Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
COMPREHENSIVE COMPARISON OF PHOTONIC AND TRADITIONAL ELECTRONIC CPUS
Get PDFAs computing technology progresses, the comparison between photonic CPUs and traditional electronic CPUs has become a key topic in research and development. This paper offers a comprehensive analysis of the underlying principles, performance characteristics, and challenges associated with both processor types. Traditional electronic CPUs, which rely on the manipulation of electrons through silicon transistors, face inherent physical limitations, particularly in heat management, power consumption, and signal loss as they scale. Photonic CPUs, by contrast, use photons for data transmission, providing significant advantages in speed, bandwidth, and energy efficiency, particularly in large-scale data-intensive applications. However, despite their promising benefits, photonic CPUs are still in the early stages of development and face challenges related to serial task execution and compatibility with existing electronic systems. This paper explores the potential for hybrid architectures that combine the strengths of both photonic and electronic processors, which may offer a path toward future high-performance computing. Such an approach could be particularly impactful in fields like artificial intelligence, big data, and optical networking. The paper further reviews current research, explores potential applications, and discusses future prospects for these technologies, emphasizing the need for continued innovation to fully unlock the potential of photonic processing.Есептеу технологиясы дамыған сайын фотондық Процессорлар мен дәстүрлі электронды Процессорларды салыстыру ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардың негізгі тақырыбына айналды. Бұл жұмыс процессордың екі түріне де қатысты негізгі принциптерді, өнімділік сипаттамаларын және қиындықтарды жан-жақты талдауды ұсынады. Кремний транзисторлары арқылы электрондарды манипуляциялауға сүйенетін дәстүрлі электронды Процессорлар тән физикалық шектеулерге тап болады, әсіресе жылуды басқаруда, қуатты тұтынуда және масштабтау кезінде сигналдардың жоғалуында. Фотоникалық Процессорлар, керісінше, деректерді беру үшін фотондарды пайдаланады, бұл жылдамдықта, өткізу қабілеттілігінде және энергия тиімділігінде, әсіресе деректерді көп қажет ететін ауқымды қолданбаларда айтарлықтай артықшылықтар береді. Дегенмен, олардың перспективалы артықшылықтарына қарамастан, фотоникалық Процессорлар әлі де дамудың бастапқы кезеңдерінде және тапсырмалардың сериялық орындалуына және қолданыстағы электрондық жүйелермен үйлесімділігіне байланысты қиындықтарға тап болады. Бұл мақалада фотоникалық және электронды процессорлардың күшті жақтарын біріктіретін гибридті архитектуралардың әлеуеті зерттеледі, бұл болашақта жоғары өнімді есептеулерге жол ашуы мүмкін. Бұл тәсіл әсіресе жасанды интеллект, үлкен деректер және оптикалық желілер сияқты салаларда тиімді болуы мүмкін. Мақалада ағымдағы зерттеулер одан әрі қарастырылады, әлеуетті қолданбалар зерттеледі және осы технологиялардың болашақ перспективалары талқыланады, бұл фотондарды өңдеу әлеуетін толық ашу үшін инновацияларды жалғастыру қажеттілігін көрсетеді.По мере развития вычислительной техники сравнение между фотонными и традиционными электронными процессорами стало ключевой темой исследований и разработок. В данной статье представлен всесторонний анализ основных принципов, характеристик производительности и проблем, связанных с обоими типами процессоров. Традиционные электронные процессоры, основанные на управлении электронами с помощью кремниевых транзисторов, сталкиваются с присущими им физическими ограничениями, особенно в области управления нагревом, энергопотребления и потери сигнала при масштабировании. Фотонные процессоры, напротив, используют фотоны для передачи данных, обеспечивая значительные преимущества в скорости, полосе пропускания и энергоэффективности, особенно в крупномасштабных приложениях с интенсивным использованием данных. Однако, несмотря на свои многообещающие преимущества, фотонные процессоры все еще находятся на ранних стадиях разработки и сталкиваются с проблемами, связанными с последовательным выполнением задач и совместимостью с существующими электронными системами. В этой статье исследуется потенциал гибридных архитектур, сочетающих в себе преимущества как фотонных, так и электронных процессоров, что может открыть путь к высокопроизводительным вычислениям будущего. Такой подход может оказаться особенно эффективным в таких областях, как искусственный интеллект, большие данные и оптические сети. Далее в документе дается обзор текущих исследований, рассматриваются потенциальные области применения и обсуждаются будущие перспективы этих технологий, подчеркивается необходимость продолжения инноваций для полного раскрытия потенциала фотонной обработки данных.As computing technology progresses, the comparison between photonic CPUs and traditional electronic CPUs has become a key topic in research and development. This paper offers a comprehensive analysis of the underlying principles, performance characteristics, and challenges associated with both processor types. Traditional electronic CPUs, which rely on the manipulation of electrons through silicon transistors, face inherent physical limitations, particularly in heat management, power consumption, and signal loss as they scale. Photonic CPUs, by contrast, use photons for data transmission, providing significant advantages in speed, bandwidth, and energy efficiency, particularly in large-scale data-intensive applications. However, despite their promising benefits, photonic CPUs are still in the early stages of development and face challenges related to serial task execution and compatibility with existing electronic systems. This paper explores the potential for hybrid architectures that combine the strengths of both photonic and electronic processors, which may offer a path toward future high-performance computing. Such an approach could be particularly impactful in fields like artificial intelligence, big data, and optical networking. The paper further reviews current research, explores potential applications, and discusses future prospects for these technologies, emphasizing the need for continued innovation to fully unlock the potential of photonic processing
THE PECULIARITY AND STRATEGIC SIGNIFICANCE OF UNKNOWN MILITARY TACTICS OF NOMADS
Get PDFThe study examines the main features of the military tactics of nomadic peoples during their historical existence over thousands of years. Special attention is paid to such aspects as the mobility of troops, the use of natural conditions, strategic methods of warfare, the role of psychological influence on the enemy. Scythians, Huns, Mongols, etc. d
Such nomadic peoples showed a special attitude to the art of war due to their way of life, based on nomadic animal husbandry, and the vast territories they inhabited.The study also analyzes the relationship between nomads and settled civilizations, the influence of their tactics on the development of military art, the importance of nomadic strategies in the historical contex.The work is based on the study of historical sources, archaeological data and works related to military history.The results of the research can be useful for a deeper understanding of the history of wars, as well as for the analysis of modern strategies inspired by past experiences.Зерттеуде көшпелі халықтардың мыңдаған жылдар бойы тарихи өмір сүруі барысында қалыптасқан әскери тактикасының негізгі ерекшеліктері қарастырылады. Әскерлердің ұтқырлығы, табиғи жағдайларды пайдалану, соғыс жүргізудің стратегиялық әдістері және жауға психологиялық әсер ету рөлі сияқты аспектілерге ерекше назар аударылады. Скифтер, ғұндар, моңғолдар және т.б. сияқты көшпелі халықтар өздерінің көшпелі мал шаруашылығынан егізделген өмір салтына және өздері мекендеген кең аумақтарға байланысты соғыс өнеріне ерекше көзқарас танытты. Сондай-ақ зерттеуде көшпелілердің отырықшы өркениеттермен байланысы, олардың тактикасының әскери өнердің дамуына әсері мен көшпелілердің стратегияларының маңызы тарихи контекстеталданады. Жұмыс тарихи дереккөздер, археологиялық деректер мен әскери тарихқа қатысты еңбектерді зерттеуге негізделген. Зерттеу нәтижелері соғыстар тарихын тереңірек түсіну үшін, сондай-ақ өткен тәжірибелерден шабыттанған заманауи стратегияларды талдау үшін пайдалы болуы мүмкін.В исследовании рассматриваются основные особенности военной тактики кочевых народов на протяжении их исторического существования на протяжении тысячелетий. Особое внимание уделено таким аспектам, как мобильность войск, использование природных условий, стратегические способы ведения войны, роль психологического воздействия на противника.Скифы, гунны, монголы и т. д.
