Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Methods of Teaching the Culture of Intercultural Speech Using Artificial Intelligence
Get PDFThis article examines the impact of artificial intelligence (AI) technologies on the change (transformation) of speech culture in intercultural communication from a linguistic point of view. Language models and virtual assistants, which are widely used in the digital space, play a significant role in shaping modern speech norms. Communication actions carried out through AI systems – automatic translations, chatbots, and voice assistants - change linguistic uniqueness, politeness strategies, and communication norms in intercultural dialogue. These changes sometimes lead to the formation of stereotypes, and sometimes to the emergence of new, universal speech patterns. The impact of artificial intelligence systems on speech culture and intercultural communication is profound and complex. AI systems not only process linguistic information, but also shape or distort cultural contexts. Therefore, in the future, with the development of artificial intelligence, it is very important to increase cultural adaptability, attach importance to linguistic etiquette and maintain linguistic and cultural diversity. This research work is aimed at a linguistic analysis of the impact of artificial intelligence on the transformation of speech culture in intercultural communication. Qualitative and comparative methods were used for this purpose. The article analyzes the influence of AI language systems on cultural and linguistic codes, the change and transformation of speech ethics in the context of globalization based on specific examples and scientific data.Бұл мақалада жасанды интеллект (ЖИ) технологияларының мәдениетаралық коммуникациядағы сөйлеу мәдениетінің өзгеруіне (трансформациясына) ықпалы лингвистикалық тұрғыдан қарастырылады. Цифрлық кеңістікте кеңінен қолданылып жатқан тілдік модельдер мен виртуалды көмекшілер қазіргі заманғы сөйлеу нормаларын қалыптастыруда айтарлықтай рөл атқарады. ЖИ жүйелері арқылы жүзеге асырылатын коммуникациялық әрекеттер – автоматты аудармалар, чат-боттар, дауыс көмекшілері – мәдениетаралық диалогтағы тілдік бірегейлікті, сыпайылық стратегияларын және коммуникативтік нормаларды өзгеріске ұшыратады. Бұл өзгерістер кейде стереотиптердің қалыптасуына, ал кейде жаңа, әмбебап сөйлеу үлгілерінің пайда болуына әкеледі. Жасанды интеллект жүйелерінің сөйлеу мәдениетіне және мәдениетаралық коммуникацияға әсері терең әрі күрделі. ЖИ жүйелері тек тілдік ақпаратты өңдеп қоймай, сонымен қатар мәдени мәнмәтіндерді де қалыптастырады немесе бұрмалайды. Сондықтан болашақта жасанды интеллектіні дамыту барысында мәдени бейімделгіштікті арттыру, тілдік этикетке мән беру және лингво-мәдени әртүрлілікті сақтау өте маңызды. Бұл зерттеу жұмысы жасанды интеллектінің мәдениетаралық коммуникацияда сөйлеу мәдениетінің трансформациясына тигізетін ықпалын лингвистикалық тұрғыдан талдауға бағытталған. Осы мақсатта сапалық және салыстырмалы әдістер қолданылды. Мақалада ЖИ тілдік жүйелерінің мәдени-тілдік кодтарға әсері, сөйлеу әдебінің жаһандану жағдайындағы өзгерісі мен трансформациясы нақты мысалдар мен ғылыми деректер негізінде сараланады.В этой статье рассматривается влияние технологий искусственного интеллекта (ИИ) на изменение (трансформацию) культуры речи в межкультурной коммуникации с лингвистической точки зрения. Языковые модели и виртуальные помощники, которые широко используются в цифровом пространстве, играют значительную роль в формировании современных речевых норм. Коммуникационные действия, осуществляемые через системы ИИ – автоматические переводы, чат-боты, голосовые помощники – подвергают изменениям языковую уникальность, стратегии вежливости и коммуникативные нормы в межкультурном диалоге. Эти изменения иногда приводят к формированию стереотипов, а иногда к появлению новых, универсальных речевых моделей. Влияние систем искусственного интеллекта на культуру речи и межкультурную коммуникацию глубокое и сложное. Системы ИИ не только обрабатывают языковую информацию, но также формируют или искажают культурные контексты. Поэтому в дальнейшем при развитии искусственного интеллекта очень важно повышать культурную адаптируемость, придавать значение языковому этикету и поддерживать лингвокультурное разнообразие. Данная исследовательская работа направлена на лингвистический анализ влияния искусственного интеллекта на трансформацию культуры речи в межкультурной коммуникации. С этой целью использовались качественные и сравнительные методы. В статье анализируется влияние языковых систем ИИ на культурно-языковые коды, изменение и трансформация речевой этики в условиях глобализации на основе конкретных примеров и научных данных.This article examines the impact of artificial intelligence (AI) technologies on the change (transformation) of speech culture in intercultural communication from a linguistic point of view. Language models and virtual assistants, which are widely used in the digital space, play a significant role in shaping modern speech norms. Communication actions carried out through AI systems – automatic translations, chatbots, and voice assistants - change linguistic uniqueness, politeness strategies, and communication norms in intercultural dialogue. These changes sometimes lead to the formation of stereotypes, and sometimes to the emergence of new, universal speech patterns. The impact of artificial intelligence systems on speech culture and intercultural communication is profound and complex. AI systems not only process linguistic information, but also shape or distort cultural contexts. Therefore, in the future, with the development of artificial intelligence, it is very important to increase cultural adaptability, attach importance to linguistic etiquette and maintain linguistic and cultural diversity. This research work is aimed at a linguistic analysis of the impact of artificial intelligence on the transformation of speech culture in intercultural communication. Qualitative and comparative methods were used for this purpose. The article analyzes the influence of AI language systems on cultural and linguistic codes, the change and transformation of speech ethics in the context of globalization based on specific examples and scientific data
GELECEĞİN YABANCI DİL ÖĞRETMENLERİNİN MESLEKİ EĞİTİMİ OLARAK ARAMA-ARAŞTIRMA YÖNTEMİ
No full textThis article outlines the theoretical prerequisites and practical significance of the use of search and research activities in the educational process as ensuring the professional training of future Foreign Language teachers. Determines the difference between search and research activities from other types of research and clarifies the place in a new direction in the developing educational process, determines the special place that students occupy in the manifestation of professionalism and the importance of the formation of search and research competence as a future specialist. In high-quality training of future Foreign Language teachers, based on the preparation for research work. Search-research work is provided in a phased organization of the process, and the implementation of the results of search-research work in professional activities, the ability to use the results of research in professional area, moreover it determines what abilities students can develop while performing search-research work. Thus, there is given a description of the work performed by the group and in pairs. It also defines the role and functions of a teacher in higher education in assignment of the tasks aimed at search-research work. Reflecting the contribution of research competence to the development of professional skills of schoolteachers on the basis of all the work done, it establishes its place in the field of developing education under the influence of innovative technologies of new trends.Бұл мақалада болашақ шетел тілі мұғалімдерінің кәсіби даярлығын қамтамасыз ету ретінде іздеу-зерттеу жұмысының оқу үрдісінде пайдаланудың теориялық алғышарттары мен практикалық маңыздылығы көрсетілген. Іздеу-зерттеу іс-әрекетінің басқа зерттеу түрлерінен айырмашылығын ашып көрсетеді және жаңа бағытта дамып келе жатқан білім беру үрдісіндегі орнын анықтайды. Студенттердің болашақ маман ретінде іздеу-зерттеу құзіреттілігін қалыптастырудың маңыздылығы мен кәсіби шеберлігін көрсетуде алатын ерекше орнын көрсетеді.
