Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ KAZAK ETNOPSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİNE VE ETNOPEDAGOJİK GELENEKLERİNE DAYALI MESLEKİ EĞİTİM SÜRECİ
No full textEvery state and nation, in educating its future, must rely on national spiritual values, traditions, and the fundamental principles of national upbringing. The foundations of national education and upbringing are laid in primary school. Therefore, primary school teachers are professionals who teach students, who are just beginning their school journey, about vital life factors and societal behavior rules. In modern society, it is essential for these specialists to possess deep pedagogical and psychological knowledge and professional skills, as addressing the key tasks of primary education remains a pressing issue. The study’s relevance lies in describing the theoretical and practical process of preparing future teachers in accordance with the requirements of modern primary education. In the field of pedagogical sciences, the process of developing the key competencies and educational outcomes needed for primary school teachers is of critical importance in the national education system. In this regard, the article aims to propose a methodology for effectively organizing the professional training process of future primary school teachers based on Kazakh ethnopsychological characteristics and ethnopedagogical traditions.
The article has both theoretical and practical value. The experience of training future primary school teachers based on Kazakh ethnopsychological characteristics and ethnopedagogical traditions can be applied in the teaching of such subjects as the theory and methodology of pedagogy and educational work. During the research, recommendations were made based on the content analysis of practical and experimental work aimed at the professional training of future teachers. The study results are suitable for use in primary education programs and teaching methodologies as a models for preparing future teachers with an ethnopsychological and ethnopedagogical focus.Әрбір мемлекет пен ұлт өз болашақ ұрпағын тәрбиелеуде ұлттық рухани құндылықтар, дәстүрлер және ұлттық тәрбиенің негізгі қағидаттарын басшылыққа алуы тиіс. Ұлттық білім мен тәрбиенің негізі бастауыш мектепте қаланады. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімдері – мектеп табалдырығын жаңа аттаған оқушыларға өмірлік маңызды факторлар мен қоғамдағы тәртіп ережелерін үйрететін кәсіби мамандар. Қазіргі қоғамда бұл мамандық иелерінен терең педагогикалық және психологиялық білім мен кәсіби шеберлікті талап ету өте маңызды, себебі бастауыш білім берудегі негізгі міндеттерді шешу – өзекті мәселе. Зерттеудің өзектілігі – қазіргі бастауыш мектеп талаптарына сай болашақ мұғалімдерді даярлаудың теориялық және практикалық үдерісін сипаттауда. Педагогикалық ғылымдар саласында бастауыш сынып мұғалімдеріне қажетті негізгі құзыреттер мен оқыту нәтижелерін дамыту үдерісі ұлттық білім беру жүйесінде шешуші маңызға ие. Осы тұрғыда, мақалада қазақтың этнопсихологиялық ерекшеліктері мен этнопедагогикалық дәстүрлеріне негізделген болашақ бастауыш сынып мұғалімдерін кәсіби даярлау үдерісін тиімді ұйымдастырудың әдістемесін ұсынылады.Мақаланың теориялық және практикалық маңызы зор. Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерін қазақтың этнопсихологиялық ерекшеліктері мен этнопедагогикалық дәстүрлеріне негіздеп даярлау тәжірибесін педагогика және тәрбие жұмысы теориясы мен әдістемесі пәндерінде қолдануға болады. Зерттеу барысында тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың мазмұндық талдауы негізінде болашақ мұғалімдерді кәсіби даярлау бойынша ұсыныстар жасалды. Зерттеу нәтижелерін этнопсихологиялық және этнопедагогикалық бағыттағы болашақ мұғалімдерді даярлау үлгісі ретінде бастауыш білім беру бағдарламалары мен оқыту әдістемесінде қолдануға болады.Каждое государство и народ, воспитывая своё будущее поколение, должны опираться на национальные духовные ценности, традиции и основные принципы национального воспитания. Основы национального образования и воспитания закладываются в начальной школе. Поэтому учителя начальных классов — это профессионалы, которые обучают только что переступивших порог школы учеников важным жизненным факторам и правилам поведения в обществе. В современном обществе от этих специалистов требуется глубокое педагогическое и психологическое знание, а также профессиональное мастерство, так как решение ключевых задач начального образования является актуальной проблемой. Актуальность исследования заключается в описании теоретического и практического процесса подготовки будущих учителей в соответствии с требованиями современной начальной школы. В области педагогических наук процесс развития ключевых компетенций и образовательных результатов, необходимых для учителей начальных классов, имеет решающее значение в национальной образовательной системе. В этой связи в статье предлагается методика эффективной организации процесса профессиональной подготовки будущих учителей начальных классов, основанная на этнопсихологических особенностях и этнопедагогических традициях казахского народа.
Статья имеет теоретическую и практическую значимость. Опыт подготовки будущих учителей начальных классов, основанный на казахских этнопсихологических особенностях и этнопедагогических традициях, можно использовать в преподавании таких дисциплин, как теория и методика педагогики и воспитательной работы. В ходе исследования на основе содержательного анализа практических и экспериментальных работ были разработаны рекомендации по профессиональной подготовке будущих учителей. Результаты исследования могут быть использованы в образовательных программах по педагогике и методике начального обучения в качестве модели подготовки будущих учителей, основанной на этнопсихологических особенностях и этнопедагогических традициях казахского народа.Her devlet ve millet, geleceğini eğitirken, milli ve manevi değerlere, geleneklere ve ulus yetiştirmenin temel ilkelerine dayanmalıdır. Milli eğitim ve yetiştirmenin temelleri ilkokulda atılmaktadır. Bu nedenle sınıf öğretmenleri, okul yolculuğuna yeni başlayan öğrencilere hayati yaşam faktörleri ve toplumsal davranış kurallarını öğreten profesyonellerdir. Modern toplumda, bu uzmanların derin pedagojik ve psikolojik bilgi ve mesleki becerilere sahip olmaları esastır, çünkü ilköğretimin temel görevlerini ele almak acil bir konu olmaya devam etmektedir. Çalışmanın önemi, gelecekteki öğretmenleri modern ilköğretimin gereklerine uygun olarak hazırlamanın teorik ve pratik sürecini tanımlamakta yatmaktadır. Pedagojik bilimler alanında, ilkokul öğretmenleri için gerekli olan temel yetkinliklerin ve eğitim çıktılarının geliştirilmesi süreci, milli eğitim sisteminde kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda makale, Kazak etnopsikolojik özelliklerine ve etnopedagojik geleneklerine dayalı olarak gelecekteki ilkokul öğretmenlerinin mesleki eğitim sürecini etkin bir şekilde organize etmek için bir metodoloji önermeyi amaçlamaktadır.