Такие кочевые народы проявили особое отношение к военному искусству в силу своего образа жизни, основанного на кочевом животноводстве, и обширных территорий, которые они заселяли. В исследовании также анализируются взаимоотношения кочевников с оседлыми цивилизациями, влияние их тактики на развитие военного искусства, значение стратегий кочевников в историческом контексте.Работа основана на изучении исторических источников, археологических данных и работ, связанных с военной историей. Результаты исследования могут быть полезны для более глубокого понимания истории войн, а также для анализа современных стратегий, вдохновленных прошлым опытом. The study examines the main features of the military tactics of nomadic peoples during their historical existence over thousands of years. Special attention is paid to such aspects as the mobility of troops, the use of natural conditions, strategic methods of warfare, the role of psychological influence on the enemy. Scythians, Huns, Mongols, etc. d
Such nomadic peoples showed a special attitude to the art of war due to their way of life, based on nomadic animal husbandry, and the vast territories they inhabited.The study also analyzes the relationship between nomads and settled civilizations, the influence of their tactics on the development of military art, the importance of nomadic strategies in the historical contex.The work is based on the study of historical sources, archaeological data and works related to military history.The results of the research can be useful for a deeper understanding of the history of wars, as well as for the analysis of modern strategies inspired by past experiences
ACTIVITIES OF THE TURKESTAN SECTION OF ARCHEOLOGY AMATEURS IN PEROVSKY COUNTY
Get PDFOne of these organizations was Turkestan section of archeology amateurs which was created in 1895 in Tashkent. Turkestan section of archeology amateurs were scientific regional organization, which studied ancient statues of Central Asia during 20 years.
Education of this scientific society allowed widespread development of research of archeological statues.
Perovsk district is located in the northwestern and western parts of the Syrdarya region.
The Perovsk district is one of the areas where Turkestan section of archeology amateurs carried out extensive research.
The article deals with the research works performed by members of the circle in Perovsk district V.A. Kallaur, I.T. Poslavsky, E.T. Smirnov and others. They were in the period from the end of the 19th century to the beginning of the 20th century they conducted extensive researches and left valuable data as descriptions of monuments, locations and collecting related legends located in Perovsk district. Their reports were in the "Statements" of the circle.1895 жылдың 11 желтоқсанында Ташкент қаласында құрылған Археология әуесқойларының Түркістан үйірмесі - археология саласындағы жергілікті қоғамдық өлкетану ұйымы болып табылды. Үйірме жиырма жылдан астам уақыт Орталық Азияның материалдық мәдениет, тарихи-мәдени мұра нысандарда ізденіс жұмыстарын жүргізіп, оның ішінде археологиялық ескерткіштерінің зерттелуіне сүбелі үлес қосқан.
Перовск уезді Археология әуесқойлары Түркістан үйірмеcінің кең көлемде зерттеу жүргізген аудандарының бірі. Перовск уезді Сырдария облысының солтүстік-батыс, батыс бөлігінде орналасқан. Қазіргі Қызылорда облысы жерін алып жатқан.
Мақалада В.А. Каллаур, И.Т. Пославский, Е.Т. Смирнов және т.б. үйірме мүшелері Перовск уезінде атқарған ізденіс жұмыстарын қарастырылады. Олар ХІХ ғ. соңы – ХХ ғ. басы аралығында Перовск уезінде кең көлемді зерттеу жұмыстарын жүргізіп, осы уезде орналасқан ескерткіштердің сипаттамасын, орналасқан жерін және оларға байланысты аңыздарды жинақтап, құнды деректер қалдырды. Олардың баяндамалары үйірме «хаттамаларында» орын алды.Туркестанский кружок любителей археологии являлся научно-краеведческой общественной организацией, созданный 11 декабря 1895 году в г. Ташкенте. Кружок на протяжении многих лет осуществлявшей работу по изучению памятников материальной культуры Центральной Азии. Образование этого научного общества способствовало широкому развитию исследований археологических памятников.
Перовский уезд располагался в северо-западной и западной части Сырдарьинской области. По современному территориально-административному делению, занимал территорию Кызылординской области.
В статье рассматривается результаты исследовании проведенные членами ТКЛА В.А. Каллаура, И.Т. Пославский, Е.Т. Смирнова и др. Они в период с конца ХIX в. и начало ХХ в. провели изучение памятников археологии Перовского уезда, производили их натурное обследование, фотофиксацию и подробно описывали их местонахождение, собирали сведения об имеющихся памятниках, связанные с ними легенды. Результаты исследования о различных памятниках уезда публиковались в «Протоколах заседаний и сообщений членов Туркестанского кружка любителей археологии».One of these organizations was Turkestan section of archeology amateurs which was created in 1895 in Tashkent. Turkestan section of archeology amateurs were scientific regional organization, which studied ancient statues of Central Asia during 20 years.
Education of this scientific society allowed widespread development of research of archeological statues.
Perovsk district is located in the northwestern and western parts of the Syrdarya region.
The Perovsk district is one of the areas where Turkestan section of archeology amateurs carried out extensive research.
