Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Kazak Efsanelerinde ‘Taşlaşma’ Motifi
No full textKazakh culture has a rich mythological heritage, and Kazakh legends are an important source for reflecting on the history, beliefs, and values of the Kazakh people. This article focuses on the motif of petrification, which is frequently seen in Kazakh legends. Petrification is the most common type of shape-shifting motif, where a superior power turns living or inanimate elements into stone to save them from disaster or to punish them. It features examples of people, animals, houses, and other things being petrified. This can happen when individuals beg god to get them out of difficult situations, punish enemies, or help them cope with deep sadness. Being petrified is a punishment for the bad and a salvation for the good. This study examined 15 Kazakh legends and classified the motif of petrification under six types: 1) petrification due to the wrath of God; 2) petrification due to one’s wish or someone else’s prayer; 3) petrification due to a curse; 4) petrification due to Exhaustion and inability to fight; 5) petrification due to sadness; and 6) petrification of a dead animal. Furthermore, based on the motif of petrification, the legends’ underlying meaning and educational value were defined and their significance was unfolded.Қазақ аңыздары мен мифологиялық мұрасы бай қазақ мәдениетінің маңызды бөлшегін құрайды. Аңыздар – қазақ халқының тарихын, наным-сенімдері мен құндылықтарын көрсететін елеулі дереккөздер. Бұл мақалада қазақ аңыздарында жиі кездесетін тасқа айналу мотиві қарастырылды. Ең жиі кездесетін құбылу мотивтерінің бірі саналатын тасқа айналу – аңыздағы жанды және жансыз элементтердің жазаға тартылуы немесе пәлекеттен құтқарылуы үшін құдіретті күш тарапынан тасқа айналдырылу процесі. Онда адамдардың, жануарлардың, үйлердің және басқа да заттардың тасқа айналу мысалдарын көруге болады. Бұл процес адамдар Құдайдан өздерін қиын жағдайдан алып шығуын, жауларын жазалауын немесе терең қайғыны жеңуге көмектесуін сұрап, тасқа айналдыруды қалағанда жүзеге асады. Тасқа айналу жақсылар үшін құтылу болса, жамандар үшін жазаға тартылу болып табылады. Мақалада 15 қазақ аңызы қарастырылып, аталмыш мотив тасқа айналудың себептері (тасқа айналу түрлері) бойынша: 1) Алланың қаһарымен тасқа айналу; 2) Өз еркімен немесе басқаның дұғасымен тасқа айналу; 3) Қарғыспен тасқа айналу; 4) Шаршағаннан, соғыса алмаудан тасқа айналу; 5) Қайғыдан тасқа айналу; 6) Өлген жануардың тасқа айналуы секілді алты топқа жіктеліне отырып зерттелді. Сонымен қатар, тасқа айналу мотиві негізінде аңыздардың астарлы мағынасы мен тәрбиелік мәні айқындалып, маңыздылығы көрсетілді.Казахские легенды и мифологическое наследие являются важной частью казахской культуры. Легенды являются важными источниками, отражающими историю, верования и ценности казахского народа. В данной статье рассматривается мотив окаменения, который часто встречается в казахских легендах. Один из наиболее распространенных мотивов трансформации, окаменение – это легендарный процесс превращения одушевленных и неодушевленных элементов в камень определенной мощной силой для наказания или избавления от зла и беды. В легендах можно увидеть примеры превращения в камень людей, животных, домов и других объектов. Этот процесс происходит, когда люди хотят обратиться в камень, прося Бога вывести их из трудной ситуации, наказать своих врагов или помочь им преодолеть глубокую скорбь. Обращение в камень – спасение добром и наказание зла. В статье рассмотрены 15 казахских преданий, а причины окаменения (виды обращения в камень) следующие: 1) окаменение Божьим гневом; 2) превращение в камень по своей воле или по чужой молитве; 3) превращение в камень проклятием; 4) превращение в камень из-за усталости и неумения сражаться; 5) превращение в камень от горя; 6) процесс превращения в камень изучается в разделенных шести группах, подобно превращению мертвого животного в камень. Кроме того, на основе мотива окаменения определены основной смысл и воспитательное значение сказаний, показана их значимость.Kazakh culture has a rich mythological heritage, and Kazakh legends are an important source for reflecting on the history, beliefs, and values of the Kazakh people. This article focuses on the motif of petrification, which is frequently seen in Kazakh legends. Petrification is the most common type of shape-shifting motif, where a superior power turns living or inanimate elements into stone to save them from disaster or to punish them. It features examples of people, animals, houses, and other things being petrified. This can happen when individuals beg god to get them out of difficult situations, punish enemies, or help them cope with deep sadness. Being petrified is a punishment for the bad and a salvation for the good. This study examined 15 Kazakh legends and classified the motif of petrification under six types: 1) petrification due to the wrath of God; 2) petrification due to one’s wish or someone else’s prayer; 3) petrification due to a curse; 4) petrification due to Exhaustion and inability to fight; 5) petrification due to sadness; and 6) petrification of a dead animal. Furthermore, based on the motif of petrification, the legends’ underlying meaning and educational value were defined and their significance was unfolded
Modern Mizahi Reklamcılığın Özellikleri
No full textThe purpose of this article is to analyze the texts of modern advertising with comic elements. Modern advertising is increasingly using various pragmatic strategies aimed at evoking emotions in the addressee. One of the effective ways to achieve this goal is to use humor and create a comic effect. Humor helps to attract the audience's attention and remember the advertising message. Advertising texts often use a variety of linguistic techniques and play with linguistic devices to achieve their goals. Speech polysemy of linguistic means, along with homonymy, functional syncretism, play with words, comic images and situations most often become the cause of the comic. In the analysis of advertising texts, the continuous sampling method was used. Its use helped to select more than 50 advertising texts with comic overtones. Quantitative analysis was used to quantify advertisements with comic elements and to survey men and women to determine the impact of such advertisements on their daily lives. During the research, it was revealed that advertising with comic elements is capable of more fully, informatively and clearly conveying information, emotions and values through a combination of verbal and non-verbal elements, taking into account the preferences and expectations of the target audience. The article can be used as an application for students of advertising science, some aspects of modern journalism and comic literature.Бұл мақаланың мақсаты – комикс элементтері бар заманауи жарнама мәтіндерін талдау. Заманауи жарнамада адресаттың эмоциясын оятуға бағытталған әртүрлі прагматикалық стратегиялар көбірек қолданылуда. Бұл мақсатқа жетудің тиімді әдістерінің бірі – әзіл-оспақты қолдану және күлкілі әсер ету. Әзіл аудиторияның назарын аударуға және жарнамалық хабарламаны есте сақтауға көмектеседі. Жарнамалық мәтіндер көбінесе әртүрлі лингвистикалық әдістерді және өз мақсаттарына жету үшін тілдік құралдарды қолданады. Тілдік құралдардың көп мағыналылығы, омонимиямен, функционалды синкретизммен, сөздерді ойнату, күлкілі бейнелер мен жағдаяттар көбінесе комикстің пайда болуына себеп болады. Жарнама мәтіндерін талдауда үздіксіз іріктеу әдісі қолданылып, күлкілі реңктері бар 50-ден астам жарнамалық мәтіндер таңдалып алынды. Сандық талдау күлкілі элементтері бар жарнамаларды сандық есепке алу үшін, сондай-ақ ерлер мен әйелдер арасында жүргізілген сауалнамада осындай жарнамалардың олардың күнделікті өміріне әсерін анықтау үшін қолданылды. Зерттеу барысында комизм элементтері бар жарнамалар мақсатты аудиторияның қалауы мен үміттерін ескере отырып, ауызша және вербалды емес элементтердің үйлесімі арқылы ақпаратты, эмоциялар мен құндылықтарды толық, ақпараттық және көрнекі түрде жеткізе алатындығы анықталды. Мақаланы жарнаматану, қазіргі журналистиканың кейбір аспектілері және комикс әдебиетін оқитын студенттерге қосымша ретінде пайдалануға болады.