Makale önemli teorik ve pratik değere sahiptir. Sınıf öğretmenlerinin Kazak etnopsikolojik özelliklerine ve etnopedagojik geleneklerine dayalı eğitim deneyimi, pedagoji teorisi ve metodolojisi ve eğitim çalışmaları gibi konuların öğretilmesiyle uygulanabilir. Araştırma sırasında, sınıf öğretmenlerinin mesleki eğitimine yönelik pratik ve deneysel çalışmaların içerik analizine dayalı önerilerde bulunulmuştur. Çalışma sonuçları, etnopsikolojik ve etnopedagojik odaklı sınıf öğretmenlerini hazırlamak için bir model olarak ilköğretim programlarında ve öğretim metodolojilerinde kullanıma uygundur
Eğitimci Bir Müzisyenin Mesleki Eğitim Sürecindeki Bilgi Teknolojilerini Kullanımının Önemi
No full textThe article discusses the use of information and communication technologies in theprocess of instrumental training of future teachers-musicians based on distance learning. Theimportance of distance learning for us is to increase the level of professional instrumental trainingof students through the creation of a unified information system of education. The purpose of thisarticle is to summarize the experience of using distance technologies in teaching special disciplinesin the context of professional training of a future music teacher and to analyze their effectivecapabilities in this aspect. Our study compares and analyzes various points of view of modernteachers in the USA, Russia and Kazakhstan, who study the problems of using information andcommunication technologies in the process of conducting individual musical disciplines in thecontext of distance learning. In order to improve the performing skills of the future music teacher,practical recommendations on the use of information and communication technologies in thelearning process have been developed. In order to improve the performing skills of the future music teacher, practical recommendations on the use of information and communication technologies in the learning process have been developed. The research was conducted in the 2022–2023 academic year at the Department of “Traditional Musical Art” of the Korkyt Ata Kyzylorda University and in 2023–2024 at the Pedagogical Institute of Astana International University. To achieve the purpose of the study, a questionnaire method was chosen, questionnaires with open and closed types of questions were used. This article analyzes open-type answers. In the process of training specialists, pedagogical conditions for the use of information and communication technologies are determined on the basis of applied research and positive results of practical work in the direction of music andperforming pedagogy.Мақалада қашықтықтан оқыту негізінде болашақ педагог-музыканттардыаспаптық даярлау үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданумүмкіндіктері қарастырылады. Біз үшін қашықтықтан оқытудың маңыздылығы білім берудіңбірыңғай ақпараттық жүйесін құру арқылы білім алушылардың кәсіби аспаптық даярлықдеңгейін арттыру болып анықталды. Осы мақаланың мақсаты болашақ музыка мұғалімінкәсіби даярлау контексінде арнайы пәндерді оқытуда қашықтықтан оқыту технологияларынқолданудың тәжірибесін жинақтау және олардың осы аспектідегі тиімді мүмкіндіктерінтәжірибеде қолдану болып айқындалды. Қашықтықтан оқыту контексінде жеке музыкалықпәндерді жүргізу үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданумәселелерін зерттейтін заманауи педагогтардың көзқарастарын салыстыру және талдаужүргізілді. Біздің зерттеуімізде болашақ музыка мұғалімінің орындаушылық шеберлігінжетілдіру мақсатында оқыту үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялардықолданудың практикалық нұсқаулары әзірленді. Зерттеулер 2022–2023 оқы жылы ҚорқытАта атындағы Қызылорда университетінің «Дәстүрлі музыка өнері» кафедрасында және2023–2024 жылы Астана халықаралық университетінің педагогика институтында жүргізілді.Зерттеу мақсатына жету үшін сауалнама әдісі таңдалды, ашық және жабық типтегі сұрақтарыбар сауалнамалар қолданылды. Бұл мақалада ашық типтегі жауаптар талданады.Мамандарды даярлау үдерісінде қолданбалы зерттеулерге және музыкалық-орындаушылықпедагогика бағытындағы практикалық жұмыстардың оң нәтижелеріне сүйене отырып,ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданудың педагогикалық шарттарыанықталды.В статье рассматривается использование информационнокоммуникационных технологий в процессе инструментальной подготовки будущих педагогов-музыкантов на основе дистанционного обучения. Важность дистанционного обучения для нас заключается в повышении уровня профессиональной инструментальной подготовки обучающихся через создание единой информационной системы образования. Целью данной статьи является обобщение опыта применения дистанционных технологий в преподавании специальных дисциплин в контексте профессиональной подготовки будущего учителя музыки и анализ их эффективных возможностей в данном аспекте. В исследованииThe article discusses the use of information and communication technologies in theprocess of instrumental training of future teachers-musicians based on distance learning. Theimportance of distance learning for us is to increase the level of professional instrumental trainingof students through the creation of a unified information system of education. The purpose of thisarticle is to summarize the experience of using distance technologies in teaching special disciplinesin the context of professional training of a future music teacher and to analyze their effectivecapabilities in this aspect. Our study compares and analyzes various points of view of modernteachers in the USA, Russia and Kazakhstan, who study the problems of using information andcommunication technologies in the process of conducting individual musical disciplines in thecontext of distance learning. In order to improve the performing skills of the future music teacher,practical recommendations on the use of information and communication technologies in thelearning process have been developed. In order to improve the performing skills of the future music teacher, practical recommendations on the use of information and communication technologies in the learning process have been developed. The research was conducted in the 2022–2023 academic year at the Department of “Traditional Musical Art” of the Korkyt Ata Kyzylorda University and in 2023–2024 at the Pedagogical Institute of Astana International University. To achieve the purpose of the study, a questionnaire method was chosen, questionnaires with open and closed types of questions were used. This article analyzes open-type answers. In the process of training specialists, pedagogical conditions for the use of information and communication technologies are determined on the basis of applied research and positive results of practical work in the direction of music andperforming pedagogy
Korkut Ata Kitabındaki Eski İnançların Tezahürleri
No full textThe article specifically examines the ancient beliefs of the Oguz tribes and the mythical elements of the ancient Turkic peoples, reflected in the songs “The Book of Korkyt Ata”, and ancient plots born in connection with shamanic beliefs. In addition, the Book of Korkyt Ata tells about the worldview of the early time and the ideology of the late epoch, about the combination of shamanic consciousness and Islamic understanding, which manifests itself in a holistic and complex syncretic form. It is also said that in the motifs of the mythical melodies in the “The Book of Korkyt Ata” one can find individual samples that do not have similarities. The word about the good preservation of the beliefs of the Turkic peoples and mythical ideas about the creation of the world is touched upon.When writing the article, research papers were considered, which cited the analyses and conclusions of well known scientific thinkers. The object of the study is the fact that, although the book got into writing during the period of adoption of Islamic values, the old beliefs have not undergone much change. It is known that the heritage of Korkyt Ata is a valuable asset of culture, literature and history. In addition, some data about Korkyt are also not true, which still needs to be studied. The article says that this is one of the topics that does not lose its relevance.