The article deals with the research works performed by members of the circle in Perovsk district V.A. Kallaur, I.T. Poslavsky, E.T. Smirnov and others. They were in the period from the end of the 19th century to the beginning of the 20th century they conducted extensive researches and left valuable data as descriptions of monuments, locations and collecting related legends located in Perovsk district. Their reports were in the "Statements" of the circle
WORSHIP OF SACRIFICE IN ISLAM AND CULTURAL HISTORY OF TURKS
Get PDFIn all traditions that include the concept of God, it is very important for believersto establish a relationship with God for various purposes. The main purpose of sacrifice as aworship in all belief systems is to communicate with the sacred. Sacrifice is defined as the offeringof beings and objects to supernatural beings or entities with the intention of getting closer to them,expressing feelings of gratitude, hearing something or atoning for sins. Although sacrifice has beenpractised in almost all religions throughout the history of mankind, there are some differencesbetween them in terms of form and purpose. In many sacrifice ceremonies, in addition to sheddingblood, the life of the creature offered as a sacrifice is terminated. In the bloodless sacrifice practice,plants, grains, jewellery, food and drink etc. are offered to the sacred beings. After the advent ofIslam, the tradition of sacrifice in the Jahiliyya period was reorganised by purifying the elementsincompatible with the belief in monotheism, and it was made richer with social functions. Thepractice of sacrifice is also present in the pre-Islamic periods of Turkish societies. In this article,after mentioning the historical process of the ritual of sacrifice, its application in Islam and Turkishcultural history will be discussed.Құдай ұғымы орын алған барлық дәстүрде сенушілердің Құдаймен әртүрлімақсатта қарым-қатынас орнатуы өте маңызды. Барлық сенім жүйесіне кіретін ғибадат түріретінде құрбан шалудың негізгі мақсаты – киемен қарым-қатынас жасау. Құрбандықдегеніміз құдіретті болмыс немесе болмыстарға жақындау, ризашылық білдіру, бір нәрсеніесту немесе күнәларының кешірілуін тілеу үшін тарту етілетін жануарлар мен заттар.Адамзат тарихында құрбан шалу барлық дінде дерлік болғанымен, нысаны мен мақсатыжағынан олардың арасында біршама айырмашылықтар бар. Көптеген құрбандықрәсімдерінде қан төгумен қатар, құрбандық малдың жанын қию да жүзеге асады. Қан төкпей құрбан шалу рәсімінде қасиетті рухтарға өсімдік, дән, әшекей, ас-сусын, т.б.тарту етіледі. Ислам діні келгеннен кейін надандық дәуіріндегі құрбан шалу дәстүрінтаухид сеніміне сәйкес келмейтін элементтерден арылту арқылы қайтадан жүйелеп,қоғамдық қызметтері қосылып, біршама байытылды. Құрбан шалу түрікқауымдастықтарының исламға дейінгі кезеңдерінде де орын алған. Бұл мақалада құрбаншалу рәсімінің тарихи процесіне тоқталғаннан кейін оның ислам діні мен түрік мәдениеттарихында қолданылуы сөз болады.Во всех традициях, включающих понятие Бога, верующим очень важноустановить отношения с Ним для различных целей. Основная цель жертвоприношения какпоклонения во всех системах верований – общение со священным. Жертвоприношениеопределяется как подношение существ и предметов сверхъестественным существам илисущностям с намерением приблизиться к ним, выразить чувство благодарности, услышатьчто-то или искупить грехи. Хотя жертвоприношения практиковались почти во всехрелигиях на протяжении всей истории человечества, между ними есть некоторые различияпо форме и цели. Во многих церемониях жертвоприношения, помимо пролития крови,прерывается жизнь существа, приносимого в жертву. В практике бескровныхжертвоприношений священным существам предлагаются растения, зерно, украшения, едаи питье и т. д. После прихода ислама традиция жертвоприношений в период джахилийибыла реорганизована путем очищения от элементов, несовместимых с верой в монотеизм,и обогащена социальными функциями. Практика жертвоприношений также присутствует вдоисламских периодах тюркских обществ. В этой статье, после упоминания историческогопроцесса ритуала жертвоприношения, будет рассмотрено его применение в исламе иистории тюркской культуры.In all traditions that include the concept of God, it is very important for believersto establish a relationship with God for various purposes. The main purpose of sacrifice as aworship in all belief systems is to communicate with the sacred. Sacrifice is defined as the offeringof beings and objects to supernatural beings or entities with the intention of getting closer to them,expressing feelings of gratitude, hearing something or atoning for sins. Although sacrifice has beenpractised in almost all religions throughout the history of mankind, there are some differencesbetween them in terms of form and purpose. In many sacrifice ceremonies, in addition to sheddingblood, the life of the creature offered as a sacrifice is terminated. In the bloodless sacrifice practice,plants, grains, jewellery, food and drink etc. are offered to the sacred beings. After the advent ofIslam, the tradition of sacrifice in the Jahiliyya period was reorganised by purifying the elementsincompatible with the belief in monotheism, and it was made richer with social functions. Thepractice of sacrifice is also present in the pre-Islamic periods of Turkish societies. In this article,after mentioning the historical process of the ritual of sacrifice, its application in Islam and Turkishcultural history will be discussed
The views of Islamic sociologist Ibn Khaldun on Sufism
Get PDFIbn Khaldun is an important historical philosopher and social historian trained inmedieval Islamic thought. Ibn Khaldun, who tried to explain historical facts in interaction withvarious reasons through the science he called Umran, tried to analyze the reasons for the rise andfall of states by understanding history based on empirical data in his work "Muqaddimah".Ibn Khaldun defended the nomadic lifestyle in his social analyses. Like J. Rousseau's ideathat urban life destroys the good character of man, Ibn Khaldun prioritized Bedouin life againsturban life. According to him, Bedouin societies are very angry: courageous, physically strong,value kinship ties. City life destroys a person's good character, reduces courage and strength.According to Ibn Khaldun, who conducted the same analysis in the field of Sufism, the companionsof the first period, and the religious life in the later period as well, were focused on sincerity andabstinence from worldly problems. Over time, worldliness increased and luxury and extravagancereplaced the core values. Although Sufism was an experience for Muslims in the early period,nowadays it has become a science with its own terminology. It has its own unique socialexperience, institutions and social functions.Ибн Халдун – ортағасырлық исламдық ой-пікірлер бойынша дайындалғанмаңызды тарих философы және әлеуметтік тарихшы. Умран ғылымы деп атаған ғылымарқылы тарихи фактілерді әртүрлі себептермен өзара әрекеттестікте түсіндіруге тырысқанИбн Халдун «Муқаддима» еңбегінде эмпирикалық деректерге сүйене отырып, тарихтытүсіну арқылы мемлекеттердің өрлеу және ыдырау себептерін талдауға тырысты.Ибн Халдун өзінің әлеуметтік талдауларында көшпелі өмір салтын қорғады.Дж.