Цель данной статьи – анализ текстов современной рекламы с элементами комического. В современной рекламе все чаще применяются различные прагматические стратегии, направленные на вызов эмоций у адресата. Одним из результативных способов достижения этой цели является использование юмора и создание комического эффекта. Юмор помогает привлечь внимание аудитории и запомнить рекламное сообщение. С этой целью используются разнообразные лингвистические приемы, в основе которых – языковые средства, участвующие в создании комического. Речевая многозначность подобных инструментов, наряду с омонимией, функциональным синкретизмом, игрой слов, шуточных образов и ситуаций, чаще всего и становятся причиной комического. В анализе рекламных текстов был использован метод сплошной выборки (предложенный Т.В. Жеребило), что позволило обратиться к более 50 рекламным слоганам с комическим подтекстом. Количественный анализ использовался для численного учета рекламы с комическими элементами, а также при опросе респондентов для определения влияния подобной рекламы на их повседневную жизнь. В процессе исследования было выявлено, что реклама с элементами комизма способна более полно, информативно и наглядно передать необходимые сведения, эмоции и ценности через сочетание вербальных и невербальных элементов, направленных на предпочтения целевой аудитории. Статья может быть полезной изучающим рекламоведение, а также журналистам и исследователям комического.The purpose of this article is to analyze the texts of modern advertising with comic elements. Modern advertising is increasingly using various pragmatic strategies aimed at evoking emotions in the addressee. One of the effective ways to achieve this goal is to use humor and create a comic effect. Humor helps to attract the audience's attention and remember the advertising message. Advertising texts often use a variety of linguistic techniques and play with linguistic devices to achieve their goals. Speech polysemy of linguistic means, along with homonymy, functional syncretism, play with words, comic images and situations most often become the cause of the comic. In the analysis of advertising texts, the continuous sampling method was used. Its use helped to select more than 50 advertising texts with comic overtones. Quantitative analysis was used to quantify advertisements with comic elements and to survey men and women to determine the impact of such advertisements on their daily lives. During the research, it was revealed that advertising with comic elements is capable of more fully, informatively and clearly conveying information, emotions and values through a combination of verbal and non-verbal elements, taking into account the preferences and expectations of the target audience. The article can be used as an application for students of advertising science, some aspects of modern journalism and comic literature
Arslan Koichiev’in "Şaman ve Cengiz Han" Romanında Sömürge Sonrası Bilinç ve Halk Bilimcilerin Kullanımı
No full textThe article examines the poetic function of folklore motifs that interpret colonial and postcolonial manifestations in the novel “Baksy and Genghis Khan” by Kyrgyz writer Arslan Koychiev. The study aims to determine the literary and aesthetic function of folklorisms used by the author in interpreting postcolonial symptoms in the novel.It is known that the consequences of the policy of Christianization of the Russian Empire and Stalin’s political repressions served as an impetus for strengthening mutual confrontation between peoples who associate their origin with Genghis Khan, who conquered vast territories. Conscious distrust or denial of the historical mission of their ancestors, underestimation of such national values as religion, language and unconscious distance from their own historical and national identity among the representatives of generations affected by colonialism contributed to the unleashing of colonial policies. A similar trend is observed in modern post-Soviet societies.Along with this, the discourse of the said novel examines such political glimpses as the use of affixes unusual for the Kazakh language in surnames and the propaganda of comparing religion with opium in Soviet era. In the mentioned novel, the author gives the advantage of demonstrating the national and ethnographic specifics of the tradition of building burial structures with a dome for their deceased ancestors in the culture of the Kyrgyz and Kazakh peoples. By analyzing the context of the novel with hermeneutic, psychological, comparative typological, and anthropological methods, the tendency to displace the patronage function of zooanthropomorphic animals and birds (maral, deer, swan, wolf, eagle), considered the ancestors of the clan, which are found in the epics and legends of the Turkic peoples, in later periods by such owners of mystical sacred powers as Tengri, the cult of the spirit of ancestors, and the art of Baksy. The author of the article in his work comprehensively dwells on the methods of depicting colonial and postcolonial symbols in the work through folklorisms.Мақалада қырғыз жазушысы Арслан Койчиевтің «Бақсы мен Шыңғыс хан» романындағы отаршылдық және постотаршылдық көріністерді интерпретациялайтын фольклорлық мотивтердің поэтикалық қызметі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – романда автор қолданған фольклоризмдердің постотаршылдық белгілерді интерпретациялаудағы әдеби-эстетикалық функциясын айқындау.Ресей империясының шоқындыру саясаты және сталиндік саяси репрессия салдары әлемге билік жүргізген Шыңғыс ханды өздерінің шығу тегімен жақын байланыстыратын халықтар арасында өзара қайшылықтарды күшейтіп, жік-жікке бөлінуіне түрткі болғаны белгілі. Отаршылдық зардабын тартқан ұрпақтар арасында өз ата-бабаларының тарихи қызметіне күмәнмен қарау немесе жоққа шығару, діні, тілі сынды ұлттық құндылықтарын бағаламауы өзінің тарихи және ұлттық бірегейлігінен саналы және бейсаналы түрде алыстауы отаршылдық саясаттың күшеюіне жол ашқан болатын. Бұл үдеріс қазіргі посткеңестік қоғамдардан да байқалады.Сонымен қатар, аталған роман дискурсынан Кеңес Одағы кезеңінде адамдар ататегіне жалғанған қосымшаларды орыс тіліне негіздеп қолдануы мен дінді – халықтың санасын улайтын апиын ретінде насихаттауы сынды саясат көріністері қарастырылады. Аталған романда автор қырғыз бен қазақ халқының мәдениетіндегі қайтыс болған ата-бабаға арнап күмбезді мола тұрғызу рәсімінің ұлттық-этнографиялық ерекшелігін көрсетуге басымдық береді. Роман контексін зерттеу барысында герменевтикалық, психологиялық, салыстырмалы-типологиялық, антропологиялық әдістер арқылы түркі халықтарының жыр-аңыздарында кездесетін рудың ілкі атасы саналған зооантропоморфты (марал, бұғы, аққу, бөрі, қыран) аң-құстардың желеп-жебеуші қызметін одан кейінгі кезеңде Көк тәңірі, әруақ культі, бақсылық өнер сынды мистикалық тылсым күш иелерінің ығыстырғаны анықталды. Мақала авторы туындыда отаршылдық және постотаршылдық белгілердің фольклоризмдер арқылы бейнелену тәсілдеріне жан-жақты назар аударады.В статье рассматривается поэтическая функция фольклорных мотивов, интерпретирующих колониальные и постколониальные проявления в романе кыргызского писателя Арслана Койчиева «Баксы и Чингисхан». Цель исследования – определить литературно-эстетическую функцию фольклоризмов, использованных автором в романе при интерпретации постколониальных признаков.