Мақалада «Қорқыт ата кітабындағы» жырларда көрініс табатын оғыз тайпаларының көне наным-сенімдері мен ежелгі түркі халықтарының мифтік элементтері және шамандық нанымдарына байланысты дүниеге келген көне сюжеттер арнайы қарастырылады. Сонымен қатар, «Қорқыт ата кітабында» ерте заманның дүниетанымы мен кейінгі дәуірдің идеологиясы, шамандық сана мен исламдық түсініктің ұштаса келе, тұтас әрі күрделі синкреттік түрде көрініс табатыны баяндалады. «Қорқыт ата кітабынан» мифтік сарындағы мотивтердің ұқсастығы жоқ, бөлек үлгілерін ұшыратуға болатыны айтылады. Түркі халықтарының нанымдары мен әлемнің жаратылысы турасында дүниеге келген мифтік түсініктері жақсы сақталғандығы жайында сөз қозғалады.Мақаланы жазуда белгілі ойшыл ғалымдардың талдаулары мен ой тұжырымдары берілген зерттеу еңбектері қарастырылды. Кітап исламдық құндылықтарды қабылдаған кезеңде хатқа түскенімен, жырларда ескі нанымдардың көп өзгеріске ұшырамағандығы зерттеу нысанына айналады. Қорқыт ата мұрасының мәдениет, әдебиет пен тарих үшін аса құнды дүние екендігі белгілі. Сонымен қатар, Қорқыт жайлы деректердің де шындыққа жанаспайтын тұстары зерттеуді қажет етеді. Сол себепті заман озса да өзектілігін жоймайтын тақырыптардың бірі екендігі айтылады.В статье конкретно рассматриваются древние верования огузских племен и элементы мифологии древних тюркских народов, отраженные в песнях «Книга Коркыт Ата», а также древние сюжеты, родившиеся в связи с шаманскими верованиями. Кроме того, Книга Коркыта Ата рассказывает о мировоззрении раннего времени и идеологии поздней эпохи, о сочетании шаманского сознания и исламского понимания, которое проявляется в целостной и сложной синкретической форме. Также говорится, что в мотивах мифических мелодий в «Книге Коркыт Ата» можно найти отдельные образцы, не имеющие сходства. Затрагивается слово о хорошей сохранности верований тюркских народов и мифических представлений о сотворении мира.При написании статьи были рассмотрены научные работы, в которых цитировались анализы и выводы известных ученых мыслителей. Объектом исследования является тот факт, что, хотя книга была написана в период принятия исламских ценностей, старые верования не претерпели особых изменений. Известно, что наследие Коркыт Ата является ценным достоянием культуры, литературы и истории. Кроме того, некоторые данные о Коркыте также не соответствуют действительности, что еще нуждается в изучении. В статье говорится, что это одна из тем, которая не теряет своей актуальности.The article specifically examines the ancient beliefs of the Oguz tribes and the mythical elements of the ancient Turkic peoples, reflected in the songs “The Book of Korkyt Ata”, and ancient plots born in connection with shamanic beliefs. In addition, the Book of Korkyt Ata tells about the worldview of the early time and the ideology of the late epoch, about the combination of shamanic consciousness and Islamic understanding, which manifests itself in a holistic and complex syncretic form. It is also said that in the motifs of the mythical melodies in the “The Book of Korkyt Ata” one can find individual samples that do not have similarities. The word about the good preservation of the beliefs of the Turkic peoples and mythical ideas about the creation of the world is touched upon.When writing the article, research papers were considered, which cited the analyses and conclusions of well known scientific thinkers. The object of the study is the fact that, although the book got into writing during the period of adoption of Islamic values, the old beliefs have not undergone much change. It is known that the heritage of Korkyt Ata is a valuable asset of culture, literature and history. In addition, some data about Korkyt are also not true, which still needs to be studied. The article says that this is one of the topics that does not lose its relevance
Çok Modlu Bir Nesne Olarak Rusça Ders Kitabı
No full textThe school textbook has always been the most important tool for organizing the educational process. Many studies by Kazakhstani scholars have been devoted to the issue of the quality of Kazakhstani textbooks. However, most of the research primarily focuses on the verbal component of textbooks, while their visual design is often underestimated. This suggests that the school textbook is not considered a holistic multimodal object, each element of which (both verbal and non-verbal) is intended to contribute to developing students' multimodal literacy. Since the development of educational literature today is carried out not only by scholars but also by practicing educators, there is a need to study teachers' professional attitudes toward the multimodality of textbooks. The article employs a survey method to investigate teachers' evaluative perception of the visual design of Russian language textbooks for the 5th grade from the publishers “Mektep” and “AEO NIS”. The authors found out that teachers transfer their negative attitude towards the verbal component of the textbook to its non-verbal aspect, poorly understanding the didactic potential of the multimodality of the textbook, which hinders their successful work in shaping and developing students' multimodal literacy. In light of the insufficiently high ranking of Kazakhstani students in international studies such as PIRLS and PISA, the results obtained in the article acquire special relevance. Based on the conducted analysis, the authors propose recommendations for solving the identified problem.Мектеп оқулығы барлық уақытта оқу процесін ұйымдастырудың маңызды құралы болды және болып қала береді. Қазақстандық оқулықтардың сапасы мәселесіне отандық ғалымдардың көптеген зерттеулері арналған. Алайда, жұмыстардың көпшілігі негізінен оқулықтардың ауызша компонентіне арналған және олардың визуалды дизайны жиі бағаланбайды. Бұл мектеп оқулығының біртұтас мультимодальды объект ретінде қарастырылмайтындығын көрсетеді, оның әр элементі (вербалды және вербалды емес) оқушылардың мультимодальды сауаттылығын қалыптастыруға қызмет етуге арналған. Бүгінгі таңда оқу әдебиеттерін әзірлеумен тек ғалымдар ғана емес, сонымен қатар тәжірибелі мұғалімдер де айналысатындықтан, мұғалімдердің оқулықтардың мультимодальділігіне кәсіби қатынасын зерттеу қажеттілігі туындады. Мақалада сауалнама әдісімен мұғалімдердің «Мектеп» баспалары мен «НИШ» ДББҰ-дан 5-сыныпқа арналған Орыс тілі оқулықтарын визуалды безендіру туралы бағалау қабылдауы зерттеледі. Авторлар мұғалімдердің оқулықтың вербалды компонентіне теріс көзқарасты оның вербалды емес жағына ауыстыратынын, оқулықтың мультимодальділігінің дидактикалық әлеуетін нашар түсінетінін, бұл олардың оқушылардың мультимодальды сауаттылығын қалыптастыру және дамыту бойынша сәтті жұмысына кедергі келтіретінін анықтай алды. PIRLS және PISA халықаралық зерттеулеріндегі қазақстандық оқушылардың жоғары рейтингі жеткіліксіз болғандықтан, мақалада алынған нәтижелер ерекше өзектілікке ие болады. Жүргізілген талдау негізінде авторлар анықталған мәселені шешу бойынша ұсыныстар ұсынады.Школьный учебник во все времена был и остается важнейшим средством организации учебного процесса. Проблеме качества казахстанских учебников посвящено немало исследований отечественных ученых. Однако большинство работ посвящено главным образом вербальной составляющей учебников, а их визуальное оформление зачастую недооценено. Это говорит о том, что школьный учебник не рассматривается как целостный мультимодальный объект, каждый элемент которого (как вербальный, так и невербальный) призван служить формированию мультимодальной грамотности учащихся. Поскольку разработкой учебной литературы сегодня занимаются не только ученые, но и практикующие педагоги, назрела необходимость изучить профессиональное отношение учителей к мультимодальности учебников. В статье методом анкетирования исследуется оценочное восприятие учителями визуального оформления учебников русского языка для 5 класса от издательств «Мектеп» и АОО «НИШ». Авторам удалось выяснить, что педагоги переносят негативное отношение к вербальной составляющей учебника на его невербальную сторону, плохо понимают дидактический потенциал мультимодальности учебника, что препятствует их успешной работе по формированию и развитию мультимодальной грамотности учеников. В свете недостаточно высокого рейтинга казахстанских школьников в международных исследованиях