Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
The Prospects of Using Biogas: Technological Achievements, Ecological and Economic Efficiency, Development in Global Energy
Get PDFThis article examines various aspects related to biogas production, its technological features, economic advantages, and the challenges faced by the industry. Biogas, as an important renewable energy source, is a mixture of methane (CH4) and carbon dioxide (CO2) that forms during the anaerobic decomposition of organic materials. With the increasing environmental and economic issues associated with the use of fossil fuels, biogas has become a promising solution for reducing carbon emissions and recycling waste. The article analyzes global trends, current statistical data, and prognostic conclusions about the development of the biogas sector in the coming decades. It also focuses on the current state of biogas production in the world and Kazakhstan, as well as the potential for expanding this sector in the context of sustainable development
RADIOGRAPHY OF THE HIP JOINTS IN INFANTS: RADIATION EXPOSURE, IMPACT ON THE REPRODUCTIVE SYSTEM, AND PROTECTIVE MEASURES
Get PDFDevelopmental dysplasia of the hip (DDH) occurs in 2–4% of newborns and requires early diagnosis to prevent complications. Radiography remains the primary imaging method for evaluating the hip joint in infants. Even low-dose ionizing radiation raises concerns regarding potential effects on the reproductive organs [1] The aim of this study was to assess the impact of hip radiographic examinations on the reproductive organs of children under one year of age and to analyze the use of protective aprons in city clinics of Shymkent, Kazakhstan.
Data collection and analysis were performed using the Akgun PACS Viewer software, which allowed systematic evaluation of radiographic images and compliance with radiation protection measures. Dosimetric assessment was conducted based on exposure parameters recorded by the system to calculate the absorbed dose to the gonads. Statistical analysis was applied to determine the frequency of protective apron use and to evaluate the potential risk of radiation exposure to reproductive organs [2]
The study analyzed 223 radiographic images of 87 infants from 5 major city clinics. Results showed that approximately 70% of infants underwent up to three hip radiographs in the first year of life, while protective aprons were used in only 60% of cases. Dosimetric analysis indicated that without protection, the testes and ovaries received doses exceeding recommended limits, whereas correct use of lead aprons and shields reduced the absorbed dose by approximately tenfold.
The relevance of this study is supported by the need to enforce the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan Order No. KR DSM-275/2020 (December 15, 2020) on sanitary and epidemiological requirements for radiation safety, which mandates the use of protective aprons for children during hip radiography.
The findings emphasize the necessity of strict adherence to radiation safety protocols and support the regulatory requirement for mandatory use of protective aprons and shields during infant hip radiography [3, 14]Жамбас буынының дисплазиясы (ЖБД) жаңа туған нәрестелердің 2–4 %-ында кездеседі және асқынулардың алдын алу үшін ерте диагностикалауды талап етеді. Рентгенография нәрестелердегі жамбас буындарын бейнелеудің негізгі әдісі болып табылады. Тіпті төмен дозалы иондаушы сәулеленудің өзі репродуктивтік ағзаларға ықтимал әсеріне байланысты алаңдаушылық туындатады. Зерттеудің мақсаты – бір жасқа дейінгі балаларда жамбас буындарының рентгенологиялық зерттеулерінің репродуктивтік ағзаларға ықтимал әсерін бағалау және Қазақстан Республикасының Шымкент қаласындағы қалалық емханаларда қорғаныс фартукын қолдану тәжірибесін талдау.
Деректерді жинау және талдау Akgun PACS Viewer бағдарламасы арқылы жүргізілді, бұл рентгенологиялық кескіндерді жүйелі түрде бағалауға және радиациялық қорғаныс талаптарының сақталуын анықтауға мүмкіндік берді. Дозиметриялық бағалау жүйеде тіркелген экспозиция параметрлері негізінде жүргізіліп, гонадалардың жұтылған дозасын есептеуге бағытталды. Статистикалық өңдеу қорғаныс фартукын қолдану жиілігін анықтауға және репродуктивтік ағзалардың сәулелену қаупін бағалауға мүмкіндік берді.
Зерттеуде 5 ірі қалалық клиникадан 87 нәрестенің 223 рентгендік суреті талданды. Нәтижелер көрсеткендей, балалардың шамамен 70% алғашқы жылы 3 рентгендік зерттеуден өтті, ал қорғаныс фартуктары тек 60% жағдайда қолданылды. Дозиметриялық талдау қорғаныссыз жағдайда аталық және аналық бездердің ұсынылған нормадан жоғары доза алатынын, ал қорғасын фартуктері мен қорғаныс пластиналарын дұрыс пайдалану жұтылған дозаны шамамен он есеге төмендететінін анықтады.
Зерттеудің өзектілігі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 15 желтоқсандағы № КР ДСМ-275/2020 «Радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» бұйрығына сәйкес жамбас буынын рентгенографиялау кезінде балаларға қорғаныс фартукын міндетті түрде қолдануды нормативтік түрде бекітудің қажеттілігімен айқындалады.
Қорытындылар радиациялық қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтаудың маңыздылығын және Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің нормативтік-құқықтық актілерінде жамбас буындарының рентгенографиясы кезінде қорғаныс фартуктері мен қорғаныс пластиналарын қолдануды міндетті талап ретінде бекітудің орынды екенін көрсетеді.Дисплазия тазобедренных суставов (ДТС) встречается у 2–4 % новорождённых и требует ранней диагностики для предотвращения осложнений. Рентгенография остаётся основным методом визуализации тазобедренного сустава у детей грудного возраста. Даже низкодозовое ионизирующее излучение вызывает опасения относительно потенциального воздействия на репродуктивные органы. Цель исследования — оценить влияние рентгенологических исследований тазобедренных суставов на репродуктивные органы детей до одного года и проанализировать практику применения защитных фартуков в Городских поликлиниках города Шымкента (Казахстан).
Сбор и анализ данных осуществлялись с использованием программы Akgun PACS Viewer, что позволило систематически оценить рентгенологические изображения и соблюдение мер радиационной защиты. Дозиметрическая оценка проводилась на основе параметров экспозиции, зарегистрированных системой, для расчёта поглощённой дозы гонад. Статистическая обработка позволила определить частоту применения защитных фартуков и оценить потенциальный риск облучения репродуктивных органов.
В ходе исследования проанализировано 223 рентгенографических снимка 87 младенцев из 5 крупных городских поликлиник. Результаты показали, что до трёх рентгеновских исследований в первый год жизни проходили примерно 70% детей, при этом защитные фартуки использовались лишь в 60% случаев. Дозиметрический анализ выявил, что без защиты яички и яичники получают дозы, превышающие рекомендуемые нормы, а правильное применение свинцовых фартуков и пластин снижает поглощённую дозу примерно в десять раз.
Актуальность исследования определяется необходимостью нормативного закрепления в приказе Министерства здравоохранения Республики Казахстан от 15 декабря 2020 года № КР ДСМ-275/2020 "Санитарно-эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности" об обязательном применении защитных фартуков у детей при проведении рентгенографии тазобедренного сустава.
Выводы подчёркивают необходимость строгого соблюдения радиационной безопасности и целесообразно закрепить обязательное применение защитных фартуков и пластин при рентгенографии тазобедренных суставов в нормативных документах Министерства здравоохранения Республики Казахстан.Developmental dysplasia of the hip (DDH) occurs in 2–4% of newborns and requires early diagnosis to prevent complications. Radiography remains the primary imaging method for evaluating the hip joint in infants. Even low-dose ionizing radiation raises concerns regarding potential effects on the reproductive organs [1] The aim of this study was to assess the impact of hip radiographic examinations on the reproductive organs of children under one year of age and to analyze the use of protective aprons in city clinics of Shymkent, Kazakhstan.