Известно, что последствия политики христианизации Российской империи и сталинских политических репрессий служили толчком для усиления взаимной конфронтации между народами, связывающих свое происхождение с Чингисханом, завоевавшим огромные территории. Сознательное подозрительное отношение или отрицание исторической миссии своих предков, недооценка таких национальных ценностей, как религия, язык и безсознательное отдаление от собственной исторической и национальной уникальности среди представителей поколений, пострадавших от колониализма, поспособствовали развязыванию колониальной политики. Подобная тенденция проявляется и в современных постсоветских социумах. Наряду с этим, в дискурсе названного романа рассматриваются такие политические проблески, как применение несвойственных казахскому языку аффиксов в фамилиях и пропаганда сравнения религии с опиумом в Советскую эпоху. В упомянутом романе автор дает преимущество демонстрации национально-этнографичекой специфики традиции построения могильных сооружений с куполом для своих умерших предков в культуре кыргызского и казахского народов. При изучении контекста романа герменевтическим, психологическим, сравнительно-типологическим и антропологическим методами была определена тенденция вытеснения функции покровительства зооантропоморфных зверей и птиц (марал, олень, лебедь, волк, орел), считавшихся первопредками рода, которые встречаются в былинах и легендах тюркских народов, в более поздние периоды такими обладателями мистических сакральных сил, как Тенгри, культ духа предков, искусство баксы. Автор статьи в своем труде всесторонне акцентирует внимание на приемы изображения колониальных и постколониальных символов в произведении через фольклоризмы.The article examines the poetic function of folklore motifs that interpret colonial and postcolonial manifestations in the novel “Baksy and Genghis Khan” by Kyrgyz writer Arslan Koychiev. The study aims to determine the literary and aesthetic function of folklorisms used by the author in interpreting postcolonial symptoms in the novel.It is known that the consequences of the policy of Christianization of the Russian Empire and Stalin’s political repressions served as an impetus for strengthening mutual confrontation between peoples who associate their origin with Genghis Khan, who conquered vast territories. Conscious distrust or denial of the historical mission of their ancestors, underestimation of such national values as religion, language and unconscious distance from their own historical and national identity among the representatives of generations affected by colonialism contributed to the unleashing of colonial policies. A similar trend is observed in modern post-Soviet societies.Along with this, the discourse of the said novel examines such political glimpses as the use of affixes unusual for the Kazakh language in surnames and the propaganda of comparing religion with opium in Soviet era. In the mentioned novel, the author gives the advantage of demonstrating the national and ethnographic specifics of the tradition of building burial structures with a dome for their deceased ancestors in the culture of the Kyrgyz and Kazakh peoples. By analyzing the context of the novel with hermeneutic, psychological, comparative typological, and anthropological methods, the tendency to displace the patronage function of zooanthropomorphic animals and birds (maral, deer, swan, wolf, eagle), considered the ancestors of the clan, which are found in the epics and legends of the Turkic peoples, in later periods by such owners of mystical sacred powers as Tengri, the cult of the spirit of ancestors, and the art of Baksy. The author of the article in his work comprehensively dwells on the methods of depicting colonial and postcolonial symbols in the work through folklorisms
Biyoloji Derslerinde Üstbilişsel Becerilerin Geliştirilmesi
No full textThe paper reports the study aimed at evaluating the impact of a 10-week metacognition-based biology curriculum on the students' metacognitive skills and biology understanding. The study involved 55 eighth-graders from two classes at Nazarbayev Intellectual School of Physics and Mathematics (Semey, Kazakhstan). One group used metacognitive prompts, while the other group studied the subject according to the standard curriculum. The results showed that the participants who received hints, also improving their metacognitive strategies when completing the task, scored higher on the biology test and reported an improvement in metacognitive skills compared to their peers studying according to the classical method. Qualitative analysis of the interviews revealed themes of collaboration and understanding among the students. They appreciated task specificity that deepened their understanding of biology and cooperative learning facilitated by metacognitive prompts that not only improved their understanding of the subject but also contributed to a positive classroom atmosphere. The students attached special importance to the use of metacognitive strategies, emphasizing that they would focus on completing the task. The present study emphasizes the effectiveness of metacognitive support in improving biology education. The authors recommend integrating metacognitive strategies into classroom learning routines, accentuating the beneficial effects they can have on students' experiences and learning outcomes.Мақалада 10 апталық метатанымға негізделген биология курсының метакогнитивтік дағдыларды дамытуға және оқушылардың биологияны түсінуіне әсерін бағалауға бағытталған зерттеу деректері қамтылған. Зерттеуге физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің екі сегізінші сыныбының 55 оқушысы (Семей қаласы, Қазақстан) қатысты. Бір топ метакогнитивтік кеңестер мен стратегияларды қолданса, екінші топ стандартты оқу бағдарламасын пайдалана отырып, тақырыпты зерттеді. Нәтижелер тапсырманы орындау кезінде метакогнитивтік стратегияларын жақсарта отырып, кеңестер алған оқушылар биология тестінде жоғары ұпай жинағаны анықталып және классикалық түрде оқытылатын топқа қарағанда метатанымдық дағдылардың жақсарта түскенін көрсетті. Сұхбаттардың сапалы талдауы оқушылардың арасындағы ынтымақтастық пен түсіністік тақырыптарын ашты. Олар биология туралы түсініктерін тереңдеткен тапсырмалардың ерекшелігін және метакогнитивтік кеңестер арқылы жеңілдетілген бірлескен оқуды жоғары бағалады, бұл олардың тақырыпты түсінуін жақсартып қана қоймай, сонымен қатар сыныптағы жағымды ахуалға ықпал етті. Оқушылар метакогнитивті стратегиялар қолдануда тапсырманы орындауға назар аударылатындығын атап өттіп, ерекше мән берді. Бұл зерттеу биологиялық білім беруді жақсартудағы метакогнитивті қолдаудың тиімділігін көрсетеді. Авторлар оқушылардың тәжірибесі мен оқу нәтижелеріне оң әсерін көрсете отырып, метатанымдық стратегияларды сыныптағы тәжірибелерге біріктіруді ұсынады.Статья содержит данные исследования, цель которого – оценить влияние 10-недельного курса биологии, основанного на метапознании, на развитие метакогнитивных навыков и понимание предмета биологии школьниками. В исследовании приняли участие 55 восьмиклассников из двух классов Назарбаев интеллектуальной школы физико-математического направления (город Семей, Казахстан). Одна группа пользовалась метакогнитивными подсказками и стратегиями, а другая группа изучала предмет по стандартной учебной программе. Результаты показали, что участники, получившие подсказки, Результаты показали, что участники, получившие подсказки, а также улучшившие свои метакогнитивные стратегии при выполнении задания, набрали более высокие баллы по тесту по биологии и сообщили об улучшении метакогнитивных навыков по сравнению со своими сверстниками, обучавшимися по классической методике. Качественный анализ интервью выявил темы сотрудничества и взаимопонимания между учениками. Они оценили специфику заданий, которая углубила их понимание биологии, и совместное обучение, облегчённое метакогнитивными подсказками, которые не только улучшили их понимание предмета, но и способствовали созданию позитивной атмосферы в классе. Учащиеся придали особое значение использованию метакогнитивных стратегий, подчеркнув, они будут сосредоточены на выполнении задания. Настоящее исследование подчёркивает эффективность метакогнитивной поддержки в совершенствовании биологического образования. Авторы рекомендуют интегрировать метакогнитивные стратегии в школьную практику на занятиях в классе, подчёркивая положительное влияние, которое они могут оказать на опыт и результаты обучения учащихся.The paper reports the study aimed at evaluating the impact of a 10-week metacognition-based biology curriculum on the students' metacognitive skills and biology understanding. The study involved 55 eighth-graders from two classes at Nazarbayev Intellectual School of Physics and Mathematics (Semey, Kazakhstan). One group used metacognitive prompts, while the other group studied the subject according to the standard curriculum. The results showed that the participants who received hints, also improving their metacognitive strategies when completing the task, scored higher on the biology test and reported an improvement in metacognitive skills compared to their peers studying according to the classical method. Qualitative analysis of the interviews revealed themes of collaboration and understanding among the students. They appreciated task specificity that deepened their understanding of biology and cooperative learning facilitated by metacognitive prompts that not only improved their understanding of the subject but also contributed to a positive classroom atmosphere. The students attached special importance to the use of metacognitive strategies, emphasizing that they would focus on completing the task. The present study emphasizes the effectiveness of metacognitive support in improving biology education. The authors recommend integrating metacognitive strategies into classroom learning routines, accentuating the beneficial effects they can have on students' experiences and learning outcomes