PIRLS и PISA результаты, полученные в статье, приобретают особую актуальность. На основе проведенного анализа авторами предлагаются рекомендации по решению выявленной проблемы.The school textbook has always been the most important tool for organizing the educational process. Many studies by Kazakhstani scholars have been devoted to the issue of the quality of Kazakhstani textbooks. However, most of the research primarily focuses on the verbal component of textbooks, while their visual design is often underestimated. This suggests that the school textbook is not considered a holistic multimodal object, each element of which (both verbal and non-verbal) is intended to contribute to developing students' multimodal literacy. Since the development of educational literature today is carried out not only by scholars but also by practicing educators, there is a need to study teachers' professional attitudes toward the multimodality of textbooks. The article employs a survey method to investigate teachers' evaluative perception of the visual design of Russian language textbooks for the 5th grade from the publishers “Mektep” and “AEO NIS”. The authors found out that teachers transfer their negative attitude towards the verbal component of the textbook to its non-verbal aspect, poorly understanding the didactic potential of the multimodality of the textbook, which hinders their successful work in shaping and developing students' multimodal literacy. In light of the insufficiently high ranking of Kazakhstani students in international studies such as PIRLS and PISA, the results obtained in the article acquire special relevance. Based on the conducted analysis, the authors propose recommendations for solving the identified problem
Beyimbet Maylin’in Pedagojik Mirasını Öğrenmenin Önemi ve Didaktik Koşulları
No full textThe article analyzes the pedagogical heritage of Beyimbet Maylin, which has not yet entered scientific circulation, and has not been noticed by methodologists-scientists, and their importance in the development of domestic science is evaluated. For the first time, four educational books written by Beyimbet Maylin, a prominent writer, who have their own place in Kazakh literature, are being studied. In the study, the ways of studying the history of the writing of textbooks left behind by the writer, introducing their content-structural system to future philology teachers were differentiated. Providing information about the history of the formation of domestic textbook science, the possibilities of forming professional-cognitive and research competences of students are analyzed. The main idea in the research work is that students need to effectively use new educational technologies and interactive teaching methods during the analysis of historical heritage, because this, in turn, expands the opportunities for improving the quality of professional education of students. The scientific importance of the article is demonstrated by the unified methodological system of applied teaching and the analysis of educational materials and the effectiveness of using their selection criteria in the organization of students' project work, in the performance of complex text analysis tasks. This proves the innovativeness of the proposed research work, dedicated to a new topic.The article analyzes the effective ways of presenting textbooks written by Beyimbet Maylin to philology students, systematizes the technological conditions. During the pedagogical experiment, it is planned to develop students' professional qualifications related to theoretical and historical-pedagogical heritage, critical thinking skills related to educational materials. They are followed by analyzing the progress and results of work included in one module of a special elective subject. Such complexity ensures the integrity of the research results presented in the article and the reliability of the proposed principles. Historical-pedagogical, system-typological, genre-style analyzes were used in the research work in conjunction with teaching technologies in accordance with modern requirements. The results of the study fully demonstrated the effectiveness of this unit.Мақалада Бейімбет Майлиннің әлі ғылыми айналымға енбеген, әдіскер-ғалымдар тарапынан назарға алынбаған педагогикалық мұралары талданып, олардың отандық ғылымды дамытудағы маңызы бағаланады. Қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар көрнекті жазушы Бейімбет Майлиннің қаламынан туған төрт оқу кітабы алғаш рет зерттеу нысанына алынып отыр. Зерттеуде жазушының артында қалдырған оқу кітаптарының жазылу тарихын зерделеу, олардың мазмұндық-құрылымдық жүйесін болашақ филолог мұғалімдерге таныту жолдары сараланды. Отандық оқулықтану ғылымының қалыптасу тарихы туралы ақпарат бере отырып, білім алушылардың кәсіби-танымдық, зерттеушілік құзіреттіліктерін қалыптастырудың мүмкіндіктері талданып отыр.Мақалада тақырыптың ғылыми-әдіснамалық және әдістемелік аспектілері өзара бірлікте қарастырылады. Зерттеу жұмысындағы басты идея – студенттерге тарихи мұраларды талдату барысында білім берудің жаңа технологиялары мен интерактивтік оқыту әдістерін тиімді қолдану қажет, себебі бұл өз кезегінде білім алушылардың кәсіби білім сапасын арттыру мүмкіндіктерін кеңейтеді. Мақаланың ғылыми маңыздылығы қолданылған оқытудың біртұтас әдістемелік жүйесі мен оқу материалдарын талдау және оларды таңдау критерийлерін студенттердің жоба жұмыстарын ұйымдастыруда, мәтінге кешенді талдау тапсырмаларын орындатуда қолдануға тиімділігін көрсетеді. Бұл айтылғандар ұсынылып отырған зерттеу жұмысының жаңашылдығын, тың тақырыпқа арналғандығын дәлелдейді. Сонымен қатар, тақырыптың өзектілігін танытады.Мақалада Бейімбет Майлиннің қаламынан туған оқу кітаптарын филолог студенттерге танытудың тиімді жолдары талданады, технологиялық шарттары жүйеленеді. Педагогикалық эксперимент барысында студенттердің теориялық және тарихи-педагогикалық мұраларға байланысты кәсіби біліктіліктерін, оқу материалдарына қатысты сыни ойлау дағдыларын дамыту көзделеді. Олар арнайы электив пәннің бір модулінде қамтылған жұмыстардың барысы мен нәтижелеріне талдау жасау арқылы дәйектеледі. Мұндай кешенділік мақалада көрсетілген зерттеу нәтижелерінің біртұтастығы мен ұсынылған қағидалардың сенімділігін қамтамасыз етеді.Зерттеу жұмысында тарихи-педагогикалық, жүйелік-типологиялық, жанрлық-стильдік талдаулар заманауи талаптарға сай оқыту технологияларымен өзара сабақтастықта қолданылды. Зерттеу нәтижесі осы бірліктің тиімділігін толық көрсетті.В статье анализируется педагогическое наследие Беимбета Майлина, еще не вошедшее в научный оборот и не замеченное учеными-методистами, оценивается их значение в развитии отечественной науки. Впервые изучаются четыре учебные книги, написанные выдающимся писателем Беимбетом Майлиным, имеющими свое место в казахской литературе. В ходе исследования были дифференцированы способы изучения истории написания учебников, оставленных писателем, ознакомления будущих учителей-филологов с их содержательно-структурной системой. Предоставляя информацию об истории становления отечественного учебниковедения, анализируются возможности формирования профессионально-познавательных и исследовательских компетенций студентов. В статье рассмотрены научно-методологические и методические аспекты темы. Основная идея в исследовательской работе заключается в том, что студентам необходимо эффективно использовать новые образовательные технологии и интерактивные методы обучения при анализе исторического наследия, поскольку это, в свою очередь, расширяет возможности повышения качества профессионального образования студентов. Научная значимость статьи подтверждается единой методической системой прикладного обучения и анализа учебных материалов и эффективностью использования критериев их отбора при организации проектной работы студентов, при выполнении сложных задач по анализу текста. Это доказывает инновационность предлагаемой исследовательской работы, посвященной новой теме.