Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Buhar zhyrau’nun eserlerinde ‘sonsuzluk ülkesi’ fikri
No full textThe article examines the idea of «Mangilik el» in the poetry of Bukhar-zhyrau.Bukhar-zhyrau is an outstanding Kazakh singer-storyteller, statesman, who deeply expressed sociopolitical and spiritual problems through artistic words, promoting national unity and independence.The main theme of his works is the unity of the Kazakh people, independence and preservation ofstatehood. The idea of «Mangilik el» in the poetry of zhyrau is a complex issue with deep historicaland spiritual significance. The study provides a comparative analysis of the historical roots of theidea of «Mangilik el» and its traditional continuation in the poetry of zhyrau. This idea was firstreflected in the ancient Turkic «Orkhon-Yenisei» written monuments. The idea of «Mangilik el»has been preserved and updated throughout the centuries since ancient times. The main purpose ofthe article was to examine the manifestation of the idea of «Mangilik el» in Kazakh poetry,including the work of Bukhar zhyrau.The main feature of zhyrau poetry was to intelligently convey the significant events that left amark in history to future generations, to humanity in general, in an artistic language, and leave themas a literary heritage. Poems, which have their own place in the literature of Kazakh khanate period,have a social meaning, and they sing about important issues at the national level. The poets of theXV-XVІІІ centuries wrote deep poems about the nation, heroism, and the times in their poems,promoting the idea of becoming an eternal nation. Issues such as protection of the land inheritedfrom ancestors, preservation of national unity were the main themes of zhyrau poetry. The poetsmade philosophical and didactic concepts in their works in a humanistic way deeply worried aboutlife and thinking about people’s future.Spiritual development of our people depends directly on literature. If we say that literature isour precious value, zhyrau poetry is one of our priceless treasures. Bukhar Zhyrau, who has his ownplace in zhyrau poetry, is one of the people who thought about the future of his country, likeKultegin and Tonykok. The «Mangilik el» idea which continues from ancient Turkic literature isbecoming the main core of national idea of Kazakh nation today. Therefore, the «Mangilik el» ideain literary works is considered as one of the themes that will never lose its relevance.Мақалада Бұқар жырау поэзиясында көрініс тапқан «Мәңгілік ел» идеясықарастырылады. Бұқар жырау – өз заманының көрнекті жырауы, мемлекет қайраткері,қоғамдық-саяси және рухани мәселелерді көркем тілмен терең жеткізіп, ұлттық бірлік пентәуелсіздікті насихаттаған тұлға. Жырау шығармаларының басты тақырыбы – қазақхалқының бірлігі, тәуелсіздігі, мемлекеттіліктің сақталуы. Жырау поэзиясындағы «Мәңгілікел» ұғымы терең тарихи және рухани маңызға ие күрделі мәселелердің бірі болып табылады.Зерттеу барысында «Мәңгілік ел» идеясының тарихи тамырлары мен оның жыраулықпоэзияда дәстүрлі түрде жалғасын табуы салыстырмалы түрде талданады. «Мәңгілік ел»идеясы ең алғаш рет көне түркілік «Орхон-Енисей» жазба ескерткіштерінде көрініс тапқан.Көне дәуірден бастау алған «Мәңгілік ел» идеясы тарих қойнауында ғасырлар бойыжалғасын тауып, жаңғырып отырған. «Мәңгілік ел» идеясының қазақ поэзиясында, соныңішінде Бұхар жырау шығармаларындағы көрінісін қарастыру мақаланың басты мақсатыболды.Тарих беттеріндегі елеулі оқиғаларды болашақ ұрпаққа зерделі түрде көркем тілменжеткізіп, рухани мұра ретінде қалдыру – жыраулар поэзиясының басты мақсаты болды.Қазақ хандық дәуірі әдебиетінде өзіндік орны бар жыраулар әлеуметтік мәні бар, іріхалықтық деңгейдегі келелі мәселелерді жырлаған. XV–XVІІІ ғасырлардағы жыраулар өзөлеңдерінде елдік, ерлік, заман жайында терең жыр толғап, мәңгілік ел болу идеясын алғатартады. Ата-бабадан мұра болып келе жатқан жерді қорғау, ел бірлігін сақтау сияқтымәселелер жыраулар поэзиясының негізгі тақырыбы болды. Өмір туралы терең толғанып,халықтың болашағын ойлаған жыраулар өз шығармаларында гуманистік тұрғыдафилософиялық-дидактикалық түйін-тұжырымдар жасап отырған.Халқымыздың руханият тұрғысынан жаңарып, өркендеуі тікелей әдебиеткебайланысты. Әдебиет асыл құндылықтарымыз десек, жыраулар поэзиясы осы баға жетпесасылдарымыздың бірі. Жыраулар поэзиясында өзіндік орны бар Бұқар жырау Күлтегін,Тоныкөк сияқты елінің болашағын ойлаған тұлғаның бірі. Көне түркі әдебиетінен жалғасыпкеле жатқан «Мәңгілік ел» идеясы бүгінгі таңда қазақ елінің жалпы ұлттық идеясының ең негізгі өзегіне айналуда. Сондықтан әдеби шығармалардағы «Мәңгілік ел» идеясын зерттеу –қашанда өзектілігін жоймайтын тақырыптардың бірі. В статье рассматривается идея «Мәңгілік ел» отраженная в поэзии Бухаржырау. Бухар жырау – выдающийся казахский певец-сказитель, государственный деятель,который глубоко передавал общественно-политические и духовные проблемы черезхудожественное слово, пропагандируя национальное единство и независимость. Основнаятема его произведений – единство казахского народа, независимость и сохранениегосударственности. Идея «Мәңгілік ел» в поэзии жырау представляет собой сложный вопросс глубоким историческим и духовным значением. В ходе исследования проводитсясравнительный анализ исторических корней идеи «Мәңгілік ел» и ее традиционногопродолжения в поэзии жырау. Эта идея впервые была отражена в древнетюркских «ОрхонЕнисейских» письменных памятниках. Идея «Мәңгілік ел» начиная с древних времен,сохранялась и обновлялась на протяжении веков. Основной целью статьи было рассмотретьпроявление идеи «Мәңгілік ел» в казахской поэзии, в том числе в творчестве Бухар жырау.Главной целью поэзии сказителей было грамотно передать художественным языкомзначимые события, оставившие след в истории, будущему поколению, человечеству в целом,и оставить их как литературное наследие. Стихи, занимающие свое место в литературепериода Казахского ханства, имеют социальное значение, рассказывают о важных проблемахнационального уровня. Сказители XV–XVІІІ веков передавали в своих произведенияхглубокие размышления о стране, героизме, времени, пропагандируя идею становлениявечной нации. Такие вопросы, как защита земли, унаследованной от предков, сохранениенационального единства, были основными темами поэзии сказителей. Глубоко размышляя ожизни и переживая за будущее народа, поэты жырау гуманистически воплощали в своихпроизведениях философско-дидактические концепции.Духовное развитие нашего народа напрямую зависит от литературы. Если мы говорим,что литература – наша драгоценная ценность, то поэзия сказителей – одно из нашихбесценных сокровищ. Бухар жырау, имеющий свое место в поэзии сказителей, принадлежитк числу людей, которые думали о будущем своей страны, подобно Культегину и Тоныкоку.Идея «Мәңгілік ел» продолжающаяся из древнетюркской литературы, сегодня становитсяосновным стержнем общенациональной идеи казахского народа. Поэтому идея «Мәңгілікел» в литературных произведениях считается одной из тем, которая никогда не потеряетсвоей актуальности.Makale, Buhar Zhyrau’nun şiirine yansıyan ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikrini ele alıyor. Buhar zhyrau, zamanının önde gelen Zhyrau’su, devlet adamı, sosyo-politik ve manevi meseleleri sanatsal diliyle derinlemesine aktaran, ulusal birliği ve bağımsızlığı teşvik eden bir kişidir. Zhyrau’nun eserlerinin ana teması Kazak halkının birliği, bağımsızlığı, devletinin korunmasıdır. Zhyrau’nun şiirindeki ‘Sonsuzluk Ülkesi’ kavramı, derin tarihsel ve manevi önemi olan konulardan biridir. Çalışma sırasında, ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikrinin tarihsel kökleri ve onun Zhyrau şiirindeki geleneksel devamı nispeten analiz edildi. ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikri ilk olarak Orhun-Yenisey eski Türk yazılı anıtlarına yansıdı. Eski zamanlara dayanan ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikri yüzyıllar boyunca tarihin derinliklerinde korundu ve yeniden canlandırıldı. Makalenin asıl amacı, Buhar Zhyrau’nun eserleri de dahil olmak üzere Kazak şiirinde ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikrinin yansımasını düşünmekti.