Data collection and analysis were performed using the Akgun PACS Viewer software, which allowed systematic evaluation of radiographic images and compliance with radiation protection measures. Dosimetric assessment was conducted based on exposure parameters recorded by the system to calculate the absorbed dose to the gonads. Statistical analysis was applied to determine the frequency of protective apron use and to evaluate the potential risk of radiation exposure to reproductive organs [2]
The study analyzed 223 radiographic images of 87 infants from 5 major city clinics. Results showed that approximately 70% of infants underwent up to three hip radiographs in the first year of life, while protective aprons were used in only 60% of cases. Dosimetric analysis indicated that without protection, the testes and ovaries received doses exceeding recommended limits, whereas correct use of lead aprons and shields reduced the absorbed dose by approximately tenfold.
The relevance of this study is supported by the need to enforce the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan Order No. KR DSM-275/2020 (December 15, 2020) on sanitary and epidemiological requirements for radiation safety, which mandates the use of protective aprons for children during hip radiography.
The findings emphasize the necessity of strict adherence to radiation safety protocols and support the regulatory requirement for mandatory use of protective aprons and shields during infant hip radiography [3, 14
KAZAKİSTAN'DA SOSYAL AĞLARDA İLETİŞİM: DİLBİLİMSEL YÖN
No full textThis article focuses on the study of the linguistic and stylistic features of social media communication in Kazakhstan. The research examines the functional styles used in social networks and their influence on the development of the Kazakh language. The rapid expansion of social media has significantly impacted information and cultural processes in society, leading to the emergence of new linguistic and stylistic forms and tools. Social networks provide new opportunities for both verbal and non-verbal communication. Moreover, the article analyzes the functional styles used in social networks, as well as linguistic features such as slang, abbreviations, emojis, stickers, and other linguistic tools. Social media has become an important platform for developing the use of the Kazakh language. This research helps identify the direction of the Kazakh language’s development in new communication environments by describing the linguistic characteristics of social networks. The study also explores the role of social media communication in modern society, its impact on spoken culture, and the formation of social values. The main objective of the research is to identify the stylistic, lexical, and grammatical features of Kazakh-language social media discourse and analyze their influence on the communication process.Furthermore, the article discusses the unique communicative culture and characteristics of Kazakh-language social networks, as well as how linguistic abbreviations and transformations affect general language usage in society. Social networks are shaping new linguistic and stylistic structures that influence changes in language norms. The frequency of using new linguistic tools among young people and their cultural impact are particularly significant areas of study.This research aims to demonstrate the dynamics of language and style used in social media while analyzing their influence on the development of the Kazakh language. The findings of this study allow researchers to determine how contemporary linguistic changes and new lexical tools affect the linguistic community in Kazakhstan and their contribution to the development of social and cultural norms.Keywords: socialБұл мақала Қазақстандағы әлеуметтік желі коммуникациясының лингвостилистикалық ерекшеліктерін зерттеуге бағытталған. Әлеуметтік желілерде қолданылатын функциональдық стильдер мен олардың қазақ тілінің дамуына әсері зерттелген. Әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы қоғамдағы ақпараттық және мәдени процестерге елеулі ықпал етіп, соның әсерінен тілдің жаңа формалары мен құралдары пайда болуда. Әлеуметтік желі вербалды және вербалды емес қарым-қатынастың жаңа мүмкіндіктерін ұсынады. Мақалада әлеуметтік желідегі функционалдық стильдер қарастырылады. Сондай-ақ әлеуметтік желілерде қолданылатын тілдік ерекшеліктер, оның ішінде сленг, аббревиатуралар, эмодзи, стикерлер мен басқа да тілдік құралдардың қолданылуы талданады. Әлеуметтік желілер қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейтудің маңызды платформасына айналды. Бұл зерттеу әлеуметтік желідегі тілдік ерекшеліктерді сипаттау арқылы қазақ тілінің жаңа коммуникациялық жағдайдағы даму бағытын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар әлеуметтік желі коммуникациясының қазіргі қоғамдағы орны, оның тіл мәдениеті мен әлеуметтік құндылықтардың қалыптасуына әсері қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – қазақ тіліндегі әлеуметтік желі дискурсының стильдік, лексикалық және грамматикалық ерекшеліктерін анықтап, олардың коммуникация процесіне әсерін талдау.Мақалада қазақ тілді әлеуметтік желілердің өзіне тән коммуникативтік мәдениеті мен ерекшеліктері, сондай-ақ олардағы тілдік қысқартулар мен өзгерістердің қоғамдағы жалпы тілдік тәжірибеге қалай әсер ететіні талқыланады. Әлеуметтік желілерде тіл мен стильдің жаңа формалары мен құрылымдары қалыптасып, олар қоғамдағы тілдік нормалардың өзгеруіне ықпал етеді. Жастар арасында жаңа тілдік құралдарды қолдану жиілігі мен оның мәдениетке әсері маңызды зерттеу нысаны болып табылады. Бұл зерттеуде әлеуметтік желіде қолданылатын тіл мен стильдің динамикасын көрсету, сонымен қатар оның қазақ тілінің дамуындағы ықпалын талдау жүзеге асырылды. Мақаладағы зерттеу нәтижелері қазіргі тілдік өзгерістер мен жаңа лексикалық құралдардың Қазақстандағы тілдік қоғамдастыққа қалай әсер ететінін және олардың қоғамның әлеуметтік мәдениетіне қосқан үлесін анықтауға мүмкіндік береді.Эта статья посвящена изучению лингвостилистических особенностей коммуникации в социальных сетях Казахстана. В исследовании рассматриваются функциональные стили, используемые в социальных сетях, а также их влияние на развитие казахского языка. Стремительное развитие социальных сетей оказывает значительное влияние на информационные и культурные процессы в обществе, что приводит к появлению новых форм и инструментов языка. Социальные сети предоставляют новые возможности для как вербального, так и невербального общения. В статье анализируются функциональные стили, применяемые в социальных сетях, а также языковые особенности, включая сленг, аббревиатуры, эмодзи, стикеры и другие языковые средства. Социальные сети стали важной платформой для расширения сферы использования казахского языка. Это исследование позволяет определить направление развития казахского языка в новых коммуникативных условиях, описывая языковые особенности социальных сетей. Так же рассматривается роль социальной сетевой коммуникации в современном обществе, ее влияние на культуру речи и формирование социальных ценностей. Основная цель исследования – выявление стилистических, лексических и грамматических особенностей дискурса казахоязычных социальных сетей, а также анализ их влияния на процесс коммуникации.В статье также обсуждаются уникальная коммуникативная культура и особенности казахоязычных социальных сетей, а также влияние сокращений и изменений в языке на общую языковую практику общества. В социальных сетях формируются новые языковые и стилистические структуры, которые оказывают влияние на изменение языковых норм в обществе. Особенно важно исследование частоты использования новых языковых средств среди молодежи и их влияния на культуру.Настоящее исследование направлено на демонстрацию динамики языка и стиля, используемых в социальных сетях, а также на анализ их влияния на развитие казахского языка. Полученные в ходе исследования результаты позволяют определить, как современные языковые изменения и новые лексические средства воздействуют на языковое сообщество Казахстана и какой вклад они вносят в развитие социальной культуры.Bu makale Kazakistan'daki sosyal ağların iletişiminin dilbilimsel özelliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal ağlarda kullanılan işlevsel stiller ve bunların Kazak dilinin gelişimi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Sosyal ağların hızlı gelişimi, etkisi altında dilin yeni biçimlerinin ve araçlarının ortaya çıktığı toplumdaki bilgi ve kültürel süreçler üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Sosyal medya, sözlü ve sözsüz iletişim için yeni fırsatlar sunuyor. Makale, sosyal medyadaki işlevsel stillere bakıyor. Argo, kısaltmalar, emojiler, çıkartmalar ve diğer dil araçlarının kullanımı da dahil olmak üzere sosyal ağlarda kullanılan dil özellikleri de analiz edilmektedir. Sosyal ağlar, Kazak dilinin kapsamını genişletmek için önemli bir platform haline geldi. Bu çalışma, sosyal ağdaki dil özelliklerini tanımlayarak Kazak dilinin yeni iletişim koşullarında gelişim yönünü belirlemeyi mümkün kılmaktadır. Modern toplumdaki sosyal ağlarda iletişimin yeri, dil kültürünün ve sosyal değerlerin oluşumu üzerindeki etkisi de dikkate alınmaktadır. Araştırmanın temel amacı, sosyal ağın Kazakça söyleminin üslup, sözcüksel ve dilbilgisel özelliklerini belirlemek ve bunların iletişim süreci üzerindeki etkilerini analiz etmektir.
