Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
"5E MODELİ" YÖNTEMİNİ KULLANARAK SEÇMELİ BİR KURS DÜZENLEMEK
No full textThe article describes the methodology of an elective course in chemistry for 10th-grade students in general secondary schools, organized on the basis of the “5E Model” method, using the example of a single lesson plan. Now, the training of professionals for the country's education system is becoming very relevant. Our goal is to increase the students' cognitive interest in chemistry by organizing an elective course using various effective methods in our practice and providing strategies that contribute to achieving high results. Additionally, we aim to guide students in becoming fully developed professionals, helping them choose their future careers without confusion, and educating specialists with strong professional competencies.The article focuses on the main steps and methods of organizing an elective course. The importance of improving professional competence and elective courses for high school students is described. Based on this, the school developed a methodology for organizing an elective chemistry course utilizing effective methods, which led to the adoption of the so-called “5E Model” Method in teaching chemistry.In addition, the lesson plan, duration, timeline, and objectives of the elective course are outlined in the article. Based on the organized methodology, one sample laboratory experiment is fully presented. A small-scale study was conducted among students to assess the effectiveness of the lesson according to the organized method. The results were tested and demonstrated during the experiment.Through this elective course model, students were able to enhance their cognitive interest in chemistry, expand their knowledge, and develop self-expression, confidence, and critical thinking skills. The practical significance of the article lies in its potential usefulness for educators implementing elective courses based on the described methodology.Мақалада жалпы орта мектептің 10-сынып оқушыларына химия пәнінен «5E Model» әдісінің негізінде ұйымдастырылған элективті курстың әдістемесі бір сабақ жоспарын мысалға ала отырып сипатталған. Қазір еліміздің білім беру жүйесі үшін кәсіби мамандарды даярлау өте өзекті болып отыр. Мақсатымыз химия пәнінен элективті курсты ұйымдастыру арқылы әртүрлі тиімді әдіс-тәсілдерді өз тәжірибемізде қолданып, жоғары нәтижеге шығуға ықпал еткен тиімді әдістерді ұсыну арқылы оқушылардың химияны оқуға деген танымдық қызығушылығын арттыру, жан-жақты дамыған маман болуына бағыт-бағдар беру, болашақ мамандығын шатаспай таңдауға көмек беру және де кәсіптік құзіреттілігі қалыптасқан маманды тәрбиелеп шығару. Мақалада элективті курсты ұйымдастырудағы қадамдар мен әдіс-тәсілдердің негізгілеріне баса назар аударылды. Орта мектептегі білім алушылар үшін кәсіби құзіреттілікті арттыру мен элективті курстың маңыздылығы сипатталды. Соның негізінде мектепте химия пәнінен элективті курсты тиімді әдістердің ықпалымен ұйымдастыра отырып әдістеме дайындалды және оны химия пәнінен элективті курсты ұйымдастырудағы «5E Model» әдісі деп атауға негіз болды.Сонымен қатар, ұйымдастырылып жасалған элективті курстың сабақ жоспары, сағаты, мерзімі, мақсаты айқындалып, мақалада келтірілген. Дайындалған әдістеме негізінде зертханалық жұмыстың бір үлгісі толығымен ұсынылды. Білім алушыларға ұсынылып отырған әдіс бойынша сабақтың мақсатына сай кішігірім зерттеу жүргізілді. Ұйымдастырылған модельдің негізінде эксперимент барысында сынақтан өтіліп, нәтижелері көрсетілді. Элективті курстың моделі негізінде білім алушылардың сабақта химия пәнінен таным қызығушылықтары артып және білімдерін кеңейтіп, өзін-өзі көрсете алуға, сенімділікке, білімділікке және кең ойлай білуге үйрете алды. Мақаланың практикалық маңыздылығы зерттеу жұмысының элективті курстың негізінде алынғандығында, бұл мамандар үшін өз пайдасын тигізеді.В статье описана методика элективного курса, организованного на основе метода «5E Model» по химии для учащихся 10 класса средней общеобразовательной школы на примере одного плана урока. Сейчас для системы образования страны подготовка профессионалов становится очень актуальной. Цель состоит в том, чтобы повысить познавательный интерес учащихся к изучению химии через организацию элективного курса химии, используя различные эффективные методы и приемы на собственном опыте, предлагая эффективные методы, способствующие достижению высоких результатов, ориентируясь на то, чтобы стать всесторонне развитым специалистом, помогая выбрать будущую профессию без сбоев и воспитывая специалиста с сформированной профессиональной компетенцией. В статье основное внимание уделено основным этапам и методам организации элективного курса. Характеризовалась важность повышения профессиональной компетентности и элективного курса для обучающихся средней школы. На основе этого в школе была разработана методика организации элективного курса по химии под влиянием эффективных методов, и она стала основой для того, чтобы ее можно было назвать методом «5E Model» в организации элективного курса по химии.Кроме того, в статье определены план занятий, часы, сроки, цель организованного элективного курса. На основе подготовленной методики полностью представлен один образец лабораторной работы. Было проведено небольшое исследование по предложенному обучающимся методу, которое соответствовало цели урока. На основе организованной модели в ходе эксперимента были протестированы и продемонстрированы результаты. На основе модели элективного курса обучающимся на уроке удалось повысить познавательные интересы и расширить знания по химии, научиться самовыражению, уверенности, образованности и широкому мышлению. Практическая значимость статьи заключается в том, что результаты исследовательской работы получены на основе применения элективного курса, что принесет пользу специалистам.Makale, bir bütün olarak ortaokulun 10. sınıfındaki öğrenciler için kimyadaki «5e Modeli» yöntemine dayanarak düzenlenen seçmeli ders metodolojisini tek bir ders planı örneğiyle açıklamaktadır. Şimdi ülkenin eğitim sistemi için profesyonellerin eğitimi çok alakalı hale geliyor. Amaç, seçmeli bir kimya kursu düzenleyerek, kendi deneyimlerinden çeşitli etkili yöntem ve teknikleri kullanarak, yüksek sonuçlara ulaşmayı teşvik eden etkili yöntemler sunarak, çok yönlü gelişmiş bir uzman olmaya odaklanarak, kafa karışıklığı olmadan gelecekteki mesleği seçmeye yardımcı olarak öğrencilerin kimya çalışmalarına bilişsel ilgisini artırmaktır. ve oluşturulmuş mesleki yeterliliğe sahip bir uzman yetiştirmektir. Makale, seçmeli bir kurs düzenlemenin ana aşamalarına ve yöntemlerine odaklanmaktadır. Ortaokul öğrencileri için mesleki yeterliliğin ve seçmeli dersin geliştirilmesinin önemi karakterize edildi. Buna dayanarak, etkili yöntemlerin etkisi altında okulda kimyada seçmeli bir kurs düzenleme yöntemi geliştirilmiş ve kimyada seçmeli bir kurs düzenlemede “5e Model yöntemi” olarak adlandırılmasının temelini oluşturmuştur.