Болашақ шетел тілі мұғалімдерін сапалы даярлауда зерттеу жұмыстарына дайын болу, оны кәсіби қызметінде іске асыру, зерттеу нәтижелерін тәжірибеде қолдана алуға негізделген іздеу-зерттеу жұмыстарының оқыту үрдісінде сатылы ұйымдастыруды қарастырады, іздеу-зерттеу жұмыстарын атқару арқылы студенттердің қандай қабілеттіліктерін дамыта алатынын анықтайды, берілген тапсырмалардың жұппен, топпен жасаған жұмыстарына сипаттама береді, жұмыс нәтижесін көрсетеді. Студенттердің жұппен және топпен жұмыс жасаудағы алға қойған мәселелердің шешімін табуға жолдарын жеңілдетуге болатынын сипаттайды. Ұжымдық жұмыстың студенттер әлеуетін ашатын мүмкіндіктерін көрсетеді. Сонымен қатар оқытушының іздеу-зерттеу жұмыстарына бағытталған тапсырмаларды берудегі рөлі мен қызметіне сипаттама жасалған. Барлық жасалған жұмыстың негізінде іздеу-зерттеу құзіреттілігінің мектеп мұғалімдерінің кәсіби шеберлігін дамытуға қосатын үлесін көрсете отырып, жаңа бағытта инновациялық технологиялардың әсерімен дамып келе жатқан білім беру саласындағы өз орнын белгілейді. Цифрлық технологиялардың оқу үрдісіндегі, оның ішінде іздеу-зерттеу іс-әрекетіндегі беретін мүмкіндіктерін қарастырады.В статье рассматривается важность качественной подготовки будущих учителей иностранного языка к своим профессиональным обязанностям, в том числе, к исследовательской деятельности, как одной из обязательных функций современного учителя. Показано, что поисково-исследовательская компетенция является одной из важных компетенцией современного учителя, в том числе учителя иностранного языка, рассматривается отличие этой компетенции от других видов исследовательской деятельности, показана роль поисково-исследовательской компетенции в профессиональной деятельности современного учителя.Практическая часть данной статьи описывает методы и технологии которые могут быть использованы для формирования поисково-исследовательской компетенции, как необходимого условия профессиональной деятельности современного учителя, приводится анализ результатов работы студентов по формированию поисково-исследовательской компетенции и представлен итог опытно-экспериментальной работы, как наглядное доказательство эффективности предложенных заданий. Дается детальное описание проведенного опытно-экспериментального обучения студентов, способствующего формированию поисково-исследовательской компетенции. Показана роль преподавателя как наставника и руководителя студентов, будущих учителей иностранного язык по проведению поисково-исследовательской работы, позволяющей формировать у них поисково-исследовательскую компетенцию. Кроме того, поисково-исследовательская компетенция помогает учителям осознать важность непрерывного профессионального развития и постоянного самосовершенствования. Они могут становиться экспертами в своей области знаний и внедрять новые педагогические идеи и инновации в учебный процесс.Bu makalede geleceğin yabancı dil öğretmenlerinin mesleki eğitimini sağlamanın bir yolu olarak araştırma çalışmalarının eğitim sürecinde kullanılmasının teorik ön koşulları ve pratik önemi ortaya koyulmaktadır. Araştırma faaliyetlerinin diğer araştırma türleri arasındaki farkı ve yeni bir yöne doğru gelişen eğitim sürecindeki yeri belirlenmektedir. Öğrencilerin geleceğin uzmanları olarak araştırma yeterliliklerinin oluşturulmasının önemi ve mesleki becerilerini göstermedeki özel yeri gösterilmektedir.
Geleceğin yabancı dil öğretmenlerinin nitel eğitiminde, araştırma çalışmalarına hazır olma, mesleki faaliyetlerde uygulanma ve araştırma sonuçlarını pratikte uygulama becerisi temelinde eğitim sürecinde araştırma çalışmalarının aşamalı olarak düzenlenmesi ele alınmakta, öğrencilerin araştırma yaparak hangi yetenekleri geliştirebilecekleri belirlenmekte, verilen görevler üzerinde ikili ve grup çalışmaları açıklanmakta ve çalışmaların sonuçları gösterilmektedir. Öğrencilerin ikili ve grup çalışmaları sırasında belirledikleri problemlere nasıl çözüm bulabilecekleri açıklanmakta ve öğrencilerin potansiyelini ortaya çıkaran ekip çalışmasının olanakları gösterilmektedir.
Ayrıca, araştırma çalışmalarına yönelik görevlendirmelerde öğretim elemanının rolü ve etkinliği açıklanmaktadır. Yapılan tüm çalışmalara dayanarak, araştırma yetkinliğinin okul öğretmenlerinin mesleki becerilerinin gelişimine katkısı ortaya konulmuş ve yenilikçi teknolojilerin etkisiyle yeni bir yöne doğru gelişen eğitim alanındaki yeri belirlenmiştir. Dijital teknolojilerin, araştırma faaliyetleri de dahil olmak üzere eğitim sürecinde sunduğu olanaklar değerlendirilmiştir
MODERN BİR ÖĞRETMENİN DİL KİŞİLİĞİNİN OLUŞTURULMASI, EĞİTİMİN KALİTESİNİ ARTIRMANIN BİR KOŞULUDUR
No full textThe purpose of this article is to investigate the peculiarities of developing communicative competence, specifically the culture of dialogical speech, among future teachers and to propose practical, methodological approaches to its formation. The article highlights the relevance of training competitive, patriotic, and highly professional teachers in the higher education system who can make decisions in the context of changing globalization. Special attention is paid to the role of teacher-student communication, speech culture, and professional and linguistic competence as the most critical components of pedagogical culture. The study uses both theoretical analysis and experimental research, combining literature review, questionnaires, and classroom research. The results of experimental work conducted at two universities in Kazakhstan demonstrate that targeted instruction in the subject «Teacher's Speech Culture» significantly enhances students' skills in expressive reading, dialogic communication, and public speaking. The study concludes with practical recommendations supported by tables, figures, and survey results that emphasize the relevance of integrating speech culture as a separate discipline into teacher education programs.Мақалада «Педагогтің сөз мәдениеті» атты электив пәнді жүргізуде студенттердің кәсіби-тұлғалық құзіреттіліктерін қалыптастырудың жолдары көрсетілген. Болашақ педагогтің сөз мәдениетін жетілдіру арқылы тілдік тұлғасын қалыптастырудың маңызы сараланған. Болашақ педагогтің сөз мәдениетін дамыту мақсатында оқытушы мен студент арасындағы қарым-қатынастың «синергиялық коммуникация» деңгейіне көтерілу мақсаты айтылған. Білім берудің жаңартылған мазмұны мен заманауи педагогика талаптары мұғалімнің кәсіби құзыреттілігінің ажырамас бөлігі ретінде оның тілдік тұлғасын дамытуды қажет етеді. Мақалада мұғалімнің коммуникативтік дағдылары, сөйлеу мәдениеті, тілдік құзыреттілігі және олардың білім сапасына тигізетін әсері талданады. Сондай-ақ мұғалімнің тілдік тұлғасын дамыту жолдары мен әдістері қарастырылып, тәжірибелік ұсыныстар беріледі. Бұл зерттеу заманауи педагогтың тілдік әлеуетін арттыру арқылы білім беру процесінің тиімділігін жақсартуға бағытталған. Тұлғаның білім үдерісіндегі іс-әрекетін, дамуын сана, метатаным, таным, болмыс секілді танымдық процестер мен ұлттық код секілді құндылықтардың тұлға бойынан табылуы Педагогтің интеллектуалдық-тұлғалық қасиеттерін, тілдік тұлғасын дамыту мақсатында арнайы элективті пәнді оқытудың мәні зор екендігі нақтыланған.