «уәде» концептілерімен қатар, көшпелі өмір салтында кеңінен қолданылатын құқықтық, магиялық, діни және «саф» этикалық сипаттағы «ант беру», «серттесу» және «уәде беру» рәсімдеріне қатысты тың деректер ұсынылады. Талдау жасалған ертегілердегі «ант беру», «серт беру» және «уәде беру» сөйлеу актілерінің прагматикалық маңызы баяндалып, «ант», «серт» және «уәде» концептілерінің адам мен қоғам арасындағы қарым-қатынастарды реттеудегі рөлінің уақытпен бірге өзгеріп, дамып, қолданылу шеңбері мен стильдік реңкінің өзгеріске ұшырап, семантикалық тұрғыдан сараланғаны ашып көрсетіледі. Сонымен қатар, сөздің семантикалық дамуы адам танымының дамуын көрсете алады деген тұжырым жасалады.В языке казахского народа такие понятия, как «держать свое слово», «быть хозяином своего слова», «исполнять свое слово», часто встречаются в казахских народных сказках и выполняют роль важной языковой единицы, используемой при регулировании отношений между людьми в казахском обществе, потому что духовные концепты «клятва», «присяга», «обещание», являясь общечеловеческим явлением, представляют собой концепты, применяемые в обществе для создания чувства доверия и убежденности среди людей.В статье концепты «клятва», «присяга» и «обещание» в народных сказках, которые являются нашим культурным наследием, передающимся из поколения в поколение, рассматриваются с прагмалингвистической точки зрения. Также в статье авторы акцентируют внимание на традициях и обрядах «клятвы» и «присяги» в кочевых тюркских обществах, анализируют духовные понятия «клятва», «присяга» и «обещание», имеющие сакральное значение для тюркского мира в казахских народных сказках.В результате исследования, помимо концептов «клятва», «присяга» и «обещание» в казахских народных сказках, играющих важную роль в передаче традиций и культурных ценностей нашего народа из поколения в поколение, представлены новые данные в отношении обрядов правового, магического, религиозного и чисто этического характера «дать клятву, клясться», «дать присягу, дать обет» и «обещать, дать обещание», широко применяемые в кочевом образе жизни народа.Описано прагматическое значение речевых актов «дать присягу», «дать клятву» и «обещать, дать обещание» в анализируемых народных сказках, а также раскрывается, как роль концептов «клятва», «присяга» и «обещание» в регулировании отношений между человеком и обществом менялась с течением времени и как изменились рамки и стилистические черты их применения, приобрели разные семантические измерения. Делается вывод, что семантическое развитие слова покажет развитие человеческого познания.Kazak halkının zihninde ve halk masallarında “sözünün eri olmak”, “verdiği sözü tutmak”, “verdiği sözü yerine getirmek” gibi kavramlar çok yaygın kullanılmakla birlikte, Kazak toplumunda insan ilişkilerinin düzenlenmesinde kullanılan önemli bir dil birimi olarak da karşımıza çıkmaktadır. Zira evrensel bir hadise olan “ant”, “yemin” ve “vaat” kavramları, bireylerin arasında güven, ikna etme duygularını oluşturmak için toplumların başvurdukları kavramlardır. Makalede kültürel mirasımız olan halk masallarındaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) manevi kavramları edimbilimsel açıdan ele alınarak incelenmiştir. Bununla birlikte, yazarlar makalede göçebe Türk toplumundaki “ant içme”, “yemin etme” ve “söz verme” gibi gelenekler ile törenler üzerinde durmakta ve Kazak halk masallarındaki Türk Dünyası için kutsal bir değeri olan “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) manevi kavramlarını tahlil etmektedir. İnceleme sonucunda halkımızın gelenek ve göreneklerini ve kültürel miraslarını kuşaktan kuşağa aktarmada büyük önem taşıyan Kazak halk masallarındaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramları ile birlikte, göçebe hayat tarzında yaygın olarak kullanılan hukuki, büyüsel, dini, “saf" etik sıfattaki “ant içme”, “yemin etme”, “söz verme” ritüelleri ile ilgili elde edilen tespitlere yer verilmiştir. İncelenen masallardaki konuşma eylemlerinin pragmatik anlam açısından özel bir yere sahip olduğu ve “'ant içmek, yemin etmek'' eylemlerinde işlevsel ve anlamsal bir üslup kullanıldığı dile getirilmekte ve Kazak halk masallarında “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarının insan ve toplum arasındaki ilişkilerin düzenlenmesindeki rolünün zamanla geliştiği, kullanım alanı ile üslup derecesi değişikliğe uğrayıp, anlamsal olarak farklı boyutlar kazandığı gözler önüne serilmektedir. Ayrıca, sözün semantik gelişmesinin, insan bilişselliğinin gelişmesini yansıttığına dair yorum yapılmaktadır
Lirik Nesrin Poetikası: Edebî Türe Ve Üsluba İlişkin Meseleler
Get PDFThe article analyzes the correlation of the concepts of «lyric prose» and «lyricism inprose», analyzer the writer`s lyric prose, principles and methods of its creation and this theoreticalapproach correlates with Kazakh literature. Literary and the oretical opinions of domestic andforeign scholars on this issue are systematized, conclusions are drawn about the aesthetic role oflyricism in prose. The problems in the definition of lyrical prose and the reasons why theboundaries of the genre cannot be clearly drawn have been focused on. In addition, information was given about lyrical prose research in Kazakh literature, the birth and development of the lyricism trend in Kazakh prose were discussed, and works that outweigh the lyrical aspect were mentioned. Information was given about the reflection of lyricism in the works of prominent personalities. Based on the critics' reasoning, a general definition of the concept of “lyrical character” is given. The evaluations made by the researchers have been analyzed extensively. The analysis of successful works in the lyrical aspect is carried out, the features of lyrical prose and its place in other traditional genres have been studied. The formation and development of lyrical prose in Kazakh literature, its genre and stylistic features are comprehensively considered. All the elements that make up the structure and content of lyrical prose, the ways of creating and arranging them, the effect of artist subjectivity on the creation process and narrative forms were examined.Мақалада «лирикалық проза» және «прозадағы лиризм» ұғымдарыныңарақатынасы қарастырылып, жазушының лирикалық проза жазу принциптері мен әдістерітуралы ғылыми көзқарастар талданады және бұл теориялық көзқарас қазақ әдебиетіменбайланыстырылады. Зерттеу барысында отандық және шетелдік ғалымдардың осытақырыптағы әдеби-теориялық көзқарастары жүйеленіп, лиризмнің прозадағы эстетикалықрөлі туралы тұжырымдар жасалады. Лирикалық прозаны анықтаудағы проблемалар менжанрдың шекарасын нақты анықтауға болмайтын себептерге баса назар аударылады.