Ayrıca makale derslerin planını, saatlerini, son tarihlerini, organize seçmeli kursun amacını tanımlamaktadır. Hazırlanan tekniğe dayanarak, bir laboratuvar çalışması örneği tamamen sunulmuştur. Kursiyerlere dersin amacına göre önerilen yöntem hakkında biraz araştırma yapıldı. Organize modele dayanarak, deney sırasında sonuçlar test edilmiş ve gösterilmiştir. Seçmeli ders modeline dayanarak, dersteki öğrenciler bilişsel ilgi alanlarını artırmayı ve kimya hakkındaki bilgileri genişletmeyi, kendini ifade etmeyi, güveni, eğitimi ve geniş düşünmeyi öğretmeyi başardılar. Makalenin pratik önemi, araştırma çalışmasının uzmanlara fayda sağlayan seçmeli ders temelinde elde edilmesidir
KAZAKÇA'DA İKİ DİLLİ İSİMLER
No full textIn human life, the prevention of violence, the revival of principles of humane existence, and the creation of a just world for future generations require eliminating inequality between women and men. In this context, comprehensive scientific exploration of the topic becomes increasingly relevant. In contemporary research, the issue of new terms in languages always takes center stage, which is an undeniable fact. This article introduces, for the first time in the scientific community, the term “unisex names”.In the Kazakh language, there is no specific category dedicated solely to gender, and therefore, this topic is not addressed by language norms. Nevertheless, there are elements that consistently manifest in the form of personal names. In Kazakh society, when choosing a name for a child, their gender is taken into account, but there are names that can be given to both boys and girls. This article explores the reasons for studying unisex names in the Kazakh language, their impact on a child's psychology, and their role in the social adaptation of an individual in society. Research on unisex names in the Kazakh language has been systematized, and a comparison with similar forms in other cultures has been conducted. Special attention is given to the structure and creation of lexical-semantic meanings of unisex names in the Kazakh language, and factors influencing the sociocultural adaptation of the personality have been identified. To validate the findings, a survey was conducted using a specifically designed questionnaire.Адамзат өмірінде зорлық-зомбылықты болдырмау, ізгілікті өмір сүру принциптерін жандандыру, болашақ ұрпаққа әділетті заманды аманат етуде әйел мен ер арасындағы теңсіздікті жою тенденциясы бірінші орынға шығуы тиіс. Осы бағытта аталған тақырыпты жан-жақты ғылыми тұрғыдан зерттеу мәселесі өзекті болып отыр. Заманауи зерттеулерде тілдердегі жаңа термин мәселесі әрқашан алдыңғы орынға шығатыны ақиқат. Осы мақалада сөз болатын «қосжынысты» термині ғылыми ортада алғашқы рет жарияланып отыр. Қазақ тілінде тек категориясы болмағандықтан арнайы тілдік ережелерде қарастырылмайды. Бірақ кісі есімдерінің формасында текті көрсететін кейбір элементтер бар. Соған байланысты қазақтарда балаға есім бергенде жынысына байланысты таңдауға тырысады. Дегенмен кейбір есімдер өмірге келген ұлға да, қызға да беріле береді. Осы мақалада қазақ тіліндегі қосжынысты есімдердің таралу себептері мен олардың бала психологиясына, адамның қоғамда бейімделуіне әсер етуіне байланысты зерттеулер туралы айтылады. Қазақ тіліндегі кездесетін қосжынысты есімдерді зерттеудің өзектілігі мен қажеттілігі туралы материалдар сараланып, зерттеу нәтижелері көрсеткендей, қазақ халқындағы балаға есім берудегі ерекшеліктер анықталады. Қосжынысты есімдер туралы зерттеулерге шолу жасалып, басқа халықтардағы формалары салыстырылады. Ол есімдердің қазақ тіліндегі жасалу формасы мен құрылымы анықталады, осындай есімдер жасайтын тілдік бірліктер салыстырылады. Қосжыынысты есімдердің қазақ тіліндегі лексика-семантикалық мағыналары ажыратылып, есімдердің бала психологиясындағы бейнесі көрсетіледі, қоғамда бейімделуіне әсер ету фактілері анықталады.Оны көрсету үшін жасалған сауалнама нәтижелері талданады.В жизни человечества предотвращение насилия, возрождение принципов гуманного существования и обеспечение справедливого мира для будущих поколений требуют устранения неравенства между женщинами и мужчинами. В этом направлении становится актуальной всесторонняя научная проработка данной темы. В современных исследованиях вопрос новых терминов в языках всегда выходит на первый план, и это неоспоримый факт. В данной статье впервые в научной среде представлен термин «унисекс имена»В казахском языке отсутствует специальная категория, посвященная только роду, и, следовательно, эта тема не затрагивается языковыми нормами. Тем не менее существуют элементы, которые единообразно отображаются в форме личных имен. В казахстанском обществе при выборе имени для ребенка учитывается его пол, но есть имена, которые могут быть предоставлены как мальчикам, так и девочкам. В данной статье рассматриваются причины исследования унисекс имен в казахском языке, их влияние на психологию ребенка, а также их роль в социальной адаптации личности в обществе. Исследования по унисекс именам в казахском языке систематизированы, а также проведено сравнение с аналогичными формами в других культурах. Особое внимание уделено структуре и созданию лексико-семантических значений унисекс имен в казахском языке, а также выявлены факторы, влияющие на социокультурную адаптацию личности. Для подтверждения выводов был проведен опрос с использованием специально разработанного опросника.