В статье анализируются эффективные способы презентации учебников Беимбета Майлина студентам-филологам, систематизируются технологические условия. В ходе педагогического эксперимента предполагается развитие у студентов профессиональных умений, связанных с теоретическим и историко-педагогическим наследием, навыков критического мышления по отношению к учебным материалам. Они подкрепляются анализом хода и результатов работ, содержащихся в одном из модулей специальной элективной дисциплины. Такая комплексность обеспечивает единство результатов исследования, изложенных в статье, и достоверность предложенных принципов. В исследовательской работе историко-педагогический, системно-типологический, жанрово-стилевой анализы применялись во взаимосвязи с технологиями обучения, отвечающими современным требованиям. Результаты исследования показали полную эффективность этого единства.The article analyzes the pedagogical heritage of Beyimbet Maylin, which has not yet entered scientific circulation, and has not been noticed by methodologists-scientists, and their importance in the development of domestic science is evaluated. For the first time, four educational books written by Beyimbet Maylin, a prominent writer, who have their own place in Kazakh literature, are being studied. In the study, the ways of studying the history of the writing of textbooks left behind by the writer, introducing their content-structural system to future philology teachers were differentiated. Providing information about the history of the formation of domestic textbook science, the possibilities of forming professional-cognitive and research competences of students are analyzed. The main idea in the research work is that students need to effectively use new educational technologies and interactive teaching methods during the analysis of historical heritage, because this, in turn, expands the opportunities for improving the quality of professional education of students. The scientific importance of the article is demonstrated by the unified methodological system of applied teaching and the analysis of educational materials and the effectiveness of using their selection criteria in the organization of students' project work, in the performance of complex text analysis tasks. This proves the innovativeness of the proposed research work, dedicated to a new topic.The article analyzes the effective ways of presenting textbooks written by Beyimbet Maylin to philology students, systematizes the technological conditions. During the pedagogical experiment, it is planned to develop students' professional qualifications related to theoretical and historical-pedagogical heritage, critical thinking skills related to educational materials. They are followed by analyzing the progress and results of work included in one module of a special elective subject. Such complexity ensures the integrity of the research results presented in the article and the reliability of the proposed principles. Historical-pedagogical, system-typological, genre-style analyzes were used in the research work in conjunction with teaching technologies in accordance with modern requirements. The results of the study fully demonstrated the effectiveness of this unit
Kayip türk dilinin kelime dağarciği envanterinin çikarildiği deneyimden
No full textThe article describes how the Turkic khoton Ethnos living in the western region ofMongolia, who have forgotten their native language, found themselves in this region, the meaningof the khoton ethnonym and a review of research on them. At present, the languages of the khotonshave fallen into disuse and disappeared, becoming themselves a Mongolian-speaking community.Nevertheless, information has been preserved in the minds of the people that they are descendantsof the Turks and that their ancestors spoke a language different from the Mongols. In this regard,there are also remnants of household lexicology.The Customs and culture of the khotons differ from the Mongolian peoples. According toreligious beliefs, it adheres to the Sunni branch of Islam, but in everyday life, elements ofWitchcraft and Buddhism, Lamaism are also used in parallel. A group of texts spoken duringMuslim rituals have been preserved orally. Due to the restrictions of atezim, which prevailed insocialist countries from the beginning of the twentieth century, the prayers of the khotons –“Moldoo Naryn halleg” (the word of the mullahs) – were secretly passed from father to son. Thetext in the mouth has undergone an unrecognizable change, “broken”. These texts have not beenstudied and analyzed by researchers, they have reached the present day under the heading“incomprehensible texts”.The article describes the first experience of compiling a dictionary using all possible sourcesof a lost language in such a state. The focus will be on identifying and typing individual hotoniclexemes, maximizing its lexical series, and this process will be analyzed with concrete evidence.Мақалада Моңғолияның батыс өлкесінде өмір сүретін, өздерінің ана тілінұмытқан түркітектес хотон этносының бұл өлкеге қалай тап болғандығы, хотон этнонимініңмәні және олар бойынша зерттеулерге шолу жасалады. Қазіргі кезде хотондардың тілдеріқолданыстан шығып, жойылған, өздері моңғолтілді қауымға айналған. Соған қарамастанхалықтың санасында өздері түркілердің ұрпағы екендігі және ата-бабалары моңғолдарданөзгеше тілде сөйлегендігі туралы ақпарат сақталған. Осыған орай тұрмыстықлексикологияның қалдықтары да бар.Хотондардың әдет-ғұрпы мен мәдениеті моңғол халықтарынан ерекшеленеді. Дінинаным-сенімдері бойынша мұсылмандықтың суннит тармағын ұстанады, бірақ күнделіктітұрмыс-тіршілігінде бақсылық пен буддизм, ламаизм элементтері де қатар қолданылады.Мұсылмандық рәсімдер кезінде айтылатын бір топ мәтін ауызша сақталған. ХХ ғасырдыңбасынан социалистік елдерде етек алған атезимнің шектеулерінен болып хотондардың дұғатілектері – «Молдоо нарын хэллэг» (Молдалардың сөзі) атадан балаға жасырын түрдежалғасып келді. Аузыша мәтін танылмастай өзгеріске түскен, «бұзылған». Бұл мәтіндерзерттеушілер тарапынан зерделеніп, талдаулар жүргізілмеген, олар «түсініксіз мәтіндер»деген айдармен бүгінгі күнге жеткен.Мақалада осындай күйдегі жоғалған тілдің мүмкін болатын барлық дереккөздерінпайдалана отырып, сөздік құрастырудың алғашқы тәжірибесі баяндалады. Хотондық жекелексемаларды анықтап, теріп алу, оның лексикалық қатарын барынша ұлғайту басты назардаболады және бұл үдеріс нақты дәлелдермен талданады.В статье дается обзор исследований, посвященных этнониму хотон ираскрывается его значение, рассказывается о том, как тюркский этнос хотон, проживающийв западном регионе Монголии, забывший свой родной язык, оказался в этом регионе. Внастоящее время этнос хотон превратился в монголоязычное сообщество, язык хотоноввышел из употребления и исчез. Тем не менее, в сознании населения сохраниласьинформация о том, что они являются потомками тюркских народов и их предки говорили наязыке, отличающемся от монгольского. В связи с этим имеются остатки бытовойлексикологии.Обычаи и культура хотонов отличаются от традиций и культуры монгольских народов.По религиозным воззрениям они придерживаются суннитской ветви ислама, но вповседневной жизни параллельно используются элементы колдовства и буддизма, ламаизма.Большинство текстов, произносимых во время мусульманских ритуалов, сохранилось вустной форме. Из-за ограничений атеизма, наложенных в социалистических странах сначала ХХ века, молитвы хотонов – «Молдоо нарын хэллэг» (Слова мулл) тайнопередавались в течение многих лет от отца к сыну. Поэтому они искажены донеузнаваемости, одним словом «испорчены». Эти тексты не были изучены и проанализированы исследователями, они дошли до наших дней под рубрикой «непонятныетексты».В статье излагается первый опыт составления словаря с использованием всехвозможных источников утерянного языка. Основное внимание уделяется выявлению инабору хотонских лексем, максимизации их лексического ряда, и этот процесс выполнен наоснове анализа с приведением конкретных примеров.Makale, Moğolistan’ın Batı kesiminde yaşayan ve anadilini unutmuş olan türkitektes khoton’un etnik grubunun bu bölgede nasıl sona erdiğine, khoton etnik adının önemine ve bunlarla ilgili araştırmalara genel bir bakış sunuyor. Günümüzde Khotonların dilleri artık ölü dil haline geldi ve kendileri de Moğollaştı. Yine de halkın zihninde kendilerinin Türklerin torunları oldukları ve atalarının Moğollardan farklı bir dil konuştukları bilgisi korunmuştur. Bu bağlamda, sözlükbilimi çerçevesinde söz varlığının izleri sürülebilmektedir.