Zhyrau’nun şiirinin temel amacı, tarihin sayfalarındaki önemli olayları gelecek nesillere özgün ve rafine bir dille iletmek ve onları manevi bir miras olarak bırakmaktır. Kazak Hanlığı döneminin edebiyatında yerlerini alan Zhyrauylar, büyük halk düzeyindeki sosyal açıdan önemli sorunları kutladılar. XV-XVIII. yüzyılların Zhyrau şiirlerinde ülke, başarı, zaman hakkında derinlemesine düşünüyorlar ve sonsuzluğa dönüşme fikrini destekliyorlar. Zhyrau’nun şiirinin ana temaları, atalarından miras kalan toprağın korunması ile ülkenin birliğinin korunması gibi konulardı. Yaşam hakkında derinden endişelenen, insanların geleceği hakkında düşünen Zhyrauts, eserlerinde hümanist bir şekilde felsefi ve didaktik sonuçlar formüle ediyor.
Maneviyat açısından halkımızın yenilenmesi ve refahı doğrudan edebiyata bağlıdır. Edebiyatın asil değerler olduğu gerçeğinden bahsedersek, o zaman Zhyrau’nun şiiri paha biçilmez incilerimizden biridir. Zhyrau’nun şiirinde yerini alan Buhar Jirau, ülkesinin geleceğini Kültegin, Tonyukuk olarak düşünenlerden biridir. Eski Türk edebiyatından devam eden ‘Sonsuzluk Ülkesi’ düşüncesi, bugün Kazak halkının ülke çapındaki bütünlüğün ana çekirdeği haline geliyor. Bu nedenle edebi eserlerde ‘Sonsuzluk Ülkesi’ fikrinin incelenmesi, her zaman alakalı olmayan konulardan biridir
Şakarim Кudayberdiyeviç’in ‘türk, kirgiz-kazak hanlarının tarihçesi’nin edebi önemi
No full text. The article aims to determine the significance of Shakarim Kudaiberdiuly’s“Genealogy of Turkish, Kyrgyz, Kazakh and their khans” as a literary heritage. In the study, theartistic and ideological function of the image of historical figures in the “Genealogy of Turkish,Kyrgyz, Kazakh and their khans” by Shakarim Kudaiberdiuly is analyzed, a comprehensive literaryanalysis is made in order to determine the ideological-compositional structure and stylisticindividuality of the work, the literary character of the biographical narratives in the chronicles isdetermined, folklore contained in the chronicles the artistic function of the samples was analyzed. Inthe course of the study, methods of collection, systematization, comparison, formulation ofmaterials, historical-comparative, complex-systematic analysis were used.The genealogy provides valuable information about the origin, history, traditions and customsof the people. In the article, the literary significance of Shakarim's genealogy is determined byanalyzing the characterizations given to historical figures, literary and artistic methods. In theconclusion, it is concluded that Shakarim's genealogy is a historical-literary work with prose andpoetry parts, and several features of the genealogy that show its literary character are shown.In the course of the study, the scientific and theoretical conclusions of Sh.Sh. Valikhanov,A. Baitursynov, S. Kaskabasov, etc.scientists were guided on this topic in literary and folklorestudies. The results achieved during the study can be used in teaching disciplines “history ofKazakh literature”, “Shakarimtanu”, which are taught in universitiesМақалада Шәкәрім Құдайбердіұлының «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресінің» әдеби мұра ретіндегі маңызын айқындау мақсат етілген. Зерттеуде Шәкәрім Құдайбердіұлының «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресіндегі» тарихи тұлғалардың бейнесінің көркемдік, идеялық қызметі дәйектелді, шығарманың идеялық-композициялық құрылысын, стильдік даралығын айқындау мақсатында кешенді әдеби талдау жасалып, шежіредегі өмірбаяндық-ғұмырнамалық баяндаулардың әдеби сипаты айқындалды, шежіреде қамтылған фольклорлық үлгілердің көркемдік қызметі анықталды.
Шежіреде халықтың шығу тегі, тарихы, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары туралы құнды ақпараттар беріледі. Мақалада Шәкәрім шежіресінің әдеби маңызы тарихи тұлғаларға берген мінездеулер, әдеби көркемдік тәсілдерді талдау арқылы айқындалады. Қорытындыда Шәкәрімнің шежіресі – прозалық және поэзиялық бөлімдері бар тарихи-әдеби шығарма деген тұжырым жасалып, шежіренің әдеби сипатын танытатын бірнеше ерекшеліктері көрсетіледі.
Зерттеу барысында материалдарды жинақтау, жүйелеу, салыстыру, тұжырымдау, тарихи-салыстырмалы, кешенді-жүйелі талдау әдістері қолданылды.
Зерттеу барысында әдебиеттану мен фольклортану ғылымындағы осы тақырыпқа қатысты Ш.Ш. Уәлихановтың, А. Байтұрсыновтың, С. Қасқабасовтың, т.б. ғалымдардың ғылыми-теориялық тұжырымдары басшылыққа алынды. Зерттеу барысында қол жеткізілген нәтижелерді ЖОО-да оқытылатын «Қазақ әдебиетінің тарихы», «Шәкәрімтану» пәндерін оқытуда пайдалануға болады.В статье ставится цель определить значение труда ШакаримаКудайбердиева «Тюркская, киргизская, казахская и ханская родословная» как литературногонаследия. В исследовании проводится анализ художественной и идейной функцииисторических личностей, изображенных в этом труде, а также комплексный литературныйанализ композиционной структуры и стилистических особенностей произведения.Определяются литературные черты биографических и автобиографических повествований влетописи, исследуются художественные функции фольклорных образцов, представленных втексте.В летописи содержится ценная информация о происхождении народа, его истории,традициях и обычаях. Литературное значение летописи Шакарима раскрываетсяпосредством анализа характеристик исторических личностей и литературныххудожественных приемов. В заключении делается вывод, что летопись Шакарима являетсяисторико-литературным произведением, сочетающим в себе прозаические и поэтическиеэлементы, и выделяются основные особенности, подчеркивающие его литературныйхарактер.В процессе исследования использовались методы сбора, систематизации, сравнения иобобщения материала, а также историко-сравнительный и комплексный системный анализ.Теоретическая база работы включает научные выводы таких исследователей, какШ.Ш. Уалиханов, А. Байтурсынов, С. Каскабасов и других. Полученные в ходе исследованиярезультаты могут быть использованы в преподавании дисциплин «История казахскойлитературы» и «Шакаримоведение» в высших учебных заведениях.Makale, Şakerim Kudayberdiyeviç’in ‘Türk, Kırgız, Kazak ve Kazak Hanlarının Tarihçesi’nin edebi mirası olarak önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Şakerim Kudayberdiyeviç’in ‘Türk, Kırgız, Kazak ve Kazak Hanlarının Kronikleri’ndeki tarihi şahsiyetlerin imajına göre sanatsal, ideolojik faaliyetleri gerekçelendirilmiş, eserin ideolojik ve kompozisyon yapısını, üslup kişiliğini belirlemek için kapsamlı bir edebi analiz yapılmış, kroniklerdeki biyografik ve yaşam anlatılarının edebi karakterleri tanımlanmış, kroniklerde yer alan folklorik örneklerin sanatsal faaliyetleri belirlenmiştir.