Руссоның қалалық өмір адамның жақсы мінезін бұзады деген идеясы сияқты, ИбнХалдун бәдәуилердің өмірін қала өміріне қарсы бірінші орынға қойды. Оның айтуынша,қатты ашуланған бәдәуилік қоғамдар: батыл, физикалық тұрғыдан мықты, туыстықбайланыстарға мән береді. Қала өмірі адамның жақсы мінезін бұзады, батылдық пен күш-қуатты төмендетеді. Сопылық саласына да дәл осындай талдаулар жүргізген ИбнХалдунның пікірінше, бірінші кезеңдегі сахабалар, одан кейінгі кезеңде де діни өміршынайылыққа, дүниелік мәселелерден қалыс қалуға бағытталған болатын. Уақыт өте келедүниеге құмарлық артып, сән-салтанат пен ысырапшылдық негізгі құндылықтардыалмастырды. Сопылық ерте кезеңде мұсылмандар үшін басынан өткерген хәл болғанымен,қазіргі уақытта ол өз терминалогиясы бар ғылымға айналды. Ол өзінің бірегей әлеуметтіктәжірибесін, институттары мен әлеумметтік функцияларын орандады.Ибн Халдун – важный исторический философ и социальный историк,изучавший средневековую исламскую мысль. Ибн Халдун, пытавшийся объяснитьисторические факты во взаимодействии с различными причинами посредством науки,которую он назвал Умран, в своем труде «Мукаддима» попытался проанализироватьпричины возникновения и падения государств путем понимания истории на основеэмпирических данных.Ибн Халдун защищал кочевой образ жизни в своем социальном анализе. Подобно идееЖ. Руссо о том, что городская жизнь разрушает добрый характер человека, Ибн Халдунотдавал приоритет бедуинской жизни городской жизни. По его словам, общества бедуиновочень злые: смелые, физически сильные, ценят родственные связи. Городская жизньразрушает хороший характер человека, снижает смелость и силу. По мнению Ибн Халдуна,проводившего такой же анализ в области суфизма, сподвижники первого периода, да ирелигиозная жизнь в более поздний период, были ориентированы на искренность ивоздержание от мирских проблем. Со временем мирское начало возрастало, а роскошь иэкстравагантность заменили основные ценности. Хотя в ранний период суфизм был длямусульман опытом, в наши дни он превратился в науку со своей собственнойтерминологией. Оно имеет свой уникальный социальный опыт, институты и социальныефункции.Ibn Khaldun is an important historical philosopher and social historian trained inmedieval Islamic thought. Ibn Khaldun, who tried to explain historical facts in interaction withvarious reasons through the science he called Umran, tried to analyze the reasons for the rise andfall of states by understanding history based on empirical data in his work "Muqaddimah".Ibn Khaldun defended the nomadic lifestyle in his social analyses. Like J. Rousseau's ideathat urban life destroys the good character of man, Ibn Khaldun prioritized Bedouin life againsturban life. According to him, Bedouin societies are very angry: courageous, physically strong,value kinship ties. City life destroys a person's good character, reduces courage and strength.According to Ibn Khaldun, who conducted the same analysis in the field of Sufism, the companionsof the first period, and the religious life in the later period as well, were focused on sincerity andabstinence from worldly problems. Over time, worldliness increased and luxury and extravagancereplaced the core values. Although Sufism was an experience for Muslims in the early period,nowadays it has become a science with its own terminology. It has its own unique socialexperience, institutions and social functions
Maturidi Öğretisinin Özellikleri ve Kazak Kültürüne Etkisi
No full textThe article provides a comprehensive analysis of the features of Maturidi theology and its influence on Kazakh culture. Maturidi's intellectual legacy, particularly his doctrine on the harmony between reason and revelation, offers a novel perspective on understanding Islamic theology. This doctrine reveals the profound connection between philosophy, faith, and practice. The article highlights how Maturidi’s thought is rooted in the Quran and skillfully incorporates logical methods and principles from Islamic philosophy. Maturidi's reflections on divine wisdom played a pivotal role in shaping the worldview of Central Asian and Kazakh Muslim thought. His works, especially Kitab al-Tawhid and Tawilat al-Qur'an, remain significant for contemporary research, offering insightful methods for interpreting the Quran. Maturidi's system of thought places a special emphasis on the relationship between God and humanity, as well as on human freedom and responsibility. Furthermore, the article discusses the interrelation and distinct features of the tafsir (exegesis) and ta’wil (interpretation) methods in Islamic scholarship. Maturidi’s legacy is recognized as a foundational pillar of Kazakh Muslim identity. The significance of his teachings in addressing modern global religious challenges and their role in shaping national culture and historical consciousness is particularly emphasized.Мақалада Матуриди теологиясының ерекшеліктері және оның қазақ мәдениетіне ықпалы жан-жақты талданған. Матуридидің интеллектуалдық мұрасы, әсіресе ақыл мен нақылдың үйлесімділігі туралы ілімі, ислам теологиясын түсінуге жаңа көзқарас ұсынады. Бұл ілім философия, сенім және іс-әрекет арасындағы терең байланысты ашып көрсетеді. Матуридидің ойлау жүйесінің Құранға негізделуі және ислам философиясындағы логикалық әдістер мен тұжырымдарды шебер қолдануы туралы баяндалады. Матуридидің құдайлық хикмет туралы тұжырымдары Орталық Азия мен қазақ мұсылмандық дүниетанымының қалыптасуында маңызды рөл атқарған. Оның мұрасы, әсіресе "Таухид кітабы" мен "Тәуилат ал-Құран" еңбектеріндегі Құранды түсіндіру әдістері қазіргі заманғы зерттеулер үшін өзекті болып табылады. Матуридидің ойлау жүйесінде Алла мен адам арасындағы қарым-қатынас, адамның еркіндігі мен жауапкершілігі айрықша орын алады. Сонымен қатар, мақалада тәпсір саласындағы «тәпсір» мен «тәуил» әдістерінің өзара байланысы мен ерекшеліктері талқыланады. Матуридидің мұрасы қазақ мұсылмандығының негіздерінің бірі ретінде қарастырылады. Оның ілімінің бүгінгі жаһандық діни мәселелерді шешудегі өзектілігі мен ұлттық мәдениет пен тарихи сананы қалыптастырудағы маңызы ерекше атап көрсетілген.В статье представлен всесторонний анализ особенностей теологии Матуриди и её влияния на казахскую культуру. Интеллектуальное наследие Матуриди, особенно его учение о гармонии разума и откровения, предлагает новый взгляд на понимание исламской теологии. Это учение раскрывает глубокую связь между философией, верой и практикой. В статье подчеркивается, что мышление Матуриди основано на Коране и умело использует логические методы и принципы исламской философии. Размышления Матуриди о божественной мудрости сыграли ключевую роль в формировании мировоззрения мусульман Центральной Азии и Казахстана. Его труды, особенно «Книга Тавхида» и «Тауилатул Корана» (Tawilat al-Qur'an), остаются актуальными для современных исследований, предлагая ценные методы интерпретации Корана. Система мышления Матуриди уделяет особое внимание отношениям между Аллахом и человеком, а также свободе и ответственности человека. Кроме того, в статье рассматриваются взаимосвязь и особенности методов тафсира (толкования) и та’виля (интерпретации) в исламском учении. Наследие Матуриди признаётся одной из основ казахского мусульманского самосознания. Особо отмечается значимость его учения в решении современных глобальных религиозных проблем и его роль в формировании национальной культуры и исторического сознания.Makalede Matüridi teolojisinin özellikleri ve onun Kazak kültürüne etkisi kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Matüridi'nin entelektüel mirası, özellikle akıl ve nakil arasındaki uyum üzerine geliştirdiği öğreti, İslam teolojisine yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Bu öğreti, felsefe, inanç ve eylem arasındaki derin bağlantıyı ortaya koymaktadır. Matüridi'nin düşünce sisteminin Kur’an’a dayalı olması ve İslam felsefesinde mantıksal yöntemler ile çıkarımları ustaca kullanması ele alınmıştır. Matüridi'nin ilahi hikmet konusundaki görüşlerinin, Orta Asya ve Kazak Müslümanlık dünyasının şekillenmesinde önemli bir rol oynadığı vurgulanmıştır. Onun mirası, özellikle Kitâbu’t-Tevhîd ve Te’vilatü’l-Kur’an eserlerindeki Kur’an yorumlama yöntemleri, günümüz araştırmaları için oldukça güncel bir öneme sahiptir. Matüridi'nin düşünce sisteminde Allah ile insan arasındaki ilişki, insanın özgürlüğü ve sorumluluğu özel bir yere sahiptir. Ayrıca makalede tefsir alanındaki “tefsir” ve “te’vil” yöntemlerinin karşılıklı ilişkisi ve farklılıkları tartışılmıştır. Matüridi'nin mirası, Kazak Müslümanlığının temellerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Onun öğretilerinin günümüz küresel dini meselelerinin çözümündeki güncelliği ve ulusal kültür ile tarihi bilincin oluşumundaki önemi vurgulanmıştır