Kazakistan’da cinsiyet dil biliminin bilimsel temelleri
No full textTheoretical framework and research are essential in addressing the challenges ofintegrating linguistics, psychology, sociology, feminist theory, and gender linguistics and providingtools to analyze the relationship between language and gender. Scientific foundations allow genderlinguistics to deepen understanding of gendered language and contribute to creating more inclusivesocieties through education and policy-making.This study explores gender linguistics in Kazakhstan by focusing on the intersection oflanguage, gender, and educational practices. The key objective of this study is to provide anoverview of gender and language education in Kazakhstan’s universities, highlighting the contentand structure of the gender linguistics courses. This article aims to contribute to the broaderdiscourse on integrating gender perspectives into linguistic education. This work also contributes tothe discussion on gender studies in Kazakhstan and provides a theoretical framework for futureresearch and educational development. The authors used qualitative research methods, particularlycontent analysis, to examine the current state, challenges, and opportunities of gender andlinguistics courses in Kazakhstani universities. Data were gathered through official institutionalrequests, the digital database “Unified Higher Education Platform,” and course catalogs on theuniversities’ official websites. The authors focused on academic courses/programs on “gender andlinguistics” and “gender and language” to identify courses that addressed gender linguisticframeworks.The search encompassed over 5,000 active educational programs at the universities ofKazakhstan listed on the Unified Higher Education Platform. Results indicate that sevenuniversities in Kazakhstan offer gender linguistics courses and a diverse range of undergraduate andgraduate-level courses. Outcomes also demonstrate that compared to international practices,Kazakhstani programs often emphasize theoretical aspects without addressing the intersectionaldimensions of gender linguistics.Теориялық негіздемелер мен зерттеулер лингвистика, психология,әлеуметтану, феминистік теория және гендерлік лингвистика салаларындағы білімдіинтеграциялау мәселелерін шешуде және тіл мен гендер арасындағы байланысты талдауғаарналған құралдарды ұсынуда маңызды. Ғылыми негіздер гендерлік лингвистикаға гендерліктілді түсінуді тереңдетуге мүмкіндік береді және білім беру мен саясатты әзірлеу арқылыинклюзивті қоғамдарды құруға ықпал етеді.Бұл зерттеу Қазақстандағы гендерлік лингвистиканы талдайды, тілдік, гендерлік жәнебілім беру тәжірибелері арасындағы байланысты саралауға ерекше назар аударады.Зерттеудің негізгі мақсаты - гендерлік лингвистика курстарының мазмұны мен құрылымынкөрсете отырып, Қазақстанның жоғары оқу орындарындағы гендерлік және тілдік білімгешолу жасау. Бұл мақала гендерлік перспективаларды лингвистикалық білімге интеграциялаутуралы кеңірек дискурсқа үлес қосуға бағытталған. Бұл жұмыс сонымен қатар Қазақстандағыгендерлік зерттеулерді талқылауға ықпал етеді және болашақ зерттеулер мен білім берудідамытудың теориялық негізін ұсынады. Авторлар зерттеудің сапалы әдістерін, атап айтқандаконтент-анализді қолданды, және қазақстандық университеттердегі гендерлік проблемалармен лингвистика курстарының қазіргі жағдайын, қиындықтары мен мүмкіндіктерінанықтады. Деректер ресми институционалдық өтініш арқылы, «Жоғары білім берудіңбірыңғай платформасы» электронды мәліметтер базасын талдау және университетердіңресми веб-парақшаларында қолжетімді курстар каталогтары арқылы жиналды. Авторларгендерлік лингвистикалық шеңберді қарастыратын курстарды анықтау үшін «гендерлік жәнелингвистика» және «гендерлік және тіл» пәндері бойынша академиялықкурстарға/бағдарламаларға назар аударды.Зерттеу нәтижесі Жоғары Білім Берудің Бірыңғай Платформасында көрсетілгенҚазақстан университеттеріндегі 5000-нан астам білім беру бағдарламаларын қамтыды.Қазақстанның жеті университеті гендерлік лингвистика курстары оқытылады, жәнебакалавриат, магистратура мен докторантураның әртүрлі курстары ұсынады. Нәтижелерсонымен қатар халықаралық тәжірибелермен салыстырғанда қазақстандық бағдарламаларгендерлік лингвистиканың интерсекционалдық аспектілеріне жеткілікті көңіл бөлмей,теориялық аспектілерге көбірек назар аударатынын көрсетедіТеоретическая основа и исследования важны для решения задачинтеграции лингвистики, психологии, социологии, феминистской теории и гендернойлингвистики, а также для предоставления инструментов для анализа взаимосвязи междуязыком и гендером. Научные основы позволяют гендерной лингвистике углубить пониманиегендерного языка и способствуют созданию более инклюзивных обществ посредствомобразования и разработки политики.Данное исследование анализирует гендерную лингвистику в Казахстане, уделяя особоевнимание изучению взаимосвязи языковой, гендерной и образовательной практик. Основнаяцель исследования – это дать обзор гендерного и языкового образования в казахстанскихуниверситетах, осветив содержание и структуру курсов по гендерной лингвистике. Цельданной статьи – это способствовать более широкому обсуждению вопросов интеграциигендерных аспектов в лингвистическое образование. Данная работа также вносит свой вкладв обсуждение гендерных исследований в Казахстане и обеспечивает теоретическую основудля будущих исследований и развития образования. Авторы использовали качественныеметоды исследования, в частности контент-анализ, и изучили текущее состояние, проблемыи возможности курсов по гендерной проблематике и лингвистике в казахстанскихуниверситетах. Данные были собраны с помощью официальных запросов в учебныеучреждения, электронной базы данных «Единая платформа высшего образования» икаталогов курсов на официальных сайтах университетов. Авторы сосредоточились наакадемических курсах/программах по «гендеру и лингвистике» и «гендеру и языку», чтобыопределить курсы, которые затрагивают гендерные лингвистические основы.Поиск охватил более 5000 действующих образовательных программ в университетахКазахстана, представленных в Единой платформе высшего образования. Результатыпоказывают, что семь университетов Казахстана предлагают курсы по гендернойлингвистике и широкий спектр курсов для бакалавриата, магистратуры и докторантуры.Результаты также демонстрируют, что по сравнению с международной практикой,казахстанские программы часто делают упор на теоретические аспекты, не затрагиваяинтерсекциональные аспекты гендерной лингвистики.Teorik gerekçeler ve araştırma, dil bilim, psikoloji, sosyoloji, feminist teori ve cinsiyet dil bilimindeki bilginin bütünleşmesinin zorluklarını ele almak ve dil ile cinsiyet arasındaki ilişkileri analiz etmek için araçlar sağlamak için önemlidir. Bilimsel temeller, cinsiyet dil biliminin cinsiyet dilinin anlaşılmasını derinleştirmesine ve eğitim ve politika oluşturma yoluyla kapsayıcı toplumların yaratılmasına katkıda bulunmasına olanak tanır.