Makale, Kazakça konuşulan sosyal ağların karakteristik iletişim kültürlerini ve özelliklerini ve dilsel azalmaların ve bunlardaki değişikliklerin toplumdaki genel dil deneyimini nasıl etkilediğini tartışıyor. Sosyal ağlarda, toplumdaki dil normlarının değişmesine katkıda bulunan yeni dil ve üslup biçimleri ve yapıları şekillenmektedir. Araştırmanın önemli bir amacı, gençler arasında yeni dil araçlarının kullanım sıklığı ve bunun kültür üzerindeki etkisidir.
Bu çalışmada, sosyal ağda kullanılan dil ve üslubun dinamiklerinin gösterilmesinin yanı sıra Kazak dilinin gelişimindeki etkisinin analizi gerçekleştirilmiştir. Makaledeki çalışmanın sonuçları, modern dil değişikliklerinin ve yeni sözcüksel araçların Kazakistan'daki dil topluluğunu ve bunların toplumun sosyal kültürüne katkılarını nasıl etkilediğini belirlemeyi mümkün kılmaktadır
STEAM CLIL TEKNOLOJİSİNİ UZAKTAN EĞİTİM ORTAMINDA KULLANMANIN ETKİNLİĞİ
No full textThis article examines the possibilities of in-depth study of scientific concepts, the development of language skills through distance learning, and the adaptation of students to the modern world through the effective implementation of the STEAM CLIL model. Investigating the key factors influencing the effectiveness of STEAM CLIL technology is an important step in ensuring quality education and preparing students for the challenges of the information society. Therefore, the effectiveness of a teaching methodology that combines STEAM elements (Science, Technology, Engineering, Mathematics) with the Content and Language Integrated Learning (CLIL) approach is analyzed in detail. The study explores the impact of applying STEAM CLIL educational models in distance learning on students' academic performance, language skills, creativity, and critical thinking. A systematic analysis of scientific literature was conducted, STEAM CLIL elements and the capabilities of digital educational resources were examined. A pedagogical experiment was organized, and the collected data were subjected to statistical and mathematical analysis. As a result of the research, digital educational resources, STEAM elements, and a set of CLIL-based tasks were developed and implemented in the learning process. The application of the research findings and the evaluation of the STEAM CLIL model demonstrated its significant potential for enriching students' educational experience. This article presents methodological approaches that contribute to the effective use of the STEAM CLIL model in distance learning and the improvement of the educational process based on scientifically grounded conclusions.Keywords: STEAMБұл мақалада STEAM CLIL моделін тиімді іске асыру арқылы білім алушылардың ғылыми тұжырымдамаларды терең зерттеу, қашықтықтан оқу арқылы тілдік дағдыларын дамыту және оларды қазіргі әлемге бейімдеу мүмкіндіктері қарастырылады. STEAM CLIL технологиясының тиімділігіне әсер ететін негізгі факторларды зерттеу сапалы білім беруді қамтамасыз етуде және білім алушыларды ақпараттық қоғамның сын-қатерлеріне дайындауда маңызды қадам болып табылады. Сондықтан да STEAM элементтерін (ғылым, технология, инженерия, математика) CLIL (Content and Language Integrated Learning) оқыту әдісімен біріктіретін оқыту әдістемесінің тиімділігі жан-жақты талданады. STEAM CLIL білім беру моделдерін қашықтықтан оқытуда қолданудың білім алушылардың оқу жетістіктеріне, тілдік дағдыларына, шығармашылығына және проблемалық ойлау қабілеттеріне ықпалы зерттелді. Ғылыми еңбектерге жүйелі талдау жасалып, STEAM CLIL элементтері мен цифрлық білім беру ресурстарының мүмкіндіктері сарапталды. Педагогикалық эксперимент ұйымдастырылып, алынған деректерге статистикалық-математикалық талдау жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде цифрлық білім беру ресурстары, STEAM элементтері, CLIL-ге негізделген тапсырмалар жинағы әзірленіп, оқу үдерісіне енгізілді. Зерттеу нәтижелерін қолдану STEAM CLIL моделін бағалаудың білім алушылардың білім беру тәжірибесін байыту үшін айтарлықтай әлеуетке ие екенін көрсетті. Бұл мақалада ұсынылған әдістемелік тәсілдер қашықтықтан оқытуда STEAM CLIL моделін тиімді пайдалануға ықпал етіп, білім беру тәжірибесін жетілдіруге бағытталған ғылыми негізделген тұжырымдар ұсынады.В данной статье рассматриваются возможности углубленного изучения научных концепций, развития языковых навыков через дистанционное обучение и адаптации обучающихся к современному миру посредством эффективного внедрения модели STEAM CLIL. Исследование основных факторов, влияющих на эффективность технологии STEAM CLIL, является важным шагом в обеспечении качественного образования и подготовке обучающихся к вызовам информационного общества. Поэтому детально анализируется эффективность методики обучения, которая сочетает элементы STEAM (наука, технологии, инженерия, математика) с методикой интегрированного обучения предмету и языку CLIL (Content and Language Integrated Learning). Исследуется влияние применения образовательных моделей STEAM CLIL в дистанционном обучении на академическую успеваемость обучающихся, их языковые навыки, творческие способности и критическое мышление. Проведен систематический анализ научных трудов, изучены элементы STEAM CLIL и возможности цифровых образовательных ресурсов. Организован педагогический эксперимент, а полученные данные подвергнуты статистическому и математическому анализу. В результате исследования были разработаны и внедрены в учебный процесс цифровые образовательные ресурсы, элементы STEAM и набор заданий, основанных на методике CLIL. Использование результатов исследования и оценка модели STEAM CLIL показали ее значительный потенциал для обогащения образовательного опыта обучающихся. В данной статье предлагаются методологические подходы, способствующие эффективному использованию модели STEAM CLIL в дистанционном обучении и улучшению образовательного процесса на основе научно обоснованных выводов.Bu makale, STEAM CLIL modelinin etkin bir şekilde uygulanması, uzaktan eğitim yoluyla dil becerilerinin geliştirilmesi ve modern dünyaya uyarlanması yoluyla öğrencilerin bilimsel kavramları derinlemesine inceleme olanaklarını incelemektedir. STEAM CLIL teknolojisinin etkinliğini etkileyen ana faktörleri incelemek, kaliteli eğitim sağlamada ve öğrencileri bilgi toplumunun zorluklarına hazırlamada önemli bir adımdır. Bu nedenle, STEAM unsurlarını (bilim, teknoloji, mühendislik, matematik) CLIL (İçerik ve Dil Entegre Öğrenme) öğrenme yöntemiyle birleştiren öğrenme metodolojisinin etkinliği kapsamlı bir şekilde analiz edilmektedir. Uzaktan eğitimde STEAM CLIL eğitim modellerinin kullanılmasının öğrencilerin öğrenme başarıları, dil becerileri, yaratıcılığı ve problemli düşüncesi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bilimsel çalışmaların sistematik bir analizi yapıldı, STEAM CLIL'İN unsurları ve dijital eğitim kaynaklarının olanakları analiz edildi. Pedagojik bir deney düzenlendi, elde edilen verilerin istatistiksel ve matematiksel analizi yapıldı. Araştırma sonucunda dijital eğitim kaynakları, STEAM unsurları, CLIL tabanlı bir dizi görev geliştirilmiş ve öğrenme sürecine dahil edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarının kullanılması, STEAM CLIL modelinin değerlendirilmesinin öğrencilerin eğitim deneyimlerini zenginleştirme konusunda önemli bir potansiyele sahip olduğunu göstermiştir. Bu makalede sunulan metodik yaklaşımlar, eğitim deneyimini geliştirmeyi amaçlayan kanıta dayalı sonuçlar sunarak uzaktan eğitimde STEAM CLIL modelinin etkin kullanımına katkıda bulunmaktadır