Şecere, insanların kökenleri, tarihi, gelenekleri hakkında değerli bilgiler sağlar. Makaledeki Şakarim yıllıklarının edebi önemi, tarihi şahsiyetlerin özellikleri, edebi ve sanatsal tekniklerin analizi ile belirlenir. Sonuç olarak, Şakarim’in tarihçesinin nesir ve şiirsel bölümleri olan tarihi ve edebi bir eser olduğu sonucuna varılmış ve kroniğin edebi karakterini yansıtan bazı özellikleri belirtilmiştir.
Çalışma sırasında materyallerin toplanması, sistemleştirilmesi, karşılaştırılması, formüle edilmesi, tarihsel-karşılaştırmalı, karmaşık sistem analizi yöntemleri kullanılmıştır.
Çalışma sırasında, bilim adamlarının Ş. Ş. Ualikhanov, A. Baytursynov, S. Kaskabasov ve diğerlerinin edebi ve folklorik çalışmalardaki bu konuyla ilgili bilimsel ve teorik sonuçları yönlendirildi. Çalışma sırasında elde edilen sonuçlar, üniversitelerde öğretilen ‘Kazak Edebiyatı Tarihi’ ve ‘Şakarim Çalışmaları’ disiplinlerinin incelenmesinde kullanılabilir
Çin’de internetin dili: sosyal medya çağında sosyal psikoloji üzerine düşünceler
No full text. This study aims to explore the development and influencing factors of ChineseInternet language. With the continuous development of information technology, the Internet ischanging the way media outlets, influencing social media and online environments, and furthershaping Chinese Internet language. The author utilizes literature review and descriptive researchmethod to summarize the transformation of Chinese Internet users from passive audiences to activeparticipants, as well as the positive role of the Chinese Internet environment in shaping Internetlanguage. Furthermore, the author emphasizes the diversity and creativity of Chinese Internetlanguage and how it caters to the sociocultural needs, enriching the culture of Chinese society.Through a questionnaire survey of more than 50 Chinese students' use of Chinese social media andInternet buzzwords, the study demonstrates the significant role of Internet language in the evolutionof Chinese society, contributing a unique linguistic and cultural wealth to the future development ofChina. This research can offer valuable insights into the role of Internet language in expressingsocial and cultural sentiments, can contribute to a deeper understanding of how language adapts andtransforms within the context of online communication.Бұл мақалада Қытайдағы интернет тілінің дамуы және оған әсер ететінфакторлар зерделенеді. Ақпараттық технологияның үздіксіз дамуына байланысты әлеуметтікжелілерде мәліметтер беру тәсілі өзгерді. Сол арқылы ақпараттық кеңістікке әсер етіп, қытайинтернет тілін одан әрі жетілдіре түсті. Мақала авторлары зерттеу тақырыбына қатыстыәдебиеттерге шолу жасай отырып, мазмұнды талдау әдістерін қолданады.Сонымен қатар Қытайдағы интернет пайдаланушылардың белсенділігінің артутрансформациясы сараланады. ҚХР ғаламтор желілері қоғамдағы интернет тілінің белсендідамуына оң әсерін тигізуде. Сондай-ақ осы елдегі интернет тілінің алуан түрлілігі менкреативтілігі қарастырылып, оның Қытай мәдениетін байытудағы рөлі мен әлеуметтікмәдени қажеттіліктерді кеңінен қолданатыны туралы баяндалған.Бұдан бөлек, мақалада Қытай студенттері арасында әлеуметтік желілер мен интернетсленгтерін пайдалануына қатысты сауалнама жүргізілді. Соның нәтижесінде қытай тілініңдамуына лингвистикалық әрі мәдени тұрғыдан үлес қоса отырып, интернет тілінің маңыздырөлін көрсетеді. Бұл зерттеу жұмысынан әлеуметтік және мәдени көңіл-күйді білдірудегіинтернет тілінің рөлі туралы құнды түсінік алуға болады және тілдің онлайнкоммуникацияға қалай бейімделетінін және өзгеретінін тереңірек түсінуге ықпал етедіВ данной статье рассматривается развитие китайского языка на просторахинтернета и факторы, влияющие на него. В связи с постоянным развитием информационныхтехнологий изменился способ предоставления информации в социальных сетях. Такимобразом, это повлияло на информационное пространство и еще больше улучшило китайскийинтернет-язык. Авторы статьи проводят литературный обзор, связанный с темойисследования, а также используют методы контент-анализа.Вместе с тем, анализируется трансформация возрастающей активности интернетпользователей в Китае. Интернет-сети КНР положительно влияют на активное развитиеинтернет-языка в обществе. Также рассматриваются разнообразие и креативность языкаИнтернета в этой стране, сообщается о его роли в обогащении китайской культуры и егошироком использовании для социокультурных нужд.Помимо всего вышеуказанного, в статье указаны данные по проведенному опросусреди китайских студентов касательно использования социальных сетей и интернет-языка. Врезультате это показывает важную роль интернет-языка, вносящего лингвистический икультурный вклад в развитие китайского языка. Эта исследовательская работа дает ценную информацию о роли языка на просторах интернета в выражении социальных и культурныхнастроений и способствует более глубокому пониманию того, как язык адаптируется именяется в онлайн-коммуникацииBu makale, Çin’deki internet dilinin gelişimini ve onu etkileyen faktörleri ele almaktadır. Bilgi teknolojisinin devam eden gelişimi nedeniyle, verilerin sosyal ağlarda iletilme şekli değişti. Böylece bilgi alanını etkileyerek Çin, internetin dilini daha da geliştirdi. Makalenin yazarları, araştırma konusuyla ilgili literatürü gözden geçirerek içerik analizi tekniklerini kullanmaktadır.
Çin’deki internet kullanıcılarının faaliyetlerindeki artışın dönüşümü de analiz edilecek. ÇHC’nin internet ağlarının toplumdaki internet dilinin aktif gelişimi üzerinde olumlu bir etkisi vardır. Bu ülkedeki internet dilinin çeşitliliği ve yaratıcılığı da ele alınmakta ve Çin kültürünün zenginleştirilmesindeki rolü ve sosyo-kültürel ihtiyaçların yaygın olarak kullanılması da değerlendirilmektedir.