İnsan hayatında şiddeti önlemek, insanca yaşam ilkelerini canlandırmak ve gelecek nesillere adil bir dünya bırakmak açısından kadın ile erkek arasındaki eşitsizliği ortadan kaldırma eğilimi öncelikli bir mesele hâline gelmelidir. Bu bağlamda söz konusu konunun bilimsel açıdan çok yönlü olarak incelenmesi günümüz için oldukça önemlidir. Çağdaş araştırmalarda dillerdeki yeni terimlerin ortaya çıkması meselesi her zaman ön planda olmuştur.Bu makalede ele alınan "çift cinsiyetli" terimi bilim çevresinde ilk kez tanıtılmaktadır. Kazakça'da cinsiyet kategorisi bulunmadığı için, bu ерекшilik özel dilbilgisel kurallarda ele alınmamaktadır. Ancak kişi adlarında soy veya cinsiyet belirten bazı unsurlar mevcuttur. Bu nedenle Kazak halkı çocuklara ad verirken genellikle cinsiyetine uygun isim seçуге özen көрсетеді. Yine de bazı isimler hem erkek hem kız çocuklarına verilebilmektedir.Bu makalede, Kazak Türkçesindeki çift cinsiyetli isimlerin yayılma nedenleri, bu isimlerin çocuk psikolojisine ve bireyin topluma uyumuna etkileri ele alınmaktadır. Kazak dilinde rastlanan çift cinsiyetli isimlerin incelenmesinin önemi ve gerekliliği üzerine çeşitli veriler değerlendirilmiş, araştırma sonuçlarına göre Kazak halkının çocuklara isim verme geleneğindeki özgünlükler ortaya konmuştur.Çift cinsiyetli isimlere dair yapılmış araştırmalara genel bir bakış sunularak, diğer milletlerdeki benzer adlandırma biçimleriyle karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu tür isimlerin Kazakçadaki yapısal özellikleri ve oluşum şekilleri belirlenmiş, benzer isim oluşturan dilsel birimlerle kıyaslamalar yapılmıştır.Çift cinsiyetli isimlerin Kazak dilindeki leksik-semantik anlamları sınıflandırılmış, bu adların çocuk psikolojisindeki yeri ve bireyin toplumsal uyumuna etkisi ortaya konmuştur. Konuya ilişkin yürütülen anket sonuçları analiz edilerek, söz konusu etkiler ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir
Denver II Dijital Uygulama Etkinliği Araştırması
No full textThis study aims to evaluate the advantages, limitations, cultural and linguistic adaptation challenges, and overall effectiveness of the digital Denver II application. Using qualitative research methods based on a phenomenological design, semi-structured interviews were conducted with 20 experts who use the digital Denver II. The findings revealed that the digital Denver II offers significant advantages such as speed, practicality, and ease of access; however, technical, social, and cultural adaptation issues limit its full potential. The research emphasizes that the digital Denver II provides quick analysis and time savings. Ninety percent of the participants stated that digital applications accelerated the evaluation process. The user-friendly interface design ensures that this application is adopted by a wide range of experts. However, technical issues and the lack of digital infrastructure are the main factors limiting the accessibility of the application. In particular, limited internet infrastructure in rural areas reduces the effectiveness of the digital Denver II. Cultural and linguistic adaptation deficiencies hinder the use of the application in different communities. Adapting test content to local contexts and developing multilingual options are seen as critical to enhancing the application's effectiveness. Additionally, parents' perceptions of digital technologies and their lack of knowledge can negatively affect the adoption of the application by the community. In conclusion, digital Denver II applications have generally been considered a useful tool. However, improvements in user training, infrastructure development, and cultural adaptation are recommended to increase the application’s overall impact. These findings indicate strategic development areas for the wider dissemination of digital Denver II across a broader geography.Бұл зерттеу сандық Denver II қосымшаларының артықшылықтарын, шектеулерін, мәдени және тілдік бейімделу қиындықтарын және жалпы тиімділігін бағалауды мақсат етеді. Феноменологиялық дизайн негізіндегі сапалы зерттеу әдістерін пайдалана отырып, сандық Denver II қолданатын 20 маманмен жартылай құрылымдалған сұхбат жүргізілді. Нәтижелер сандық Denver II жылдамдық, ыңғайлылық және қолжетімділік сияқты айтарлықтай артықшылықтарды ұсынатынын, алайда техникалық, әлеуметтік және мәдени бейімделу мәселелері бұл артықшылықтарды шектейтінін көрсетті.