Статья «Культура речи педагога» описывает пути формирования профессионально-личностных компетенций студентов в рамках элективного курса. Подчеркивается важность формирования языковой личности будущего педагога через развитие его речевой культуры. Указана цель повышения уровня взаимодействия между преподавателем и студентом до уровня «синергической коммуникации» с целью развития речевой культуры будущего педагога. Обновленный контент образования и требования современной педагогики требуют развития языковой личности учителя как неотъемлемой части его профессиональной компетентности. В статье анализируются коммуникативные навыки учителя, культура речи, языковая компетентность и их влияние на качество образования. Также рассматриваются пути и методы развития языковой личности учителя, предлагаются практические рекомендации. Это исследование направлено на улучшение эффективности образовательного процесса путем повышения языкового потенциала современного педагога. Установлено, что действия, развитие личности в образовательном процессе, а также наличие таких когнитивных процессов, как сознание, метапознание, познание, бытие, и ценностей, таких как национальный код, в личности подчеркивают важность преподавания специального элективного курса для развития интеллектуально-личностных качеств педагога и его языковой личностиMakalede “Öğretmenin Konuşma Kültürü” seçmeli dersini yürütürken öğrencilerin mesleki ve kişisel yeterliliklerini oluşturma yolları gösterilmektedir. Geleceğin öğretmeninin konuşma kültürünü geliştirerek dil kişiliğini oluşturmanın önemi analiz edilmektedir. Geleceğin öğretmeninin konuşma kültürünü geliştirmek için, öğretmen ve öğrenci arasındaki ilişkiyi “sinerjik iletişim” düzeyine yükseltme hedefi belirtilmektedir. Güncellenen eğitim içeriği ve modern pedagojinin gereklilikleri, öğretmenin dil kişiliğinin mesleki yeterliliğinin ayrılmaz bir parçası olarak geliştirilmesini gerektirmektedir. Makale, öğretmenin iletişim becerilerini, konuşma kültürünü ve dil yeterliliğini ve bunların eğitim kalitesi üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Ayrıca, öğretmenin dil kişiliğini geliştirmenin yol ve yöntemleri ele alınmakta ve pratik öneriler sunulmaktadır. Bu çalışma, modern bir öğretmenin dil potansiyelini artırarak eğitim sürecinin etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. Kişinin eğitim sürecindeki etkinliği ve gelişiminin, bilinç, üst biliş, biliş ve varoluş gibi bilişsel süreçler ve kişide bulunan ulusal kod gibi değerler tarafından belirlendiği açıklığa kavuşturulmuştur. Öğretmenin entelektüel ve kişisel niteliklerini ve dilsel kişiliğini geliştirmek için özel seçmeli ders verilmesi önemlidir
The Work of Askar Yegenbayev in the Translation of Examples of Ancient Literature
Get PDFThis article provides a comprehensive examination of the scholarly and creative contributions of the prominent Kazakh scholar, translator, and researcher Askar Egeubaev in translating and studying the monuments of Ancient Turkic literature. His translation of Yusuf Balasaguni‘s ―Kutadgu Bilik‖ and Mahmud al-Kashgari‘s ―Divanu Lugat at-Turk‖, and their introduction into academic circulation, are characterized as a significant step in reviving the spiritual unity of Turkic civilization and shaping a new direction in Kazakh literary studies. The research analyzes Egeubaev‘s translation expertise, his methodological approaches, and his principles aimed at preserving the artistic and aesthetic essence of the original texts.The article reveals that Egeubaev‘s translations present the ideological, philosophical, and poetic system of ancient Turkic literature in continuity with the worldview of modern Kazakh literature. The study emphasizes the connection between ancient and modern languages, the historical and cultural continuity of the literary tradition, and translation as not only a linguistic but also a civilizational phenomenon. His academic perspectives demonstrate a synthesis of translation studies, textological analysis, and historical-comparative methods. The results highlight that Egeubaev‘s works reinterpret the cultural code and artistic worldview of Turkic peoples, thereby confirming the continuity of national spiritual traditions. His translations of ancient literary works, which convey the Turkic worldview, moral values, and statehood ideals, are recognized as a major contribution to the development of Kazakh literary scholarship.Бҧл мақалада кӛрнекті ғалым, аудармашы және зерттеуші Асқар Егеубаевтың ежелгі тҥркі дәуірі әдеби мҧраларын қазақ тіліне тәржімалаудағы ғылыми және шығармашылық еңбегі кеңінен қарастырылады. Ғалымның Жҥсіп Баласағҧнның «Қҧтты білік» дастанын және Махмҧт Қашқаридың «Диуани лҧғат ат-тҥрік» энциклопедиялық еңбегін аударып, ғылыми айналымға енгізуі – тҥркі ӛркениетінің рухани тҧтастығын жаңғыртудың, ҧлттық әдебиеттанудағы жаңа бағыт қалыптастырудың айғағы ретінде сипатталады. Зерттеу барысында Асқар Егеубаевтың аудармашылық шеберлігі, ғылыми талдау тәсілдері мен тҥпнҧсқаның кӛркемдік-эстетикалық табиғатын сақтаудағы ҧстанымы жан-жақты талданады.Мақалада ғалымның аудармаларында ежелгі тҥркі әдебиетінің идеялық, философиялық және поэтикалық жҥйесі бҥгінгі қазақ әдебиетінің дҥниетанымдық арналарына сабақтастырылып кӛрсетіледі. Автор кӛне тіл мен қазіргі қазақ тілінің байланысын, мәдени және тарихи контекстегі сабақтастықты айқындай отырып, аударманың тек тілдік емес, сонымен қатар мәдени және ӛркениеттік қҧндылық ретіндегі маңызын ашады. Асқар Егеубаевтың ғылыми кӛзқарастары мен зерттеу еңбектері қазіргі әдебиеттанудағы аударматану, текстология және тарихи-компаративтік талдау әдістерінің тоғысқан ҥлгісін кӛрсетеді. Зерттеу нәтижесінде ғалымның еңбектері арқылы тҥркі халықтарының ортақ мәдени коды мен кӛркемдік дҥниетанымы жаңа қырынан танылып, ҧлттық рухани дәстҥрдің ҥздіксіз жалғасымын дәлелдейтін тың тҧжырымдар жасалды. Асқар Егеубаевтың кӛне әдебиет ҥлгілерін аудару арқылы тҥркілік ойлау жҥйесін, адамгершілік және мемлекеттілік идеяларын бҥгінгі ҧрпақ санасына жеткізуі – қазақ әдебиеттану ғылымындағы ірі жетістік ретінде бағаланады.В данной статье всесторонне рассматривается научная и творческая деятельность видного ученого, переводчика и исследователя Аскара Егеубаева в области перевода памятников древнетюркской литературы на казахский язык. Перевод учѐным поэмы Жусупа Баласагуна «Кутадгу билик» и энциклопедического труда Махмута Кашгари «Дивану лугат ат-тюрк» и их введение в научный оборот характеризуются как важный шаг в возрождении духовного единства тюркской цивилизации и формировании нового направления в отечественном литературоведении. В исследовании анализируются переводческое мастерство А. Егеубаева, его научные методы и принципы сохранения художественно-эстетической природы оригинала. В статье показано, что в его переводах раскрывается идейно-философская и поэтическая система древнетюркской литературы, осмысленная через призму современного казахского литературного мировоззрения. Автор рассматривает связь древнего и современного языка, историко-культурную преемственность и значимость перевода как не только языкового, но и культурно-цивилизационного феномена. Научные взгляды и исследования Егеубаева демонстрируют синтез методов переводоведения, текстологии и историко-сравнительного анализа. В результате исследования выявлено, что труды учѐного по-новому раскрывают культурный код и художественное мышление тюркских народов, подтверждая непрерывность национальной духовной традиции. Перевод Аскара Егеубаева памятников древней литературы, передающий тюркскую систему мышления, нравственные и государственные идеалы предков, рассматривается как значительный вклад в развитие казахского литературоведения.This article provides a comprehensive examination of the scholarly and creative contributions of the prominent Kazakh scholar, translator, and researcher Askar Egeubaev in translating and studying the monuments of Ancient Turkic literature. His translation of Yusuf Balasaguni‘s ―Kutadgu Bilik‖ and Mahmud al-Kashgari‘s ―Divanu Lugat at-Turk‖, and their introduction into academic circulation, are characterized as a significant step in reviving the spiritual unity of Turkic civilization and shaping a new direction in Kazakh literary studies. The research analyzes Egeubaev‘s translation expertise, his methodological approaches, and his principles aimed at preserving the artistic and aesthetic essence of the original texts.The article reveals that Egeubaev‘s translations present the ideological, philosophical, and poetic system of ancient Turkic literature in continuity with the worldview of modern Kazakh literature. The study emphasizes the connection between ancient and modern languages, the historical and cultural continuity of the literary tradition, and translation as not only a linguistic but also a civilizational phenomenon. His academic perspectives demonstrate a synthesis of translation studies, textological analysis, and historical-comparative methods. The results highlight that Egeubaev‘s works reinterpret the cultural code and artistic worldview of Turkic peoples, thereby confirming the continuity of national spiritual traditions. His translations of ancient literary works, which convey the Turkic worldview, moral values, and statehood ideals, are recognized as a major contribution to the development of Kazakh literary scholarship
THE LINGUAXIOLOGICAL NATURE OF EVALUATIVE VOCABULARY (Based on the Works of Shakarim)