Ayrıca makale, Çinli öğrenciler arasında sosyal medya kullanımı ve internet argosu ile ilgili bir anket yaptı. Sonuç olarak, internet dilinin önemli bir etkisini ortaya çıkarır ve Çincenin gelişimine dilsel, kültürel katkılarda bulunur. Bu araştırma çalışmasından, internet dilinin sosyal ve kültürel duyguları ifade etmedeki rolü hakkında değerli bilgiler edinilebilir ve dilin çevrim içi iletişimde nasıl uyum sağladığına ve değiştiğine dair daha derin bir anlayışa katkıda bulunulabilir
Formation of financial literacy of schoolchildren by teaching solving problems with economic content
Get PDFThis article examines the problem of developing financial literacy among the population, especially among students in secondary schools. The need and methods for improving financial literacy are discussed, with particular emphasis on the subject of mathematics. The article emphasizes the relevance of including the formation of basic financial literacy skills as an important aspect of educating the new generation in the curricula of various school subjects. Ways to integrate financial literacy skills into mathematics instruction are also explored. In the context of mathematics lessons, tasks with real financial and economic content are proposed, aimed at developing basic financial literacy skills among students in grades 5-6. These tasks contribute to the development of basic financial and economic concepts that reflect key aspects of financial relations, as well as the development of practical skills and competencies. Because mathematics and finance share common aspects, using math problems with a financial context helps expand students' understanding of the real-life applications of mathematics in everyday life. The article also demonstrates that knowledge of basic financial concepts and their application in practice contribute to the development of understanding that can contribute to the development of thrift and sound money management skills. The effectiveness of this process is confirmed by the results of experiments conducted in the article.Мақалада халықтың, атап айтқанда, жалпы білім беретін мектеп оқушыларының қаржылық сауаттылығын дамыту мәселесі қарастырылған. Қаржылық сауаттылықты арттырудың қажеттілігі мен жолдары қарастырылады. Бұл мәселені шешуде «математика» оқу пәні ерекше рөл атқарады. Сондықтан жас ұрпақты тәрбиелеудің маңызды элементі ретінде қаржылық сауаттылық негіздерін қалыптастыру міндетін әртүрлі мектеп пәндерінің бағдарламаларына енгізуді өзекті етеді. Мақалада қаржылық сауаттылық дағдыларын математиканы оқытуда интеграциялау жолдары көрсетілген. Математика сабақтарында 5-6 сынып оқушыларының қаржылық сауаттылық негіздерін дамыту, ол қаржылық қатынастардың маңызды салаларын көрсететін негізгі қаржылық-экономикалық түсініктерді, сондай-ақ тәжірибелік дағдылар мен құзыреттерді пайдалана отырып, меңгеруді көздейтін нақты өмірлік қаржылық-экономикалық мазмұнды есептер қарастырылған. Математика және қаржы салаларының ортақ аспектілері болғандықтан, қаржылық контексттері бар математикалық есептер оқушыларға математиканың өмірлік қолданыстары туралы түсініктері кеңейе бастайды. Мақалада мектеп оқушыларының негізгі қаржылық түсініктерді білу және оларды іс жүзінде қолдана білуі үнемшілдікке және қаражатты сауатты басқаруға тәрбиелеуге ықпал ететін түсінік береді және қаржылық сауаттылық қалыптастырудың тиімділігі эксперимент жүзінде дәлелдейді.В данной статье рассматривается проблема развития финансовой грамотности среди населения, особенно среди учащихся общеобразовательных школ. Обсуждается необходимость и методы повышения уровня финансовой грамотности, придавая особое значение учебному предмету "математика". В статье подчеркивается актуальность включения формирования базовых навыков финансовой грамотности как важного аспекта воспитания нового поколения в учебные программы различных школьных предметов. Также рассматриваются пути интеграции навыков финансовой грамотности в обучение математике. В контексте уроков математики предлагаются задачи с реальным финансово-экономическим содержанием, направленные на развитие базовых навыков
финансовой грамотности у учащихся 5-6 классов. Эти задачи способствуют освоению основных финансово-экономических понятий, отражающих ключевые аспекты финансовых отношений, а также развитию практических навыков и компетенций. Поскольку математика и финансы имеют общие аспекты, использование математических задач с финансовым контекстом помогает расширить представления учащихся о реальных приложениях математики в повседневной жизни. В статье также демонстрируется, что знание основных финансовых понятий и их применение на практике способствуют формированию понимания, способствовать развитию навыков бережливости и грамотного управления денежными средствами. Эффективность этого процесса подтверждается результатами экспериментов, проведенных в статье.This article examines the problem of developing financial literacy among the population, especially among students in secondary schools. The need and methods for improving financial literacy are discussed, with particular emphasis on the subject of mathematics. The article emphasizes the relevance of including the formation of basic financial literacy skills as an important aspect of educating the new generation in the curricula of various school subjects. Ways to integrate financial literacy skills into mathematics instruction are also explored. In the context of mathematics lessons, tasks with real financial and economic content are proposed, aimed at developing basic financial literacy skills among students in grades 5-6. These tasks contribute to the development of basic financial and economic concepts that reflect key aspects of financial relations, as well as the development of practical skills and competencies. Because mathematics and finance share common aspects, using math problems with a financial context helps expand students' understanding of the real-life applications of mathematics in everyday life. The article also demonstrates that knowledge of basic financial concepts and their application in practice contribute to the development of understanding that can contribute to the development of thrift and sound money management skills. The effectiveness of this process is confirmed by the results of experiments conducted in the article
About one approach for solving bounary-value problems of differential equation of pantograph type
Get PDFPantograph equations have been studied for a long time. In 1940, K. Mahler introduced functional differential equations of this type into number theory. In 1971, J. Ockendon used a functional differential equation with a transformed argument, , to describe the dynamics of the pantograph of an electric locomotive. Subsequently, Pantograph-type equations were studied in the works of many authors.
This article considers a boundary value problem for a differential equation of the pantograph type. To solve the posed boundary value problem, the parameterization method proposed by Professor D. Dzhumabaev is used. To do this, we denote the value of the function at the initial point of the segment under consideration by a parameter and perform a change of variable Then the solvability of the original boundary value problem is reduced to studying the solvability of the resulting Cauchy problem for the original equation and to a linear algebraic equation to determine the introduced parameter. Next, using the method of successive approximations, we find solutions to the Cauchy problem for the Pantograph type equation. The convergence of the resulting sequence and the convergence of its solution to the solution of the Cauchy problem of Pantograph type are proved. By requiring continuity of the free term, we establish its unique solvability. Substituting the resulting solution into a linear algebraic equation to
determine the entered parameter, we calculate the values of the entered parameter using the original data. Substituting the resulting expressions into we find the solution to the original problem . And assuming the unique solvability of a linear algebraic equation, we establish the solvability of the boundary value problem for an equation of Pantograph type.Пантограф теңдеулері бұрыннан зерттелген. 1940 жылы K. Mahler сандар теориясына осы типтегі функционалдық дифференциалдық теңдеулерді енгізді. 1971 жылы J. Ockendon түрлендірілген аргументі бар функционалды-Дифференциалдық теңдеу, , электровоздың ток қабылдағышының (пантографтың) динамикасын сипаттау үшін пайдаланылды. Кейінен, пантограф түріндегі теңдеулер көптеген авторлардың еңбектерінде зерттелді.
Бұл мақалада пантограф типіндегі дифференциалдық теңдеулер үшін шеттік есептер қарастырылады. Қойылған шеттік есепті шешу үшін профессор Д. Джумабаев ұсынған параметрлеу әдісі қолданылады. Ол үшін қарастырылып отырған сегменттің бастапқы нүктесіндегі функцияның мәнін параметр арқылы белгіленеді және айнымалы ауыстылады, содан кейін бастапқы шеттік есептің шешімділігі бастапқы теңдеу үшін алынған Коши есебінің шешімділігін зерттеуге және енгізілген параметрді анықтау үшін сызықтық алгебралық теңдеуге жіктеледі. Әрі қарай, біртіндеп жуықтау әдісін қолдана отырып, пантограф типті теңдеу үшін Коши есебінің шешімін табамыз. Алынған шешімдердің жинақтылығы және оның шегі, пантограф типіндегі Коши есебінің шешіміне ұмтылатындығы дәлелденеді. Бос мүшенің үздіксіздігін талап ете отырып, біз Коши есебінің жалғыз шешімі болатындығын көрсетеміз. Алынған шешімді, сызықтық алгебралық теңдеулерді қоя отырып, параметр мәнін бастапқы деректер арқылы анықтаймыз. Алынған өрнектерді қойып, бастапқы есептің шешімін табамыз. Сызықтық алгебралық теңдеудің бірмәнді шешімділігін ескере отырып, біз пантограф типіндегі теңдеу үшін шеттік есептің шешімін анықтаймыз.Уравнения пантографа и типа пантографа изучаются издавна. В 1940 г. K. Mahler ввел функционально-дифференциальные уравнения такого типа в теорию чисел. 1971 году J. Ockendon функционально-дифференциальное уравнение с преобразованным аргументом, , было использована для описания динамики токоприемника (пантографа) электровоза. В дальнейшем уравнения типа пантографа изучались в работах многих авторов.