Зерттеу сандық Denver II жылдам талдау жасап, уақытты үнемдейтінін көрсетеді. Қатысушылардың 90%-ы сандық қосымшалар бағалау процесін жеделдететінін атап өтті. Қолданушыға ыңғайлы интерфейс бұл қосымшаны көптеген мамандардың қолдануын қамтамасыз етеді. Алайда техникалық мәселелер мен цифрлық инфрақұрылымның жетіспеушілігі қосымшаның қолжетімділігін шектейтін негізгі факторлар болып табылады. Әсіресе ауылдық жерлерде интернет инфрақұрылымының болмауы сандық Denver II тиімділігін төмендетеді.Мәдени және тілдік бейімделу жетіспеушілігі қосымшаның әртүрлі қауымдастықтарда қолданылуын қиындатады. Тест мазмұнын жергілікті жағдайларға бейімдеу және көптілді опцияларды әзірлеу қосымшаның тиімділігін арттыру үшін маңызды болып саналады. Сонымен қатар, ата-аналардың сандық технологиялар туралы көзқарастары мен білімдерінің жетіспеушілігі қосымшаның қоғамда қолданылуына теріс әсер етуі мүмкін.Қорытындылай келе, сандық Denver II қосымшалары жалпы пайдалы құрал болып саналады. Алайда қосымшаның тиімділігін арттыру үшін пайдаланушыларды оқыту, инфрақұрылымды дамыту және мәдени бейімделу жұмыстарын күшейту ұсынылады. Бұл қорытындылар сандық Denver II-нің кеңірек географияда таралуына арналған стратегиялық даму бағыттарын көрсетеді.Данное исследование направлено на оценку преимуществ, ограничений, вызовов культурной и языковой адаптации, а также общей эффективности цифровых приложений Denver II. Используя качественные методы исследования на основе феноменологического подхода, были проведены полуструктурированные интервью с 20 экспертами, использующими цифровую версию Denver II. Результаты показали, что цифровой Denver II предоставляет значительные преимущества, такие как скорость, практичность и доступность, однако технические, социальные и культурные адаптационные проблемы ограничивают эти преимущества.Исследование подчеркивает, что цифровой Denver II обеспечивает быстрый анализ и экономию времени. 90% участников отметили, что цифровые приложения ускоряют процесс оценки. Удобный интерфейс способствует тому, что это приложение используется широким кругом специалистов. Однако технические проблемы и недостаточная цифровая инфраструктура являются основными факторами, ограничивающими доступность приложения. Особенно в сельских районах отсутствие интернет-инфраструктуры снижает эффективность цифрового Denver II.Недостатки культурной и языковой адаптации затрудняют использование приложения в разных сообществах. Адаптация содержания теста к локальным условиям и разработка многоязычных опций рассматриваются как критически важные для повышения эффективности приложения. Кроме того, восприятие цифровых технологий родителями и недостаток знаний могут негативно сказаться на внедрении приложения в сообществе.В заключение, цифровые приложения Denver II в целом считаются полезным инструментом. Однако для повышения их эффективности рекомендуется усилить обучение пользователей, развивать инфраструктуру и активизировать усилия по культурной адаптации. Эти выводы указывают на стратегические области развития для более широкого распространения цифрового Denver II в различных регионах.Bu araştırma, dijital Denver II uygulamalarının avantajlarını, sınırlılıklarını, kültürel ve dilsel uyum zorluklarını ve genel etkililiğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Fenomenolojik desen temelinde nitel araştırma yöntemleri kullanılarak, dijital Denver II kullanan 20 uzmanla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, dijital Denver II uygulamasının hız, pratiklik ve erişilebilirlik gibi önemli avantajlar sunduğunu, ancak teknik, sosyal ve kültürel uyum sorunlarının bu avantajları sınırladığını ortaya koymuştur.
Araştırma, dijital Denver II’nin hızlı analiz yaparak zaman kazandırdığını göstermektedir. Katılımcıların %90’ı dijital uygulamaların değerlendirme sürecini hızlandırdığını belirtmiştir. Kullanıcı dostu arayüz, uygulamanın birçok uzman tarafından tercih edilmesini sağlamaktadır. Bununla birlikte, teknik sorunlar ve dijital altyapı eksikliği, uygulamanın erişilebilirliğini kısıtlayan temel faktörlerdir. Özellikle kırsal bölgelerde internet altyapısının yetersizliği, dijital Denver II’nin etkinliğini azaltmaktadır.
Kültürel ve dilsel uyum eksiklikleri, uygulamanın farklı topluluklarda kullanımını zorlaştırmaktadır. Test içeriğinin yerel koşullara uyarlanması ve çok dilli seçeneklerin geliştirilmesi, uygulamanın etkinliğini artırmak açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, ebeveynlerin dijital teknolojiler konusundaki bilgi eksikliği ve tutumları, uygulamanın toplumda yaygın olarak kullanılmasını olumsuz etkileyebilir.