Tıp eğitimi bağlamında yabancı öğrenciler tarafından "Kazakistan Tarihi " dersinin incelenmesinin özellikleri
No full textThe scientific work examines the specifics of studying the course “History of Kazakhstan” by foreign students from India and Pakistan based on research conducted at the West Kazakhstan M. Ospanov Medical University. The study of the course on development of the historical process, the formation of the political system of Kazakh statehood, national culture and traditions helps the perception of new social conditions and the adaptation of foreign students in the Republic of Kazakhstan. In this context, the subject of history of Kazakhstan plays the role of the main component of the educational process, which effectively creates an environment for more successful integration of foreign students from distant countries into the new realities of society. The discipline, specifically in the case of foreign students, helps them in understand the modern-day Kazakhstani realities, in which they will have to assimilate, through the prism of historical processes occurring within the country. In the course of the study conducted among the first-year students of the International Medical Faculty of West Kazakhstan M. Ospanov Medical University the results confirmed the necessity of studying the course “History of Kazakhstan” in the educational process were obtained. Pedagogical observation during the practical and lecture classes revealed the periods of development of the history of Kazakhstan, that most interested students and the historical events that sparked discussion among students.Ғылыми жұмыста М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінде жүргізілген зерттеулер негізінде Үндістан мен Пәкістаннан келген шетелдік студенттердің «Қазақстан тарихы» курсын оқу ерекшеліктері қарастырылған. Тарихи процестің дамуын, қазақ мемлекеттілігінің саяси жүйесінің қалыптасуын, ұлттық мәдениеті мен дәстүрін зерделеу жаңа әлеуметтік жағдайларды қабылдауға және шетел студенттерінің Қазақстан Республикасында бейімделуіне көмектеседі. Бұл тұрғыда Қазақстан тарихы пәні оқу процесінің негізгі құрамдас бөлігі рөлін атқарады, ол алыс шетелдерден келген шетелдік студенттердің қоғамның жаңа үрдістеріне неғұрлым тиімді кірігуіне жағдайды тиімді жасайды. Пән, атап айтқанда, шетелдік студенттерге қатысты, елде болып жатқан тарихи процестердің призмасы арқылы олар үйренуге тиіс Қазақстанның қазіргі жағдайын түсінуге көмектеседі. М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінің Халықаралық медицина факультетінің 1-курс студенттері арасында жүргізілген зерттеу барысында «Қазақстан тарихы» курсын оқыту үдерісінде оқу қажеттілігін растайтын нәтижелер алынды. Практикалық және дәріс сабақтарында жүргізілген педагогикалық бақылау студенттерді ең қызықтыратын Қазақстан тарихының даму кезеңдерін және студенттер арасында пікірталас тудырған тарихи оқиғаларды анықтады.Научная работа рассматривает специфику изучения курса «Истории Казахстана» иностранными студентами из Индии и Пакистана на основе исследований проведенных на базе Западно-Казахстанского медицинского университета имени М. Оспанова. Изучение хода развития исторического процесса, формирование политического строя казахской государственности, национальной культуры и традиций помогают восприятию новых социальных условий и адаптации иностранных студентов в Республике Казахстан. В данном контексте предмет истории Казахстана играет роль основной составляющей учебного процесса, который эффективно создает среду для более успешной интеграции иностранных студентов дальнего зарубежья в новые условия социума. Дисциплина, конкретно в случае иностранных студентов, помогает в понимании современных казахстанских реалий, в которых им предстоит освоиться, через призму исторических процессов, происходивших на территории страны. В ходе исследования проведенного среди обучающихся студентов первого курса Международного медицинского факультета ЗКМУ имени М. Оспанова были получены результаты, подтверждающие необходимость изучения курса «Истории Казахстана» в учебном процессе. Педагогическое наблюдение на практических и лекционных занятиях выявило наиболее заинтересовашие студентов периоды развития истории Казахстана, и исторические события, вызвавшие дискуссию среди обучающихся.Bilimsel çalışma, Batı Kazakistan Tıp Üniversitesi'nde yapılan araştırmalara dayanarak Hindistan ve Pakistan'dan uluslararası öğrenciler tarafından "Kazakistan Tarihi" dersinin çalışmasının özelliklerini incelemektedir.M. Ospanova. Tarihsel sürecin gelişiminin incelenmesi, Kazak devletinin siyasi sisteminin oluşumu, ulusal kültür ve geleneklerin incelenmesi, yeni sosyal koşulların kabul edilmesine ve Kazakistan Cumhuriyeti'ndeki yabancı öğrencilere uyum sağlamasına yardımcı olacaktır. Bu bağlamda, Kazakistan Tarihi disiplini, yabancı öğrencilerin yurtdışından toplumun yeni trendlerine daha etkin bir şekilde entegre edilmesi için koşulları etkin bir şekilde yaratan öğrenme sürecinin ana bileşeni rolünü oynamaktadır. Özellikle yabancı öğrencilerle ilgili disiplin, ülkede meydana gelen tarihsel süreçlerin merceğinden öğrenmeleri gereken Kazakistan'ın mevcut durumunu anlamalarına yardımcı oluyor. M. Sırasında yapılan bir araştırma üniversite öğrencileri arasında 1 Uluslararası kurs, tıp fakültesi, Batı Kazakistan tıp üniversitesi onları.Ospanov, eğitim sürecinde «Kazakistan Tarihi" dersini inceleme ihtiyacını doğrulayan sonuçlar elde etti. Pratik ve ders derslerinde gerçekleştirilen pedagojik kontroller, öğrencilerin Kazakistan tarihinin gelişiminde en çok ilgilendikleri aşamaları ve öğrenciler arasında tartışmaya neden olan tarihi olayları ortaya çıkarmıştır
Nogayca'da bazı sözcüksel birimlerin anlamsallaştırılması
No full textThe article examines the semantic nature of certain linguistic units in the related Nogai language, which belongs to the Kipchak branch. The primary focus of the study is to expand the scope of comparative linguistics, lexicology and semasiology in Turkic languages, exploring the general principles of meaning and the process of semanticization.The comparative-historical analysis of related languages has become a relevant area in modern linguistics. This article reflects contemporary approaches, demonstrating the national identity and cumulative function of language in Turkic languages through shared linguistic units, idiomatic expressions and the paremiological corpus.The article conducts a semantic analysis of the words «nizam», «kazyna», «nyshan», «seyir», «tatym» and «tor» selected from the explanatory dictionary of the Nogai language. Based on Kazakh and Nogai linguistic data, the study identifies processes of semantic narrowing, broadening, renewal, fading and various connotative nuances of common linguistic units. The exploration of the Nogai language, which is among the Turkic languages under the threat of extinction and its inclusion in the field of semasiology, which requires further scientific elaboration, underline the academic relevance of the article.The research enabled the study of the potential for forming semantic structures of linguistic units and the modification of the contextual meanings of certain words. Comparative semantic analysis facilitated the enumeration of all components of meaning in a static state. This approach demonstrated significant theoretical and practical value and is certain to be beneficial for future researchers.Мақалада қыпшақ тілдері бұтағындағы туыстас ноғай тіліндегі кейбір тілдік бірліктердің семантикалық табиғаты қарастырылды.