Сонымен қатар, қазақ әдебиетіндегі лирикалық прозалық зерттеулер туралы мәліметтерберіліп, қазақ прозасындағы лиризм бағытының тууы мен дамуы талқыланып, лирикалықбояуы айрықша туындылар атап өтіледі. Лиризмнің маңызды тұлғалардың шығармаларындакөрініс табуы туралы мәліметтер беріледі. Сыншылардың ой-пікірлеріне сүйене отырып,«лирикалық кейіпкер» ұғымына жалпы түсінік беріледі. Зерттеушілердің зерттеулері жанжақты талданады. Лирикалық аспектіде алдыңғы қатарға шыққан сәтті шығармаларға талдау жасалып, лирикалық прозаның сипаттамалары және оның басқа да дәстүрлі жанрлардағы орны зерттеледі. Қазақ әдебиетіндегі лирикалық прозаның қалыптасуы мен дамуы, жанрлық және стилистикалық ерекшеліктері жан-жақты талқыланады. Лирикалық прозаның құрылымы мен мазмұнын құрайтын барлық элементтер, оларды құру және орналастыру тәсілдері, суреткердің субъективтілігінің құру процесі мен баяндау формаларына әсері қарастырыладыВ статье рассматривается взаимосвязь понятий «лирическая проза» и«лиризм в прозе», анализируются научные взгляды о принципах и методах написанияписателем лирической прозы, и этот теоретический подход соотносится с казахскойлитературой. В ходе исследования систематизируются литературно-теоретические взглядыотечественных и зарубежных ученых на эту тему, делаются выводы об эстетической ролилиризма в прозе. Особое внимание уделяется проблемам в определении лирической прозы и причинам, по которым невозможно четко определить границы жанра. Кроме того,представлены сведения об исследованиях лирической прозы в казахской литературе,обсуждены зарождение и развитие направления лиризма в казахской прозе, затронутыпроизведения, с особой лирической окраской. Были даны сведения об отражении лиризма в произведениях выдающихся личностей. Исходя из рассуждений критиков, дается общееопределение понятия «лирический персонаж». Оценки исследователей были тщательнопроанализированы. Проводится анализ успешных в лирическом аспекте произведений, были изучены особенности лирической прозы и ее место в других традиционных жанрах.Всесторонне рассмотрены становление и развитие лирической прозы в казахской литературе, ее жанровые и стилистические особенности. Были изучены все элементы, составляющие структуру и содержание лирической прозы, способы их создания и организации, влияние субъективности художника на процесс создания и формы повествования.Makalede “lirik nesir” ve “nesirdeki lirizm” kavramları arasındaki ilişki incelenerekyazarların lirik nesri yaratmadaki ilke ve yöntemleri ele alınacak ve ortaya konan teorik yaklaşımKazak edebiyatıyla ilişkilendirilecektir. Çalışmada yerli ve yabancı bilim insanlarının bu konudakiedebî-teorik görüşleri sistematize edilmiş, lirizmin nesirde üstlendiği estetik rol hakkındaçıkarımlarda bulunulmuştur. Lirik nesrin tanımlanmasındaki sorunların ve türün sınırlarının netolarak çizilememesin nedenleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca Kazak edebiyatındaki lirik nesiraraştırmaları hakkında bilgi verilmiş, Kazak nesrinde lirizm eğiliminin doğuşu ve gelişimi elealınmış, lirik yönü ağır basan eserlere değinilmiştir. Önemli şahsiyetlerin eserlerine lirizminyansıma şekli hakkında bilgi verilmiştir. Eleştirmenlerin düşüncelerinden hareket edilerek “Lirikkarakter” kavramı genel hatlarıyla açıklanmıştır. Araştırmacıların yaptığı değerlendirmelerkapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Lirik yönüyle ön plana çıkan başarılı eserlere dikkatçekilmiştir. Lirik nesrin özellikleri ve diğer geleneksel türler içindeki yeri incelenmiştir. Kazakedebiyatında lirik nesrin teşekkülü ve gelişimi, tür ve üslup özellikleri kapsamlı bir şekilde elealınmıştır. Lirik nesrin yapısını ve muhtevasını oluşturan tüm unsurlar, bunları yaratma vedüzenleme yolları, sanatçı öznelliğinin yaratma sürecine etkisi ve anlatı biçimleri incelenmiştir
Divan-ı Hikmet’teki Bazı Ünsüz Ses Birimlerinin Eski Tipik ve Modern Karakteri
No full textThe article discusses some consonants within lexical and morphological units usedin the Kokshetau version of “Divani Hikmet”, written in the Arabic-Persian alphabet around the end of the 17th century. It starts with writing models and characteristics in different positions, theirarchetypes in ancient texts, and also addresses phonetic phenomena such as voicing assimilation,devoicing assimilation, assibilation, apocope, haplology, gemination, syncope, etc., depending onthe anlaut, inlaut, and auslaut positions of the consonants under study, as well as the reasons forthese phonetic phenomena. Accordingly, the article uses confrontational (descriptive), synchronic(comparative), diachronic (historical), and contrastive (comparative) methods, in the process ofconducting a scientific analysis of consonants in texts from Orkhon-Enisei (7th-8th centuries),Karakhan (10th-12th centuries), Khorezm (11th-13th centuries), ancient Anatolia (13th-15thcenturies), ancient Kipchak (13th-16th centuries), in Turkic texts written during the Chagatai era(13th-19th centuries), and in modern Turkic languages. To achieve the set goal, it is necessary tocomprehensively study the works of foreign and domestic scientists.Мақалада «Диуани хикметтің» шамамен ХVII ғасырдың соңында араб-парсыәліпбиімен жазылған Көкшетау нұсқасында қолданылған лексикалық және морфологиялықбірліктердің құрамындағы кейбір дауыссыз дыбыстардың түрлі позициялардағы жазылуүлгілері мен ерекшеліктерінен бастап, олардың көне мәтіндердегі архетиптері, олардыңкейбіріне байланысты анлаут, инлаут және ауслаут позициялардағы ұяңдану, қатаңдану,ассибиляция, апокопа, гаплология, геминация, синкопа, т.б. фонетикалық құбылыстар,сонымен бірге бұл фонетикалық құбылыстардың себептері жайында сөз болады. Сәйкесіншемақалада конфронтивті (сипаттамалы), синхорониялық (салыстырмалы), диахрониялық(тарихи), контрастивті (салғастырмалы) әдістер қолданыла отырып, мәтін тіліндегіконсонанттардың Орхон-Енисей (VII–VIII ғғ.), Қарахан (X–XII ғғ.), Хорезм (XI–XIII ғғ.),көне Анадолы (XIII–XV ғғ.), көне қыпшақ (XIII–XVI ғғ.), шағатай (XIII–XIX ғғ.) дәуіріндежазылған түркі мәтіндеріндегі және де қазіргі түркі тілдеріндегі сипат-көрінісіне байланыстығылыми анализ жасалады. Белгіленген мақсат-міндетке орындау үшін тақырыпты жан-жақтызерттеген шетелдік және отандық ғалымдардың ғылыми зерттеулеріндегі деректер, ғылымитұжырымдар, жіктелімдер негізге алынды.