Sonuç olarak, dijital Denver II uygulamaları genel anlamda faydalı bir araç olarak değerlendirilmektedir. Ancak, uygulamanın etkililiğini artırmak için kullanıcı eğitimlerinin yaygınlaştırılması, altyapının güçlendirilmesi ve kültürel uyum çalışmalarının yoğunlaştırılması önerilmektedir. Bu bulgular, dijital Denver II'nin daha geniş coğrafyalarda yaygınlaştırılması için stratejik gelişim yönlerini ortaya koymaktadır
LABORATUVAR KOŞULLARINDA MANDALİNA YETİŞTİRME TEKNOLOJİSİ İLE ÖĞRENCİLERİN ARAŞTIRMA BECERİLERİNİN OLUŞTURULMASI
No full textThis research work was aimed at forming students’ natural-scientific knowledge and skills about biological processes in the teaching of biology in the school curriculum and improving their research abilities in the scientific direction of biology. Following the goal, the importance of organizing research work based on the methods of mandarin cultivation in the conditions of the school laboratory was outlined.Based on the conducted research work, the influence of organized biological experiments on the methods of growing tangerines in students of the experimental class on the success of students in mastering the discipline, as well as the formation of research skills, was determined. In addition to thematic education within the framework of the 7th-grade program for students, the relevance of the simultaneous acquisition of practical skills through extracurricular laboratory work was analyzed. It was shown that the consolidation of the acquired theoretical knowledge with laboratory work provides students with the formation of a high interest in the study of biology, recognition, knowledge, research, and application of educational activities. As in the system established in traditional education, the student is formed not only as a listener but also as an active, inquisitive, mature person in the learning process, striving for self-knowledge. Undoubtedly, the effective use of laboratory work in teaching biology is aimed at the correct formation of students’ views on the field of science, that is, research skills.The article showed the effectiveness of the formation of research knowledge in students in teaching biology.Бұл зерттеу жұмысында мектеп бағдарламасында биология пәнін оқытуда оқушыларға биологиялық процестер туралы табиғи-ғылыми білім мен дағдыны қалыптастыру және олардың биологияның ғылыми бағыты бойынша зерттеушілік қабілеттерін жетілдіру мақсат етілді. Мақсатқа сәйкес, мектеп зертханасы жағдайында мандарин өсіру әдістемелері негізінде зерттеу жұмыстарын ұйымдастырудың маңыздылығы баяндалды.Жүргізілген зерттеу жұмысы негізінде эксперименттік сынып оқушыларында мандарин өсіру әдістемелері бойынша ұйымдастырылған биологиялық эксперименттердің оқушылардың пәнді игерудегі табыстылығына, сондай-ақ зерттеушілік дағдыларының қалыптасуына әсері анықталды. Оқушылардың 7-сынып бағдарламасы аясында тақырыптық білім берумен қатар, сабақтан тыс зертханалық жұмыстарды жүргізу арқылы практикалық білікті қатар меңгертудің өзектілігі сараланды. Алынған теориялық білімді зертханалық жұмыстармен бекіту – білім алушыларға биологияны оқуда жоғары қызығушылықты: тану, білу, зерттеу, қолдану сынды оқу әрекеттерін қалыптастыруды қамтамасыз ететіні көрсетілді. Дәстүрлі білім беруде қалыптасқан жүйедегідей оқушы тек тыңдаушы ғана емес, оқу процесінде белсенді, ізденімпаз, өздігінен білуге ұмтылған кемел тұлға ретінде қалыптасады. Биологияны оқытуда зертханалық жұмыстарды тиімді қолдану оқушылардың ғылым саласына деген көзқарастарының яғни зерттеушілік дағдылары дұрыс қалыптасуына бағдарлайтыны сөзсіз.Мақалада оқушыларда зерттеу танымдарын қалыптастырудың биология пәнін оқытудағы тиімділігі көрсетілді.Данная исследовательская работа была направлена на формирование у учащихся природно-научных знаний и умений по биологическим процессам в преподавании биологии в школьной программе и совершенствование их исследовательских способностей по научному направлению биологии. Подчеркнута важность организации исследовательской работы на основе методик выращивания мандаринов в условиях школьной лаборатории в соответствии с поставленной целью.На основе проведенной исследовательской работы установлено влияние биологических экспериментов, организованных по методикам выращивания мандаринов у учащихся экспериментальных классов, на успешность освоения учащимися дисциплины, а также на формирование исследовательских навыков. Проанализирована актуальность параллельного освоения учащимися практической квалификации путем проведения внеурочной лабораторной работы, а также тематического обучения в рамках программы 7 класса. Было показано, что закрепление полученных теоретических знаний лабораторными работами обеспечивает формирование у обучающихся высокой заинтересованности в изучении биологии: познавательной, познавательной, исследовательской, прикладной учебной деятельности. Как и в традиционной системе образования, ученик формируется не только как слушатель, но и как Совершенная Личность, активная в учебном процессе, любознательная, стремящаяся к самостоятельному познанию. Эффективное использование лабораторных работ в преподавании биологии, несомненно, будет ориентировано на правильное формирование у учащихся отношения к области науки, т. е. исследовательских навыков.В статье продемонстрирована эффективность формирования у учащихся исследовательских познаний в преподавании биологии.Bu araştırma çalışmasında, okul müfredatında biyoloji dersinin öğretiminde öğrencilere biyolojik süreçler hakkında fen bilimlerine dayalı bilgi ve beceriler kazandırmak ve biyolojinin bilimsel yönü doğrultusunda araştırma yeteneklerini geliştirmek amaçlanmıştır. Bu amaca uygun olarak, okul laboratuvarı koşullarında mandalina yetiştirme yöntemlerine dayalı araştırma çalışmalarının organizasyonunun önemi açıklanmıştır.