В данной статье рассматривается краевая задача для дифференциального уравнения типа пантографа. Для решение поставленной краевой задачи применяется метод параметризации предложенный профессором Д.Джумабаевым. Для этого, значение функции в начальной точке рассматриваемого отрезка, обозначим через параметр и выполним замену переменной Тогда разрешимость исходной краевой задачи сводится к исследованию разрешимости полученной задачи Коши для исходного уравнения и к линейному алгебраическому уравнению для определения введенного параметра. Далее, применяя метод последовательных приближении находим решения задачи Коши для уравнения типа пантографа. Доказывается сходимость полученной последовательности и сходимость его решения к решению задачи Коши для уравнения типа пантографа. Требуя непрерывность свободного члена, устанавливаем его однозначную разрешимость. Полученное решение подставляя в линейное алгебраическое уравнения определим введенный параметр через исходные данные. Полученные выражение подставляя в находим решение исходной задачи. И предполагая однозначную разрешимость линейного алгебраического уравнения, устанавливаем разрешимость краевой задачи для уравнения типа пантографа.Pantograph equations have been studied for a long time. In 1940, K. Mahler introduced functional differential equations of this type into number theory. In 1971, J. Ockendon used a functional differential equation with a transformed argument, , to describe the dynamics of the pantograph of an electric locomotive. Subsequently, Pantograph-type equations were studied in the works of many authors.
This article considers a boundary value problem for a differential equation of the pantograph type. To solve the posed boundary value problem, the parameterization method proposed by Professor D. Dzhumabaev is used. To do this, we denote the value of the function at the initial point of the segment under consideration by a parameter and perform a change of variable Then the solvability of the original boundary value problem is reduced to studying the solvability of the resulting Cauchy problem for the original equation and to a linear algebraic equation to determine the introduced parameter. Next, using the method of successive approximations, we find solutions to the Cauchy problem for the Pantograph type equation. The convergence of the resulting sequence and the convergence of its solution to the solution of the Cauchy problem of Pantograph type are proved. By requiring continuity of the free term, we establish its unique solvability. Substituting the resulting solution into a linear algebraic equation to
determine the entered parameter, we calculate the values of the entered parameter using the original data. Substituting the resulting expressions into we find the solution to the original problem . And assuming the unique solvability of a linear algebraic equation, we establish the solvability of the boundary value problem for an equation of Pantograph type
INFORMATION ABOUT THE FATE OF MUSTAFA SHOKAI AND PRISONERS OF WAR
Get PDFIn the article, 1941-1945. The story tells about the fate of the Kazakhs who were captured by Germany during the war, how the Nazis, who forced them to serve themselves, created the Turkestan Legion. Particular attention was paid to the fate of those who were captured and returned to their country.It is dedicated to the history of millions of soldiers of the Soviet army who were captured by the Germans during the Second World War. It is said that the conclusions were made based on the data of the studies that analyzed the illegal actions used against the prisoners of war. The fact that there were many representatives of the Turkic people among the prisoners of war gave birth to a plan to use the German leadership against the Soviet government. The personality activity of M. Shokai, who extended a helping hand to the Turkestans who were kept in unbearable conditions in the concentration camps, will be analyzed. In order to accuse Shokai, he was accused of creating the Turkestan Legion. It is reported that the accusation of "traitor who betrayed the motherland" created by the Soviet ideology is groundless.At the same time, in the study of the issue of prisoners, it is reported that they did not pay much attention to the mood and social condition of the soldiers who entered the front, the attitude of the Soviet government, which created the chaos of the Kazakh country, and that when the Second World War began, the Soviet society was not unified from a political, ethnic, or socio-economic point of view. Confiscation of wealthy peasants, forced collectivization of agriculture, struggle with religious community, political repressions had a negative impact on the war. Therefore, it is reported that among the Turkestan prisoners of war, there were a few who voluntarily surrendered to the Germans.Мақалада 1941-1945 жж. соғыс кезінде Германия жағына тұтқынға түскен қазақтардың тағдыры, оларды ӛзіне қызмет етуге мәжбүрлеген фашистер билігінің Түркістан легионын қалай құрғаны баяндалады. Тұтқынға түсіп, еліне оралғандардың да тағдырына ерекше назар аударылған.ІІ дүниежүзлік соғыс жылдарында немістердің тұтқынында болған миллиондаған кеңес әскері жауынгерлерінің тарихына арналған. Соғыс тұтқындарына қатысты қолданылған заңсыз іс-әрекеттерді деректік тұрғыда талдаған зерттеулердің мәліметіне сүйеніп, қорытындылар жасалғаны айтылады. Соғыс тұтқындарының арасында түркі халықтарының ӛкілдерінің де кӛп болуы неміс басшылығын оларда кеңес ӛкіметіне қарсы пайдалану жоспарын дүниеге әкелді. Концлагерьлерде адам тӛзгісіз жағдайда ұсталған Түркістандықтарға кӛмек қолын созған М.Шоқайдың қайраткерлік қызметі талдау нысанына алынады. Шоқайды айыптау мақсатында оны Түркістан легионын құрды деп кінәлады. Кеңестік идеологияның қалыптастырған «отанын сатқан опасыз» деген айыптауының негізсіз екендігі баяндалады. Сонымен бірге, тұтқын мәселесін зерттеуде майданға кірген солдаттардың кӛңіл-күйіне, әлеуметтік жағдайына, қазақ елінің опан-топанын шығарған Кеңес ӛкіметінің кӛзқарасына онша мән бермегені, ІІ дүниежүзілік соғыс басталғанда кеңес қоғамы саяси да, этникалық, не әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан біртұтас болмағаны баяндалады. Ауқатты шаруаларды тәркілеу, ауылшаруашылығын күштеп ұжымдастыру, діни қауыммен күрес, саяси қуғын-сүргіндер ұрыста теріс әсер етті. Сондықтан түркістандық соғыс тұтқындары арасында саусақпен санарлықтай болса да, немістерге ӛз еркімен берілгендердің болғаны туралы баяндалады.В статье 1941-1945 гг. Повесть рассказывает о судьбах казахов, попавших в плен к Германии во время войны, о том, как нацисты, заставившие их служить себе, создали Туркестанский легион. Особое внимание было уделено судьбе тех, кто попал в плен и вернулся в свою страну.Он посвящен истории миллионов солдат Советской армии, попавших в плен к немцам в годы Второй мировой войны. Говорят, что выводы были сделаны на основе данных исследований, в которых анализировались незаконные действия, применяемые в отношении военнопленных. Тот факт, что среди военнопленных было много представителей тюркского народа, породил план использования немецкого руководства против советского правительства. Будет проанализирована творческая деятельность М. Шокая, протянувшего руку помощи туркестанцам, содержавшимся в невыносимых условиях концентрационных лагерей. Чтобы обвинить Шокая, его обвинили в создании Туркестанского легиона. Сообщается, что сформированное советской идеологией обвинение в «предателе, предающем Родину», необоснованно.В то же время при изучении вопроса о пленных сообщается, что не обращали особого внимания на настроение и социальное состояние солдат, вышедших на фронт, на отношение советского правительства, создавшего хаос в казахской страны, и что, когда началась Вторая мировая война, советское общество не было единым с политической, этнической или социально-экономической точки зрения. Конфискация зажиточных крестьян, принудительная коллективизация сельского хозяйства, борьба с религиозной общиной, политические репрессии оказали негативное влияние на ход войны. Поэтому сообщается, что среди туркестанских военнопленных были единицы, добровольно сдавшиеся немцам.In the article, 1941-1945. The story tells about the fate of the Kazakhs who were captured by Germany during the war, how the Nazis, who forced them to serve themselves, created the Turkestan Legion. Particular attention was paid to the fate of those who were captured and returned to their country.It is dedicated to the history of millions of soldiers of the Soviet army who were captured by the Germans during the Second World War. It is said that the conclusions were made based on the data of the studies that analyzed the illegal actions used against the prisoners of war. The fact that there were many representatives of the Turkic people among the prisoners of war gave birth to a plan to use the German leadership against the Soviet government. The personality activity of M. Shokai, who extended a helping hand to the Turkestans who were kept in unbearable conditions in the concentration camps, will be analyzed. In order to accuse Shokai, he was accused of creating the Turkestan Legion. It is reported that the accusation of "traitor who betrayed the motherland" created by the Soviet ideology is groundless.At the same time, in the study of the issue of prisoners, it is reported that they did not pay much attention to the mood and social condition of the soldiers who entered the front, the attitude of the Soviet government, which created the chaos of the Kazakh country, and that when the Second World War began, the Soviet society was not unified from a political, ethnic, or socio-economic point of view. Confiscation of wealthy peasants, forced collectivization of agriculture, struggle with religious community, political repressions had a negative impact on the war. Therefore, it is reported that among the Turkestan prisoners of war, there were a few who voluntarily surrendered to the Germans