Bu çalışma, Kazakistan’daki cinsiyet dil bilimini, özellikle dil, cinsiyet ve eğitim uygulamaları arasındaki ilişkileri farklılaştırmaya odaklanarak analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Kazakistan’daki yüksek öğretim kurumlarında cinsiyet dil bilimi derslerinin içeriğini ve yapısını gösteren cinsiyet ve dil eğitimini gözden geçirmektir. Bu makale, toplumsal cinsiyet perspektiflerinin dil bilgisine entegrasyonuna ilişkin daha geniş söylemlere katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma aynı zamanda Kazakistan’da toplumsal cinsiyet araştırmalarının tartışılmasına da katkıda bulunuyor ve gelecekteki araştırma ve eğitimin geliştirilmesi için teorik bir çerçeve sağlıyor. Yazarlar nitel araştırma yöntemlerini, özellikle içerik analizini kullandılar ve Kazak üniversitelerinde cinsiyet sorunları ve dil bilim derslerinin mevcut durumunu, zorluklarını ve olanaklarını belirlediler. Veriler, resmi kurumsal başvuru yoluyla, tek bir yüksek öğretim platformunun elektronik veritabanlarının analizi ve üniversitelerin resmi web sayfalarında bulunan kurs katalogları aracılığıyla toplanmıştır. Yazarlar, cinsiyete dayalı dil yapısını ele alan dersleri belirlemek için cinsiyet ve dil bilim ve cinsiyet ve dil disiplinlerindeki akademik kurslara/programlara odaklandılar.
Çalışmanın sonuçları, Kazakistan’daki üniversitelerde tek bir yüksek öğretim platformuna yansıyan 5.000'den fazla eğitim programını kapsıyordu. Kazakistan’daki yedi üniversite cinsiyet dil bilimi dersleriyle çeşitli lisans, yüksek lisans ve doktora dersleri veriyor. Sonuçlar ayrıca, uluslararası deneyime kıyasla Kazak programlarının, cinsiyet dil biliminin kesişimsel yönlerine yeterince dikkat etmeden teorik yönlere daha fazla önem verdiğini gösteriyor
Konuşmanın sözel olmayan bileşenleri ve kültürler arası iletişimdeki rolleri
No full textThis article presents some results of the research within the framework of theproject on the topic "Intercultural competence of a university teacher and its impact on improvingthe competitiveness of higher education in Kazakhstan". The authors of the article analyzed variousaspects of intercultural communication. The article is devoted to the study of the paralinguisticaspect of intercultural communication, which consists in determining the role of non-verbal meansof speech in intercultural interaction. The article considered such non-verbal means of speech as: paraverbal components (rhythm, intonation, etc.), elements of kinesics (gestures, facial expressions,poses), elements of proxemics (space, time, etc.). The importance of taking into accountintercultural differences when using them in speech is revealed. The authors provide examples ofnon-verbal means of communication from the works of Kazakh writers, trace their coincidences anddifferences in form and semantics with non-verbal means of other cultures, reflect the moments oftheir misinterpretation, which once again proves the need for their systematic study. The authorsbelieve that knowledge of the national and cultural specifics of non-verbal components ofcommunication is necessary for the formation of intercultural competence in the training of teachersin Kazakh universities.Осы мақалада «ЖОО оқытушысының мәдениетаралық құзыреттілігі жәнеоның Қазақстандағы жоғары білім берудің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға әсері»тақырыбы бойынша жоба шеңберіндегі зерттеудің кейбір нәтижелері баяндалған. Мақалаавторлары мәдениетаралық қарым-қатынастың әртүрлі аспектілеріне талдау жасады. Мақаламәдениетаралық қарым-қатынастың паралингвистикалық аспектісін зерттеуге арналған, олмәдениетаралық өзара әрекеттесудегі вербалды емес сөйлеу құралдарының рөлін анықтаудантұрады. Мақалада вербалды емес сөйлеу құралдары қарастырылды: паравербалдыкомпоненттер (ритақ, интонация және т.б.), кинесика элементтері (қимылдар, мимика,позалар), проксемика элементтері (кеңістік, уақыт және т.б.). Мәдениетаралықайырмашылықтарды сөйлеуде қолдану кезінде ескерудің маңыздылығы анықталды.Авторлар қазақ жазушыларының көркем шығармаларынан вербалды емес қарым-қатынасқұралдарының мысалдарын келтірді, олардың басқа мәдениеттердің вербалды емесқұралдарымен формасы мен семантикасындағы сәйкессіздіктері мен айырмашылықтарынбайқады, олардың дұрыс түсіндірілмеу сәттерін көрсетеді, бұл оларды жүйелі зерттеуқажеттілігін тағы да дәлелдейді. Авторлар коммуникацияның вербалды емескомпоненттерінің ұлттық-мәдени ерекшелігін білу қазақстандық жоғары оқу орындарындаоқытушыларды даярлау кезінде мәдениетаралық құзыреттілікті қалыптастыру үшін қажетдеп санайды.В настоящей статье изложены некоторые результаты исследования врамках проекта по теме «Межкультурная компетенция вузовского преподавателя и еевлияние на повышение конкурентоспособности высшего образования в Казахстане».Авторами статьи проведен анализ различных аспектов межкультурной коммуникации.Статья посвящена исследованию паралингвистического аспекта межкультурнойкоммуникации, который заключается в определении роли невербальных средств речи вмежкультурном взаимодействии. В статье были рассмотрены такие невербальные средстваречи, как: паравербальные компоненты (ритм, интонация и др.), элементы кинесики (жесты,мимика, позы), элементы проксемики (пространство, время и т.д.). Раскрыта важность учетамежкультурных различий при использовании их в речи. Авторами приведены примерыневербальных средств коммуникации из художественных произведений казахскихписателей, прослеживаются их совпадения и различия по форме и семантике сневербальными средствами других культур, отражаются моменты их неправильнойинтерпретации, что еще раз доказывает необходимость их системного изучения. Авторысчитают, что знание национально-культурной специфики невербальных компонентовкоммуникации является необходимым для формирования межкультурной компетенции приподготовке преподавателей в казахстанских вузах.Bu makale, ‘Bir Öğretim Elemanının Kültürler Arası Yeterliliği ve Bunun Kazakistan’da Yüksek Öğrenimin Rekabet Gücünü Artırmadaki Etkisi’ konulu bir proje çerçevesinde çalışmanın bazı sonuçlarını özetlemektedir. Makalenin yazarları kültürler arası iletişimin çeşitli yönlerini analiz etmişlerdir. Makale, kültürler arası iletişimin, kültürler arası etkileşimde sözel olmayan konuşma araçlarının rolünün belirlenmesinden oluşan paralinguistik yönünün incelenmesine odaklanmaktadır. Makale sözel olmayan konuşma araçlarını tartışıyor: paraverbal bileşenler (Rita, tonlama, vb.), kinesiğin unsurları (jestler, yüz ifadeleri, duruşlar), proksemik unsurlar (uzay, zaman vb.). Konuşma kullanımlarında kültürler arası farklılıkların dikkate alınmasının önemi belirlenmiştir. Yazarlar, Kazak yazarların kurgu eserlerinden sözlü olmayan iletişim araçlarına örnekler verdiler, diğer kültürlerin sözlü olmayan araçlarıyla biçim ve anlambilimdeki tutarsızlıklarını ve farklılıklarını ifade ettiler, sözlü olmayan yorum anlarına işaret ettiler. Bu da onların sistematik olarak incelenmesinin gerekliliğini bir kez daha kanıtlıyor. Yazarlar, Kazak üniversitelerinde öğretmen yetiştirirken kültürler arası yeterliliğin oluşumu için iletişimin sözel olmayan bileşenlerinin ulusal-kültürel özgüllüğü bilgisinin gerekli olduğuna inanmaktadır