Yürütülen deneysel çalışma sonucunda, deney sınıfı öğrencilerinde mandalina yetiştirme tekniklerine yönelik düzenlenen biyolojik deneylerin, ders başarısına ve araştırma becerilerinin gelişimine etkisi belirlenmiştir. 7. sınıf biyoloji müfredatı çerçevesinde hem konuya ilişkin teorik bilginin hem de ders dışı laboratuvar çalışmaları aracılığıyla pratik yeterliliklerin kazandırılmasının önemi vurgulanmıştır. Edinilen teorik bilginin laboratuvar çalışmalarıyla pekiştirilmesi, öğrencilerin biyolojiye olan ilgisini artırarak öğrenme eylemlerinin – tanıma, anlama, araştırma ve uygulama – gelişmesini sağladığı ortaya konmuştur. Geleneksel öğretim anlayışının aksine, öğrenci sadece dinleyici değil, öğrenme sürecine aktif olarak katılan, araştıran ve bağımsız bilgi edinmeye istekli birey olarak gelişmektedir. Biyoloji eğitiminde laboratuvar çalışmalarının etkili kullanımı, öğrencilerin bilime yönelik bakış açılarını ve araştırmacı becerilerini sağlıklı bir şekilde geliştirmelerine olanak sunmaktadır.
Bu makalede biyoloji öğretiminde öğrencilerin araştırma temelli düşünme becerilerini geliştirmenin etkinliği gösterilmiştir
Geleceğin eğitim psikologlarının ulusal değerlere dayalı olarak gençlerle çalışmaya hazırlanması
No full textThis article deals with the approaches and methods for preparing future pedagogue-psychologists to work with youth with an emphasis on national values. Based on the analysis of current scientific research and practical data, the author highlights the importance of integrating national values into the educational process as a tool for forming moral and social guidelines among the youth. The focus is on the development of educational programs that include elements of national culture, traditions, and customs, which contribute to the development of a sense of belonging and respect for the native culture among students of pedagogical universities. The results of sociological surveys and interviews with teachers and students are presented, showing the level of perception and readiness to implement national values into the educational process. Practical recommendations are provided for teachers and administrative staff of universities for the effective integration of national values into the educational process. The author concludes that on the need for a systematic approach to preparing pedagogue-psychologists, who are capable of not only teaching but also educating youth based on national values, which is a significant component of sustainable societal development. In conclusion, the importance of continuous professional development of teachers for successful adaptation to the changing conditions of the modern educational environment is emphasized.Мақалада болашақ педагог-психологтарды ұлттық құндылықтарды басшылыққа ала отырып, жастармен жұмыс істеуге дайындаудың тәсілдері мен әдістері қарастырылады. Қазіргі ғылыми зерттеулер мен практикалық мәліметтерді талдау негізінде автор ұлттық құндылықтарды білім беру процесіне енгізудің маңыздылығын жастардың адамгершілік және әлеуметтік бағдарларын қалыптастыру құралы ретінде көрсетеді. Негізгі назар студенттердің педагогикалық жоғары оқу орындарында ұлттық мәдениетті, дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды дамытуға ықпал ететін білім беру бағдарламаларын әзірлеуге аударылады. Мұғалімдер мен студенттердің арасында жүргізілген әлеуметтанулық сауалнамалар мен сұхбаттардың нәтижелері ұсынылады, бұл білім беру процесіне ұлттық құндылықтарды енгізудің қабылдау деңгейі мен дайындығын көрсетеді. Ұлттық құндылықтарды білім беру процесіне тиімді енгізу бойынша педагогтар мен жоғары оқу орындарының әкімшілік қызметкерлеріне практикалық ұсыныстар беріледі. Автор педагог-психологтарды жүйелі түрде даярлаудың қажеттілігі туралы қорытынды жасайды, олар жастарды ұлттық құндылықтар негізінде оқытумен қатар тәрбиелей білуі тиіс, бұл қоғамның тұрақты дамуының маңызды компоненті болып табылады. Қорытындысында қазіргі білім беру ортасының өзгермелі жағдайларына сәтті бейімделу үшін мұғалімдердің үздіксіз кәсіби дамуының маңыздылығы атап өтіледі.В статье рассматриваются подходы и методы подготовки будущих педагогов-психологов к работе с молодежью с акцентом на национальные ценности. На основе анализа актуальных научных исследований и практических данных, автор освещает значимость интеграции национальных ценностей в образовательный процесс как инструмента формирования нравственных и социальных ориентиров у молодежи. Основное внимание уделено разработке учебных программ, включающих элементы национальной культуры, традиций и обычаев, что способствует развитию у студентов педагогических вузов чувства принадлежности и уважения к родной культуре. Представлены результаты социологических опросов и интервью с преподавателями и студентами, которые показывают уровень восприятия и готовности к внедрению национальных ценностей в образовательный процесс. Предложены практические рекомендации для педагогов и административного персонала вузов по эффективной интеграции национальных ценностей в учебный процесс. Автор делает вывод о необходимости систематического подхода к подготовке педагогов-психологов, способных не только обучать, но и воспитывать молодежь на основе национальных ценностей, что является важным компонентом устойчивого развития общества. В заключении делается акцент на важности непрерывного профессионального развития педагогов для успешной адаптации к изменяющимся условиям современной образовательной среды.Bu makalede, geleceğin pedagog-psikologlarını ulusal değerleri esas alarak gençlerle çalışmaya hazırlamanın yöntem ve teknikleri ele alınmaktadır. Güncel bilimsel araştırmalar ve pratik verilerin analizi temelinde yazar, ulusal değerlerin eğitim sürecine entegre edilmesinin önemini, gençlerin ahlaki ve sosyal yönelimlerini şekillendirme aracı olarak ortaya koymaktadır.Ana odak noktası, pedagojik yükseköğretim kurumlarındaki öğrencilerin ulusal kültürü, gelenekleri ve örf-adetleri geliştirmelerine katkı sağlayacak eğitim programlarının hazırlanmasıdır.
Öğretmenler ve öğrenciler arasında yapılan sosyolojik anketler ve mülakat sonuçları sunularak, ulusal değerlerin eğitim sürecine entegrasyonu konusundaki farkındalık ve hazırlık düzeyi ortaya konmuştur. Eğitim sürecine ulusal değerleri etkili şekilde dahil etme konusunda öğretmenler ile yükseköğretim kurumlarının yöneticilerine yönelik pratik öneriler verilmiştir.