Жұмысымыздың негізгі бағыты – түркі тілдерінің салыстырмалы тіл білімі, лексикология, семасиология секілді ғылым салаларының аясын кеңейту, мағынаның жалпы заңдылықтарын, семантизациялану процесін зерттеу.Туыс тілдерді салыстырмалы-тарихи әдіспен талдау – бүгінгі тіл білімінде өзектілігін көрсетіп отырған сала. Ғылыми мақала тіл білімінің соны бағыттағы ұстанымдарына сай түркі тілдеріндегі ұлттық болмысты, тілдің кумулятивті қызметін ортақ тілдік бірліктер, тұрақты тіркестер, паремиологиялық қор арқылы көрсету идеясын қамтыды.Ғылыми мақалада ноғай тілінің түсіндірме сөздігінен іріктеліп алынған низам, казна (қазына), нышан, сейир (сейір), татым және тоьр (төр) сөздеріне семантикалық талдау жасалды. Зерттеу нәтижесінде, қазақ және ноғай тілдік деректері негізінде ортақ бірліктердегі семантикалық табиғаттың тарылу-кеңею, мағынаның жаңару-күңгірттену үрдістері және түрлі баламалы коннатациялары айқындалды. Түркі тілдерінің ішіндегі жойылу қаупі бар ноғай тілін қарастыруы, бүгінгі тіл білімінде ғылыми тұжырымдарды қажет ететін семасиология саласын қамтуы мақаланың ғылыми өзектілігін көрсетеді.Мақала барысында қарастырылған тілдік бірліктердің семалық құрылым жасау мүмкіндігін, кейбір сөздердің белгілі бір жағдаяттық мағынасының модификациясын бағамдай алдық. Салыстырмалы семантикалық талдау мағына құрамындағы барлық компоненттерді статикалық күйінде тізіп көрсетуге көмектесті. Зерттеудің бұл бағыты теориялық әрі практикалық тұрғыдан болашақ зерттеушілерге пайдалы болары анық.Кілт сөздер: тарихи-салыстырмалы әдіс, ноғай тілі, ортақ түркілік бірліктер, лВ статье рассматривается семантическая природа некоторых языковых единиц в родственном ногайском языке, входящем в кыпчакскую ветвь. Основное направление работы – расширение области сравнительного языкознания тюркских языков, лексикологии и семасиологии, исследование общих закономерностей значения и процессов семантизации.Анализ родственных языков с использованием сравнительно-исторического метода является актуальной областью современного языкознания. Научная статья отражает современные подходы, демонстрируя национальную идентичность и кумулятивную функцию языка в тюркских языках через общие языковые единицы, устойчивые выражения и паремиологический фонд.В статье проведен семантический анализ слов «низам», «казына», «нышан», «сейир», «татым» и тоьр (төр) отобранных из толкового словаря ногайского языка. На основе данных казахского и ногайского языков исследование выявило процессы сужения и расширения семантического значения, обновления и затемнения значений, а также различные коннотативные оттенки общих языковых единиц.Рассмотрение ногайского языка, находящегося под угрозой исчезновения среди тюркских языков, а также охват области семасиологии, требующей научных выводов в современном языкознании, подчеркивают научную актуальность статьи.Исследование позволило изучить возможности создания семантических структур языковых единиц и модификации ситуативного значения некоторых слов. Сравнительный семантический анализ помог перечислить все компоненты значения в статическом виде. Такой подход продемонстрировал высокую теоретическую и практическую значимость и будет полезен для будущих исследований.Bu makalede, Kıpçak dilleri koluna ait akraba Nogay Türkçesindeki bazı dilsel birimlerin anlamsal yapısı ele alınmıştır.Çalışmamızın temel amacı – Türk dillerinin karşılaştırmalı dil bilimi, lexikoloji ve semasioloji gibi alanlarını genişleterek, anlamın genel yasalarını ve semantizasyon sürecini incelemektir.Akraba dilleri karşılaştırmalı-tarihsel yöntemle analiz etmek, günümüz dilbiliminde önemini koruyan bir alandır. Bu bilimsel makalede, çağdaş dilbilimin yeni yönelimlerine uygun olarak, Türk dillerindeki ulusal kimliği, dilin kümülatif işlevini ortak dil birimleri, deyimler ve paremiolojik unsurlar aracılığıyla yansıtma fikri ele alınmıştır.Makale kapsamında, Nogay Türkçesinin açıklamalı sözlüğünden seçilen nizam, kazna (hazine), nışan, seyir, tatım ve tör kelimeleri üzerinde anlamsal analiz yapılmıştır. Araştırma sonucunda, Kazakça ve Nogayca dil verileri temelinde, ortak dilsel birimlerdeki anlamın daralma-genişleme, anlamın yenilenme-belirsizleşme süreçleri ve çeşitli alternatif konotasyonlar ortaya konmuştur.Türk dilleri arasında yok olma riski taşıyan Nogay Türkçesinin incelenmesi ve semasioloji gibi güncel bilimsel açıklamalara ihtiyaç duyan bir alanı kapsaması, bu makalenin bilimsel önemini artırmaktadır.Makale süresince ele alınan dilsel birimlerin semantik yapı oluşturma potansiyeli ve bazı kelimelerin belirli durumsal anlamlarının değişimi değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı anlamsal analiz, anlam bileşenlerinin tümünü statik biçimde ortaya koymaya yardımcı olmuştur.Bu araştırma yönüyle, çalışmanın hem teorik hem de pratik açıdan gelecekteki araştırmacılara faydalı olacağı kesindir
Dijitalleştirilmiş STEM eğitiminde uygulamalı biyolojinin probleme dayalı eğitimine Modern Yaklaşımlar
No full textThis article presents the experience of utilizing problem-based learning (PBL) in applied biology, focusing on solving real-world challenges within the framework of digitalized STEM education. The selection of topics for experiments was aimed at addressing specific issues relevant to the southern region of Kazakhstan, with practical problem-solving tasks assigned to the formed teams. The experimental study involved 81 participants, enrolled in the 3rd year of the educational Biology program at the Zhanibekov University in Shymkent. The level of team performance was determined using a self-developed assessment questionnaire based on the criteria of the PBL evaluation approach. Throughout the task execution and presentation stages, teams provided case studies that included presentations developed on modern online platforms, as well as FILA charts, which served as the main PBL tool. A comparative analysis of the effectiveness of problem-based learning was conducted between the control and focus groups. The research findings demonstrate that the experimental groups achieved higher evaluation scores in both case studies and test tasks. Furthermore, innovative and highly effective approaches emerged during the resolution of practical tasks. The experiments also revealed increased student interest in addressing real-world local problems in applied biology.Бұл мақала қолданбалы биологияда проблемалық оқытуды (PBL) пайдалану тәжірибесін ұсынады, бұл ретте цифрландырылған STEM білім беру шеңберінде нақты әлемдегі мәселелерді шешуге баса назар аударылады. Тәжірибе тақырыптарын таңдау Қазақстанның оңтүстік өңіріне қатысты нақты мәселелерді шешуге бағытталды, қалыптасқан командаларға практикалық есептерді шешу тапсырмалары берілді. Эксперименттік зерттеуге Шымкент қаласындағы Ө. Жәнібеков университетінің биология мамандығы бойынша білім беру бағдарламасының 3 курсында оқитын 81 білім алушы қатысты. Топтың тиімділік деңгейі PBL бағалау тәсілінің критерийлеріне негізделген өз бетінше әзірленген бағалау сауалнамасы арқылы анықталды. Тапсырма мен презентация кезеңінде командалар кейстерді, соның ішінде заманауи онлайн платформаларда әзірленген презентацияларды, сондай-ақ негізгі PBL құралы ретінде қызмет еткен FILA кестелерін ұсынды. Бақылау және фокус-топтар арасында проблемалық оқытудың тиімділігіне салыстырмалы талдау жүргізілді. Зерттеу нәтижелері эксперименттік топтар кейстерде де, тест тапсырмаларында да жоғары бағалау ұпайларына қол жеткізгенін көрсетті. Сонымен қатар, практикалық мәселелерді шешуде инновациялық және жоғары тиімді тәсілдер пайда болды. Тәжірибелер сонымен қатар студенттердің қолданбалы биологияның нақты жергілікті мәселелерін шешуге деген қызығушылықтарын арттырды.