PISA-2021 Program Kavramı Bağlamında Matematik Okuryazarlığının Oluşumu ve Gelişimi
No full text. This article presents the results of pedagogical experiments, which revealededucational problems that teachers face in the process of teaching mathematical literacy toschoolchildren: a low proportion of practice-oriented tasks in the total number of educational tasksin school mathematics intended for 15-year-old schoolchildren, a passive attitude of teachers to theformation of mathematical literacy among schoolchildren. The analysis of the experimental datamade it possible to conclude that the knowledge and skills of teachers on the issues of reducing thestandard task of the school mathematics course are insufficient to problem situations in the contextof the PISA assessment tasks, compiling task systems for these tasks, containing an algorithm forsolving the assigned problem, description of a visual object that allows the visualization of the task.To solve these problems, the paper proposes to apply a modular learning technology in the processof teaching schoolchildren mathematical literacy, an algorithmic method for reducing a standardtask to assessment-learning tasks in the context of the PISA-2021 program concept. In the work,examining the task to the problem situation as an object of mental activity of students, the maincomponents of the "Mathematical Reasoning" of the student are highlighted. Namely: recognizesthe area of the task; singles out the main components of the tasks; to bring data under knownconcepts; establishes interdisciplinary links; applies induction, interdisciplinary knowledge in thepreparation of a mathematical model; solves a mathematical problem; interprets, evaluates thesolution in the context of the phenomenon under consideration. The analysis of algorithms forsolving tasks made it possible to identify the following key structural components of mathematicalliteracy: understanding the context of tasks; the ability to establish correspondences betweenvarious objects, apply induction and knowledge, build mathematical models, find solutions tomathematical models of tasks, interpret and evaluate the solutions obtained; have mathematicalreasoning skills. The final experimental study confirmed the effectiveness of the developedmethodology for the formation and development of mathematical literacy at 15 year oldschoolchildren.Ұсынылып отырған мақалада педагогикалық эксперименттік зерттеунәтижелері берілген, алынған нәтижелер негізінде оқушыларды математикалықсауаттылыққа оқытуда мұғалімдер үшін келесі қиындықтардың туындағаны анықталды: 15жастағы мектеп оқушыларына арналған мектеп математикасындағы оқу есептерінің жалпысанына қарағанда практикаға бағытталған есептер үлесінің төмендігі, мектеп оқушыларыныңматематикалық сауаттылығын қалыптастыру жұмысына мұғалімдердің құлықсыздығы.Эксперименттік деректерді талдау мектеп математика курсының стандартты есептерін PISAбағалау тапсырмалары контексінде проблемалық есептерге келтіре алу, осы есептердішығару алгоритмін беретін тапсырмалар жүйесін құрастыра алу, есепті визуализациялауғамүмкіндік беретін көрнекі нысанды сипаттай алу тұрғысында мұғалімдердің білімі мендағдылары жеткіліксіз деген қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Аталған мәселелердішешу үшін бұл мақалада мектеп оқушыларын математикалық сауаттылыққа оқытуүдерісінде модульдік оқыту технологиясын, PISA-2021 бағдарламасының тұжырымдамасыконтексінде стандартты есептерді бағалау-оқыту тапсырмаларына келтірудің алгоритмдікәдісін қолдану ұсынылды. Жұмыста проблемалық жағдаят тапсырмаларын оқушылардыңойлау іс-әрекетінің объектісі ретінде қарастыра отырып, оқушының «Математикалықпайымдауының» негізгі құрамдас бөліктері бөлініп алынды. Атап айтқанда: тапсырманыңберілу аумағын таниды, тапсырмалардың негізгі құрамдас бөліктерін ажырата алады;мәліметтерді белгілі ұғымдарға сая біледі; пәнаралық байланыстарды орнатады;математикалық модельді құруда индукциялық, пәнаралық білімді пайдалана біледі;математикалық есепті шеше алады; қарастырылып отырған құбылыс аясында шешімдітүсіндіре, бағалай алады. Тапсырмаларды шешу алгоритмдерін талдау математикалықсауаттылықтың келесі негізгі құрылымдық компоненттерін анықтауға мүмкіндік берді:тапсырмалар контексін түсіну; әртүрлі объектілер арасындағы сәйкестіктерді орнату,индукция мен білімді қолдану, математикалық модельдер құру, тапсырмалардыңматематикалық модельдерінің шешімдерін таба алу, алынған шешімдерді түсіндіру жәнебағалау дағдылары; математикалық пайымдау қабілеттері. Қорытынды эксперименттікзерттеу 15 жастағы мектеп оқушыларының математикалық сауаттылығын қалыптастыру мендамытудың әдістемесінің тиімділігі расталды.. В данной статье с помощью результатов проведенного педагогическогоэкспериментального исследования были выявлены образовательные проблемы,возникающие у учителей в процессе обучения школьников математической грамотности:низкая доля практико-ориентированных задач от общего числа учебных задач школьнойматематики, предназначенных для 15-летних школьников, пассивное отношение учителей квопросам формирования у школьников математической грамотности. Анализэкспериментальных данных позволил заключить о недостаточности знаний и умений уучителей по вопросам сведения стандартной задачи школьного курса математики кпроблемным ситуациям в контексте оценочных задач PISA, составления систем заданий кэтим задачам, содержащие алгоритм решения искомой задачи, описания наглядного объекта,позволяющий визуализацию поставленной задачи. Для решения названных проблем в работепредлагается применить модульную технологию в процессе обучения школьниковматематической грамотности, алгоритмический метод редукции стандартной задачи коценочно-обучающим заданиям в контексте программной концепции PISA-2021. В работерассматриваются задания к проблемной ситуации, как объекты мыслительной деятельностиучащихся, выделены основные компоненты «Математического рассуждения» школьника. Аименно: распознает область задания, вычленяет основные составляющие заданий; подводитданные под известные понятия; устанавливает междисциплинарные связи; применяетиндукцию и междисциплинарные знания в составлении математической модели; решаетматематическую задачу; интерпретирует, оценивает решение в контексте рассматриваемогоявления. Анализ алгоритмов решения заданий позволил выделить следующие ключевыеструктурные компоненты математической грамотности: понимания контекста заданий;умения устанавливать соответствия между различными объектами; применять индукции изнания; строить математические модели; находить решения математических моделейзаданий, интерпретировать и оценивать полученные решения; обладать навыкамиматематического рассуждения. Заключительное экспериментальное исследование подтвердило эффективность разработанной методики формирования и развитияматематической грамотности у 15-летних школьников. . This article presents the results of pedagogical experiments, which