HISTORY OF REPRESSION OF SULTANBEK KHODJANOV ACCORDING TO ARCHIVAL DOCUMENTS
Get PDFThe article is devoted to the analysis of archival documents related to the political persecution of the prominent state and public figure publicist Sultanbek Kozhanov. The decree of the head of state K.Tokayev on full rehabilitation of victims of political repressions in 2021 gave a new impetus to research on this topic. We believe that the analysis of the scientific problem on the basis of archival documents relating to individuals, implemented within the framework of the state programme will contribute to the actualization of the history of the Fatherland. Purpose and objectives. The principal objective of the study was to examine the reasons behind the political persecution of S. Kozhanov, with a particular focus on the analysis of archival documents. Consequently, the archaeological study of archival documents was conducted, new information was introduced into the scientific corpus, the methods of research were clarified, and the necessity to restore the history of the persecution of the figure was identified. Scientific and practical significance. In this article, we propose that the methodological conclusions and research experience related to the presentation of the investigative reports of S. Kozhanov can serve as a guide for research in this direction. The results obtained are as follows. The information contained in the documents of S. Kozhanov, which have been discovered in archives and presented to the public, will serve to complement the content of the history of political repression against nationalМақала кӛрнекті мемлекет және қоғам қайртакері, публицист Сұлтанбек Қожановтың саяси қуғын-сүргінге ұшырауына қатысты архив құжаттарын талдауға арналған. Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың 2021 жылғы саяси қуғын-сүргін құрбантарын толық ақтауға қатысты Жарлығы осы тақырыптағы зерттеулерге тың серпіліс берген еді. Мемлекеттік бағдарлама аясында жүзеге асырылып жатқан ғылыми проблеманы жеке тұлғаға қатысты архив құжаттары негізінде талдау Отан тарихын ӛзектілендіруге үлес болып қосылады деп ойлаймыз. Зерттеудің мақсаты және міндеттері.Зерттеудің басты мақсаты С.Қожановтың саяси қуғын-сүргінге ұшырауының себептеріне архив құжаттары негізінде талдау жасау болып белгіленді. Осыған сәйкес архивтік құжаттармен археографиялық жұмыстар жүргізу; тың мәліметтерді ғылыми айналымға ұсыну; мәселені зерттеудің әдіс-тәсілдерін нақтылау; қайраткердің қуғындалу тарихын ғылыми қалпына келтіру міндеттері шешілуі тиіс. Жұмыстың ғылыми және тәжірибелік маңыздылығы. Мақалада С.Қожановтың тергеу хаттамаларын ғылыми айналымға ұсынуға байланысты методологиялық тұжырымдар мен зерттеу тәжірибелері бойынша жасалған қорытындылар осы бағыттағы ізденістерге бағдар бола алады деп ойлаймыз. Нәтижелер. С.Қожановтың архив қорларынан табылып, айналымға ұсынған құжаттарының мәліметтері ӛткен ғасырдың 30 жылдары ұлт қайраткерлеріне қатысты жүргізілген саяси репрессия тарихының мазмұнын толықтырады және зерттеу тәсілдерін жаңалайды.Статья посвящена анализу архивных документов, связанных с политическим преследованием выдающегося государственного и общественного деятеля публициста Султанбека Кожанова. Указ главы государства К.Токаева о полном реабилитации жертв политических репрессий в 2021 году дал новый импульс исследованиям на эту тему. Мы полагаем, что анализ научной проблемы на основе архивных документов, касающихся отдельных лиц, реализуемой в рамках государственной программы будет способствовать актуализации отечественной истории. Цель и задачи исследования. Основной целью исследования был анализ причин политического преследования С. Ходжанова на основе архивных документов. Соответственно, проведение археографических работ с архивными документами; представление новых сведении в научный оборот; уточнение методов исследования проблемы; необходимость решения задачи восстановления истории преследования деятеля. Научная и практическая значимость работы. В статье мы полагаем, что методические выводы и исследовательский опыт, связанные с представлением в научный оборот следственных отчѐтов С. Ходжанова, могут послужить руководством для исследований в этом направлении. Полученные результаты. Сведения документов С. Кожанова, обнаруженные в архивах и представленные в обращение, дополнят содержание истории политических репрессий против национальных деятелей в 30-е годы прошлого века и актуализируют методы исследования.The article is devoted to the analysis of archival documents related to the political persecution of the prominent state and public figure publicist Sultanbek Kozhanov. The decree of the head of state K.Tokayev on full rehabilitation of victims of political repressions in 2021 gave a new impetus to research on this topic. We believe that the analysis of the scientific problem on the basis of archival documents relating to individuals, implemented within the framework of the state programme will contribute to the actualization of the history of the Fatherland. Purpose and objectives. The principal objective of the study was to examine the reasons behind the political persecution of S. Kozhanov, with a particular focus on the analysis of archival documents. Consequently, the archaeological study of archival documents was conducted, new information was introduced into the scientific corpus, the methods of research were clarified, and the necessity to restore the history of the persecution of the figure was identified. Scientific and practical significance. In this article, we propose that the methodological conclusions and research experience related to the presentation of the investigative reports of S. Kozhanov can serve as a guide for research in this direction. The results obtained are as follows. The information contained in the documents of S. Kozhanov, which have been discovered in archives and presented to the public, will serve to complement the content of the history of political repression against nationa
İSKİTLERİN ASKERİ POLİTİKASI
Get PDFAfter gaining independence, we are trying to learn more and more about the national history. During the Soviet period, many historical events were distorted for ideological reasons. At the moment, Russian historians are trying to restore the picture of the past centuries and even millennia of the history of our ancestors.
The territory of Kazakhstan has long been the place of emergence, rise and prosperity of many major powers of its time. The history of nomads and political structures created by them, such as the Scythian-Saks, Sarmatians, Huns, Turkic kaganates, Turgesh, Oguz, karluq States, Mongolian uluses, the Golden Horde and the Kazakh Khanate, became the progenitor of the formation of modern statehood on the land of Kazakhstan. For several millennia, in many corners of the globe, people have created different civilizations that are characteristic of their natural conditions and geographical environment. Civilizations such as Egyptian, Sumerian, Minoan, Indian, Greek and others developed from the early Bronze Age to the early Iron Age. However, among these civilizations, the history of the Scythian-Saks, who inhabited a huge territory of the Great Steppe, remains unnoticed. The purpose of the article is to consider the tactics, weapons of war in the foreign policy of the ancient Scythian-Saks.Тәуелсіздік алғаннан кейін біз отандық тарихты тереңірек білуге тырысамыз. Кеңес дәуірінде көптеген тарихи оқиғалар идеологиялық себептермен бұрмаланған. Қазіргі уақытта отандық тарихшылар біздің ата-бабаларымыздың өткен ғасырлар мен тіпті мыңжылдықтар тарихының бет-пердесін қалпына келтіруге тырысуда.