Zhalmauyz Kempir - Türk Mitolojisinde Özel Bir İmge
No full textThe most ancient layer of literature, characteristic of the Turkic peoples, originates from ancient Turkic mythology, which is based on images and plots, mythological symbols and associations. An important direction in the development of the field of mythology in ancient times is associated with the appearance of mythical creatures that, through a magical chain, generalize a community of images similar in properties and appearance. Genres such as archaic epics, fairy tales, and legends developed at a later time on the basis of ancient mythological views. Some mythical creatures in these works are given demonological characteristics. In this regard, this article defines the significance of mythical characters in Turkic folklore, includes the problem of analyzing the negative image of the gluttonous old woman Zhalmauyz kempir, and analyzes the evil nature of this mythological demonic creature characteristic of the Turkic peoples. Based on the research, the author described the role of images in Turkic mythology, revealed the meaning of the phrase “Zhalmauyz kempir”, determined the history of the origin of this image, compared the character of a gluttonous old woman with evil power among the Turkic peoples, determined the meaning of fairy tales with special images, examined the image of Zhalmauyz kempir, widely used in fairy tales of Turkic peoples.Түркі халықтарына тән әдебиеттің ең көне қабаты – образдар мен сюжеттердің, мифологиялық белгілер мен ассоциациялардың негізі болған көне түркі мифологиясынан бастау алады. Ежелгі дәуірдегі мифология саласының дамуының маңызды бағыты сиқырлы тізбек арқылы бір-бірімен қасиеттері және сыртқы түрі бойынша ұқсас бейнелердің ортақ сипатын жалпылайтын мифтік тіршілік иелерінің пайда болуымен байланысты. Көне мифологиялық көзқарастар негізінде кейінгі дәуірлерде архаикалық эпос, ертегі, аңыз сияқты жанрлар дамыды. Аталмыш шығармалардағы мифтік жаратылыстардың кейбіріне демонологиялық сипаттар берілген. Осыған орай, аталмыш мақалада түркі фольклорында орын алған мифтік кейіпкерлердің мән-маңызы анықталып, Жалмауыз кемпірдің жағымсыз болмысын талдау мәселесі қамтылып, түркі халықтарына ортақ мифологиялық бейнелердің зұлым сипаты кеңірек талданды. Жүргізілген зерттеулердің негізінде автор тарапынан түркі мифологиясындағы кейіпкерлердің атқаратын рөлі сипатталып, «Жалмауыз кемпір» тіркесінің мағынасы ашылып, бұл айрықша бейненің шығу тарихы анықталды. Зұлым күшке ие кемпірдің түркі халықтарының арасында тараған болмысы талданып, айрықша бейнелерге ие ертегілердің мән-маңызы тұжырымдалады, түркі халықтарының ертегілерінде кең қолданыс тапқан Жалмауыз кемпір бейнесі салыстырылды.Древнейший пласт литературы, характерный для тюркских народов, берет свое начало из древнетюркской мифологии, в основе которой лежат образы и сюжеты, мифологические символы и ассоциации. Важное направление развития области мифологии в древности связано с появлением мифических существ, обобщающих через магическую цепь общность сходных по свойствам и внешнему виду образов. Такие жанры, как архаический эпос, сказки, легенды, сложились в более позднее время на основе античных мифологических воззрений. Некоторым мифическим существам в этих произведениях дана демонологическая характеристика. В связи с этим в указанной статье определяется значение мифических персонажей в тюркском фольклоре, включается проблема анализа негативного образа прожорливой старухи Жалмауыз кемпир, анализируется злобный характер данного мифологического демонического существа, характерного для тюркских народов. На основе проведенных исследований автор описал роль персонажей в тюркской мифологии, раскрыл значение словосочетания «Жалмауыз кемпир», определена история происхождения данного образа, сравнено характер прожорливой старухи, обладающей злой силой среди тюркских народов, определен смысл сказок с особыми образами, рассмотрен образ Жалмауыз кемпир, широко используемый в сказках тюркских народов.Türk halklarının özelliği olan en eski edebiyat katmanı, imgelere ve olay örgülerine, mitolojik sembollere ve çağrışımlara dayanan eski Türk mitolojisinden kaynaklanmaktadır. Antik çağda mitoloji alanının gelişiminde önemli bir yön, büyülü bir zincir aracılığıyla, özellik ve görünüm bakımından benzer bir imge topluluğunu genelleştiren efsanevi yaratıkların ortaya çıkmasıyla ilişkilidir. Arkaik destanlar, masallar ve efsaneler gibi türler daha sonra eski mitolojik görüşler temelinde gelişti. Bu eserlerdeki bazı efsanevi yaratıklara şeytani özellikler verilmiştir. Bu bağlamda, bu makale Türk folklorundaki efsanevi karakterlerin önemini tanımlamakta, obur yaşlı kadın Zhalmauyz kempir'in olumsuz imajını analiz etme sorununu içermekte ve Türk halklarına özgü bu mitolojik şeytani yaratığın kötü doğasını analiz etmektedir. Araştırmaya dayanarak, yazar görüntülerin Türk mitolojisindeki rolünü anlattı, “Zhalmauyz kempir" ifadesinin anlamını ortaya çıkardı, bu görüntünün kökeninin tarihini belirledi, obur yaşlı bir kadının karakterini Türk halkları arasında kötü güçle karşılaştırdı, masalların anlamını belirledi. özel görüntüler, Türk halklarının masallarında yaygın olarak kullanılan Zhalmauyz kempir'in imajını inceledi
SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İÇİN COĞRAFİ EĞİTİMDE KÜRESEL YETKİNLİKLER