Yazar, pedagog-psikologları sistemli bir şekilde yetiştirmenin gerekliliği sonucuna varmakta; bu uzmanların yalnızca öğretim değil, aynı zamanda gençleri ulusal değerler temelinde eğitme becerisine de sahip olmaları gerektiğini vurgulamaktadır. Bu da toplumun sürdürülebilir gelişiminin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmektedir.Sonuç olarak, günümüz eğitim ortamının sürekli değişen koşullarına başarıyla uyum sağlamak adına öğretmenlerin sürekli mesleki gelişiminin önemi vurgulanmaktadır
Altınordu Dönemi Destanı "Hüsrev-Shyryn”ı Öğretmek
No full textThis academic article provides a comprehensive analysis of how the literary heritage of the Golden Horde era has been transmitted into the modern literary space and explores the artistic and stylistic characteristics of these works. It offers an in-depth examination of the poetic language, structural composition, genre traits, stylistic features, and historical-cultural significance of literary texts from that period. Special attention is given to qissa-dastans as a genre, analyzing their ideological and thematic content and their contribution to the literary thought of the medieval Turkic world. The study highlights the continuity of Golden Horde literature within modern Kazakh literary tradition and its value in moral and spiritual education.
The central focus of the article is the qissa-dastan “Khosrow and Shirin”, a prominent example of classical Eastern literature. The work is analyzed in terms of its structure, poetic richness, and philosophical depth. The article demonstrates how studying this literary piece enhances students’ worldview, aesthetic sensitivity, moral values, and critical thinking. It also emphasizes the role of such texts in developing skills for literary analysis and interpretation.
The methodological framework is based on the works of K. Bitibayeva (“Effective Methods of Teaching Literature”) and B. Zhumakayeva (“Methodology of Teaching Kazakh Literature”). Drawing on these sources, the article presents a range of oral, written, and visual techniques designed to help students engage more deeply with literary texts. Additionally, it offers structured tasks and exercises aimed at fostering analytical and critical thinking, including problem-based questions, reflective discussions, and creative assignments. This article serves as a practical and theoretical resource for instructors teaching the course “Ancient Period of Kazakh Literature” and for future philologists, as well as those interested in effective methods of teaching literature.Ғылыми мақалада Алтын Орда дәуіріндегі әдеби мұралардың қазіргі әдеби кеңістікке жету арналары мен олардың көркемдік ерекшеліктері жан-жақты зерделенеді. Бұл дәуірдегі көркем шығармалардың поэтикалық тілі, мазмұндық құрылымы, жанрлық сипаты, стильдік ерекшеліктері мен тарихи-мәдени мәні терең талданады. Әсіресе, қисса-дастандардың идеялық-тақырыптық мазмұны мен сол кезеңдегі әдеби ой-танымға қосқан үлесі ғылыми тұрғыда сараланады. Бұл тұрғыда Алтын Орда дәуірінде өмірге келген көркем мұралардың қазіргі әдебиеттегі жалғастығы мен тәрбиелік мәні ерекше назарға алынады.
Зерттеу нысаны ретінде алынған «Хұсрау-Шырын» қисса-дастаны – шығыстық классикалық әдеби дәстүрдің көрнекті үлгісі ретінде талданып, оның құрылымдық, мазмұндық және поэтикалық ерекшеліктері ашылады. Дастанның көркемдік құндылығы мен философиялық тереңдігі студенттердің дүниетанымын кеңейтіп, олардың рухани-адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда маңызы зор екендігі дәлелденеді. Сонымен қатар бұл шығарма студенттердің көркем мәтінді қабылдау, талдау және бағалау дағдыларын жетілдіруге ықпал ететін тиімді құрал ретінде қарастырылады.
Мақалада Қ. Бітібаеваның «Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары» мен Б. Жұмақаеваның «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі» атты еңбектері теориялық және практикалық негіз ретінде алынып, көркем мәтінді меңгертуге бағытталған ауызша, жазбаша, көрнекі әдіс-тәсілдер жүйеленіп ұсынылады. Оқытушылар үшін әдістемелік көмек ретінде аналитикалық тапсырмалар, проблемалық сұрақтар, шығармашылық бағыттағы жұмыстар үлгілері де енгізілген. Сонымен қатар мақалада филолог мамандардың кәсіби даярлығын жетілдіруге бағытталған нақты әдістемелік ұсыныстар мен ғылыми-педагогикалық қағидалар берілген. Бұл материал «Ежелгі дәуірдегі қазақ әдебиеті» пәнін жүргізетін оқытушылар мен болашақ әдебиеттанушылар үшін маңызды әдістемелік құрал бола алады.В данной научной статье всесторонне исследуются пути вхождения литературного наследия Золотой Орды в современное литературное пространство, а также художественные особенности этих произведений. Подробно анализируются поэтический язык, содержательная структура, жанровые особенности, стилистика и историко-культурное значение художественных текстов того периода. Особое внимание уделяется кысса-дастанам как жанру, их идейно-тематическому наполнению и вкладу в развитие литературной мысли средневековья. Наследие Золотой Орды рассматривается как важная составляющая преемственности в истории казахской литературы и как источник нравственно-духовного воспитания.
В качестве объекта исследования выбран дастан «Хосров и Ширин» – яркий образец восточной классической традиции. Анализируются его структура, художественные особенности, философская глубина и воспитательный потенциал. Показано, что изучение данного произведения способствует расширению мировоззрения студентов, формированию эстетического вкуса, нравственных ориентиров и аналитического мышления. Дастан рассматривается как эффективное средство развития умений анализа и интерпретации художественного текста.