В статье рассказывается о некоторых согласных в составе лексических иморфологических единиц, использованных в Кокшетауской версии «Дивани Хикмет»,написанной арабо-персидским алфавитом примерно в конце ХVII века, начиная с моделейнаписания и особенностей в различных положениях, их архетипов в древних текстах, взависимости от некоторых из них анлаут, инлаут и ауслаут в положениях, таких какзвонкость, твердость, ассибиляция, апокопа, гаплология, геминация, синкопа и др.,а также офонетических явлениях, о причинах этих фонетических явлений. Соответственно, в статьеиспользуются конфронтационные (описательные), синхронические (сравнительные),диахронические (исторические), контрастные (сопоставительные) методы, а такжепроводится научный анализ консонантов в текстовом языке, в тюркских текстах,написанных в эпоху, Орхоно-Ениссейских (VII–VIII вв.) Караханидов (X–XII вв.), Хорезма(XI–XIII вв.), древней Анатолии (XIII–XV вв.), древних Кипчагов (XIII–XVI вв.), Чагатайцев(XIII–XIX вв.) и в современных тюркских языках. За основу были взяты данные, научныевыводы, классификации научных исследований зарубежных и отечественных ученых,комплексно изучивших тему для достижения поставленных целей и задач.The article discusses some consonants within lexical and morphological units usedin the Kokshetau version of “Divani Hikmet”, written in the Arabic-Persian alphabet around the end of the 17th century. It starts with writing models and characteristics in different positions, theirarchetypes in ancient texts, and also addresses phonetic phenomena such as voicing assimilation,devoicing assimilation, assibilation, apocope, haplology, gemination, syncope, etc., depending onthe anlaut, inlaut, and auslaut positions of the consonants under study, as well as the reasons forthese phonetic phenomena. Accordingly, the article uses confrontational (descriptive), synchronic(comparative), diachronic (historical), and contrastive (comparative) methods, in the process ofconducting a scientific analysis of consonants in texts from Orkhon-Enisei (7th-8th centuries),Karakhan (10th-12th centuries), Khorezm (11th-13th centuries), ancient Anatolia (13th-15thcenturies), ancient Kipchak (13th-16th centuries), in Turkic texts written during the Chagatai era(13th-19th centuries), and in modern Turkic languages. To achieve the set goal, it is necessary tocomprehensively study the works of foreign and domestic scientists
W. Shakespeare’ın 127-154 Sonelerinin Çevirilerinde Renk Sözlüğünün Karşılaştırmalı Analizi
No full textKhamit Yergaliyev is a poet who fully translated the sonnets of WilliamShakespeare into Kazakh. In his translation work, he turned to the Russian version of the sonnetstranslated by Samuil Marshak.The colors used by W. Shakespeare in his sonnets 127–154 are analyzed in this article.According to the usage of each color the excerpts from the poet’s sonnets were given, and theirmeaning and frequency were determined and shown in the study. The original excerpts arereviewed and compared with Samuil Marshak’s and Khamit Yergaliev’s variants.The purpose of this research is a detailed analysis of the use of colors in the sonnets ofW. Shakespeare in all three of its versions. The article aims to reveal the differences and similarities between the variants, as well as the features of each writer. The idea of this scientific work is to compare the use of colors in all three versions, to identify the most frequently used color, to show the frequency of use of colors in the translated variants. The scientific significance of the presented work lies in the insufficient study of Kh. Yergaliev’s variant of the sonnets in this particular direction. The practical significance of the study is determined by the usefulness of the presented data for the research work of students, undergraduates and doctoral students.Methods of analysis and synthesis were widely used. Sorting method was effective for thesystematization of the research. The basis was the comparative method, through which significant results were obtained. These methods allowed us to conclude that there are various differences in the use of colors between the original sonnets and versions by S. Marshak and Kh. Yergaliev. This article can become a guideline for future research on the analysis of translated versions of sonnets. Уильям Шекспир сонеттерінің толық түрде барлығын қазақшалаған ақын –Хамит Ерғалиев. Ол өзінің аударма жұмысы барысында орыс тіліндегі Самуил Маршактәржімелеген сонеттердің нұсқасына жүгінген.Ұсынылған мақалада У. Шекспирдің 127–154 сонеттерінде пайдаланған түстерталданады. Ақынның әр түсті қолданған сонеттерінен үзінді беріліп, олардың мәні менжиілігі анықталып, зерттеуде көрсетіледі. Түпнұсқа үзінділері Самуил Маршак және ХамитЕрғалиев нұсқаларымен салыстырылып сараланады.Бұл зерттеудің мақсаты – У. Шекспир сонеттеріндегі түстердің қолданысын барлық үшнұсқаларында да егжей-тегжейлі талдау. Мақала нұсқалар арасындағы айырмашылықтар менұқсастықтарды, сондай-ақ әр жазушының ерекшеліктерін анықтауға бағытталған. Бұлғылыми жұмыстың идеясы – сонеттердің үш нұсқасындағы түстер қолданысын салыстыру,ең жиі кездесетін түсті дәйектеу, түстердің Самуил Маршак және Хамит Ерғалиевнұсқаларында қолдану жиілігін көрсету. Ұсынылған жұмыстың ғылыми маңыздылығыХ. Ерғалиев аудармасындағы сонеттердің дәл осы бағытта жеткіліксіз зерттелуінде.Зерттеудің практикалық маңыздылығы ұсынылған деректердің студенттер, магистранттаржәне докторанттардың ғылыми-зерттеу жұмыстарына пайдалы болуымен айқындалады.Зерттеу барысында талдау және синтез әдістері кеңінен қолданылды. Сұрыптау әдісізерттеуді жүйелеуде тиімді болды. Салыстырмалы әдіс бұл зерттеуде іргелі болып, маңыздынәтижелерге әкелді. Көрсетілген әдістер сонеттердің түпнұсқасы мен оның С. Маршакаударған орыс тіліндегі және Х. Ерғалиев аударған қазақ тіліндегі нұсқаларының арасындатүстерді қолдануда әртүрлі айырмашылықтардың бар екендігі туралы қорытынды жасауғамүмкіндік берді. Берілген мақала сонеттердің аударма нұсқаларын талдау бойынша болашақзерттеулерге бағыт бере алады.Хамит Ергалиев – поэт, который в полной форме перевел все сонетыУильяма Шекспира на казахский язык. В своей переводческой работе он обратился к русской версии сонетов в переводе Самуила Маршака.В представленной статье анализируются цвета, используемые У. Шекспиром в сонетах127–154. По мере применения каждого цвета были приведены отрывки из сонетов поэта,определены и показаны в исследовании их значение и частотность. Оригинальные отрывки рассматриваются и сравниваются с вариантами Самуила Маршака и Хамита Ергалиева. Целью данного исследования является подробный анализ использования цветов в сонетах У. Шекспира во всех трех его вариантах. Статья направлена выявить различия и сходства между вариантами, а также особенности каждого писателя. Идея данной научной работы заключается в том, чтобы сравнить использование цветов в трех вариантах сонетов, выявить наиболее часто встречающийся цвет, показать частотность использования цветов в вариантах сонетов Самуила Маршака и Хамита Ергалиева. Научная значимость представленной работы заключается в недостаточной изученности именно в этом направлении варианта сонетов в переводе Х. Ергалиева. Практическая значимостьисследования определяется полезностью представленных данных для научноисследовательской работы студентов, магистрантов и докторантов. В ходе исследования широко использовались методы анализа и синтеза.