No full textGlobal compеtеncies in Gеographic Еducation for Sustainablе Development are a set of key skills and knowledge that are necessary to solve global problems such as climate change, inequalitybetween people, poverty and other challenges of our time. These competencies include geographic thinking, environmental awareness, intercultural communication, global citizenship, and other important skills. Using global competencies for sustainable development in the education system will help prepare students to solve the complex problems they will face in the future. Using global competencies for sustainable development in the education system will help prepare students to solve the complex problems they will face in the future. These competencies should, if possible, integrated into curricula and teaching methods to ensure complete and effective training. Globalcompetenciestrainingfocusesoncreating a holisticunderstanding of the environment,societyand the economy in order to improve the achievement of SustainableDevelopmentGoals.Accordingto the analysis of the literature, it is necessary to carry out targetedworktostimulatestudents' socialactivitythrough a system of projectactivities,organizationandimplementation of practices. Students can work in groups to solve real problems using their knowledge and skills. This will help them develop critical thinking, social responsibility and other global competencies. Another way to use global competencies is to integrate an interdisciplinary approach into the learning process. Students can study issues such as climate change from a variety of perspectives, including physics, biology and sociology. This will help them understand the complexity of the problem and develop a comprehensive approach to solving it. To better equip students for future challenges and support the development of a stable and equitable society, it is essential to integrate global competencies in sustainable development into every course.Тұрақты даму үшін географиялық білім берудегі жаһандық құзыреттіліктер бұл климаттың өзгеруі, теңсіздік, кедейлік және қазіргі уақыттағы басқа да қиындықтар сияқты жаһандық мәселелерді шешуге қажетті негізгі дағдылар мен білімдердің жиынтығы. Бұл құзыреттілікке географиялық ойлау, экологиялық сауаттылық, мәдениетаралық карым- қатынас, жаһандық азаматтық және басқа да маңызды дағдылар кіреді.Білім беру жүйесінде тұрақты даму үшін жаһандық құзыреттіліктерді пайдалану білім алушыларды болашақта кездесетін күрделі мәселелерді шешуге дайындауға көмектеседі. Жаһандық құзыреттіліктер білім алушылардың толық және тиімді дамуын қамтамасыз ету үшін оқу бағдарламалары мен оқыту әдістеріне мүмкіндігінше біріктірілуі керек. Жаһандық құзыреттіліктерге оқыту білім алушыларды табиғаттың, қоғамның, экономиканың өзара байланысын тұтас түсінуге жетелейді және тұрақты даму мақсаттарын қолдауға бағытталған. Әдебиеттерді талдау жобалық іс-әрекеттер жүйесі, тәжірибелерді ұйымдастыру және енгізу арқылы білім алушылардың әлеуметтік белсенділігін мақсатты түрде ынталандыру қажеттілігін көрсетеді. Білім алушылар өздерінің білімдері мен дағдыларын қолдана отырып, нақты мәселелерді шешу үшін топтарда жұмыс істей алу. Бұл оларға сыни ойлауды, қоғамдық жауапкершілікті және жаһандық құзыреттіліктерді дамытуға көмектеседі. Жаһандық құзыреттіліктерді пайдаланудың тағы бір тәсілі – пәнаралық байланысты оқу процесіне біріктіру. Білім алушылар климаттың өзгеруі сияқты мәселелерді физика, биология және әлеуметтану сияқты әртүрлі көзқарастардан біле алады. Бұл оларға мәселенің күрделілігін түсінуге және оны шешудің кешенді тәсілін жасауға көмектеседі. Тұтастай алғанда, тұрақты даму үшін жаһандық құзыреттіліктер білім беру жүйесінің барлық аспектілеріне біріктірілуі тиіс. Бұл білім алушыларды болашақ қиындықтарға дайындауға және тұрақты және әділ қоғам құруға көмектеседі.Глобальные компетенции в географическом образовании для устойчивого развития это – набор ключевых навыков и знаний, которые необходимы для решения глобальных проблем, таких как изменение климата, неравенство между людьми, бедность и другие вызовы нашего времени. Эти компетенции включают в себя географическое мышление, экологическую осведомленность, межкультурную коммуникацию, глобальную гражданственность и другие важные навыки. Использование глобальных компетенций для устойчивого развития в системе образования поможет подготовить студентов к решению сложных проблем, с которыми они столкнутся в будущем. Эти компетенции по возможности должны быть интегрированы в учебные программы и методы обучения, чтобы обеспечить полноценное и эффективное обучение. Обучение студентов глобальным компетенциям способствует формированию целостного понимания взаимосвязей между природой, обществом и экономикой, а также направлено на достижение целей устойчивого развития. Изучение литературы подчеркивает значимость стимулирования социальной активности студентов путем внедрения проектной деятельности и организации практических занятий. Студенты могут работать в группах для решения реальных проблем используя свои знания и навыки. Это поможет им развить критическое мышление, общественную ответственность и другие глобальные компетенции. Другим способом использования глобальных компетенций является интеграция междисциплинарного подхода в учебный процесс. Обучающиеся могут изучать глобальные проблемы, такие как изменение климата, с разных точек зрения, включая физику, биологию и социологию. Это поможет им понять сложность проблемы и разработать комплексный подход к ее решению. В целом, глобальные компетенции для устойчивого развития должны быть интегрированы во все аспекты системы образования. Это поможет подготовить студентов к будущим вызовам и создать более устойчивое и справедливое общество.Sürdürülebilir bir kalkınma için coğrafi eğitimdeki küresel yetkinlikler; iklim değişikliği, insanlar arasındaki eşitsizlik, yoksulluk ve zamanımızın diğer zorlukları gibi global sorunları çözmek için gerekli olan bir dizi temel beceri ve bilgidir. Bu yetkinlikler coğrafi düşünme, çevre bilinci, kültürler arası iletişim, küresel vatandaşlık ve diğer önemli becerileri içerir. Eğitim sisteminde sürdürülebilir kalkınma için küresel yetkinliklerin kullanılması, öğrencilerin gelecekte karşılaşacakları karmaşık sorunları çözmeye hazırlanmalarına yardımcı olacaktır. Bu yetkinlikler, mümkünse, eksiksiz ve etkili bir eğitim sağlamak için müfredat ve öğretim yöntemlerine entegre edilmelidir. Küresel yetkinlikler eğitimi, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılmasını iyileştirmek için çevre, toplum ve ekonomi hakkında bütüncül bir anlayış oluşturmaya odaklanmaktadır. Literatürün analizine göre, bir proje faaliyetleri sistemi, uygulamaların organizasyonu ve uygulanması yoluyla öğrencilerin sosyal faaliyetlerini teşvik etmek için hedefli çalışmalar yapmak gerekmektedir. Öğrenciler bilgi ve becerilerini kullanarak gerçek problemleri çözmek için gruplar halinde çalışabilirler. Bu onların eleştirel düşünme, sosyal sorumluluk ve diğer küresel yetkinlikleri geliştirmelerine yardımcı olacaktır. Küresel yetkinlikleri kullanmanın bir başka yolu da disiplinler arası bir yaklaşımı öğrenme sürecine entegre etmektir. Öğrenciler iklim değişikliği gibi konuları fizik, biyoloji ve sosyoloji gibi çeşitli perspektiflerden inceleyebilirler. Bu, sorunun karmaşıklığını anlamalarına ve çözmek için kapsamlı bir yaklaşım geliştirmelerine yardımcı olacaktır. Öğrencileri gelecekteki zorluklar için daha iyi donatmak ve istikrarlı ve adil bir toplumun gelişimini desteklemek için sürdürülebilir kalkınmadaki küresel yetkinlikleri her derse entegre etmek esastır