Қазақстан аумағы ежелден өз заманының көптеген ірі державаларының пайда болу, өрлеу және гүлдену орны болған. Көшпенділер мен олар құрған скиф-сақтар, сарматтар, ғұндар, түркі қағанаттары, Түргеш, оғыз, қарлұқ мемлекеттері, моңғол ұлыстары, Алтын Орда және Қазақ хандығы сияқты саяси құрылымдардың тарихы - Қазақстан жерінде қазіргі мемлекеттіліктің қалыптасуының бастаушысы болды. Бірнеше мыңжылдықтар бойы жер шарының көптеген бұрыштарында адамдар өздерінің табиғи жағдайлары мен географиялық ортасына тән әртүрлі өркениеттер құрды. Египет, шумер, миной, үнді, грек және басқалары сияқты өркениеттер ерте қола дәуірінен ерте темір дәуіріне дейін дамыды. Алайда, осы өркениеттердің ішінде Ұлы Даланың орасан зор аумағын мекендеген скиф-сақтардың тарихы назардан тыс қалып отыр. Мақаланың мақсаты ежелгі скиф-сақтардың сыртқы саясатындағы соғыс тактикасы, қару-жарақтарын қарастыру болып табылады.После обретения независимости мы все глубже пытаемся познать отечественную историю. В советский период многие исторические события были искажены по идеологическим соображениям. В данный момент отечественные историки стремятся восстановить картину прошлых столетий и даже тысячелетий истории наших предков.
Территория Казахстана издревле было местом зарождения, подъема и расцвета многих крупных держав своего времени. История номадов и созданных ими политических образований, таких как скифо-саки, сарматы, хунну, тюркские каганаты, тюргешские, огузские, карлукские государства, монгольских улусов, Алтын Орды и Казахского ханства - стала предтечей становления современной государственности на казахстанской земле. В течение нескольких тысячелетий на многих уголках земного шара люди создавали разные цивилизации свойственные своим природным условиям и географической среде. Такие цивилизации как египетская, шумерская, минойская, индская, греческая и прочие, просуществовали в своем развитии с раннебронзовой эпохи по раннежелезный век. Однако, среди этих цивилизаций остается без должного внимания история скифо-саков, населявших огромную территорию Великой Степи. Целью статьи является рассмотреть тактику войны, оружие во внешней политике древних скифов-саков.Bağımsızlıktan sonra, giderek daha derinden iç tarihi öğrenmeye çalışıyoruz. Sovyet döneminde ideolojik nedenlerle birçok tarihi olay çarpıtıldı. Şu anda yerli tarihçiler, atalarımızın geçmiş yüzyılların ve hatta binlerce yıllık tarihinin resmini restore etmeye çalışıyorlar.
Eski zamanlardan beri Kazakistan toprakları, zamanının birçok büyük gücünün doğduğu, yükseldiği ve geliştiği yerdi. Göçebelerin tarihi ve İskit-Sakalar, Sarmatyalılar, Xiongnu, Türk Kağanlıkları, Türgeş, Oğuz, Karluk devletleri, Moğol ulusları, Altın Orda ve Kazak Hanlığı gibi yarattıkları siyasi oluşumlar, Kazakistan topraklarında modern devletin oluşumunun öncüsü haline geldi. Birkaç bin yıl boyunca, dünyanın birçok köşesinde insanlar doğal koşullarına ve coğrafi çevrelerine özgü farklı medeniyetler yarattılar. Mısır, Sümer, Minos, Hint, Yunan ve diğerleri gibi medeniyetler, erken Tunç Çağı'ndan Kar-Demir Çağı'na kadar gelişimlerinde varlığını sürdürdüler. Bununla birlikte, bu medeniyetler arasında, Büyük Bozkırların geniş topraklarında yaşayan İskit sakalarının tarihi yeterince dikkat çekmeden kalmaktadır. Makalenin amacı, eski İskit Sakalarının dış politikasındaki savaş taktiklerini, silahları dikkate almaktır
THE MORAL AND PSYCHOLOGICAL CONSEQUENCES OF POLITICAL REPRESSIONS FOR THE DESCENDANTS OF DEPORTATION VICTIMS
No full textThis scientific article provides an in-depth analysis of the moral and psychological consequences experienced by the descendants of ethnic groups forcibly resettled to Kazakhstan as a result of political repressions and deportations during the 1930s–1950s. The resettlement policy, rooted in violence by Soviet authorities, deprived hundreds of thousands of people of their ancestral lands, dealing a severe blow to their social and cultural development. The article thoroughly examines the psychological issues commonly observed among the descendants of deportation victims, including historical trauma, disconnection from ethnic roots, identity searching, feelings of loneliness, and grief reflected in collective memory. Additionally, the importance of psychological support, preserving historical memory, and strengthening intergenerational continuity is emphasized as a means to mitigate the negative impacts of political repressions and deportations. The study's findings indicate that today, the descendants of deportation victims continue to feel the burdens of the past, with a strong desire for the restoration of historical justice, revitalization of memories, and preservation of cultural heritage. In this context, the article explores the historical significance of political repressions and deportations, as well as their role in contemporary Kazakhstani society. Special attention is given to initiatives aimed at restoring historical justice and strengthening social and cultural harmony among nations.Ғылыми мақалада ХХ ғасырдың30 – 50 жылдардағы саяси репрессия және депортация нәтижесінде Қазақстанға күштеп қоныс аударылған этностардың ұрпақтарына тигізген моральдық және психологиялық зардаптары терең талданады. Кеңестік биліктің зорлық-зомбылыққа негізделген қоныс аудару саясаты жүздеген мың адамды өз атақонысынан айыруы олардың әлеуметтік және мәдени дамуына ауыр соққы болып тиді. Депортация құрбандарының ұрпақтарында жиі кездесетін психологиялық проблемалар, оның ішінде тарихи травма, өзінің этникалық тамырларынан ажырау, сәйкестікті іздеу, жалғыздық сезімі және ұжымдық естеліктердегі қайғы-қасірет сияқты мәселелер кеңінен зерттелген. Мақалада сонымен қатар, саяси репрессиялар мен депортацияның ұрпақтар санасына тигізген кері әсерлерін азайту үшін психологиялық қолдау мен тарихи жадыны сақтау, ұрпақтар арасындағы сабақтастықты нығайту шараларының маңыздылығы атап өтілген. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, бүгінгі күні депортация құрбандарының ұрпақтары арасында өткеннің ауыртпалықтарын сезіну, тарихи әділеттіліктің қалпына келуі, естеліктерді жаңғыртуға және мәдени мұраны сақтауға деген сұраныс жоғары деңгейде сақталуда. Осы орайда, саяси репрессия мен депортацияның тарихи маңыздылығы және оның заманауи қазақстандық қоғамдағы рөлі, тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және ұлттар арасындағы әлеуметтік және мәдени келісімді нығайтуға бағытталған іс-шаралардың маңыздылығы жан-жақты қарастырылады.В научной статье проводится глубокий анализ моральных и психологических последствий, оказанных на потомков этносов, насильственно переселённых в Казахстан в результате политических репрессий и депортаций 1930–1950-х годов. Политика переселения, основанная на насилии со стороны советской власти, лишила сотни тысяч людей их исконных земель, что стало тяжёлым ударом по их социальному и культурному развитию. В статье подробно изучаются психологические проблемы, часто встречающиеся у потомков жертв депортации, включая историческую травму, разрыв с этническими корнями, поиск идентичности, чувство одиночества и скорбь, отражённую в коллективной памяти. Кроме того, подчёркивается важность психологической поддержки, сохранения исторической памяти и укрепления преемственности между поколениями для снижения негативных последствий политических репрессий и депортаций. Результаты исследования показывают, что сегодня среди потомков жертв депортаций сохраняется высокий уровень восприятия бремени прошлого, стремления к восстановлению исторической справедливости, актуализации воспоминаний и сохранению культурного наследия. В этой связи рассматривается историческая значимость политических репрессий и депортаций, а также их роль в современном казахстанском обществе. Особое внимание уделяется мероприятиям, направленным на восстановление исторической справедливости и укрепление социального и культурного согласия между народами.This scientific article provides an in-depth analysis of the moral and psychological consequences experienced by the descendants of ethnic groups forcibly resettled to Kazakhstan as a result of political repressions and deportations during the 1930s–1950s. The resettlement policy, rooted in violence by Soviet authorities, deprived hundreds of thousands of people of their ancestral lands, dealing a severe blow to their social and cultural development. The article thoroughly examines the psychological issues commonly observed among the descendants of deportation victims, including historical trauma, disconnection from ethnic roots, identity searching, feelings of loneliness, and grief reflected in collective memory. Additionally, the importance of psychological support, preserving historical memory, and strengthening intergenerational continuity is emphasized as a means to mitigate the negative impacts of political repressions and deportations. The study's findings indicate that today, the descendants of deportation victims continue to feel the burdens of the past, with a strong desire for the restoration of historical justice, revitalization of memories, and preservation of cultural heritage. In this context, the article explores the historical significance of political repressions and deportations, as well as their role in contemporary Kazakhstani society. Special attention is given to initiatives aimed at restoring historical justice and strengthening social and cultural harmony among nations
TURKISM AT THE BEGINNING OF THE XX CENTURY AS A SOCIAL AND POLITICAL MOVEMENT
No full textBy the beginning of the twentieth century, the Turkic-Muslim peoples as a whole were in the early stages of transition from a traditional, agrarian society to a civil, industrial one. The social structure of the Turkic-Muslim population of Russia testified to the slow dynamics of modernization processes in its environment. In addition, traditionalism among the Turkic Muslims was based on a strong religious consciousness, the collectivist psychology of the Muslim Ummah. Simultaneously with the Islamic reformation, the secular trends of philosophical thought-enlightenment, focused on the values of the European Enlightenment, were growing stronger in the Turkic – Muslim society. The synthesis of the basic ideas of Muslim reformism and enlightenment has become the conceptual basis of a special form of national religious, cultural and socio-political movement among Russian Turkic Muslims-Turkism. Turkism as a movement was aimed at creating a national secular school , reforming confessional education and the entire lifestyle of the Turkic-Muslim peoples in a European way.