Khotonların gelenekleri ve kültürü Moğol halkından farklıdır. Dini inançlara göre Müslüman Sünni şubeye bağlıdır, ancak günlük yaşamda büyücülük ve Budizmin yanı sıra Lamaizm unsurları da kullanılmaktadır. Müslüman törenleri sırasında söylenen bir grup metin sözlü olarak korunmuştur. Yirminci yüzyılın başından beri sosyalist ülkelerde uygulanan atezim kısıtlamaları nedeniyle, khotonların dua istekleri ‘Moldoo Narın Hallag’ (Mollanın Sözü) babadan oğula gizlice aktarıldı. Sözlü metin tanınmayacak şekilde değiştirilip tahrif edildi. Bu metinler araştırmacılar tarafından incelenmiş ama analiz edilememiş olup, ‘Anlaşılmaz Metinler’ başlığı altında günümüze ulaşmıştır.
Makale, bu durumda kaybedilen dilin tüm olası kaynaklarını kullanarak bir sözlük derlemenin ilk deneyimini ortaya koymaktadır. Odak noktası, tek tek belirteçlerin tanımlanması ve kümelenmesi, sözcük serilerinin maksimize edilmesidir ve bu süreç somut kanıtlarla analiz edilmektedir
E-POSTA YOLUYLA PRAGMATİZMİ VE ÖZ YETERLİLİĞİ ARTIRMAK
No full textNowadays, the importance of developing pragmatic skills and self-efficacy among students is growing. This study examines the pragmatic competence and self-efficacy skills of students by analyzing email inquiries. Pragmatic competence is the social context in which it is important for effective communication, which includes the understanding and appropriate use of language. Pragmatic competence has become an integral part of language acquisition, as good linguistic knowledge would not be enough to have successful communication. As e-mail communication becomes more common in academic and professional environments, it is important to develop students’ pragmatic and self-efficacy skills. Moreover, emailing has become an official communication tool between instructors and students in higher education. Students often use corporate mail for requesting, which might be in and out of educators’ responsibilities, such as asking for extra tasks, making personal appointments, and requesting recommendation letters. This means making requests tends to be a common discourse in higher educational institutions; however, it is still a face-threatening act for students. By considering power relations, cultural norms and other socio-linguistic factors, writing emails to teachers requires sufficient knowledge of pragmatics. This study explores students’ pragmatic competence and self-efficacy skills in the context of Kazakhstani higher education, provides valuable insights into the difficulties and offers suggestions for improving teaching writing skills.Қазіргі уақытта студенттер арасында прагматикалық дағдылар мен өзіндік тиімділік дағдыларын дамытудың маңыздылығы артып келеді. Бұл зерттеу электрондық пошта сұрауларын талдау арқылы студенттердің прагматикалық құзыреттілігі мен өзін-өзі тиімді ету дағдыларын зерттейді. Прагматикалық құзіреттілік – тілді түсіну мен орынды қолдануды қамтитын тиімді қарым-қатынас үшін маңызды болып табылатын әлеуметтік контекст. Прагматикалық құзыреттілік тілді меңгерудің құрамдас бөлігіне айналды, өйткені табысты қарым-қатынас жасау үшін жақсы лингвистикалық білім жеткіліксіз. Электрондық пошта байланысы академиялық және кәсіби ортада жиірек пайдаланыла бастағандықтан, студенттердің прагматикалық және өзіндік тиімділік дағдыларын дамыту маңызды. Сонымен қатар, электрондық пошта жоғары оқу орындарындағы оқытушылар мен студенттер арасындағы ресми байланыс құралына айналды. Студенттер көбінесе корпоративтік поштаны қосымша тапсырмаларды сұрау, жеке кездесулер ұйымдастыру және ұсыныс хаттарын сұрау сияқты мақсатта пайдалануы мүмкін. Бұл жоғары оқу орындарында сұраныс жасау әдеттегі дискурсқа айналатынын білдіреді; дегенмен, бұл әлі де студенттер үшін қауіпті әрекет. Билік қатынастарын, мәдени нормаларды және басқа да әлеуметтік-лингвистикалық факторларды ескере отырып, мұғалімдерге электрондық хаттар жазу прагматика туралы жеткілікті білімді талап етеді. Бұл зерттеу қазақстандық жоғары білім контексінде студенттердің прагматикалық құзыреттілігі мен өзін-өзі басқару дағдыларын зерттейді, қиындықтар туралы құнды түсініктер береді және оқытудың жазу дағдыларын жетілдіру бойынша ұсыныстарды ұсынады.
В настоящее время растет важность развития прагматических навыков и самоэффективности среди студентов. В этом исследовании изучаются прагматическая компетентность и навыки самоэффективности студентов путем анализа запросов по электронной почте. Прагматическая компетентность – это социальный контекст, в котором важно эффективное общение, включая понимание и правильное использование языка. Прагматическая компетентность стала неотъемлемой частью усвоения языка, поскольку хороших языковых знаний было бы недостаточно для успешной коммуникации. Поскольку общение по электронной почте становится все более распространенным в академической и профессиональной среде, важно развивать у студентов прагматические навыки и навыки самоэффективности. Более того, электронная почта стала официальным средством коммуникации между преподавателями и студентами в высших учебных заведениях. Студенты часто используют корпоративную почту для запросов, которые могут быть как в рамках обязанностей преподавателей, так и за их пределами, например, для получения дополнительных заданий, рекомендательных писем или назначения личных встреч. Это означает, что отправка запросов, как правило, является обычным делом в высших учебных заведениях; однако, это по-прежнему является проблемой для студентов. Учитывая субординацию, культурные нормы и другие социолингвистические факторы, написание электронных писем учителям требует достаточных знаний прагматики. Авторы этого исследования изучают прагматическую компетентность студентов и навыки самоэффективности в контексте казахстанского высшего образования, дают ценную информацию о трудностях и вносят предложения по улучшению навыков преподавания письменной речи.Şu anda öğrenciler arasında pragmatik becerilerin ve öz yeterliliğin geliştirilmesinin önemi artmaktadır. Bu çalışma, öğrencilerin pragmatik yeterliliklerini ve öz yeterlik becerilerini e-posta sorgularını analiz ederek incelemektedir. Pragmatik yetkinlik, dili anlama ve akıllı kullanım dahil olmak üzere etkili iletişim için çok önemli olan sosyal bir bağlamdır. Pragmatik yeterlilik, iyi dil bilgisi başarılı iletişim için yeterli olmadığından, dil ediniminin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Akademik ve profesyonel ortamlarda e-posta yoluyla iletişim daha yaygın hale geldiğinden, öğrencilerin pragmatik ve öz yeterlilik becerilerini geliştirmeleri önemlidir. Ayrıca e-posta, yüksek öğretim kurumlarındaki öğretmenler ve öğrenciler arasında resmi bir iletişim aracı haline gelmiştir. Öğrenciler, ek ödevler istemek, yüz yüze toplantılar düzenlemek ve tavsiye mektupları talep etmek için genellikle kurumsal postayı kullanırlar. Bu, yüksek öğretim kurumlarında talep yaratmanın yaygın bir söylem haline geldiği anlamına gelir.