revealededucational problems that teachers face in the process of teaching mathematical literacy toschoolchildren: a low proportion of practice-oriented tasks in the total number of educational tasksin school mathematics intended for 15-year-old schoolchildren, a passive attitude of teachers to theformation of mathematical literacy among schoolchildren. The analysis of the experimental datamade it possible to conclude that the knowledge and skills of teachers on the issues of reducing thestandard task of the school mathematics course are insufficient to problem situations in the contextof the PISA assessment tasks, compiling task systems for these tasks, containing an algorithm forsolving the assigned problem, description of a visual object that allows the visualization of the task.To solve these problems, the paper proposes to apply a modular learning technology in the processof teaching schoolchildren mathematical literacy, an algorithmic method for reducing a standardtask to assessment-learning tasks in the context of the PISA-2021 program concept. In the work,examining the task to the problem situation as an object of mental activity of students, the maincomponents of the "Mathematical Reasoning" of the student are highlighted. Namely: recognizesthe area of the task; singles out the main components of the tasks; to bring data under knownconcepts; establishes interdisciplinary links; applies induction, interdisciplinary knowledge in thepreparation of a mathematical model; solves a mathematical problem; interprets, evaluates thesolution in the context of the phenomenon under consideration. The analysis of algorithms forsolving tasks made it possible to identify the following key structural components of mathematicalliteracy: understanding the context of tasks; the ability to establish correspondences betweenvarious objects, apply induction and knowledge, build mathematical models, find solutions tomathematical models of tasks, interpret and evaluate the solutions obtained; have mathematicalreasoning skills. The final experimental study confirmed the effectiveness of the developedmethodology for the formation and development of mathematical literacy at 15 year oldschoolchildren
Uluslararası Bilgi Teknolojileri Üniversitesi Öğrencilerinin Kelime Dağarcığını Geliştirmede Poster Sunum Yönteminin Etkinliği
No full textThis paper investigates the impact of employing poster-making activities on thevocabulary proficiency of intermediate-level International Information Technology Students. Thestudy focuses on a sample of four groups, each comprising 15 students, randomly assigned to either the treatment or control condition. The treatment group engages in structured poster-making exercises centered around IT-related terminology, while the control group receives conventional vocabulary instruction through traditional methods. Pre- and post-assessments, consisting of standardized vocabulary tests, will be administered to all four groups to measure vocabulary acquisition. Statistical analysis will be employed to compare the pre- and post-test scores between the treatment and control groups, while controlling for any initial differences in vocabulary proficiency. This article strictly adheres to a quantitative methodology, focusing on objective measurements of vocabulary gains. The study aims to provide empirical evidence regarding the effectiveness of poster-making activities as a supplementary tool for vocabulary enhancement in the context of Information Technology education. The findings of this study will contribute to the growing body of literature on innovative language learning strategies tailored to specialized fields like information technology. Additionally, the results will offer practical insights for educators and curriculum developers seeking evidence-based approaches to address the unique language learning needs of students in technical disciplines.Бұл мақалада Халықаралық ақпараттық технологиялар университетініңстуденттерінің сөздік қорын жетілдіру мақсатында постерлік презентацияны қолданудыңтиімділігі зерттелген. Бұл зерттеу жұмысы барлығы төрт топты қамтыды, олардыңәрқайсысы эксперименттік топқа немесе бақылау тобына кездейсоқ іріктеу әдісімен бөлінген15 студенттен тұрады. Эксперименттік топ IT-терминологияға бағытталған постер жасаудықамтитын тапсырмалармен жұмыс істеді, ал бақылау тобы дәстүрлі әдістермен сөздік қорынкеңейтуді көздеді. Сөздік қорын меңгеру деңгейлерін бағалау үшін барлық төрт топқастандартталған сөздік сынақтарынан тұратын алдын ала және кейінгі бағалау жүргізілді.Статистикалық талдау эксперименттік және бақылау топтары арасындағы тестілеуге дейінгіжәне кейінгі нәтижелерді салыстыру үшін пайдаланылды, сонымен қатар сөздік қордыиелену деңгейіндегі кез келген бастапқы айырмашылықтар ескеріледі. Бұл мақаластудентетрдің сөздік қорының өсуінің объективті өлшемдеріне назар аудара отырып, сандықзерттеу әдісін қатаң ұстанады. Зерттеудің мақсаты Ақпараттық технологияларды оқытуконтекстінде сөздік қорын кеңейтудің қосымша құралы ретінде постер жасаутапсырмаларының тиімділігі туралы эмпирикалық деректерді беру болып табылады.Бұл зерттеудің нәтижелері «Ақпараттық технологиялар» сияқты мамандандырылғансалаларға бағытталған шетел тілін үйренудің инновациялық стратегиялары бойыншаұсынылған ғылыми жұмыстардың көлеміне ықпал етеді. Сонымен қатар, алынған нәтижелертехникалық мамандық студенттерінің шетел тілі үйренудің бірегей қажеттіліктерінқанағаттандыру үшін ғылыми негізделген тәсілдерді іздейтін оқытушылар мен оқубағдарламаларын жасаушыларға практикалық ақпарат береді.В данной статье исследуется эффективность использования постернойпрезентации для улучшения словарного запаса студентов Международного университетаинформационных технологий. Исследование сосредоточено на выборке из четырех групп,каждая из которых состоит из 15 студентов, случайным образом распределенных вэкспериментальную группу или в контрольную группу. Экспериментальная группа работаетсо структурированными упражнениями по созданию постеров, сосредоточенными на ITтерминологии, в то время как контрольная группа получает обучение словарному запасутрадиционными методами. Для оценки усвоения словарного запаса всем четырем группамбудут проведены предварительные и последующие оценки, состоящие изстандартизированных словарных тестов. Статистический анализ будет использоваться длясравнения результатов до и после тестирования между экспериментальной и контрольнойгруппами, при этом будут учитываться любые первоначальные различия в уровне владения словарным запасом. Эта статья строго придерживается количественной методологии, фокусируясь на объективных измерениях прироста словарного запаса. Целью исследования является предоставление эмпирических данных об эффективности деятельности по созданиюпостеров в качестве дополнительного инструмента для расширения словарного запаса вконтексте обучения информационным технологиям. Результаты этого исследования внесут вклад в растущий объем литературы по инновационным стратегиям изучения языка, адаптированным к специализированным областям, таким как информационные технологии. Кроме того, результаты дадут практическую информацию преподавателям и разработчикам учебных программ, которые ищут научно обоснованные подходы для удовлетворения уникальных потребностей в изучении языка студентов технических специальностей.This paper investigates the impact of employing poster-making activities on thevocabulary proficiency of intermediate-level International Information Technology Students. Thestudy focuses on a sample of four groups, each comprising 15 students, randomly assigned to either the treatment or control