О РАЗРЕШИМОСТИ НЕКОТОРЫХ НАЧАЛЬНО-КРАЕВЫХ ЗАДАЧ ДЛЯ НЕЛОКАЛЬНОГО ГИПЕРБОЛИЧЕСКОГО УРАВНЕНИЯ
Get PDFThis paper investigates the well-posedness of initial-boundary value problems for a nonlocal analogue of the hyperbolic equation. The elliptic part of the considered equations involves a nonlocal analogue of the Laplace operator. We find the eigenfunctions and eigenvalues of boundary value problems for a nonlocal analogue of the Laplace operator. The eigenfunctions of the problems are represented as even and odd parts with respect to the considered mapping. The symmetry properties of the eigenfunctions of boundary value problems with Dirichlet and Neumann conditions are investigated. These properties are further applied in obtaining solutions to the main problems. The equations we consider fall into the class of differential equations with transformed arguments. The problems are considered in an -dimensional cylindrical domain with a spherical base. The boundary conditions include Dirichlet and Neumann conditions. The problems are solved by reducing them to equivalent problems for the classical hyperbolic equation. Using known results for initial-boundary value problems for the classical hyperbolic equation, theorems on the existence and uniqueness of solutions are proved. It is shown that the well-posedness of the problems under consideration significantly depends on the coefficients involved in defining the nonlocal Laplace operator. The solutions of the problems are constructed as a series.Бұл жұмыста біз гиперболалық теңдеудің бейлокал аналогы үшін бастапқы-шеттік есептерді қисынды қойылу мәселелерін зерттеледі. Қарастырылып отырған теңдеулердің эллипстік бөлігінде Лаплас операторының бейлокал аналогы қатысады. Біз Лаплас операторының бейлокал аналогы үшін шеттік есептердің меншікті функциялары және меншікті мәндерін табамыз. Бұл есептердің меншікті функцияларын қарастырылып жатқан түрлендірулерге қатысты жұп және тақ бөліктерінің қосындысы түрінде өрнектейміз. Дирихле және Нейман шарттарымен берілген шеттік есептердің меншікті функцияларының симметриялық қасиеттері зерттеледі. Бұл қасиеттер алдағы уақытта негізгі есептердің шешімдерін алу үшін қолданылады. Біз қарастыратын теңдеулер түрлендірілген аргументтері бар дифференциалдық теңдеулер класына жатады. Есептер негізі шар болған өлшемді цилиндрлік аймақта қарастырылады. Шекаралық шарттарда Дирихле және Нейман шарттары беріледі. Есептер оларды классикалық гиперболалық теңдеу үшін эквивалент есептерге келтіру арқылы шешіледі . Классикалық гиперболалық теңдеу үшін бастапқы-шеттік есептерге белгілі нәтижелерді пайдалана отырып, шешімнің бар және жалғыз болуы туралы теоремалар дәлелденді. Қарастырылып отырған есептердің қисындылығы бейлокал Лаплас операторын анықтауға қатысатын коэффициенттерге айтарлықтай тәуелді екені көрсетілген. Қарастырылып отырған есептердің шешімдері қатар түрінде құрылады.В настоящей работе исследуются вопросы корректных постановок начально-краевых задач для нелокального аналога гиперболического уравнения. В эллиптической части рассматриваемых уравнений участвует нелокальный аналог оператора Лапласа. Мы находим собственные функции и собственные значения краевых задач для нелокального аналога оператора Лапласа. Представляем собственные функции этих задач в виде суммы четной и нечетной части относительно рассматриваемого отображения. Исследуются свойства симметричности собственные функции краевых задач с условием Дирихле и Неймана. Эти свойства в дальнейшем используются при получении представлений решений основных задач. Рассматриваемые нами уравнения входят в класс дифференциальных уравнений с преобразованными аргументами. Задачи рассматриваются в - мерной цилиндрической области с основанием шар. В граничных условиях задаются условие Дирихле и Неймана. Задачи решаются сведением их к эквивалентным задачам для классического гиперболического уравнения. Используя известные утверждения для начально-краевых задач для классического гиперболического уравнения доказаны теоремы о существовании и единственности решения. Показано, что корректность рассматриваемых задач существенно зависит от коэффициентов участвующих в определении нелокального оператора Лапласа. Решения рассматриваемых задач построены в виде ряда
DIAGNOSIS OF LUNG CANCER BASED ON MACHINE LEARNING
No full textАңдатпа
Қазіргі таңда жасанды интеллект көптеген салаларда кеңінен қолданылуда. Медицина саласында да жасанды интеллект кеңінен қолданыс тапқан. Бұл зерттеуде өкпенің қатерлі ісік ауруларын алдын ала болжау үшін машиналық оқыту модельдерін пайдаланылды. Зерттеуде өкпенің қатерлі ісігі ауруына шалдыққан науқастардың деректерінен тұратын деректер жиыны пайдаланылды. Өкпенің қатерлі ісігін ерте анықтауда машиналық оқыту модельдерінен K-Neighbor Classifier, Support Vector Machine (SVM), Logistic Regression, Random Forest Classifier, Gradient Boosting Classifier, LGBM Classifier, және Support Vector Classifier қолданылды. Бұл модельдердің болжам дәлдіктері алынды, нәтижесінде SVM және Support Vector Classifier модельдері 99% жоғары көрсеткіш көрсетсе, K-Neighbor Classifier және Random Forest сияқты басқа да модельдер 87.39% - 94.96% аралығында жоғарғы нәтижелерге алынды. Нәтижелер көрсеткендей өкпенің қатерлі ісігін анықтауда машиналық оқыту модельдері жоғарғы нәтижелер көрсетіп, болашақта өкпенің қатерлі ісігін анықтауда және осы сала зерттеулеріне үлкен үлес қосты. Зерттеуде пайдаланылған деректер жиыны мен машиналық оқыту модельдері медицина саласында пайдалану барысында жоғарғы нәтижелер алынатыны дәлелденді. Зерттеуде қарастырылған машиналық оқыту модельдерімен қоса болашақта терең оқыту модельдері пайдалану ұсынылды