Сортировочный метод оказался эффективным для систематизации исследования. Основным в этом исследовании был сравнительный метод, посредством которого были получены значимые результаты. Указанные методы позволили сделать вывод о наличии различных различий в использовании цветов между оригинальными сонетами и его вариантами С. Маршака в переводе на русский язык и Х. Ергалиева в переводе на казахский язык. Эта статья может стать ориентиром для будущих исследований по анализу переводных версий сонетов.Khamit Yergaliyev is a poet who fully translated the sonnets of WilliamShakespeare into Kazakh. In his translation work, he turned to the Russian version of the sonnetstranslated by Samuil Marshak.The colors used by W. Shakespeare in his sonnets 127–154 are analyzed in this article.According to the usage of each color the excerpts from the poet’s sonnets were given, and theirmeaning and frequency were determined and shown in the study. The original excerpts arereviewed and compared with Samuil Marshak’s and Khamit Yergaliev’s variants.The purpose of this research is a detailed analysis of the use of colors in the sonnets ofW. Shakespeare in all three of its versions. The article aims to reveal the differences and similarities between the variants, as well as the features of each writer. The idea of this scientific work is to compare the use of colors in all three versions, to identify the most frequently used color, to show the frequency of use of colors in the translated variants. The scientific significance of the presented work lies in the insufficient study of Kh. Yergaliev’s variant of the sonnets in this particular direction. The practical significance of the study is determined by the usefulness of the presented data for the research work of students, undergraduates and doctoral students.Methods of analysis and synthesis were widely used. Sorting method was effective for thesystematization of the research. The basis was the comparative method, through which significant results were obtained. These methods allowed us to conclude that there are various differences in the use of colors between the original sonnets and versions by S. Marshak and Kh. Yergaliev. This article can become a guideline for future research on the analysis of translated versions of sonnets
Ağıt Şarkılarında Yaşam ve Ölüm Hakkında Halk Felsefesi
No full textThe article is devoted to the analysis of existential-philosophical aspect and historical bases of the genre “joktau” (lament). The researcher shows that this genre inherited oral-poetic traditions of Sak, Hun, Uysun tribes and has deep roots of existential philosophy of Kazakh people. The author relies on the works of famous philosophers, folklorists and linguists in his research. According to the author's opinion, joktau reflects the humanistic worldview of Kazakhs about human existence and the meaning of each stage of the human life’s cycle “birth-growth-death”. The living tradition of joktau, along with its deep philosophical significance, demonstrates the genesis of folklore poetics and reflects the historical reality of the era in which it was created. The author emphasizes the world outlook connection of joktau with Kazakh myths and fairy tales.The text of «Joktau on Hajj Abdullah», which was found by the author in the manuscripts fund of the National Academy of Sciences is of great historical value. This oral-poetic text reflects the era of colonization of Kazakh lands by the tsarist power of Russia. Zhoktau describes how Kazakh tribes, that lost their lands, migrated from the eastern region of Kazakhstan and wandered in search of a home in Mongolia, China and Russia. The researcher notes that the joktau genre needs a deep study as it is an important monument of oral folk art, associated with the worldview, life philosophy and history of the Kazakhs.Мақала жоқтау жанрының өмірмәндік және тарихи негіздерін талдауды мақсат еткен. Зерттеуші сақ, ғұн, үйсін тайпаларының ауызша поэтикалық дәстүрін мұрагері қазақтың өлім мен өмір жайлы экзистенциялдық философиясының терең тамырларын танытатынын көрсетеді. Автор фольклортанушы, философ, тілші ғалымдардың құнды пікірлеріне сүйене келе жоқтаудың қазақ халқының адам болмысы, адам ғұмырының туу-ер жету-өлу циклдерінің мәні жайлы гуманистік пайымын танытатынын дәлелдейді. Жоқтау жырларының терең философиялық мәнімен қатар, фольклор поэтикасының генезисін, өзін туғызған дәуірдің шындығын танытатынын, әдеби ескерткіш екенін нақты мысалдар арқылы көрсетеді. Жоқтау жырлары мен өлік жөнелту ғұрпының мифологиялық қырларын ашады.Автордың өзі Ұлттық ғылым академиясының қолжазбалар қорынан тапқан «Абдолла қажыны жоқтау жырының» ХІХ ғасырдағы қазақ жерінің отарлануы тарихымен сабақтастығын дәлелдейді. Атақонысынан айрылған қазақ руларының Қазақстанның шығыс аймағынан үдере көшуі, жайлы қоныс іздеп Монғолия, Қытай, Ресей жерлерін шарлауы, тарихи тұлғалардың есімдерінің аталуы оның тарихилығын танытатынын көрсетеді. Туындыгер жоқтау жанрының ұлттың дүниетанымы, өмірлік пәлсапасымен, тарихымен сабақтас маңызды жәдігер болғандықтан, әлі де зерттеуді қажет ететіндігі туралы түйінді ой айтады.Статья посвящена анализу экзистенциально-философского аспекта и исторических основ жанра «жоктау» (плач, похоронные причитания). Исследователь отмечает, что данный жанр унаследововавший устнопоэтические традиции сакских, гуннских, уйсунских племен является ярким примером экзистенциальной философии казахского народа. В статье автор опирается на труды известных фольклористов, философов и лингвистов. По мнению автора жоктау отражает гуманистическое мировоззрение казахов о человеческом бытие и смысле каждого этапа жизненного цикла «рождение-рост-смерть» человека. Живая традиция жоктау наряду с глубоким философским значением, демонстрирует генезис поэтики фольклора и отражает историческую действительность эпохи в которой она была создана. Автор подчеркивает мировоззренческую связь похоронных обрядов и жоктау с казахской мифологией.Историческую ценность имеет текст «Жоктау по хадже Абдулле», который был найден автором в рукописном фонде Национальной академии наук. Данный устнопоэтический текст отражает эпоху колонизации казахских земель царской властью России. Жоктау описывает исторические события когда казахские племена, потерявшие свои угодья, откочевали из восточного региона Казахстана и скитались в поисках обители в Монголии, Китае и России. В фольклорном тексте упоминаются имена известных иторических личностей, что показывает историзм данного жанра. По мнению исследователя жанр жоктау, как важный памятник устного народного творчества демонстрирующий мировоззрение, жизненную философию и историю казахов, нуждается в глубоком изучении.The article is devoted to the analysis of existential-philosophical aspect and historical bases of the genre “joktau” (lament). The researcher shows that this genre inherited oral-poetic traditions of Sak, Hun, Uysun tribes and has deep roots of existential philosophy of Kazakh people. The author relies on the works of famous philosophers, folklorists and linguists in his research. According to the author's opinion, joktau reflects the humanistic worldview of Kazakhs about human existence and the meaning of each stage of the human life’s cycle “birth-growth-death”. The living tradition of joktau, along with its deep philosophical significance, demonstrates the genesis of folklore poetics and reflects the historical reality of the era in which it was created. The author emphasizes the world outlook connection of joktau with Kazakh myths and fairy tales.The text of «Joktau on Hajj Abdullah», which was found by the author in the manuscripts fund of the National Academy of Sciences is of great historical value. This oral-poetic text reflects the era of colonization of Kazakh lands by the tsarist power of Russia. Zhoktau describes how Kazakh tribes, that lost their lands, migrated from the eastern region of Kazakhstan and wandered in search of a home in Mongolia, China and Russia. The researcher notes that the joktau genre needs a deep study as it is an important monument of oral folk art, associated with the worldview, life philosophy and history of the Kazakhs