Get PDFThe article examines the linguaxiological nature of evaluative vocabulary in Shakarim's works. Linguaxiology is an interdisciplinary field of knowledge that studies the representation of values in linguistic consciousness and communicative behavior. The purpose of the study is to analyze the transmission of values, which are the object of study of linguaxiology, through evaluative vocabulary. Evaluative vocabulary in language is one of the means of expressing values. Evaluative vocabulary reflects the axiological position of the speaker.The author of the article provides an overview of the research of scientists on the category of evaluation, and dwells on the relationship between the category of evaluation and linguaxiology. Shakarim's works often contain a layer of vocabulary that reveals the moral face of a person, such as conscience, faith, humanity, ignorance, evil, anger, etc., expressing universal human values and national values. When describing values, the poet also often uses evaluative vocabulary.The study used methods of generalization, linguaxiological, conceptual analysis and interpretation of materials. The findings of the study are of great theoretical and practical importance. The results of the study can contribute to research in the field of "Linguaxiology" and to the study of the language of Shakarim's works. The findings presented in the article can be used in special courses such as ―Shakarimtanu‖, ―Stylistics of the Kazakh language‖, ―Language of poetry‖, taught at the philological faculties of higher educational institutions.Мақалада Шәкәрім шығармаларындағы бағалау лексикасының лингвоаксиологиялық сипаты қарастырылған. Лингвоаксиология – тілдік сана мен коммуникативті мінез-қҧлықтағы қҧндылықтардың бейнеленуін зерттейтін пәнаралық білім саласы. Зерттеудің мақсаты – лингвоаксиологияның зерттеу нысаны болып табылатын қҧндылықтардың бағалау лексикасы арқылы берілуін талдап кӛрсету. Тілдегі бағалау лексикасы қҧндылықтарды білдірудің бір қҧралы болып табылады. Бағалау лексикасы сӛйлеушінің аксиологиялық ҧстанымын кӛрсетеді.Мақала авторы бағалау категориясы туралы ғалымдардың зерттеулеріне шолу жасайды, бағалау категориясы мен лингвоаксиологияның байланысына тоқталады. Шәкәрім шығармашылығында жалпыадамгершілік қҧндылықтарды мен ҧлттық қҧндылықтарды білдіретін ар, иман, адамшылық, надандық, жамандық, ашу, сияқты т.б. адамның моральдық бет-бейнесін ашатын лексика қабаты жиі ҧшырасады. Сонымен қатар қҧндылықтарды сипаттауда ақын бағалау лексикасын жиі қолданады.Зерттеу барысында материалдарды жалпылау, лингвистикалық-аксиологиялық, концептуалды талдау, интерпретация әдістері қолданылды. Зерттеу барысында қол жеткізілген тҧжырымдардың теориялық және практикалық маңызы зор. Зерттеу нәтижелері «Лингвоаксиология» бағыты бойынша зерттеулерге, Шәкәрім шығармаларының тілін зерттеуге ӛз дәрежесінде ҥлес қоса алады. Мақалада келтірілген тҧжырымдарды жоғары оқу орындарының филология мамандығында оқытылатын «Шәкәрімтану», «Қазақ тілінің стилистикасы», «Поэзия тілі» сияқты арнайы курстарда қолдануға болады.В статье рассматривается лингвоаксиологическая природа оценочной лексики в произведениях Шакарима. Лингвоаксиология – междисциплинарная область науки, изучающая репрезентацию ценностей в языковом сознании и коммуникативном поведении. Целью исследования является анализ передачи ценностей посредством оценочной лексики, являющейся предметом изучения лингвоаксиологии. Оценочная лексика в языке является средством выражения ценностей. Оценочная лексика отражает аксиологическую позицию говорящего.Автор статьи рассматривает исследования ученых, посвященные категории оценки, уделяя особое внимание взаимосвязи категории оценки и лингвоаксиологии. В творчестве Шакарима часто встречается слой лексики, затрагивающий общечеловеческие моральные и национальные ценности, такие как честь, вера, гуманность, невежество, зло, гнев и др., раскрывающий моральный облик человека. Кроме того, при описании ценностей поэт часто использует оценочную лексику. В ходе исследования использовались методы обобщения, лингвоаксиологического, концептуального анализа и интерпретации материалов. Выводы, полученные в ходе исследования, имеют большое теоретическое и практическое значение. Результаты исследования могут внести вклад в исследования в области «Лингвоаксиология» и в изучение языка произведений Шакарима. Выводы, представленные в статье, могут быть использованы в ходе специальных курсов, таких как «Шакаримоведение», «Стилистика казахского языка», «Язык поэзии», преподаваемых на филологических специальностях высших учебных заведений.The article examines the linguaxiological nature of evaluative vocabulary in Shakarim's works. Linguaxiology is an interdisciplinary field of knowledge that studies the representation of values in linguistic consciousness and communicative behavior. The purpose of the study is to analyze the transmission of values, which are the object of study of linguaxiology, through evaluative vocabulary. Evaluative vocabulary in language is one of the means of expressing values. Evaluative vocabulary reflects the axiological position of the speaker.The author of the article provides an overview of the research of scientists on the category of evaluation, and dwells on the relationship between the category of evaluation and linguaxiology. Shakarim's works often contain a layer of vocabulary that reveals the moral face of a person, such as conscience, faith, humanity, ignorance, evil, anger, etc., expressing universal human values and national values. When describing values, the poet also often uses evaluative vocabulary.The study used methods of generalization, linguaxiological, conceptual analysis and interpretation of materials. The findings of the study are of great theoretical and practical importance. The results of the study can contribute to research in the field of "Linguaxiology" and to the study of the language of Shakarim's works. The findings presented in the article can be used in special courses such as ―Shakarimtanu‖, ―Stylistics of the Kazakh language‖, ―Language of poetry‖, taught at the philological faculties of higher educational institutions
Application of Natural Science Methods in The Field Study of Plants
Get PDFThe article provides a comprehensive analysis of the scientific, methodological, and pedagogical foundations of applying natural-science methods in the field study of plants. The purpose of the study is to determine the effectiveness of these methods in investigating the morphological, anatomical, and ecological characteristics of plants under natural conditions, and to reveal their role in developing students‘ scientific thinking, research skills, and ecological culture. The research was conducted on the flora of Turkistan city within the framework of the ―Botany‖ course, employing a set of scientific approaches such as observation, geobotanical description, herbarium collection, anatomical-morphological analysis, and GIS-based cartographic mapping. The integration of GIS technologies made it possible to quantitatively describe the spatial distribution patterns of plants, structural features of species diversity, and the influence of urbanization, as well as to visualize the spatial organization of plant communities. The results made it possible to identify the levels of ecological adaptation, biological stability, and interactions between plants and abiotic factors. The collected data enhanced students‘ practical experience and improved their empirical observation, quantitative data analysis, and scientific reasoning skills. The authors conclude that the use of natural-science methods in field practice strengthens the research-based paradigm of biology education and serves as an effective model for integrating theory and practice while fostering the professional competence of future biologists.