В данной статье представлен опыт использования проблемно-ориентированного обучения (PBL) в прикладной биологии, с упором на решение реальных задач в рамках цифровизированного STEM-образования. Выбор тем для экспериментов был направлен на решение конкретных вопросов, актуальных для южного региона Казахстана, с практическими задачами по решению проблем, поставленными перед сформированными командами. В экспериментальном исследовании приняли участие 81 участник, обучающиеся на 3-м курсе образовательной программы по биологии в Университете Ө.Жәнібеков в Шымкенте. Уровень эффективности команд определялся с помощью самостоятельно разработанной оценочной анкеты на основе критериев подхода к оценке PBL. На протяжении всего этапа выполнения заданий и презентации команды предоставляли кейсы, включающие презентации, разработанные на современных онлайн-платформах, а также таблицы FILA, которые служили основным инструментом PBL. Был проведен сравнительный анализ эффективности проблемно-ориентированного обучения между контрольной и фокус-группами. Результаты исследования показывают, что экспериментальные группы достигли более высоких оценочных баллов как в кейсах, так и в тестовых заданиях. Кроме того, при решении практических задач появились инновационные и высокоэффективные подходы. Эксперименты также выявили возросший интерес студентов к решению реальных локальных проблем прикладной биологии.Bu makale, dijitalleştirilmiş STEM eğitimi çerçevesinde gerçek dünya problemlerinin çözümüne odaklanarak, uygulamalı biyoloji alanında probleme dayalı öğrenme (PBL) yönteminin kullanımına ilişkin deneyimi sunmaktadır. Deney konuları, Kazakistan’ın güney bölgesine ilişkin somut sorunların çözümüne yönelik olarak seçilmiş ve oluşturulan ekipler, pratik görevleri yerine getirme amacıyla yönlendirilmiştir. Deneysel çalışmaya Şımkent şehrinde bulunan Ö. Jänibekov Üniversitesi’nin biyoloji lisans programının 3. sınıfında öğrenim gören 81 öğrenci katılmıştır.
Takımların etkinlik düzeyi, PBL değerlendirme yaklaşımına dayanan ve araştırmacılar tarafından geliştirilen özgün bir değerlendirme anketi aracılığıyla belirlenmiştir. Görev tamamlama ve sunum aşamalarında ekipler, modern çevrim içi platformlarda hazırlanan sunumları ve temel PBL aracı olarak kullanılan FILA tablolarını içeren vaka çalışmaları sunmuşlardır. Deney ve kontrol grupları arasında probleme dayalı öğrenmenin etkililiğine yönelik karşılaştırmalı analiz gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, deney gruplarının hem uygulama sürecinde hem de test görevlerinde yüksek değerlendirme puanlarına ulaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca, pratik sorunların çözümünde yenilikçi ve yüksek etkili yaklaşımların geliştirildiği gözlemlenmiştir. Deneyler, öğrencilerin uygulamalı biyoloji kapsamında yerel düzeydeki somut problemlere yönelik ilgisinin arttığını da göstermiştir
PRATİK GÖREVLERİ YERİNE GETİREREK GELECEKTEKİ FİZİK ÖĞRETMENLERİNİN İŞLEVSEL OKURYAZARLIĞINI OLUŞTURMA YÖNTEMİ
No full textThe 21st century, as the age of globalization, places new demands on future physics teachers. One of the main tasks of implementing employers' requirements is the formation of subject competencies of physics teachers working in the general secondary education system. The complex socio-economic changes taking place in the world today, the rapid pace of information flows require the introduction of new guidelines and approaches to the formation of competitive modern future specialists. The article is based on the development of functional literacy of future physics teachers. A survey of secondary school teachers is provided. In addition, the tasks of improving the quality of students' knowledge by completing tasks on functional literacy and its results are compared in the diagram. The given functional literacy tables are constructed in accordance with the assessment criteria, and the formative assessment is set in accordance with the descriptors. An extensive analysis of the concept of functional literacy has been carried out. The relevance and importance of the concept of functional literacy in the modern education system is clearly expressed. In the era of competition with knowledge, ways of compiling functional literacy assignments in physics are described in order to be on par with countries with developed education.ХХІ ғасыр – жаһандану ғасыры ретінде болашақ физика мұғалімдеріне жаңа талаптарды қояды. Жұмыс берушілердің талаптарын іске асырудағы негізгі міндеттердің бірі – жалпы орта білім беру жүйесінде қызмет ететін физика пәні мұғалімдерінің пәндік құзыреттілігін қалыптастыру. Бүгінгі таңда әлемде орын алып жатқан күрделі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, ақпарат ағынының жылдам қарқыны қазіргі заманғы болашақ мамандарды бәсекеге қабілетті етіп қалыптастыруға жаңа бағдарлар мен тәсілдерді енгізуді талап етуде. Мақала болашақ физика мұғалімдерінің функционалдық сауаттылықтарын дамытуға бағытталған. Жалпы білім беретін мектеп мұғалімдерімен жүргізілген сауалнама келтірілген. Сонымен қатар, оқушылардың функционалдық сауаттылық тапсырмаларын орындау арқылы білім сапаларын арттыру тапсырмалары қарастырылған, нәтижелері диаграммада салыстырылған. Келтірілген функционалдық сауаттылық тапсырмалары бағалау критерийлеріне сәйкес құрылып, дескрипторларға сәйкес формативті бағалау қойылған. Функционалдық сауаттылық ұғымына кең талдау жүргізілген. Функционалдық сауаттылық ұғымының заманауи білім беру жүйесіндегі өзектілігі мен маңыздылығы айқын көрініс тапқан. Біліммен бәсекеге түскен заманда білімі дамыған елдермен қатар болу үшін физика пәнінен функционалдық сауаттылық тапсырмаларын құрастыра білудің жолдары сипатталған.XXI век как век глобализации предъявляет новые требования к будущим учителям физики. Одной из основных задач реализации требований работодателей является формирование предметных компетенций учителей физики, работающих в системе общего среднего образования. Сложные социально-экономические изменения,происходящиесегодня в мире, быстрые темпы информационных потоков требуют внедрения новых ориентиров и подходов к формированию конкурентоспособных современных будущих специалистов. Статья направлена на развитие функциональной грамотности будущих учителей физики. Приведен опрос учителей общеобразовательных школ. Кроме того, рассмотрены задания на повышение качества знаний учащихся путем выполнения задач на функциональную грамотность, результаты сопоставлены в диаграмме. Приведенные задания на функциональную грамотность составлены в соответствии с критериями оценки, поставлена формативная оценка в соответствии с дескрипторами. Проведен обширный анализ понятия функциональной грамотности. Ярко выражена актуальность и значимость понятия функциональной грамотности в современной системе образования. Описаны способы составления заданий по функциональной грамотности по физике для того, чтобы быть наравне со странами с развитым образованием в эпоху конкуренции знаний.yüzyıl — küreselleşme çağı olarak, geleceğin fizik öğretmenlerine yeni gereklilikler ve beklentiler sunmaktadır. İşveren taleplerini karşılamadaki temel görevlerden biri, genel ortaöğretim sisteminde görev yapan fizik öğretmenlerinin alan yeterliliklerini geliştirmektir. Günümüzde dünyada meydana gelen karmaşık sosyo-ekonomik değişiklikler ve bilgi akışının hızlı temposu, çağdaş eğitim alanında yer alacak uzmanların rekabet gücünü artırmak amacıyla yeni yönelimler ve yaklaşımların uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.