A. Seidimbek’in Eserlerinde Hecelemelerin Metonimik ve Folklor İmgesi
No full textSpeleonyms have a special place among opinions about the development and evolution of modern life. At the same time, their semiotic property is very strong, because a large amount of extralinguistic information is stored and accumulated in the form of codification in general onyms. The research aims to reveal the mythonymic and folklore image of spelenonyms in the works of A. Seydimbek. Taking into account speleonymic materials in the works of ethnographer-scientist, the semiotic aspects of speleonyms in toponymic space, the connection of legend and truth in toponyms with folk etymology, how the concept of space is established in the linguistic consciousness and linguistic image of Kazakhs is determined. An attempt is made to show the mythical image of the universe at the level of speleonyms (myphonims). Taking into account the fact that there are different scientific views on the concept of mythology in modern science, it is possible to reveal the mythonymic and folklore image of speleonyms. It was considered that speleonymic concepts form multi-layered diachronic and chronological levels. By uncovering, analyzing and describing those layers and levels, the importance of describing the mythonymic and folklore image of speleonyms was determined. Evidence was given that the acceptance of speleonyms in national knowledge is always carried out in the system of worldview associations characteristic of the historical and cultural community. In addition, it is reported that speleonyms (caves) in the Kazakh steppe need to be studied and widely studied in the future, as part of the knowledge of nature, preservation of the ancient names of this natural environment is included.Қазіргі тіршіліктің даму эволюциясы туралы пікірлер ішінде спелеонимдердің алар орны ерекше. Сонымен қатар, олардың семиотикалық қасиеті өте күшті, себебі жалпы онимдерде кодталған түрінде, экстралингвистикалық ақпараттың көп мөлшері сақталып, жинақталған. Зерттеуде А. Сейдімбек шығармаларындағы спелеонимдердің мифонимиялық және фольклорлық бейнесін ашу көзделіп отыр. Этнограф-ғалым еңбектеріндегі спелеонимдік материалдарды назарға ұстай отырып, топонимикалық кеңістіктегі спелеонимдердің семотикалық аспектілері, топонимдердегі аңыз бен ақиқаттың халықтық этимологиямен сабақтастығы, қазақтардың тілдік санасы мен тілдік бейнесінде кеңістік ұғымының қалай орныққандығы анықталады. Ғаламның мифтік бейнесін спелеонимдер (мифонимдер) деңгейінде көрсетуге әрекет жасалынады. Қазіргі ғылымда мифология деген ұғым туралы ғылыми көзқарастардың әр түрлі екендігін ескерсек, спелеонимдердің мифонимиялық және фольклорлық бейнесін ашуға мүмкіндік туады. Спелеонимдерге байланысты көптеген ұлттық нышаны бар мифтік және фольклорлық танымдар туралы тілші ғалымдардың пікірлері талданып көрсетіледі. Спелеонимдік концептілердің көп қабатты диахрониялық, хронологиялық деңгейлерін құрайтындығы қарастырылды. Сол қабаттарды, деңгейлерді аршу, талдау, сипаттау арқылы спелеонимдердің мифонимиялық және фольклорлық бейнесін суреттеу маңыздылығы айқындалды. Спелеонимдердің ұлт танымында қабылдануы барлық уақытта тарихи-мәдени қауымдастыққа тән дүниетанымдық ассоциация жүйесінде жүргізіліп отыратындығына дәлеледемелер келтірілді. Сонымен қатар, қазақ даласындағы спелеонимдер (үңгірлер) болашақта кең зерттеуді қажет ететіні, себебі табиғат туралы білім шеңбері осы табиғи ортаның ежелгі атауларын сақтауды қамтитыны айтылады.Спелеонимы занимают особое место среди мнений о развитии и эволюции современной жизни. В то же время их семиотическое свойство очень сильно, поскольку большой объем экстралингвистической информации хранится и накапливается в виде кодификации в общих онимах. Целью исследования является выявление мифонимического и фольклорного образа спеленонимов в творчестве А. Сейдимбека. Принимая во внимание спелеонимический материал в трудах ученого-этнографа, семиотические аспекты спелеонимов в топонимическом пространстве, связь легенды и правды в топонимах с народной этимологией, как понятие пространства закрепляется в языковом сознании и языковом образе казахов был определен. Предпринимается попытка показать мифический образ мироздания на уровне спелеонимов (мифонимов). Принимая во внимание тот факт, что в современной науке существуют разные научные взгляды на понятие мифологии, можно выявить мифонимический и фольклорный образ спелеонимов. Считалось, что спелеонимические концепты образуют многослойные диахронический и хронологический уровни. Путем раскрытия, анализа и описания этих слоев и уровней определена важность описания мифонимического и фольклорного образа спелеонимов. Доказано, что принятие спелеонимов в народное знание всегда осуществляется в системе мировоззренческих объединений, характерных для историко-культурной общности. Кроме того, сообщается, что спелеонимы (пещеры) в казахской степи нуждаются в широком изучении в будущем, поскольку в часть познания природы входит сохранение древних названий этой природной среды.Speleonyms have a special place among opinions about the development and evolution of modern life. At the same time, their semiotic property is very strong, because a large amount of extralinguistic information is stored and accumulated in the form of codification in general onyms. The research aims to reveal the mythonymic and folklore image of spelenonyms in the works of A. Seydimbek. Taking into account speleonymic materials in the works of ethnographer-scientist, the semiotic aspects of speleonyms in toponymic space, the connection of legend and truth in toponyms with folk etymology, how the concept of space is established in the linguistic consciousness and linguistic image of Kazakhs is determined. An attempt is made to show the mythical image of the universe at the level of speleonyms (myphonims). Taking into account the fact that there are different scientific views on the concept of mythology in modern science, it is possible to reveal the mythonymic and folklore image of speleonyms. It was considered that speleonymic concepts form multi-layered diachronic and chronological levels. By uncovering, analyzing and describing those layers and levels, the importance of describing the mythonymic and folklore image of speleonyms was determined. Evidence was given that the acceptance of speleonyms in national knowledge is always carried out in the system of worldview associations characteristic of the historical and cultural community. In addition, it is reported that speleonyms (caves) in the Kazakh steppe need to be studied and widely studied in the future, as part of the knowledge of nature, preservation of the ancient names of this natural environment is included