The need to achieve this goal required them to participate in the all-Russian political struggle and create their own political elite. It was formed, as a rule, from representatives of the educated "upper classes"- the elite strata of the population (the nobility, the clergy, the intelligentsia). Among the ideological and political views of the Turkic-Muslim political elite, moderately oppositional views dominated, due to both the social well-being of their bearers and the ethno-religious mental traditions of the peoples on whose behalf they spoke. The socio-political movement of Turkic Muslims, led by the national elite, was in opposition to the Russian government. This opposition was provoked by the religious and national policy of the Orthodox state. ХХ ғасырдың бас кезінде түркі-мұсылман халықтары арасында дәстүрлі аграрлық құрлымнан индустриальды, яғни азаматтық құрылымға көшу белең алды. Ресейдегі түркі-мұсылман халықтары арасындағы мұндай бәсең алға жылжу оның дәстүршілдікті бекем сақтауға деген талпынушылығымен де байланысты болды. Оның үстіне түркі-мұсылман халықтарының дәстүршілдігі діншілдікпен де астасып жатты. Бұл өз кезегінде олардың ұжымдық психологиясына да әсер етпей қоймады. Қалыптасқан осындай жағдайда түркі-мұсылмандық қоғамда исламдық реформаторлықда пісіп жетіліп, ол зайырлы сипат ала түсіп, философиялық ой-пікір ағартушылыққа ойыса түсті. Ағартушылықтың өзі еуропалық ағартушылықтың құндылықтарына қарай бағыт ұстанды.Мұсылмандық реформаторлық пен ағартушылық идеяларының синтезі ресейлік түркі-мұсылман халықтары арасында діни-мәдени және қоғамдық-саяси қозғалыстың ерекше бағытын – түрікшілдікті қалыптастырды. Ол түркі тілдес мұсылман халықтарын өз ара жақындастыра түсу смпатында жүрді және онда түркі-мұсылман халықтарының діни мектептерін реформалай отырып зайырлы мектептерін қалыптастыру, сондай-ақ түркі-мұсылман халықтарының тұрмысын еуропалық үлгіге көшіру көзделді.
Алға қойылған мақсатқа қол жеткізуде түркі-мұсылман халықтарынан жалпыресейлік саяси күреске қатысуды әрі өзіндік саяси элита қалыптастыруды талап етті. Түркі-мұсылман халықтарының саяси элитасы еуропалық білім алған топтан (дворяндардан, интеллигенциядан) қалыптасты. Сонымен қатар бұл элитаның құрамынадін өкілдері де тартылды. Түркі-мұсылмандық саяси элитаның құрамында билікке оппозициялық көзқарастағы өкілдер болды. Олардың билікке деген мұндай көзқарасы діни дүниетагымына да байланысты болды. Ұлттық элита бастаған түрікшілдік қозғалыс ресейлік билікке оппозицияда тұрғанымен орыс қоғамының алдыңғы қатарлы демократиялық өкілдерімен ымырада болып, либералды ресейлік қауыммен бір сапта тұрды. Либералды күштнрмен бірге тізе қоса отырып, түрікшіл интеллигенция жеке партия құруға және ресейлік парламентте жеке фракция құруға тырысты. Түрікшілдердің оппозициялық ұстанымы көп жағдайда православиялық мемлекеттің діни және ұлттық саясатынан туындады.Тюрко-мусульманские народы в целом к началу ХХ столетия находилось на ранних стадиях перехода от традиционного, аграрного общества к гражданскому, индустриальному. О замедленной динамике процессов модернизации в его среде свидетельствовала социальная структура тюрко-мусульманского населения России. Кроме того, традиционализм в среде тюрко-мусульман базировалься на стойком религиозном сознании, коллективистской психологии мусульманской уммы. Одновременно с исламским реформаторством в тюрко-мусульманском обществе крепло светское направления философской мысли – просветительство, ориентированное на ценности европейского просвещения. Синтез базовых идей мусульманского реформаторства и просветительства стал концептуальной основой особой формы национального религиозно-культурного и общественно-политического движения среди российских тюрко-мусульман – тюркизма. Тюркизм как движение было направлено на создание национальной светской школы, реформирование конфессионального образования и всего образа жизни и быта тюрко-мусульманских народов на европейский лад.
Необходимость достижения поставленной цели потребовало от них участия в общероссийской политической борьбе и создания собственной политической элиты. Формировалась она, как правило, из представителей образованных «верхов»- элитных слоев населения (дворянства, духовенства, интеллигенции). Среди идейно-политических воззрений тюрко-мусульманской политической элиты доминировали умеренно оппозиционные взгляды, обусловленные как социальным благополучием их носителей, так и этно-религиозными ментальными традициями тех народов, от имени которых они выступали. Возглавляемое национальной элитой общественно-политическое движение тюрко-мусульман было оппозиционно российской власти. Провоцировалась эта оппозиционность религиозной и национальной политикой православного государства.By the beginning of the twentieth century, the Turkic-Muslim peoples as a whole were in the early stages of transition from a traditional, agrarian society to a civil, industrial one. The social structure of the Turkic-Muslim population of Russia testified to the slow dynamics of modernization processes in its environment. In addition, traditionalism among the Turkic Muslims was based on a strong religious consciousness, the collectivist psychology of the Muslim Ummah. Simultaneously with the Islamic reformation, the secular trends of philosophical thought-enlightenment, focused on the values of the European Enlightenment, were growing stronger in the Turkic – Muslim society. The synthesis of the basic ideas of Muslim reformism and enlightenment has become the conceptual basis of a special form of national religious, cultural and socio-political movement among Russian Turkic Muslims-Turkism. Turkism as a movement was aimed at creating a national secular school , reforming confessional education and the entire lifestyle of the Turkic-Muslim peoples in a European way.
The need to achieve this goal required them to participate in the all-Russian political struggle and create their own political elite. It was formed, as a rule, from representatives of the educated "upper classes"- the elite strata of the population (the nobility, the clergy, the intelligentsia). Among the ideological and political views of the Turkic-Muslim political elite, moderately oppositional views dominated, due to both the social well-being of their bearers and the ethno-religious mental traditions of the peoples on whose behalf they spoke. The socio-political movement of Turkic Muslims, led by the national elite, was in opposition to the Russian government. This opposition was provoked by the religious and national policy of the Orthodox state.