Мақалада жаратылыстану бағытында далалық тәжірибеде ӛсімдіктерді зерттеу әдістерін кешенді тҥрде қолданудың ғылыми, әдістемелік және педагогикалық негіздері жан-жақты қарастырылды. Зерттеудің мақсаты – табиғи орта жағдайында ӛсімдіктердің морфологиялық, анатомиялық және экологиялық ерекшеліктерін кешенді зерттеу арқылы жаратылыстану әдістерінің білім алушылардың ғылыми ойлау қабілетін, зерттеушілік дағдыларын және экологиялық мәдениетін қалыптастырудағы тиімділігін анықтау. Зерттеу Тҥркістан қаласының флорасы мысалында, «Ботаника» пәні аясында далалық тәжірибелер ҧйымдастыру арқылы жҥзеге асырылды. Зерттеу барысында бақылау, геоботаникалық сипаттама, гербарий ҥлгілерін жинау, анатомиялық-морфологиялық талдау, геоақпараттық картографиялау сияқты ғылыми әдістер кешенді тҥрде қолданылды. ГАЖ технологияларының интеграциясы ӛсімдіктердің кеңістіктік таралу заңдылықтарын, тҥрлік әртҥрліліктің қҧрылымдық ерекшеліктерін және урбанизация әсерін нақты сандық деректер негізінде сипаттауға, сондай-ақ ӛсімдік қауымдастықтарының кеңістіктік ҧйымын визуализациялауға мҥмкіндік берді. Нәтижелер ӛсімдіктердің экологиялық бейімделу деңгейін, биологиялық тҧрақтылығын және абиотикалық факторлармен ӛзара байланысын анықтауға жағдай жасады. Зерттеу барысында алынған деректер білім алушылардың практикалық тәжірибесін байытып, эмпирикалық бақылау жҥргізу, далалық және зертханалық материалдарды сандық талдау, ғылыми қорытынды жасау дағдыларын едәуір жетілдірді. Авторлар жаратылыстану әдістерін далалық тәжірибелер арқылы қолдану биологияны оқытудағы зерттеушілік парадигманы кҥшейтіп, теория мен практиканы интеграциялаудың, сондай-ақ болашақ биолог мамандардың кәсіби қҧзыреттілігін арттырудың тиімді ҥлгісі екенін айқындады.В статье всесторонне рассмотрены научные, методические и педагогические основы комплексного применения естественно-научных методов при проведении полевых исследований растений. Цель исследования заключается в определении эффективности использования этих методов для изучения морфологических, анатомических и экологических особенностей растений в естественных условиях, а также в раскрытии их роли в формировании у обучающихся научного мышления, исследовательских навыков и экологической культуры. Исследование проводилось на примере флоры города Туркестан в рамках дисциплины «Ботаника» с применением комплекса научных методов, включающих наблюдение, геоботаническое описание, сбор гербарных образцов, анатомо-морфологический анализ и геоинформационное картографирование. Интеграция ГИС-технологий позволила количественно описать закономерности пространственного распределения растений, структурные особенности видового разнообразия и влияние урбанизационных факторов, а также визуализировать пространственную организацию растительных сообществ. Полученные результаты выявили уровни экологической адаптации растений, их биологическую устойчивость и взаимосвязь с абиотическими факторами. Представленные данные способствовали расширению практического опыта обучающихся, совершенствованию навыков эмпирического наблюдения, количественного анализа и формулирования научных выводов. Авторы обосновали, что применение естественно-научных методов в полевых условиях усиливает исследовательскую парадигму преподавания биологии и является эффективной моделью интеграции теории и практики, направленной на развитие профессиональной компетентности будущих биологов.The article provides a comprehensive analysis of the scientific, methodological, and pedagogical foundations of applying natural-science methods in the field study of plants. The purpose of the study is to determine the effectiveness of these methods in investigating the morphological, anatomical, and ecological characteristics of plants under natural conditions, and to reveal their role in developing students‘ scientific thinking, research skills, and ecological culture. The research was conducted on the flora of Turkistan city within the framework of the ―Botany‖ course, employing a set of scientific approaches such as observation, geobotanical description, herbarium collection, anatomical-morphological analysis, and GIS-based cartographic mapping. The integration of GIS technologies made it possible to quantitatively describe the spatial distribution patterns of plants, structural features of species diversity, and the influence of urbanization, as well as to visualize the spatial organization of plant communities. The results made it possible to identify the levels of ecological adaptation, biological stability, and interactions between plants and abiotic factors. The collected data enhanced students‘ practical experience and improved their empirical observation, quantitative data analysis, and scientific reasoning skills. The authors conclude that the use of natural-science methods in field practice strengthens the research-based paradigm of biology education and serves as an effective model for integrating theory and practice while fostering the professional competence of future biologists
Development of The Humane Personality of The Future Teacher Through Teaching Methods
Get PDFA humane teacher, while educating children, also conveys to them the traits of his or her character and serves as an example of true humanity. Humanitarian disciplines contribute to the development of the virtuous personality of future teachers. The system of teaching methods has a significant impact on the formation of a virtuous personality, creating broad conditions for the assimilation of humanitarian knowledge, the acquisition of practical skills, as well as the disclosure and development of interests, abilities and needs of students of pedagogical universities.The purpose of the study: to develop a system of teaching methods for the development of the virtuous personality of future teachers (based on humanitarian disciplines), and to provide recommendations. Research objectives: A) to create and test a hypothetical model for the development of the virtuous personality of students of pedagogical universities on the basis of teaching methods; B) to determine the criteria, indicators and levels of formation of the virtuous personality of future teachers; C) to develop a methodology for choosing teaching methods for the development of the virtuous personality of students, taking into account these criteria.A hypothetical model for the development of the virtuous personality of the future teacher was developed; a methodology for the development of the virtuous personality of the future teacher was developed; experimental work was carried out, the conclusions obtained in the course of experimental work were analyzed, verified, and refined; the results obtained were summarized and systematized.Taking into account the variety of functions and manifestations of teaching methods in the development of humanitarian disciplines, we have built a system of methods based on the concept of Z.I. Vasilyeva. Its structure includes the method of goal setting, information-educational, orientational-practical, communicative, and evaluative methods.In the course of the study, by analyzing theoretical and experimental work, we made recommendations on the development of the virtuous personality of the future teacher on the basis of humanitarian disciplines.Білікті ҧстаз балаларды оқыта отырып, сол сәттерде оларға ӛз бойындағы қасиеттерін де кӛрсетеді және адамгершіліктің нағыз ҥлгісі де бола алады. Сол секілді гуманитарлық пәндер де болашақ мҧғалімдердің ізгілікті тҧлғасын дамытуға ықпал етеді. Оқыту әдістерінің жҥйесі гуманитарлық білімді, практикалық дағдыларды игеруге, сондай-ақ педагогикалық ЖОО студенттерінің қызығушылықтарын, қабілеттері мен қажеттіліктерін ашуға және дамытуға жағдай жасай отырып, ізгілікті тҧлғаны қалыптастыруға айтарлықтай әсер етеді.Зерттеу мақсаты: болашақ мҧғалімдердің ізгілікті тҧлғасын дамытуға арналған оқыту әдістерінің жҥйесін жасау (гуманитарлық пәндер негізінде), ҧсыныстар беру.Зерттеу міндеттері: а) оқыту әдістерінің негізінде педагогикалық ЖОО студенттерінің ізгілікті тҧлғасын дамыту ҥшін гипотетикалық модель қҧру және тексеру; б) болашақ мҧғалімдердің ізгілікті тҧлғасының қалыптасу критерийлерін, кӛрсеткіштерін және деңгейлерін анықтау; в) педагогикалық ЖОО жҧмысын ескере отырып, студенттердің ізгілікті тҧлғасын дамыту ҥшін оқыту әдістерін таңдау әдістемесін әзірлеу.Мақалада болашақ мҧғалімнің ізгілікті тҧлғасын дамытудың гипотетикалық моделі жасалды; болашақ мҧғалімнің ізгілікті тҧлғасын дамыту әдістемесі жасалды; эксперименттік жҧмыс жҥргізілді, эксперименттік жҧмыс барысында алынған қорытындылар талданды, тексерілді және нақтыланды; алынған нәтижелер жинақталды және жҥйеленді. Гуманитарлық пәндерді игеру кезінде оқыту әдістерінің функциялары мен кӛріністерінің әртҥрлілігін ескере отырып, ізгілікті тҧлға қалыптастыру ҥшін біз З.И. Васильеваның тҧжырымдамасына негізделген әдістер жҥйесін қҧрдық. Оның қҧрылымына мыналар кіреді: мақсат қою әдісі, ақпараттық-ағартушылық, бағдарлау-еңбек, коммуникативті және бағалау әдісі.