"Codecs Cumanicus"un Dilindeki İnançlarla İlgili Dil Bilimsel Birimlerin Bilişsel Karakteri
No full textThe article deals with the cognitive character of linguocultural units relating to the beliefs found in the medieval monument of Kypchak writing “Kodekus Kumanikus”. Beliefs are spiritual concepts that are formed in close connection with the life, culture, customs, views on the world of a certain people. The main purpose of the article is to reveal the linguocultural character of linguistic units and their general continuity inherent in Turkic peoples in relation to the beliefs reflected in the language of this monument.The linguistic units relating to the beliefs which found in the written monument “Kodekus Kumanikus” have been preserved for centuries in people's cognition as a spiritual and cultural phenomenon. The article defines the reflection of linguocultural units, formed in the steppe civilization to date, on specific examples defined their ethno-cultural, linguocognitive characteristics. With time, human cognition becomes more perfect, increases the need to accumulate and study the heritage that preceded. The great important is a study of written monumental language from the point of view of anthropogenic paradigm, linguistic analysis of the text of the monument.In the article we considered language units expressing ancient folk beliefs: Teŋir (god), kök (sky), bügü (shrine), mystical lexemes: baqčï (shaman), qam(sorcerer), qam qatïn (sorceress), rämillik (divination), kešenä (mausoleum), qurɤan (burial mound), sïn (tombstone) cosonyms: yulduzčï (astrologer), ay (moon), kun (sun) yulduz (star), uau (lightning), yayšï (meteorologist), sazaɤan (lightning dragon).Мақалада Орта ғасырлық «Кодекус Куманикус» қыпшақ жазба ескерткішінде кездесетін наным-сенімдерге қатысты лингвомәдени бірліктердің танымдық сипаты қарастырылған. Наным-сенімдер – белгілі бір халықтың өмірі, мәдениеті, салт-дәстүрі, дүниеге көзқарасымен тығыз байланысты қалыптасатын рухани түсініктер болып табылды. Мақаланың негізгі мақсаты – аталған ескерткіш тілінде көрініс тапқан наным-сенімдерге қатысты тіл бірліктерінің лингвомәденитанымдық сипатын және олардың түркі халықтарына тән ортақ сабақтастығын ашу.Мақалада дала өркениетінде қалыптасқан лингвомәдени бірліктердің бүгінгі күнде көрініс табуы айқындалып, нақты мысалдар арқылы олардың этномәдени, лингвокогнитивтік сипаттары анықталды. Уақыт өткен сайын адам баласының таным-түсінігі толысып, өзіне дейінгі мұраларды жинақтап, зерттеу қажеттілігі артады. Жазба ескерткіш тілін антропоөзектілік парадигма тұрғысынан зерттеу, ескерткіш мәтініне лингвистикалық талдау жасау маңыздылығы жоғары.Мақалада түркілік таным мен тілдік санадан туындаған тәңірлік наным-сенімді білдіретін Teŋir (тәңір), kök (көк) сөздерінің және baqčï (бақсы), qam (сиқыршы), qam qatïn (сиқыршы қатын), rämillik (пал ашу), bügü (әулие), kešenä (кесене), qurɤan (қорған), sïn (сынтас) сияқты мистикалық танымнан туындаған тілдік бірліктердің концептуалды-семантикалық сипаты қарастырылды. Сонымен қатар, yulduzčï (жұлдызшы), ay (ай), kun (күн), yulduz (жұлдыз), yаy (жай тасы), yayšï (жайшы), sazaɤan (айдаһар-найзағай) сынды космонимдердің лингвомәдени сипаты айқындалады.В статье рассматривается когнитивный характер лингвокультурных единиц, относящихся к верованиям, обнаруженным в средневековом памятнике кыпчакской письменности «Кодекус Куманикус». Верования – это духовные понятия, которые формируется тесной связи с жизнью, культурой, обычаями, взглядами на мир определенного народа. Основная цель статьи – раскрыть лингвокультурологический характер языковых единиц и их общую преемственность, присущую тюркским народам, в отношении верований, отраженных в языке данного памятника. Языковые единицы, относящиеся к верованиям, встречающимся в письменном памятнике «Кодекус Куманикус», веками сохранялись в народном познании, как духовно-культурное явление. В статье определено отражение лингвокультурных единиц, сформировавшихся в степной цивилизации на сегодняшний день, на конкретных примерах определены их этнокультурные, лингвокогнитивные характеристики. Со временем познание человека становится более совершенным, возрастает потребность в накоплении и изучении предшествующего ему наследия. Большое значение имеет изучение письменного монументального языка с точки зрения антропогенной парадигмы, лингвистический анализ текста памятника.В статье рассмотрели языковые единицы выражающие древние народные верования: Teŋir (бог), kök (небо), bügü (святыня); мистические лексемы: baqčï (шаман), qam (колдун), qam qatïn (колдунья), rämillik (гадание), kešenä (мавзолей), qurɤan (курган), sïn (надгробный камень); космонимы: yulduzčï (астролог), ay (луна), kun (солнце), yulduz (звезда), уау (молния), yayšï (метеоролог), sazaɤan (дракон-молния).The article deals with the cognitive character of linguocultural units relating to the beliefs found in the medieval monument of Kypchak writing “Kodekus Kumanikus”. Beliefs are spiritual concepts that are formed in close connection with the life, culture, customs, views on the world of a certain people. The main purpose of the article is to reveal the linguocultural character of linguistic units and their general continuity inherent in Turkic peoples in relation to the beliefs reflected in the language of this monument.The linguistic units relating to the beliefs which found in the written monument “Kodekus Kumanikus” have been preserved for centuries in people's cognition as a spiritual and cultural phenomenon. The article defines the reflection of linguocultural units, formed in the steppe civilization to date, on specific examples defined their ethno-cultural, linguocognitive characteristics. With time, human cognition becomes more perfect, increases the need to accumulate and study the heritage that preceded. The great important is a study of written monumental language from the point of view of anthropogenic paradigm, linguistic analysis of the text of the monument.In the article we considered language units expressing ancient folk beliefs: Teŋir (god), kök (sky), bügü (shrine), mystical lexemes: baqčï (shaman), qam(sorcerer), qam qatïn (sorceress), rämillik (divination), kešenä (mausoleum), qurɤan (burial mound), sïn (tombstone) cosonyms: yulduzčï (astrologer), ay (moon), kun (sun) yulduz (star), uau (lightning), yayšï (meteorologist), sazaɤan (lightning dragon)
Ortaokul Organik Kimya Eğitiminde Multimedya Teknolojilerinin Kullanımının Pedagojik Temelleri