Öğretmenlere güç ilişkilerini, kültürel normları ve diğer toplumdilbilimsel faktörleri göz önünde bulundurarak e-posta yazmak, pragmatik alanında yeterli bilgi gerektirir. Bu çalışma, Kazakistan yüksek öğrenimi bağlamında öğrencilerin pragmatik yeterliliklerini ve öz yönetim becerilerini inceliyor, sorunlar hakkında değerli bilgiler veriyor ve öğretimde yazma becerilerinin iyileştirilmesi için öneriler sunuyor
ВЫСОКОЭНТРОПИЙНЫЕ СПЛАВЫ И ИХ ПРИМЕНЕНИЕ В ВОДОРОДНОЙ ЭНЕРГЕТИКЕ
Get PDFHigh-entropy alloys (HEAs) have become an important area of modern materials development due to their unique physicochemical properties and are promising for application in hydrogen energy. This paper reviews the latest research on the application of HEAs for hydrogen storage with an emphasis on their microstructure, synthesis and design methods, and storage properties. The advantages of HEAs are discussed, including high stability at various temperatures and pressures, mechanical strength, and hydrogen absorption capacity; examples of single-component and multicomponent alloys are given. Examples of alloys with single- and multicomponent phases, including BCC and Laves phases, and their ability to efficiently absorb and desorb hydrogen are considered. The results of studies confirming the high storage density and corrosion resistance of HEAs, which contributes to their long-term operation and reduced maintenance costs, are presented. Current limitations, such as the need to improve the ductility and stability of phase structures, are also discussed. The paper suggests directions for further research, including the development of methods for composition optimization and structural modification, which will improve the thermodynamic properties of HEAs and adapt them for hydrogen storage in industrial conditions. The importance of further study of these materials for the advancement of hydrogen technologies and the development of sustainable energy sources, which will facilitate the transition to environmentally friendly energy, is emphasized.Жоғары энтропиялық қорытпалар (ЖЭҚ) ерекше физико-химиялық қасиеттеріне байланысты заманауи материалдардың дамуындағы маңызды бағытқа айналды және сутегі энергетикасында қолдану үшін перспективалы болып табылады. Бұл мақалада сутегіні сақтау үшін ЖЭҚ қолдану бойынша соңғы зерттеулер қарастырылып, олардың микроструктурасына, синтез және жобалау әдістеріне, сақтау қасиеттеріне баса назар аударылады; ЖЭҚ-тың әртүрлі температура мен қысымда жоғары тұрақтылық, механикалық беріктік және сутегін сіңіру қабілеті сияқты артықшылықтары талқыланады; бір компонентті және көп компонентті қорытпалардың мысалдары келтірілген. ОЦК және Лавес фазаларын қамтитын бір және көп компонентті құрылымдары бар қорытпалардың сутегіні тиімді абсорбциялау және десорбциялау қабілеті қарастырылады. ЖЭҚ-тың жоғары сақтау тығыздығы мен коррозияға төзімділігін растайтын зерттеу нәтижелері келтірілген, бұл олардың ұзақ қызмет етуін және техникалық қызмет көрсету шығындарын азайтуды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, пластикалылық пен фазалық құрылымдардың тұрақтылығын арттыру қажеттілігі сияқты ағымдағы шектеулер талқыланады. Мақалада құрамы мен құрылымдық модификациясын оңтайландыру әдістерін әзірлеу, термодинамикалық қасиеттерін жақсарту және сутегіні өнеркәсіптік жағдайларда сақтау үшін ЖЭҚ бейімдеу бойынша болашақ зерттеулер бағыттары ұсынылады. Бұл материалдарды әрі қарай зерттеудің маңыздылығы сутегі технологияларын ілгерілетуге және тұрақты энергия көздерін дамытуға ықпал етіп, экологиялық таза энергетикаға көшуді қамтамасыз етеді деп атап өтілген.Высокоэнтропийные сплавы (ВЭС) стали важным направлением развития современных материалов благодаря своим уникальным физико-химическим свойствам и являются перспективными для применения в водородной энергетике. В данной статье рассматриваются последние исследования по применению ВЭС для хранения водорода с акцентом на их микроструктуру, методы синтеза и проектирования, свойства хранения; обсуждаются преимущества ВЭС, включая высокую стабильность при различных температурах и давлениях, механическую прочность и способность поглощать водород; приводятся примеры однокомпонентных и многокомпонентных сплавов. Рассмотрены примеры сплавов с одно- и многокомпонентными фазами, включая ОЦК и Лавес фазы, и их способность эффективно абсорбции и десорбции водорода. Приведены результаты исследований, подтверждающие высокую плотность хранения и коррозионную стойкость ВЭС, что способствует их длительную эксплуатации и снижение затрат на обслуживание. Также обсуждаются текущие ограничения, такие как необходимость повышения пластичности и стабильности фазовых структур. В статье предлагаются направления для дальнейших исследований, включая разработку методов для оптимизации состава и структурной модификации, что позволит улучшить термодинамические свойства ВЭС и адаптировать их для хранения водорода в промышленных условиях. Подчеркивается значимость дальнейшего изучения этих материалов для продвижения водородных технологий и развития устойчивых источников энергии, что будет способствовать переходу к экологически чистой энергетике
Способ термоциклической электролитно-плазменной обработки для улучшения микротвёрдости поверхности конструкционной стали 40ХН
Get PDFThe article presents the results of a study on the development of technological regimes for the thermocyclic electrochemical-plasma treatment method to improve the microhardness of 40ХН structural steel. The method is based on a combination of electrochemical-plasma cyclic effects, which effectively enhance the operational characteristics of the material. Thermocyclic electrochemical-plasma treatment involves a comprehensive effect on the material surface, including thermal cycles, electrochemical treatment, and plasma impact. During the process, the surface structure of the steel changes, forming a dense oxide and carbide film, which significantly increases hardness and wear resistance. The process includes alternating heating and cooling cycles under plasma treatment conditions, contributing to a significant increase in the steel's strength. Experimental studies showed that after applying thermocyclic electrochemical-plasma treatment, the microhardness of the 40ХН steel surface increases by approximately 4.5 times. The results confirm the effectiveness of the proposed method for improving the mechanical properties of structural materials used in various industries, including machine engineering, and open new opportunities to enhance the reliability and service life of components in the energy industry. The thermocyclic electrochemical-plasma treatment method is effective and promising for improving the properties of structural materials.Мақалада 40ХН конструкциялық болатының микроқаттылығын жақсарту үшін термостикалық электролитті-плазмалық өңдеу әдісінің технологиялық режимдерін әзірлеу нәтижелері ұсынылған. Әдіс электролитті-плазмалық циклдық әсердің үйлесіміне негізделген, бұл материалдың эксплуатациялық сипаттамаларын тиімді жақсартуға мүмкіндік береді. Термостикалық электролитті-плазмалық өңдеу материал бетіне кешенді әсер ету болып табылады, ол термиялық циклдарды, электролитті өңдеуді және плазмалық әсерді қамтиды. Өңдеу процесінде болаттың бет құрылымы өзгеріп, тығыз оксидті және карбидті қабықша пайда болады, бұл оның қаттылығы мен тозуға төзімділігін айтарлықтай арттырады. Процесс қыздыру және салқындату циклдарының плазмалық өңдеу жағдайларында кезектесуімен жүзеге асырылады, бұл болаттың беріктігін айтарлықтай арттыруға ықпал етеді. Эксперименттік зерттеулер термостикалық электролитті-плазмалық өңдеуден кейін 40ХН болатының бетінің микроқаттылығы шамамен 4,5 есеге артатынын көрсетті. Жұмыстың нәтижелері конструкциялық материалдардың механикалық қасиеттерін жақсарту үшін ұсынылған әдістің тиімділігін растайды, бұл әдіс түрлі салаларда, оның ішінде машина жасау және энергетика салаларында қолданылатын материалдардың сенімділігі мен қызмет мерзімін арттыру үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Термостикалық электролитті-плазмалық өңдеу әдісі конструкциялық материалдардың қасиеттерін жақсарту үшін тиімді және перспективалы әдіс болып табылады.