Зерттеу барысында теориялық және эксперименттік жҧмыстарды талдай отырып, гуманитарлық пәндер негізінде болашақ мҧғалімнің ізгілікті тҧлғасын дамыту бойынша ҧсыныстар жасадық.Гуманный учитель, обучая детей, одновременно передает им черты своего характера и выступает для них примером истинной человечности. Гуманитарные дисциплины способствуют развитию гуманной личности будущих учителей. Система методов обучения оказывает существенное влияние на формирование гуманной личности, создавая широкие условия для овладения гуманитарными знаниями, приобретения практических навыков, а также раскрытия и развития интересов, способностей и потребностей студентов педагогических вузов.Цель исследования: разработать систему методов обучения для развития гуманной личности будущих учителей (на основе гуманитарных дисциплин), дать рекомендации.Задачи исследования: а) создание и проверка гипотетической модели развития добродетельной личности студентов педагогического вуза на основе методов обучения; б) определение критериев, показателей и уровней формирования добродетельной личности будущих учителей; в) разработка методики выбора методов обучения для развития гуманной личности студентов с учетом работы педагогического вуза.В статье разработана гипотетическая модель развития добродетельной личности будущего учителя; разработана методика развития гуманной личности будущего учителя; проведена экспериментальная работа, проанализированы, проверены и уточнены выводы, полученные в ходе экспериментальной работы; обобщены и систематизированы полученные результаты.С учетом многообразия функций и проявлений методов обучения при освоении гуманитарных дисциплин, построена система методов, основанная на концепции З. И. Васильевой. В ее структуру входят: метод целеполагания, информационно-просветительский, ориентационно-трудовой, коммуникативно-оценочный метод.В ходе исследования были проанализированы результаты теоретических и экспериментальных работ, разработаны рекомендации по развитию гуманной личности будущего учителя на основе гуманитарных дисциплин.A humane teacher, while educating children, also conveys to them the traits of his or her character and serves as an example of true humanity. Humanitarian disciplines contribute to the development of the virtuous personality of future teachers. The system of teaching methods has a significant impact on the formation of a virtuous personality, creating broad conditions for the assimilation of humanitarian knowledge, the acquisition of practical skills, as well as the disclosure and development of interests, abilities and needs of students of pedagogical universities.The purpose of the study: to develop a system of teaching methods for the development of the virtuous personality of future teachers (based on humanitarian disciplines), and to provide recommendations. Research objectives: A) to create and test a hypothetical model for the development of the virtuous personality of students of pedagogical universities on the basis of teaching methods; B) to determine the criteria, indicators and levels of formation of the virtuous personality of future teachers; C) to develop a methodology for choosing teaching methods for the development of the virtuous personality of students, taking into account these criteria.A hypothetical model for the development of the virtuous personality of the future teacher was developed; a methodology for the development of the virtuous personality of the future teacher was developed; experimental work was carried out, the conclusions obtained in the course of experimental work were analyzed, verified, and refined; the results obtained were summarized and systematized.Taking into account the variety of functions and manifestations of teaching methods in the development of humanitarian disciplines, we have built a system of methods based on the concept of Z.I. Vasilyeva. Its structure includes the method of goal setting, information-educational, orientational-practical, communicative, and evaluative methods.In the course of the study, by analyzing theoretical and experimental work, we made recommendations on the development of the virtuous personality of the future teacher on the basis of humanitarian disciplines
KAZAK TÜRKÇESİ GÜNEY BÖLGESİ AĞZINDA SES OLAYLARI
Get PDFThe most effective way to understand the historical development of languages, changes in vocabulary, and linguistic structures is through dialect studies. Dialects provide a rich source for tracking regional differences in the phonetic structure of a language and transformations throughout its historical processes. In this context, dialect research holds great importance, particularly in the analysis of phonetic phenomena. These phenomena help trace changes in a language's phonetic structure, helping us understand how it evolved from the past to the present.Turkish, with its extensive geographical spread and historical diversity, provides a wealth of data for dialect research. Kazakh dialects spoken in the southern region of Kazakhstan are an important area of study in this context. The main goal of this study is to thoroughly examine the phonetic phenomena observed in these dialects. For this purpose, a study was conducted in 26 villages including Teke, Karnak, Karaşık, Savran, Kandöz, Şornak, Sultanbek Kojanov, Şiyeli, Kojakent, Özgent, Tügisken, Talap, Tömenarık, Beşarık, Kelintöbe, Köktöbe, Janaarık, Manap, Akjol, Ekpindi, Sunakata, Karatöbe, Maylıtogay, Tasböget, Otrar, Baltaköl. An attempt was made to reveal the differences between these dialects and Standard Kazakh Turkish, especially based on features such as the use of vowels, length, roundness, and width. For example, although there is no rounding phenomenon in Standard Kazakh Turkish, the sounds that follow are also rounded in the regional dialect due to the effect of the rounded vowel in the first syllable: jürüwgö ˂ jurwge “to walk”, ülkön ˂ ülken “big”, üydö ˂ üyde “at home”.This examination aims not only to identify regional differences but also to assess the historical ties and geographic influences on the language. It is expected that the findings could offer a broader perspective on the phonetic structure of the Kazakh language and contribute to future comparative Turkishology studies. It is anticipated that the analysis of phonetic phenomena could lay a foundation for creating dialect atlases and understanding relationships between dialects.Тілдердің тарихи дамуын және сөздік пен грамматикалық құрылымдағы өзгерістерді түсінудің тиімді әдістерінің бірі - диалектология. Диалектілер тілдің дыбыстық құрылымындағы аймақтық айырмашылықтарды және тарихи процестердегі өзгерістерді байқауға мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда, диалект зерттеулері, әсіресе фонетикалық құбылыстарды талдау тұрғысынан маңызды рөл атқарады. Фонетикалық құбылыстар тілдің фонетикалық құрылымындағы өзгерістерді бақылай отырып, тілдердің өткеннен бүгінге дейін қалай дамығанын түсінуге мүмкіндік береді.Түркі тілінің кең географиялық таралуы мен тарихи әртүрлілігі диалектілік зерттеулер үшін мол дереккөз ұсынады. Қазақстанның оңтүстік аймағында қолданылатын диалектілері де осы тұрғыда ерекше маңызға ие. Зерттеудің негізгі мақсаты – осы аймақтың диалектілерінде кездесетін дыбыстық құбылыстарды жан-жақты зерттеу. Осыған орай зерттеу аймағындағы 26 ауылда (Теке, Қарнақ, Қарашық, Сауран, Қандөз, Шорнақ, Сұлтанбек Қожанов, Шиелі, Қожакент, Өзгент, Түгіскен, Талап, Төменарық, Бесарық, Келінтөбе, Көктөбе, Жаңаарық, Манап, Ақжол, Екпінді, Сунақата, Қаратөбе, Майлытоғай, Тасбөгет, Отырар, Балтакөл) зерттеу жұмыстары жүргізілді. Бұл диалектілердің әдеби қазақ тілінен айырмашылығын, әсіресе дауысты дыбыстардың фонетикалық өзгерістері, созылыңқы, еріндік, езулік сияқты сияқты ерекшеліктеріне сүйене отырып анықтауға әрекет жасалды. Мысалы, әдеби қазақ тілінде еріндік үндестігі болмағанымен, аймақтық диалектіде бірінші буындағы еріндік дауысты дыбыстың әсерінен келесі буындағы дауысты дыбыстар да еріндік болады: жүрүгө ˂жүруге, үлкөн ˂үлкен, үйдө ˂ үйде.Бұл зерттеу тек аймақтық ерекшеліктерді анықтау ғана емес, сонымен қатар тілдердің тарихи байланыстары мен географиялық әсерін бағалауға бағытталған. Жинақталған нәтижелер қазақ тілінің фонетикалық құрылымына кең ауқымды түсінік беріп, болашақта салыстырмалы түркітану зерттеулеріне үлес қосады деп болжанады. Дыбыс өзгерістерін анықтау диалект атластарын құруға және диалектілер арасындағы байланыстарды түсінуге маңызды негіз бола алады деп қарастырылады.