No full textIn article the features and experience of using multimedia technologies in teaching organic chemistry were discussed. Currently, a generalized theoretical model of the material that determines the advantages and disadvantages of using multimedia technologies in the educational process. The results of teaching using multimedia technologies in the chemistry study in secondary school were considered. Special attention when conducting scientific research within the pedagogical foundations of the use multimedia technologies in organic chemistry education in secondary school was paid to theoretical and empirical studies of students forms of independent work of students, namely multi-level individual tasks performed in electronic format on the course of organic chemistry.Methods of analysis, synthesis, electronic study of data, video, observation, interpretation of computer graphic tables were also used in teaching organic chemistry. As a result of the research, the pedagogical foundations of the use of multimedia technologies in organic chemistry education in secondary school were differentiated in comparison with traditional education.It was established that it is convenient to learn based on approaches using the pedagogical method using the information environment. In secondary school, cognitive abilities are formed using methods, techniques, forms of learning using multimedia technologies. The school students were given an assessment of the logic of scientific cognition of educational activities, the formation of skills and abilities, the formation of thinking methods.The results of scientific research can be used as a methodological guide based on illustration, abstraction and comparison of the learning method organic chemistry using multimedia technologies at the basic level of general education.Мақалада органикалық химия пәнін оқытуда мультимедиалық технологияларды қолдану ерекшеліктері және тәжірибесі талқыланды. Қазіргі кезде білім беру процесінде мультимедиалық технологиялардың қолданудың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтайтын зерттеу нәтижелері жинақталды. Орта мектепте химия пәнін меңгеруде мультимедиалық технологияларды пайдалану арқылы оқытудың нәтижелері ұсынылған. Орта мектепте органикалық химиядан білім беруде мультимедиалық технологияларды қолданудың педагогикалық негіздері аясында ғылыми зерттеулер жүргізілді. Сонымен қатар теориялық және эмпирикалық зерттеулерге, білімгерлердің өзіндік жұмыс формаларына, нақты айтқанда, органикалық химия курсынан электронды форматта жасалған көп деңгейлі жеке тапсырмаларға ерекше назар аударылды. Органикалық химияны оқытуда талдау, синтез, мәліметтерді электронды зерделеу, видео, бақылау, компьютерлік графикалық кестелерді түсіндіру әдістері қолданылды.Зерттеулер нәтижесінде орта мектепте органикалық химиядан білім беруде мультимедиалық технологияларды қолданудың педагогикалық негіздерін дәстүрлі білім берумен салыстырылып, сараланды. Ақпараттық ортаны қолдана келе, педагогикалық әдіс-тәсілдерді негізінде білім беру ыңғайлы екені айқындалды. Орта мектепте мультимедиалық технологияны қолдануымен оқыту әдістерін, тәсілдерін, формаларын пайдалану арқылы білімгерлердің танымдық қабілеттері қалыптасты. Оқушыларға білім, білік дағдыларын қалыптастырып қоймай, ой-әрекетінің дамуына, оқу әрекетіне ғылыми таным логикасына баға берілді.Ғылыми зерттеулер нәтижелерін оқытудың жалпы білім берудің базалық деңгейінде мультимедиалық технологияларды қолдана отырып, органикалық химия курсын иллюстрациялауда, абстракциялауда және оқыту әдістерін салыстыру негізінде әдістемелік құрал ретінде қолдануы мүмкін.В статье обсуждены особенности и опыт применения мультимедийных технологий в преподавании органической химии. В настоящее время обобщена теоретическая модель материала, определяющая преимущества и недостатки применения мультимедийных технологий в образовательном процессе. Рассмотрены результаты обучения с использованием мультимедийных технологий при изучении химии в средней школе. Особое внимание при проведении научных исследований в рамках педагогических основ применения мультимедийных технологий в образовании по органической химии в средней школе было уделено теоретическим и эмпирическим исследованиям cредей учащихся формам самостоятельной работы обучающихся, а именно многоуровневым индивидуальным заданиям, выполненным в электронном формате по курсу органической химии. Также в обучении органической химии использованы методы анализа, синтеза, электронного изучения данных, видео, наблюдения, интерпретации графических таблиц компьютера. В результате исследований были дифференцированы педагогические основы применения мультимедийных технологий в образовании по органической химии в средней школе в сравнении с традиционным образованием. Установлено, что использование информационной среды на основе педагогических подходов является наиболее оптимальным способом обучения. Сформированы познавательные способности с использованием методов, приемов, форм обучения с применением мультимедийных технологий в средней школе. Дана оценка логике научного познания учебной деятельности, формирования умений и навыков, развития мышления у учащихся.Результаты научных исследований могут быть использованы в качестве методического пособия на основе иллюстраций, абстрагирования и сравнения методов обучения органической химии с использованием мультимедийных технологий на базовом уровне общего образования.In article the features and experience of using multimedia technologies in teaching organic chemistry were discussed. Currently, a generalized theoretical model of the material that determines the advantages and disadvantages of using multimedia technologies in the educational process. The results of teaching using multimedia technologies in the chemistry study in secondary school were considered. Special attention when conducting scientific research within the pedagogical foundations of the use multimedia technologies in organic chemistry education in secondary school was paid to theoretical and empirical studies of students forms of independent work of students, namely multi-level individual tasks performed in electronic format on the course of organic chemistry.Methods of analysis, synthesis, electronic study of data, video, observation, interpretation of computer graphic tables were also used in teaching organic chemistry. As a result of the research, the pedagogical foundations of the use of multimedia technologies in organic chemistry education in secondary school were differentiated in comparison with traditional education.It was established that it is convenient to learn based on approaches using the pedagogical method using the information environment. In secondary school, cognitive abilities are formed using methods, techniques, forms of learning using multimedia technologies. The school students were given an assessment of the logic of scientific cognition of educational activities, the formation of skills and abilities, the formation of thinking methods.The results of scientific research can be used as a methodological guide based on illustration, abstraction and comparison of the learning method organic chemistry using multimedia technologies at the basic level of general education