В статье представлены результаты исследования разработки технологических режимов способа термоциклической электролитно-плазменной обработки для улучшения микротвёрдости конструкционной стали 40ХН. Метод основан на сочетании электролитно-плазменного циклического воздействия, что позволяет эффективно улучшить эксплуатационные характеристики материала. Термоциклическое электролитно-плазменное обработка представляет собой комплексное воздействие на поверхность материала, включающее термические циклы, электролитную обработку и плазменное воздействие. В процессе обработки происходит изменение структуры поверхности стали, формирование плотной оксидной и карбидной плёнки, которая значительно увеличивает твёрдость и износостойкость. Процесс включает в себя чередование циклов нагрева и охлаждения в условиях плазменной обработки, что способствует значительному увеличению прочности стали. Экспериментальные исследования показали, что после применения термоциклической электролитно-плазменной обработки микротвёрдость поверхности стали 40ХН увеличивается в ~4,5 раза. Результаты работы подтверждают эффективность предложенного метода для улучшения механических свойств конструкционных материалов, используемых в различных отраслях промышленности, в том числе машиностроение и открывает новые возможности для повышения надёжности и срока службы компонентов энергетической промышленности. Способ термоциклической электролитно-плазменной обработки является эффективным и перспективным для улучшения свойств конструкционных материалов
THE HOUSE OF KHOJA AHMED YASAWI AND OTHER PLACES RELATED TO HIS ACTIVITIES
Get PDFThis article analyzes information from written sources, legends, legends and materials of archaeological research on places associated with the activities of the Turkestan saint – Khoja Ahmed Yasawi. Written sources of local origin – "Nasabnama" have preserved data on the life and work of Khoja Ahmed Yasawi. They contain information about places associated with Sufi rituals: Hilvet, Humiishka (Kumchik-ata) and other objects associated with Sufism. The historical memory of local residents about the house of Khoja Ahmed Yasawi was recorded by Russian researchers: N.I. Veselovsky, A.I. Dobrosyslov, M.E. Masson, V.A. Gordlevsky, Kazakh authors J.Aimautov, O.Dastanov. The materials obtained by archaeologists T.N. Senigova, E.Smagulov, M.Tuyakbaev allow us to date buildings associated with Sufi rituals. The article contains materials about other monuments, which folk legends associate with Khoja Ahmed Yasawi. Archaeological studies conducted in a number of monuments using traditional dating techniques have provided materials that do not contradict the data on the chronology of the life of Khoja Ahmed Yasawi in the XII century. An integrated approach to legends allows us to identify real facts related to the activities of the founder of Turkic Sufism, who played an outstanding role in the history of not only Turkestan, but also the entire Central Asian region. The article publishes rare photos from the personal archive of archaeologist N.Aldabergenov.Бұл мақалада түркістандық әулие – Қожа Ахмет Ясауи қызметімен байланысты орындар туралы жазбаша дереккөздердің, аңыздардың, аңыздардың және археологиялық зерттеулердің мәліметтері талданады. Жергілікті шыққан жазбаша дереккөздер – "Насабнамада" Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен қызметі туралы мәліметтер сақталған. Оларда сопылық рәсімдерге байланысты орындар туралы мәліметтер бар: Хильвет, Хумиишке (Кумчик-Али) және сопылықпен байланысты басқа заттар. Жергілікті тұрғындардың Қожа Ахмет Ясауи үйі туралы тарихи естелігін ресейлік зерттеушілер Н.И. Веселовский, А.и. Добросмыслов, М. Е. Массон, В. А. Гордлевский, қазақ авторлары Ж. Аймауытов, о. Дастанов жазды. Археологтар Т. Н.Сенигова, Е. Смағұлов, М. Тұяқбаев өндірген материалдар сопылық рәсімдерге байланысты құрылыстарды белгілеуге мүмкіндік береді. Мақалада халық аңыздары Қожа Ахмет Яссауимен байланыстыратын басқа ескерткіштер туралы материалдар келтірілген. Дәстүрлі танысу әдістерін қолдана отырып, бірқатар ескерткіштерде жүргізілген археологиялық зерттеулер ХІІ ғасырдағы Қожа Ахмет Ясауи өмірінің хронологиясы туралы мәліметтерге қайшы келмейтін материалдар берді.аңыздарға кешенді көзқарас Түркістан қаласының ғана емес, бүкіл Орта Азия аймағының тарихында көрнекті рөл атқарған түркі сопылығының негізін қалаушының қызметіне байланысты нақты фактілерді анықтауға мүмкіндік береді. Мақалада археолог Н. Алдабергеновтің жеке мұрағатынан сирек кездесетін фотосуреттер жарияланады.В данной статье анализируются сведения письменных источников, легенд, преданий и материалы археологических исследований о местах, связанных с деятельностью туркестанского святого – Ходжа Ахмеда Ясави. Письменные источники местного происхождения – «Насабнама» сохранили данные о жизни и деятельности Ходжа Ахмеда Ясави. В них содержаться данные о местах, связанных с суфийскими ритуалами: Хильвете, Хумиишке (Кумчик-ата) и других объектах, связанных с суфизмом. Историческую память местных жителей о доме Ходжа Ахмеде Ясави зафиксировали российские исследователи: Н.И. Веселовский, А.И. Добросмыслов, М.Е. Массон, В.А. Гордлевский, казахские авторы Ж.Аймаутов, О.Дастанов. Материалы, добытые археологами Т.Н. Сениговой, Е.Смагуловым, М.Туякбаевым позволяют датировать постройки, связанные с суфийскими ритулами. В статье изложены материалы о других памятниках, которых народные легенды связывают с Ходжа Ахмедом Ясави. Археологические исследования, проведенные в ряде памятников с использованием традиционных методик датировки дали материалы не противоречащие данным о хронологии жизни Ходжа Ахмеда Ясави в ХІІ в. Комплексный подход к легендам позволяет выявить реальные факты, связанные с деятельностью основателя тюркского суфизма, сыгравшого выдающую роль в истории не только г. Туркестана, но и всего среднеазиатского региона. В статье публикуются редкие фото из личного архива археолога Н.Алдабергенова.This article analyzes information from written sources, legends, legends and materials of archaeological research on places associated with the activities of the Turkestan saint – Khoja Ahmed Yasawi. Written sources of local origin – "Nasabnama" have preserved data on the life and work of Khoja Ahmed Yasawi. They contain information about places associated with Sufi rituals: Hilvet, Humiishka (Kumchik-ata) and other objects associated with Sufism. The historical memory of local residents about the house of Khoja Ahmed Yasawi was recorded by Russian researchers: N.I. Veselovsky, A.I. Dobrosyslov, M.E. Masson, V.A. Gordlevsky, Kazakh authors J.Aimautov, O.Dastanov. The materials obtained by archaeologists T.N. Senigova, E.Smagulov, M.Tuyakbaev allow us to date buildings associated with Sufi rituals. The article contains materials about other monuments, which folk legends associate with Khoja Ahmed Yasawi. Archaeological studies conducted in a number of monuments using traditional dating techniques have provided materials that do not contradict the data on the chronology of the life of Khoja Ahmed Yasawi in the XII century. An integrated approach to legends allows us to identify real facts related to the activities of the founder of Turkic Sufism, who played an outstanding role in the history of not only Turkestan, but also the entire Central Asian region. The article publishes rare photos from the personal archive of archaeologist N.Aldabergenov