Самый эффективный способ понять историческое развитие языков, изменения в лексике и языковых структурах – это исследования диалектов. Диалекты предоставляют богатый источник для отслеживания региональных различий в фонетической структуре языка и преобразований на протяжении его исторических процессов. В этом контексте исследования диалектов играют важную роль, особенно в анализе фонетических явлений. Фонетические явления позволяют отслеживать изменения в фонетической структуре языка, помогая нам понять, как он эволюционировал от прошлого до настоящего.Турецкий язык, с его обширным географическим распространением и историческим разнообразием, предоставляет богатые данные для исследования диалектов. Казахские диалекты, распространенные в южной части Казахстана, представляют собой важную область для изучения в этом контексте. Основная цель данного исследования – это детальный анализ фонетических явлений, наблюдаемых в этих диалектах. В связи с этим было проведено исследование в 26 населенных пунктах региона (Теке, Карнак, Карашик, Савран, Кандоз, Шорнак, Султанбек Кожанов, Шиели, Кожакент, Озгент, Тюгискен, Талап, Тюменарык, Бесарык, Келинтюбе, Коктюбе, Жанаарык, Манап, Акжол, Экпинди, Сунаката, Каратобе, Майлытогай, Тасбугет, Отрар, Балтаколь). В исследовании основное внимание уделялось особенностям использования гласных звуков, таким как их долгота, огубленность и широта, с целью выявления различий между этими говорами и стандартным казахским языком. Например, несмотря на отсутствие явления огубления в стандартном казахском языке, в местных говорах наблюдается тенденция к огублению последующих звуков под влиянием огубленного гласного в первом слоге: jürüwgö ˂ jüriwge “ходить”, ülkön ˂ ülken “большой”, üydö ˂ üyde “в доме”.Это исследование направлено не только на выявление региональных различий, но и на оценку исторических связей и географических влияний на язык. Предполагается, что обобщенные результаты дадут широкое понимание фонетической структуры казахского языка и внесут вклад в сравнительные тюркологические исследования в будущем. Ожидается, что анализ фонетических явлений может стать основой для создания атласов диалектов и понимания взаимосвязей между диалектами.Dillerin tarihsel gelişiminini, söz varlığını ve dil bilgisel yapıdaki değişimlerini anlamanın en etkili yollarından biri de ağız çalışmalarıdır. Ağızlar, bir dilin ses yapısındaki bölgesel farklılıklarını ve tarihsel süreçteki dönüşümlerini izlemek için zengin bir kaynak sunmaktadır. Bu bağlamda ağız araştırmaları, özellikle ses olaylarının incelenmesi açısından büyük önem taşır. Ses olayları, dillerin fonetik yapısında meydana gelen değişimlerin izini sürerek, dilin geçmişten günümüze nasıl evrildiğini idrak etmemizi sağlar.Türk dili, geniş coğrafi yayılımı ve tarihsel çeşitliliği nedeniyle ağız araştırmalarında oldukça zengin bir veri alanı sunmaktadır. Kazakistan’ın Güney bölgesinde konuşulan Kazak Türkçesi ağızları da bu çerçevede önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu bölgedeki ağızlarda görülen ses olaylarını detaylı bir şekilde incelemektir. Bu vesileyle bölgede bulunan 26 köyde (Teke, Karnak, Karaşık, Savran, Kandöz, Şornak, Sultanbek Kojanov, Şiyeli, Kojakent, Özgent, Tügisken, Talap, Tömenarık, Besarık, Kelintöbe, Köktöbe, Janaarık, Manap, Akjol, Ekpindi, Sunakata, Karatöbe, Maylıtogay, Tasböget, Otrar, Baltaköl) çalışma yapılmıştır. Özellikle ünlü harflerin kullanımı, uzunluk, yuvarlaklık ve genişlik gibi özellikler temel alınarak, bu ağızların standart Kazak Türkçesinden farkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Örneğin, Standart Kazak Türkçesinde yuvarlaklaşma hadisesi bulunmamasına rağmen bölge ağzında ilk hecedeki yuvarlak ünlünün tesiriyle ardı sıra gelen sesler de yuvarlaklaşmıştır: jürüwgö ˂ jüriwge “yürümeye”, ülkön ˂ ülken “büyük”, üydö ˂ üyde “evde”.Bu inceleme, bölgesel fonetik farklılıkları tespit etmek bakımından önem arz etmesinin yanı sıra Türk dili ve lehçelerinin tarihsel bağlarıyla coğrafi etkilerini değerlendirmeye de açık hale getirmektedir. Elde edilen bulguların, Türk dilinin ses yapısına dair daha geniş bir perspektif sunabileceği ve gelecekteki karşılaştırmalı Türkoloji çalışmalarına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Ses olaylarının incelenmesinin, ağız atlaslarının oluşturulması ve lehçeler arasındaki ilişkilerin anlaşılması için önemli bir zemin hazırlayabileceği öngörülmektedir
SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ADAYLARININ MATEMATİK ÖĞRETME KAYGILARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Get PDFMathematics anxiety is defined as feeling anxious and nervous about solving mathematical problems and using numbers in daily life and academics. While mathematics is very so important in every aspect of life, unfortunately, many people avoid it and talk about how difficult it is. Some studies show that mathematics anxiety is transmitted by teachers. For this reason, it is considered very important to reduce the anxiety levels of prospective teachers regarding teaching mathematics before they ensure their profession and to send them to service in a way that they are successful in their fields and boosts their self-confidence. In this context, this study aimed to examine the anxiety levels of prospective primary school teachers towards teaching mathematics. In line with this purpose, answers to the following questions were sought: (1) do prospective primary school teachers' mathematics teaching anxiety levels vary according to their grade level, (2) do they vary according to their mathematics grade point averages?In line with this purpose, the research was conducted with 60 students studying in the Primary School Teaching Department at Khoja Akhmet Yassawi international Kazakh-Turkish University. The study employed a descriptive survey model. The Anxiety Scale for Teaching Mathematics was used to determine the anxiety levels of prospective primary school teachers regarding teaching mathematics. The results of the study revealed that prospective teachers' anxiety about teaching mathematics was low, did not differ according to their success in mathematics and mathematics teaching courses, and varied according to their grade level.Математикаға байланысты мазасыздық математикалық есептерді шешу және сандарды күнделікті, академиялық өмірде қолдану кезінде мазасыздық пен уайым сезімі ретінде анықталады. Математика өмірдің барлық аспектілерінде маңызды болғанымен, көптеген адамдар математиканы қиын деп санап, одан қашады. Зерттеулер көрсеткендей, мұндай мазасыздық мұғалімдер арқылы берілуі мүмкін. Сондықтан болашақ мұғалімдердің математикаға байланысты мазасыздық деңгейін кәсіби қызметін бастамас бұрын төмендету және оларды өз саласында табысты, сенімді болатындай етіп даярлау өте маңызды деп саналады.Осы контексте бұл зерттеудің мақсаты – болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің математикадан сабақ беру мазасыздық деңгейін анықтау болды. Осы мақсат аясында келесі сұрақтарға жауап ізделді:1. Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің математикадан сабақ беру мазасыздық деңгейі олардың оқу курсына байланысты өзгере ме?2. Олардың математика бойынша орташа бағасына байланысты өзгере ме?Зерттеу Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің бастауыш сынып мұғалімдігі бөлімінде оқитын 60 студент арасында жүргізілді. Бұл сипаттамалық зерттеу сауалнама моделіне негізделген. Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің математикадан сабақ беру мазасыздық деңгейін анықтау үшін «Математикадан сабақ беру мазасыздығы шкаласы» қолданылды.Зерттеу нәтижелері болашақ мұғалімдердің математикадан сабақ беру мазасыздығы деңгейінің төмен екенін, олардың математика және математикадан сабақ беру пәндері бойынша жетістіктеріне байланысты өзгермейтінін, бірақ оқу курсына байланысты айырмашылықтар бар екенін көрсетті.Математическая тревожность определяется как чувство беспокойства и нервозности при решении математических задач и использовании чисел в повседневной и учебной жизни. Несмотря на то, что математика имеет важное значение во всех аспектах жизни, многие люди избегают её и считают её трудной. Исследования показывают, что математическая тревожность может передаваться учителями. Поэтому снижение уровня тревожности будущих учителей к преподаванию математики до начала их профессиональной деятельности считается очень важным. Это необходимо для того, чтобы они могли быть успешными в своей области и обрели уверенность в себе.