condition. The treatment group engages in structured poster-making exercises centered around IT-related terminology, while the control group receives conventional vocabulary instruction through traditional methods. Pre- and post-assessments, consisting of standardized vocabulary tests, will be administered to all four groups to measure vocabulary acquisition. Statistical analysis will be employed to compare the pre- and post-test scores between the treatment and control groups, while controlling for any initial differences in vocabulary proficiency. This article strictly adheres to a quantitative methodology, focusing on objective measurements of vocabulary gains. The study aims to provide empirical evidence regarding the effectiveness of poster-making activities as a supplementary tool for vocabulary enhancement in the context of Information Technology education. The findings of this study will contribute to the growing body of literature on innovative language learning strategies tailored to specialized fields like information technology. Additionally, the results will offer practical insights for educators and curriculum developers seeking evidence-based approaches to address the unique language learning needs of students in technical disciplines
Kültürlerarası Katılım: İletişim Birimlerinin Özellikleri ve Dil Bilimsel Yaklaşım (Kazakça ve İngilizce)
No full textThe article argues the linguistic and cultural specificity of the etiquette units used inintercultural communication. The etiquette units of the Kazakh and English languages have theirown linguistic and cultural features. Determining the scope of application of etiquette units inintercultural communication and the study of linguistic and cultural specifics is one of the urgentproblems facing modern linguistics.Intercultural communication is an important aspect of interaction between different cultures.It involves the transfer of information, ideas and values between people who speak differentlanguages and belong to different cultures. One of the main aspects of intercultural communication is etiquette, which includes rules and norms of behavior adopted in a particular culture. Based on this, in the main part of the article will be focused on the linguistic and culturalfeatures of the etiquette units in the Kazakh and English languages. Will be studied the influence of national cognition on linguistic units. A special place in human life is occupied by etiquette units of intercultural communication, in addition to language use. In the process of using etiquette units, the speaker and the listener must have cognitive knowledge. In accordance with this, the main section of the article offers its own definition based on the works of domestic and foreign scientists written in connection with etiquette units. According to the results of the study, the interrelation of etiquette units in intercultural communication with the folk worldview is studied and the examples given are evaluated from the point of view of language and culture.In the final part of the article to the main section, will be formulated a concept and offer afinal thought with the help of a clear analysis. Will be also evaluated a number of searches inmodern Kazakh linguistics. Will be defined the specifics of etiquette units in interculturalcommunication, studied from the point of view of language and culture. The most basic ethnic unitof the population is language. Given this, the value of this research object will be determined.Мақалада мәдениетаралық қатысымда қолданылатын этикеттік бірліктердіңлингвомәдени ерекшелігі сипатталады. Қазақ және ағылшын тілдерінің этикеттікбірліктерінің өзіндік лингвомәдени ерекшеліктері бар. Мәдениетаралық қатысымдағыэтикеттік бірліктердің қолданылу аясын анықтау және лингвомәдени ерекшелігін зерттеу –бүгінгі тіл білімінің алдындағы өзекті мәселелердің бірі.Мәдениетаралық қарым-қатынас әртүрлі мәдениеттер арасындағы өзара әрекеттесудіңмаңызды аспектісі болып табылады. Ол әртүрлі тілдерде сөйлейтін және әртүрлімәдениеттерге жататын адамдар арасындағы ақпаратты, идеяларды және құндылықтардыберуді қамтиды. Мәдениетаралық қарым-қатынастың негізгі аспектілерінің бірі – белгілі бірмәдениетте қабылданған ережелер мен мінез-құлық нормаларын қамтитын этикет.Осыны негізге ала отыра, мақаланың негізгі бөлімінде авторлар қазақ және ағылшынтілдеріндегі этикеттік бірліктердің лингвомәдени ерекшеліктеріне тоқталады. Ұлттықтанымның тілдік бірліктерге әсері зерттеледі.Мәдениетаралық қатысымдағы этикеттік бірліктердің тілдік қолданыстардан бөлек,адам өмірінде алатын орны ерекше. Этикеттік бірліктердің қолдану барысында айтушы ментыңдаушының танымдық білімі болуы керек. Осыған сәйкес, мақаланың негізгі бөліміотандық және шетелдік ғалымдардың этикеттік бірліктерге байланысты жазылғанеңбектеріне сүйене отырып, өзіндік анықтамасын ұсынады. Зерттеу нәтижесі бойыншаМәдениетаралық қатысымдағы этикеттік бірліктердің халықтық дүниетанымменбайланысын зерттеп, келтірілген мысалдарға тіл мен мәдениет тұрғысынан баға беріледі.Мақаланың қорытынды бөлімінде негізгі бөлімге тұжырымдама жасалып, нақтыталдаулар арқылы қорытынды ой ұсынылады. Қазіргі қазақ тіл біліміндегі бірқатарізденістерге де шолу жасалып, өзіндік баға беріледі. Тіл мен мәдениет тұрғынанзерттелінетін мәдениетаралық қатысымдағы этикеттік бірліктердің ерекшелігі анықталады.Халықтың ең негізгі этникалық бірлігі – тіл. Осыны ескерсек, бұл зерттеу нысаныныңқұндылығы анықтала түседі.В статье описывается лингвокультурная специфика этикетных единиц,используемых в межкультурном коммуникации. Этикетные единицы казахского ианглийского языков имеют свои лингвокультурные особенности. Определение сферыприменения этикетных единиц в межкультурном коммуникации и изучениелингвокультурной специфики – одна из актуальных проблем, стоящих перед современнымязыкознанием. Межкультурное общение является важным аспектом взаимодействия междуразличными культурами. Он включает передачу информации, идей и ценностей междулюдьми, говорящими на разных языках и принадлежащими к разным культурам. Одним изосновных аспектов межкультурного общения является этикет, который включает правила инормы поведения, принятые в определенной культуре. Исходя из этого, в основной части статьи авторы останавливаются на лингвокультурных особенностях этикетных единиц в казахском и английском языках. Изучают влияние национального познания на языковые единицы. Особое место в жизни человека занимают этикетные единицы межкультурногокоммуникация, помимо языкового употребления. В процессе применения этикетных единицговорящий и слушатель должны обладать познавательными знаниями. В соответствии с этим основной раздел статьи предлагает свое собственное определение, основанное на трудах отечественных и зарубежных ученых, написанных в связи с этикетными единицами. По результатам исследования изучается взаимосвязь этикетных единиц в межкультурномкоммуникации с народным мировоззрением и дается оценка приведенным примерам с точки зрения языка и культуры. В заключительной части статьи к основному разделу формулируется концепция и предлагается заключительная мысль с помощью четкого анализа. Также оценивается ряд поисков в современном казахском языкознании. Определяется специфика этикетных единиц в межкультурном коммуникации, изучаемых с точки зрения языка и культуры. Самая основная этническая единица населения – язык. Если учесть это, то ценность данного объекта исследования еще больше определяетсяThe article argues the linguistic and cultural specificity of the etiquette units used inintercultural communication. The etiquette units of the Kazakh and English languages have theirown