Bu makale, gelecekteki fizik öğretmenlerinin işlevsel okuryazarlık becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanmıştır. Genel eğitim veren okul öğretmenleriyle gerçekleştirilen anket sonuçları sunulmuştur. Ayrıca, öğrencilerin işlevsel okuryazarlık görevlerini yerine getirmeleri aracılığıyla eğitim kalitesinin artırılması hedeflenmiş ve elde edilen sonuçlar grafiksel olarak karşılaştırılmıştır. Verilen işlevsel okuryazarlık görevleri, değerlendirme kriterlerine uygun olarak yapılandırılmış ve tanımlayıcılara göre biçimlendirici değerlendirme yapılmıştır.
İşlevsel okuryazarlık kavramına kapsamlı bir analiz yapılmış ve bu kavramın çağdaş eğitim sistemindeki önemi ve güncelliği açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Bilgiyle rekabetin ön planda olduğu günümüzde, eğitimde ileri düzey ülkelerle eşit düzeyde ilerleyebilmek için fizik dersine yönelik işlevsel okuryazarlık görevlerini hazırlama yolları ayrıntılı olarak tanımlanmıştır
OKUL MEZUNLARININ MESLEKİ YÖNLENDİRİLMESİNDE SAĞLIKLI YAŞAM TARZI VE FİZİKSEL KÜLTÜRÜN ROLÜ
No full textThis study provides a comprehensive analysis of the personal, social, professional, and psychological factors influencing high school graduates’ choice of the “Physical Culture and Sports” specialty, highlighting their interrelation and significance. Unlike previous studies that focused mainly on individual aspects, this research offers an integrated approach to examining all key influencing factors. Special attention is given to the role of a healthy lifestyle as a core value affecting the career orientation of young people. It is demonstrated that the pursuit of a healthy lifestyle and interest in physical activity play a decisive role in students' career choices. The article emphasizes the need to develop targeted programs and organize activities at the school level to increase interest in the “Physical Culture and Sports” specialty. These proposals aim to introduce new methods for enhancing professional motivation by promoting physical culture and healthy living. Furthermore, the study provides a detailed analysis of the current state of the physical culture and sports sector in Kazakhstan, as well as the main challenges and issues faced by students when choosing this field. Overall, this research can serve as a foundation for improving professional guidance systems and developing strategies to strengthen youth engagement in healthy lifestyles and sports-related careers.Бұл зерттеуде мектеп бітіруші түлектердің «Дене мәдениеті және спорт» мамандығын таңдауға әсер ететін жеке, әлеуметтік, кәсіби және психологиялық факторлар кешенді түрде қарастырылып, олардың өзара байланысы мен маңыздылығы айқындалды. Алдыңғы зерттеулерде бұл мәселе көбінесе жеке немесе тар шеңбердегі аспектілер тұрғысынан зерделенсе, аталған жұмыс барлық негізгі факторларды жан-жақты талдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, зерттеу барысында салауатты өмір салтының жастардың кәсіби бағдарлануына әсер ететін маңызды құндылықтық факторлардың бірі екендігі көрсетілді. Салауатты өмір салтына ұмтылу және дене белсенділігіне қызығушылық – болашақ мамандықты таңдау кезінде шешуші рөл атқаратыны дәлелденді. Мақалада мектеп деңгейінде «Дене мәдениеті және спорт» мамандығына қызығушылықты арттыру мақсатында арнайы бағдарламалар мен кешенді іс-шаралар ұйымдастыру қажеттілігі атап өтілді. Бұл ұсыныстар түлектер арасында дене мәдениеті мен салауатты өмір салтын насихаттау арқылы кәсіби мотивацияны арттыруға бағытталған. Сонымен қатар, зерттеу Қазақстандағы «Дене мәдениеті және спорт» саласының қазіргі жағдайын, осы мамандықты таңдауда туындайтын негізгі қиындықтар мен өзекті мәселелерді нақты талдауға негізделген. Жалпы алғанда, бұл зерттеу жұмысы еліміздегі кәсіби бағдар беру жүйесін жетілдіру мен жастардың салауатты өмір салтына деген қызығушылығын арттыруға бағытталған стратегиялық қадамдарды анықтауға ғылыми негіз бола алады.В данном исследовании всесторонне рассмотрены личностные, социальные, профессиональные и психологические факторы, влияющие на выбор выпускниками школ специальности «Физическая культура и спорт», а также выявлена их взаимосвязь и значимость. В отличие от предыдущих исследований, в которых данная проблема изучалась преимущественно с точки зрения отдельных аспектов, представленная работа позволяет провести комплексный анализ всех ключевых факторов. Особое внимание уделено роли здорового образа жизни как важнейшей ценностной установки, влияющей на профессиональную ориентацию молодежи. Показано, что стремление к ведению здорового образа жизни и интерес к физической активности играют решающую роль при выборе будущей профессии. В статье подчеркивается необходимость разработки специальных программ и проведения мероприятий на уровне школы для повышения интереса учащихся к специальности «Физическая культура и спорт». Эти предложения направлены на внедрение новых подходов к формированию профессиональной мотивации через популяризацию физической культуры и ЗОЖ. Также в исследовании подробно анализируется текущее состояние сферы физической культуры и спорта в Казахстане, а также основные трудности и проблемы, с которыми сталкиваются абитуриенты при выборе данной специальности. В целом, результаты работы могут стать основой для совершенствования системы профессиональной ориентации и разработки стратегий по повышению интереса молодежи к здоровому образу жизни.Bu çalışma, okul mezunlarının “Beden Kültürü ve Spor” uzmanlık alanını seçmelerini etkileyen kişisel, sosyal, mesleki ve psikolojik faktörleri kapsamlı bir şekilde incelemekte ve bunların birbirleriyle olan ilişkilerini ve önemlerini ortaya koymaktadır. Önceki çalışmalar bu konuyu genellikle bireysel veya dar kapsamlı bakış açısıyla incelerken, bu çalışma tüm temel faktörlerin kapsamlı bir analizine olanak sağlamaktadır. Ayrıca, çalışma sağlıklı bir yaşam tarzının gençlerin mesleki yönelimlerini etkileyen önemli değer faktörlerinden biri olduğunu göstermiştir. Sağlıklı bir yaşam tarzı arzusu ve fiziksel aktiviteye olan ilginin, gelecekteki bir meslek seçiminde belirleyici bir rol oynadığı kanıtlanmıştır. Makalede, “Beden Kültürü ve Spor” uzmanlık alanına olan ilgiyi artırmak için okul düzeyinde özel programlar ve kapsamlı etkinlikler düzenlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu öneriler, mezunlar arasında beden kültürünü ve sağlıklı bir yaşam tarzını teşvik ederek mesleki motivasyonu artırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, çalışma, Kazakistan’da “Beden Kültürü ve Spor” alanının mevcut durumunun, bu uzmanlık alanını seçerken ortaya çıkan temel zorlukların ve güncel konuların özel bir analizine dayanmaktadır. Genel olarak bu araştırma çalışması, ülkedeki kariyer rehberlik sistemini iyileştirmeyi ve gençlerin sağlıklı yaşam tarzına olan ilgisini artırmayı amaçlayan stratejik adımların belirlenmesinde bilimsel bir temel oluşturabilir