В этом контексте целью данного исследования было изучение уровня тревожности будущих учителей начальных классов по отношению к преподаванию математики. В соответствии с этой целью были поставлены следующие вопросы:1. Влияет ли курс обучения будущих учителей начальных классов на уровень их тревожности по преподаванию математики?2. Зависит ли уровень тревожности от среднего балла по математике?Исследование было проведено среди 60 студентов, обучающихся на факультете начального образования в Международном казахско-турецком университете имени Ходжи Ахмеда Ясави. Исследование носит описательный характер и выполнено в рамках опросной модели. Для определения уровня тревожности будущих учителей использовалась шкала тревожности к преподаванию математики.Результаты исследования показали, что уровень тревожности будущих учителей по отношению к преподаванию математики был низким, не зависел от их успеваемости по математике и преподаванию математики, но зависел от их курса обучения.Matematik kaygısı, günlük hayatta ve akademik dünyada matematiksel düşünme gerektiren problemleri çözme ve bu süreçte sayıları kullanmada kaygı duymak ve matematiksel bir durumla karşı karşıya gelindiğinde gerginlik hissetmek olarak tanımlanabilir. Matematiğin hayatın her alanında karşısına çıkacağı düşünülürse bu kaygının etki büyüklüğü daha iyi anlaşılacaktır. Bazı çalışmalarda matematik kaygısının ders öğretmenleri tarafından transfer edildiği sonucu ile karşılaşılmıştır. Bu sonuç, öğretmen adaylarıyla yapılacak çalışmaların önemini artırmaktadır. Meslek hayatına daha başlamadan, adayların, matematiğe dolayısıyla matematik öğretimine karşı kaygılarının azaltılmasının ve bunlara özgüven kazandırılmasının son derece önemli olduğunu göstermektedir. Bu araştırmada, öncelikli olarak sınıf öğretmeni adaylarının matematik öğretimine yönelik kaygı düzeylerinin belirlenmesi önemli görülmüştür. Araştırma problemleri şu şekilde yapılandırılmıştır: Sınıf öğretmeni adaylarının matematik öğretme kaygıları; (1) sınıf düzeylerine göre değişmekte midir? (2) matematik not ortalamalarına göre değişmekte midir?Araştırma Sınıf Eğitimi bölümünde öğrenim gören 60 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma tarama modelinde olup betimsel bir çalışmadır. Öğretmen adaylarının kaygı düzeylerini belirlemek için Matematik Öğretmeye Yönelik Kaygı ölçeği kullanılmıştır. Araştırma bulguları öğretmen adaylarının kaygılarının düşük olduğunu, ders başarılarına göre farklılaşmadığını, ancak sınıf seviyesine göre farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur
YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE ÇEVRİMİÇİ İSTASYON ROTASYON MODELİNİN ÖĞRENCİLERİN DİNLEME ANLAMA BECERİSİNE ETKİSİ
Get PDFBlended learning, which emerged as a mixture of face-to-face teaching and online learning at the beginning of the 21st century, is now seen as a transition point between face-to-face teaching and distance education. In the study, listening comprehension skill activities designed for the online station of the station rotation model, one of the blended learning models implemented with 15 students at A2 level learning Turkish as a foreign language at Gazi University Center of Turkish Language Education, were evaluated. Six topics related to listening comprehension skills were covered in the online station with the students and activities such as true/false, multiple choice, and fill-in-the-blank were applied within the framework of these topics. The study applied a mixed-method research design in which qualitative data were quantified using ratio analysis. The analysis of data obtained from the online station activities was analyzed with the MAXQDA 20 qualitative research program. As a result of the application, it was determined that most of the students responded better answers in true/false and multiple choice activities compared to the fill-in-the-blank activity and that the students largely grasped the main information of the listening texts, but sometimes they could not fully understand the text. As a result, it was determined that the students needed more practice to improve their listening skills.XXI ғасырдың басында бетпе-бет оқыту мен онлайн оқытудың бірігуімен пайда болған аралас оқыту қазір бетпе-бет оқыту мен қашықтықтан білім беру арасындағы өтпелі кезең ретінде қарастырылуда. Зерттеуде Гази университетінің Түрік тілін оқыту орталығында түрік тілін шет тілі ретінде үйренетін A2 деңгейіндегі 15 студентпен жүзеге асырылған аралас оқыту үлгілерінің бірі — станциялық ротация моделінің онлайн бейімделуі үшін жасалған тыңдалымға байланысты тапсырмалары бағаланды. Тыңдау дағдыларына байланысты алты тақырып онлайн станцияда студенттермен талқыланып, осы тақырыптар аясында «дұрыс/бұрыс», «бірнеше таңдау» және «бос орынды толтыру» сияқты тапсырмалар орындалды. Зерттеуде аралас әдістерді зерттеу әдісі қолданылды, онда сапалы деректер коэффициенттік талдау арқылы сандық түрде бағаланды. Онлайн станциядағы әрекеттерден алынған деректер MAXQDA 20 сапалы зерттеу бағдарламасымен талданды. Нәтижесінде студенттердің көпшілігі «дұрыс/бұрыс» және «бірнеше таңдау» тапсырмаларында «бос орынды толтыру» тапсырмасына қарағанда жақсырақ жауаптар бергені және студенттердің тыңдау мәтіндерінің негізгі ақпаратын жақсы түсінгені, алайда кейде мәтінді толық түсіне алмағаны анықталды. Тыңдау дағдыларын жетілдіру үшін студенттерге көбірек тәжірибе қажет екені белгілі болды.Смешанное обучение, возникшее как сочетание очного и онлайн-обучения в начале XXI века, теперь рассматривается как переходный этап между очным обучением и дистанционным обучением. В ходе исследования оценивались задания, связанные с навыками аудирования, для онлайн-адаптации модели ротации станций — одной из моделей смешанного обучения, реализованной с участием 15 студентов уровня А2, изучающих турецкий язык как иностранный в Центре турецкого языка Университета Гази. На онлайн-станции студентам были предложены шесть тем, связанных с навыками аудирования, и в рамках этих тем выполнялись такие задания, как «верно/неверно», «множественный выбор» и «заполнение пропусков». В исследовании использовался смешанный метод, при котором качественные данные были количественно оценены с использованием коэффициентного анализа. Данные, полученные в результате деятельности на онлайн-станции, были проанализированы с помощью программы качественного исследования MAXQDA 20. В результате было установлено, что большинство студентов дали лучшие ответы на задания «верно/неверно» и «множественный выбор» по сравнению с заданиями на «заполнение пропусков», и что студенты в значительной степени поняли основную информацию прослушанных текстов, но иногда не могли полностью понять текст. В результате было установлено, что студентам необходимо больше практики для улучшения навыков аудирования.XXI yüzyılın başlarında yüz yüze öğretim ve çevrim içi öğrenmenin karışımı olarak ortaya çıkan harmanlanmış öğrenmenin günümüzde yüz yüze öğretim ile uzaktan eğitim arasında bir geçiş noktası olarak görülmektedir. Çalışmada Gazi Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen A2 düzeyindeki 15 öğrenciyle uygulanan harmanlanmış öğrenme modellerinden istasyon rotasyon modelinin çevrim içi isyasyonu için tasarlanan dinleme anlama becerisne ilişkin etkinlikler değerlendirilmiştir. Öğrencilerle çevrim içi istasyonunda dinleme anlama becerisine dair altı konu işlenmiş ve bu konular çerçevesinde doğru/yanlış, çoktan seçmeli ve boşluk doldurma gibi etkinlikler uygulanmıştır. Çalışma, nitel verilerin oran analizi kullanılarak nicelleştirildiği karma yöntem araştırma tasarımı uygulamıştır. Çevrim içi istasyon etkinliklerinden elde edilen verilerin analizi MAXQDA 20 nitel araştırma programıyla analiz edilmiştir. Uygulama neticesinde öğrencilerin çoğunun boşluk doldurma etkinliğine nazaran doğru/yanlış ve çoktan seçmeli etkinliklerinde daha iyi cevap verdikleri, ayrıca öğrencilerin dinleme metinlerinin ana bilgilerini büyük ölçüde kavradığı ancak bazen metni tam olarak anlayamadıkları saptanmıştır. Sonuç olarak, öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirmek için daha fazla pratiğe ihtiyaç duydukları belirlenmiştir