Üniversitede Dil Eğitiminin Dijitalleşmesi
No full textThis article is dedicated to the study of the process of transformation of language education in universities in the context of the rapid development of digital technologies. The work aims to analyze theoretical and practical factors of integrating digital resources into the educational process and their impact on the content of curricula, teaching methods and forms of educational activities. Particular attention is paid to the cognitive and social aspects of perception and assimilation of language material in the digital environment. The article discusses the main models and concepts of digital transformation within the educational settings, provides examples of the use of AI, automated assessment systems, virtual and augmented realities, as well as chatbots in the learning process. One of the key conclusions of the work is the recognition of the need for an integrated approach to digitalization, which includes not only technical equipment, but also the development of digital literacy, adaptation of pedagogical methods and consideration of ethical aspects. The article also highlights the main challenges and risks of digitalization associated with the mental state of students, data security, reliance on technology, and resource accessibility. The conclusion provides suggestions on how to optimize the processes of educating students and preparing educators during the digital transformation of language education. The practical significance of this research lies in its potential use for optimizing the educational process, creating innovative digital teaching materials, and enhancing the qualifications of teachers in the context of the digitalization of education.Бұл мақала цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы жағдайында жоғары оқу орындарында тілдік білім беруді трансформациялау процесін зерттеуге арналған. Жұмыстың мақсаты қазақстандық жоғары оқу орындарының білім беру процесіне цифрлық ресурстарды интеграциялаудың теориялық және қолданбалы факторларын талдау, сондай-ақ олардың оқу бағдарламаларының мазмұнына, оқыту әдістемесіне және орыс тілін шет тілі ретінде оқытудағы педагогикалық практика түрлеріне әсерін зерттеу болып табылады. Цифрлық ортада тілдік материалды қабылдау мен игерудің когнитивті және әлеуметтік аспектілеріне ерекше назар аударылады. Мақалада білім беру ортасындағы цифрлық трансформацияның негізгі модельдері мен тұжырымдамалары қарастырылады, жасанды интеллектіні, автоматтандырылған бағалау жүйелерін, виртуалды және толықтырылған шындықты, сондай-ақ оқу процесінде чатботтарды пайдалану мысалдары келтірілген. Жұмыстың негізгі қорытындыларының бірі – техникалық жабдықтауды ғана емес, сонымен қатар цифрлық сауаттылықты дамытуды, педагогикалық әдістерді бейімдеуді және этикалық аспектілерді ескеруді қамтитын цифрландыруға кешенді көзқарастың қажеттілігін мойындау. Мақалада сонымен қатар деректердің қауіпсіздігіне, ресурстардың қолжетімділігіне, технологияға тәуелділікке және олардың студенттердің психикалық денсаулығына әсеріне байланысты цифрландырудың негізгі сын-қатерлері мен тәуекелдері көрсетілген. Қорытындыда оқу процесін оңтайландыру және тілді оқыту саласын цифрлық түрлендіру контексінде мамандарды даярлауды жақсарту бойынша ұсыныстар ұсынылды. Жүргізілген зерттеудің практикалық құндылығы оның негізгі нәтижелерін білім беру бағдарламалары мен оқыту әдістерін жетілдіруде, сондай-ақ қазіргі цифрлық ортаға бейімделген оқу материалдарын жасау үшін қолдану мүмкіндігімен анықталады.Данная статья посвящена исследованию процесса трансформации языкового образования в вузах в условиях стремительного развития цифровых технологий. Целью работы является анализ теоретических и прикладных факторов интеграции цифровых ресурсов в образовательный процесс казахстанских вузов, а также в изучении их воздействия на контент учебных программ, методику преподавания и виды педагогических практик в обучении русскому языку как иностранному. Особое внимание уделено когнитивным и социальным аспектам восприятия и усвоения языкового материала в цифровой среде. В статье рассматриваются основные модели и концепции цифровой трансформации в образовательной среде, приводятся примеры использования искусственного интеллекта, автоматизированных систем оценивания, виртуальных и дополненных реальностей, а также чат-ботов в процессе обучения. Одним из ключевых выводов работы является признание необходимости комплексного подхода к цифровизации, который включает не только техническое оснащение, но и развитие цифровой грамотности, адаптацию педагогических методик и учет этических аспектов. В статье также выделены основные вызовы и риски цифровизации, связанные с безопасностью данных, доступностью ресурсов, зависимостью от технологий и их влиянием на психическое здоровье студентов. В заключении предложены рекомендации по оптимизации учебного процесса и улучшению подготовки специалистов в контексте цифрового преобразования сферы обучения языку. Практическая ценность проведенного исследования определяется возможностью применения его основных результатов при совершенствования образовательных программ и методов преподавания, а также для создания учебных материалов, адаптированных под современную цифровую среду.This article is dedicated to the study of the process of transformation of language education in universities in the context of the rapid development of digital technologies. The work aims to analyze theoretical and practical factors of integrating digital resources into the educational process and their impact on the content of curricula, teaching methods and forms of educational activities. Particular attention is paid to the cognitive and social aspects of perception and assimilation of language material in the digital environment. The article discusses the main models and concepts of digital transformation within the educational settings, provides examples of the use of AI, automated assessment systems, virtual and augmented realities, as well as chatbots in the learning process. One of the key conclusions of the work is the recognition of the need for an integrated approach to digitalization, which includes not only technical equipment, but also the development of digital literacy, adaptation of pedagogical methods and consideration of ethical aspects. The article also highlights the main challenges and risks of digitalization associated with the mental state of students, data security, reliance on technology, and resource accessibility. The conclusion provides suggestions on how to optimize the processes of educating students and preparing educators during the digital transformation of language education. The practical significance of this research lies in its potential use for optimizing the educational process, creating innovative digital teaching materials, and enhancing the qualifications of teachers in the context of the digitalization of education