GELECEĞİN ÖĞRETMENLERİNİN DİJİTAL OKURYAZARLIĞINI GELİŞTİRMEK: AMPİRİK BİR ARAŞTIRMANIN SONUÇLARI
No full textIn today’s digital society, digital literacy has become a key component of the education system. The relevance of this research lies in the need to improve future educators’ readiness for effective work in digital environments. The main objective of the study is to define the theoretical foundations of digital literacy and empirically assess the preparedness of students in pedagogical specialties in this field. The research tasks include analyzing the structural elements of digital literacy, evaluating students’ readiness, and developing recommendations for improving educational programs. The theoretical analysis revealed that digital literacy encompasses not only the use of technology, but also skills in critical information analysis, adherence to cybersecurity principles, and the ethical use of artificial intelligence tools. The empirical part is based on a survey conducted among first-year students of pedagogical programs at Zhetysu University named after I. Zhansugurov. The findings indicate that while students generally possess a sufficient basic level of digital skills, additional support is needed in areas such as fact-checking, cybersecurity, and working with cloud technologies. The results emphasize the importance of systematically integrating digital components into educational programs, thus enhancing future teachers’ ability to work effectively in digital environments.Бүгінгі цифрлық қоғам жағдайында цифрлық сауаттылық білім беру жүйесінің маңызды компонентіне айналып отыр. Бұл зерттеу жұмысының өзектілігі – болашақ педагогтердің цифрлық ортада тиімді жұмыс істеуге дайындық деңгейін арттыру қажеттілігінен туындайды. Зерттеудің негізгі мақсаты – цифрлық сауаттылық ұғымының теориялық негіздерін айқындау және педагогикалық мамандық бойынша білім алатын білім алушылардың бұл саладағы даярлығын эмпирикалық тұрғыда бағалау. Зерттеу міндеттеріне цифрлық сауаттылықтың құрылымдық элементтерін талдау, білім алушылардың дайындық деңгейін бағалау және білім беру бағдарламаларын жетілдіруге ұсыныстар әзірлеу кіреді. Теориялық талдау барысында цифрлық сауаттылық тек технологияларды меңгеру емес, сонымен қатар ақпаратты сыни талдау, киберқауіпсіздік ережелерін сақтау және жасанды интеллектті этикалық қолдану дағдыларын да қамтитыны анықталды. Эмпирикалық кезеңде І. Жансүгіров атындағы Жетісу университетінің педагогикалық бағыттағы 1-курс білім алушылары арасында сауалнама жүргізіліп, олардың цифрлық дағдылары сарапталды. Нәтижесінде, білім алушылардың базалық деңгейі жеткілікті болғанымен, кейбір аспектілерде – ақпараттың шынайылығын тексеру, киберқауіпсіздік, бұлттық технологиялармен жұмыс – қосымша қолдау қажет екені белгілі болды. Зерттеу нәтижелері білім беру бағдарламаларына цифрлық компоненттерді жүйелі енгізудің маңыздылығын айқындап, болашақ педагогтерді цифрлық ортада тиімді жұмыс істеуге бейімдеуге ықпал етеді.В условиях современного цифрового общества цифровая грамотность становится важным компонентом системы образования. Актуальность данного исследования обусловлена необходимостью повышения уровня готовности будущих педагогов к эффективной работе в цифровой среде. Целью исследования является определение теоретических основ цифровой грамотности и эмпирическая оценка подготовки обучающихся по педагогическим специальностям. В задачи исследования входит анализ структурных элементов понятия цифровой грамотности, оценка уровня подготовки студентов и разработка предложений по совершенствованию образовательных программ. Теоретический анализ показал, что цифровая грамотность включает не только освоение технологий, но и навыки критического анализа информации, соблюдение принципов кибербезопасности и этичное использование инструментов искусственного интеллекта. Эмпирическая часть основана на результатах анкетирования обучающихся первого курса педагогических направлений Жетысуского университета имени И. Жансугурова. Выявлено, что базовый уровень цифровых навыков у обучающихся в целом достаточен, однако в таких аспектах, как проверка достоверности информации, кибербезопасность и работа с облачными сервисами, требуется дополнительная поддержка. Результаты исследования подчеркивают необходимость системного внедрения цифровых компонентов в образовательные программы, что способствует подготовке будущих педагогов к эффективной деятельности в цифровой среде.Günümüzün dijital toplumunda, dijital okuryazarlık eğitim sisteminin önemli bir bileşeni haline gelmektedir. Bu araştırma çalışmasının önemi, geleceğin öğretmenlerinin dijital ortamda etkili bir şekilde çalışmaya yönelik hazırlık düzeylerini artırma gerekliliğinden kaynaklanmaktadır. Çalışmanın temel amacı, dijital okuryazarlık kavramının teorik temellerini belirlemek ve pedagojik uzmanlık alanında bu eğitim alanındaki öğrencilerin hazırlığını ampirik olarak değerlendirmektir. Çalışmanın amaçları arasında dijital okuryazarlığın yapısal unsurlarını analiz etmek, öğrencilerin hazırlık düzeyini değerlendirmek ve eğitim programlarını iyileştirmek için öneriler geliştirmek yer almaktadır. Teorik analiz sırasında, dijital okuryazarlığın yalnızca teknolojilere hakim olmayı değil, aynı zamanda eleştirel bilgi analizi, siber güvenlik kurallarına uyma ve yapay zekanın etik kullanımını da içerdiği belirlenmiştir. Ampirik aşamada, İlyas Jansugirov Jetisu Üniversitesinin pedagojik bölümündeki 1. sınıf öğrencilerine bir anket uygulanmış ve dijital becerileri analiz edilmiştir. Sonuç olarak, temel düzeydeki öğrenci katılımı yeterli olmakla birlikte, bazı konularda -bilgilerin doğruluğunun kontrolü, siber güvenlik, bulut teknolojileriyle çalışma- ek desteğe ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmanın sonuçları, dijital bileşenlerin eğitim programlarına sistematik olarak dahil edilmesinin ve geleceğin öğretmenlerinin dijital ortamda etkili bir şekilde çalışmaya hazırlanmasına katkıda bulunmasının önemini vurgulamaktadır