linguistic and cultural features. Determining the scope of application of etiquette units inintercultural communication and the study of linguistic and cultural specifics is one of the urgentproblems facing modern linguistics.Intercultural communication is an important aspect of interaction between different cultures.It involves the transfer of information, ideas and values between people who speak differentlanguages and belong to different cultures. One of the main aspects of intercultural communication is etiquette, which includes rules and norms of behavior adopted in a particular culture. Based on this, in the main part of the article will be focused on the linguistic and culturalfeatures of the etiquette units in the Kazakh and English languages. Will be studied the influence of national cognition on linguistic units. A special place in human life is occupied by etiquette units of intercultural communication, in addition to language use. In the process of using etiquette units, the speaker and the listener must have cognitive knowledge. In accordance with this, the main section of the article offers its own definition based on the works of domestic and foreign scientists written in connection with etiquette units. According to the results of the study, the interrelation of etiquette units in intercultural communication with the folk worldview is studied and the examples given are evaluated from the point of view of language and culture.In the final part of the article to the main section, will be formulated a concept and offer afinal thought with the help of a clear analysis. Will be also evaluated a number of searches inmodern Kazakh linguistics. Will be defined the specifics of etiquette units in interculturalcommunication, studied from the point of view of language and culture. The most basic ethnic unitof the population is language. Given this, the value of this research object will be determined
"Baburname"de Hint Memeli İsimlerinin Dil Bilimsel Analizi: Etimoloji-Anlam Bilim
No full textIn history, Zahir ad-din Muhammad Babur is known not only as a king and poet, but also as a geographer, ethnographer, and historian. Proof of this is his autobiographical work «Baburnama», which occupies a worthy place in world literature. «Baburnama» in the Chagatai language tells about the events that took place in Central Asia, Afghanistan and India at the end of the 15th - beginning of the 16th centuries. The Baburnama is a treasure trove of natural science terms that provides a unique linguistic perspective on the historical and natural conditions of the era. The description of flora and fauna in «Baburnama» is an important linguistic resource for understanding the linguistic experience of Z.M. Babur. This article analyzes in detail the names of mammals living in India, recorded in the Baburnama. The study focuses on the etymology and semantics of these terms. The author suggests that the names of Indian mammals may be words borrowed from the languages of the peoples living in those regions. The authors suggest that the names of Indian mammals may be borrowed from the languages of the peoples living in the specified region. The article uses descriptive and comparative methods of linguistics to study etymology and semantics of 12 terms: bāndar, fīl, gaynī uy, gilāhrī, hāti, kalahara, karg, kūtahpāy, mūš-i xurmā, nawal, nīlagāv, ṣaḥrā’ī gāvmešТарихта Захир ад-дин Мұхаммед Бабыр патша және ақын ретінде ғана емес, сонымен бірге географ, этнограф, тарихшы ретінде де танымал. Бұның дәлелі – оның әлем әдебиетінде лайықты орын алатын «Бабырнама» атты өмірбаяндық шығармасы. «Бабырнама» ХV ғасырдың соңы – XVI ғасырдың басында Орта Азияда, Ауғанстан мен Үндістанда болған оқиғаларды шағатай тілінде баяндайды. «Бабырнама» жаратылыстануға қатысты терминдердің қазынасы болып, сол дәуірдің тарихи және табиғи жағдайына бірегей тілдік перспектива ұсынады. «Бабырнамадағы» флора мен фаунаның суреттелуі З.М. Бабырдың тілдік тәжірибесін түсіну үшін маңызды лингвистикалық ресурс болып табылады. Бұл мақалада «Бабырнамада» тіркелген Үндістанда мекендейтін сүтқоректілердің атаулары жан-жақты талданады. Зерттеу осы терминдердің этимологиясы мен семантикасына назар аударады. Авторлар үндістандық сүтқоректілердің атаулары аталған аймақта тұратын халықтардың тілдерінен алынған сөздер болуы мүмкін деген болжам жасайды. Фаунаның «Бабырнамада» жүйелі сипатталуы, нақты айтқанда ірі жануарлардан кіші жануарларға, сүтқоректілерден суда мекендейтін жануарларға дейін қарастырылуы Үндістанның жануарлар әлемінің кең лингвистикалық портретін жасайды деп есептейді. Мақалада тіл білімінің сипаттамалы және салыстырмалы әдістері қолданылып, bāndar, fīl, gaynī uy, gilāhrī, hāti, kalahara, karg, kūtahpāy, mūš-i xurmā, nawal, nīlagāv, ṣaḥrā’ī gāvmeš деген 12 терминнің этимологиясы мен семантикасы қарастырылады.В истории Захир ад-дин Мухаммад Бабур известен не только как царь и поэт, но и как географ, этнограф, историк. Доказательством этого является его автобиографическое произведение «Бабурнаме», занимающее достойное место в мировой литературе. «Бабурнаме» рассказывает на чагатайском языке о событиях, произошедших в конце ХV-начале XVI века в Средней Азии, Афганистане и Индии. «Бабурнаме» является кладезью терминов, связанных с естествознанием, предлагая уникальную языковую перспективу исторического и природного состояния той эпохи. Описание флоры и фауны в «Бабурнаме» является важным лингвистическим ресурсом для понимания языкового опыта З.М. Бабура. В этой статье подробно анализируются названия млекопитающих, обитающих в Индии, зарегистрированных в «Бабурнаме». В исследовании основное внимание уделяется этимологии и семантике этих терминов. Авторы предполагают, что названия индийских млекопитающих могут быть заимствованы из языков народов, проживающих в указанном регионе. Считается, что систематическое описание фауны в «Бабурнаме», в частности, от крупных животных до мелких, от млекопитающих до животных, обитающих в воде, создает обширный лингвистический портрет животного мира Индии. В статье рассматриваются этимология и семантика 12 терминов bāndar, fīl, gaynī uy, gilāhrī, hāti, kalahara, karg, kūtahpāy, mūš-i xurmā, nawal, nīlagāv, ṣaḥrā’ī gāvmeš с использованием описательных и сравнительных методов лингвистики.In history, Zahir ad-din Muhammad Babur is known not only as a king and poet, but also as a geographer, ethnographer, and historian. Proof of this is his autobiographical work «Baburnama», which occupies a worthy place in world literature. «Baburnama» in the Chagatai language tells about the events that took place in Central Asia, Afghanistan and India at the end of the 15th - beginning of the 16th centuries. The Baburnama is a treasure trove of natural science terms that provides a unique linguistic perspective on the historical and natural conditions of the era. The description of flora and fauna in «Baburnama» is an important linguistic resource for understanding the linguistic experience of Z.M. Babur. This article analyzes in detail the names of mammals living in India, recorded in the Baburnama. The study focuses on the etymology and semantics of these terms. The author suggests that the names of Indian mammals may be words borrowed from the languages of the peoples living in those regions. The authors suggest that the names of Indian mammals may be borrowed from the languages of the peoples living in the specified region. The article uses descriptive and comparative methods of linguistics to study etymology and semantics of 12 terms: bāndar, fīl, gaynī uy, gilāhrī, hāti, kalahara, karg, kūtahpāy, mūš-i xurmā, nawal, nīlagāv, ṣaḥrā’ī gāvme