Методологической основой статьи стали труды К. Битибаевой «Эффективные пути преподавания литературы» и Б. Жумакаевой «Методика преподавания казахской литературы». На их базе предлагаются устные, письменные и наглядные методы, направленные на глубокое освоение художественного текста. Также систематизированы задания и упражнения для развития критического мышления студентов, включая аналитические вопросы, проблемные задания и творческие работы. Данная статья может быть полезна как методическое пособие для преподавателей дисциплины «Литература древнего периода» и студентов-филологов, а также для всех, кто интересуется методикой преподавания казахской литературы.Bu akademik makale, Altınordu döneminin edebi mirasının modern edebi alana nasıl aktarıldığının kapsamlı bir analizini sunmakta ve bu eserlerin sanatsal ve üslup özelliklerini araştırmaktadır. O döneme ait edebi metinlerin şiirsel dilinin, yapısal kompozisyonunun, tür özelliklerinin, üslup özelliklerinin ve tarihsel-kültürel öneminin derinlemesine incelenmesini sunar. Tür olarak kissa-dastanlara ideolojik ve tematik içerikleri ve ortaçağ Türk dünyasının edebi düşüncesine katkıları analiz edilerek özel önem verilmektedir. Çalışma, Altınordu edebiyatının modern Kazak edebiyat geleneği içindeki sürekliliğini ve ahlaki ve manevi eğitimdeki değerini vurgulamaktadır.Makalenin odak noktası, klasik Doğu edebiyatının öne çıkan bir örneği olan kissa-dastan “Hüsrev ve Şirin" dir. Eser yapısı, şiirsel zenginliği ve felsefi derinliği açısından analiz edilir. Makale, bu edebi eseri incelemenin öğrencilerin dünya görüşünü, estetik duyarlılığını, ahlaki değerlerini ve eleştirel düşünmeyi nasıl geliştirdiğini göstermektedir. Ayrıca, bu tür metinlerin edebi analiz ve yorumlama becerilerinin geliştirilmesindeki rolünü vurgular.Metodolojik çerçeve, K. Bitibayeva (“Etkili Edebiyat Öğretme Yöntemleri”) ve B. Zhumakayeva'nın (“Kazak Edebiyatı Öğretme Metodolojisi”) eserlerine dayanmaktadır. Bu kaynaklardan yararlanan makale, öğrencilerin edebi metinlerle daha derinlemesine etkileşime girmelerine yardımcı olmak için tasarlanmış bir dizi sözlü, yazılı ve görsel teknik sunmaktadır. Ek olarak, probleme dayalı sorular, yansıtıcı tartışmalar ve yaratıcı ödevler dahil olmak üzere analitik ve eleştirel düşünmeyi teşvik etmeyi amaçlayan yapılandırılmış görevler ve alıştırmalar sunar. Bu makale, “Kazak Edebiyatının Eski Dönemi” dersini veren eğitmenler ve geleceğin filologları ile etkili edebiyat öğretme yöntemleriyle ilgilenenler için pratik ve teorik bir kaynak görevi görmektedir
Gelecekteki öğretmenin temel yetkinlikleri hakkında
No full textThe article explores the theoretical foundations of studying key teacher competencies by analyzing academic literature and regulatory documents from the Republic of Kazakhstan, as well as drawing on international experience. The study aims to compare the competency requirements for future teachers in countries with different educational governance systems: centralized (Kazakhstan, Russia, and China), decentralized (Germany), and hybrid (Sweden). Based on the analysis of ten conceptual models of teacher competencies, seven key competencies were identified: subject knowledge, pedagogical content knowledge, assessment competencies, reflection and self-improvement, technological/digital competencies, communication skills, and classroom management. In addition, the study highlights promising competencies recommended for integration into teacher preparation programs, including media literacy, research competency, project-based and cognitively activating teaching methods, and ICT competencies. The research revealed common trends and specific features in approaches to teacher competency development depending on national educational traditions and contemporary challenges of the digital era. The findings can inform the enhancement of teacher professional development programs and the revision of pedagogical curricula in higher and vocational education institutions.Мақалада мұғалімдердің кәсіби құзыреттіліктерін теориялық тұрғыда зерделеу мәселесі қарастырылады. Зерттеу барысында Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттары мен ғылыми әдебиеттеріне, сондай-ақ халықаралық тәжірибеге талдау жасалды. Зерттеудің мақсаты – білім беру жүйесін басқару үлгілері әртүрлі елдерде (орталықтандырылған – Қазақстан, Ресей, Қытай; орталықсыздандырылған – Германия; аралас – Швеция) болашақ мұғалімдерге қойылатын талаптарды салыстыру. Он концептуалдық модельге жүргізілген талдау нәтижесінде жеті негізгі құзыреттілік айқындалды: пәндік білім, педагогикалық мазмұндық білім, бағалау құзыреттіліктері, рефлексия және өзін-өзі дамыту, цифрлық/технологиялық құзыреттіліктер, коммуникациялық дағдылар және сыныпты басқару. Сонымен қатар болашақ мұғалімдерді даярлау құрылымына енгізу орынды болып саналатын перспективалы құзыреттіліктер анықталды: медиасауаттылық, зерттеу құзыреттілігі, жобалық және когнитивті белсенді оқыту тәсілдері, АКТ құзыреттіліктері. Зерттеу ұлттық білім беру дәстүрлері мен цифрлық дәуірдің қазіргі заманғы сын-қатерлеріне байланысты мұғалімдердің құзыреттіліктерін қалыптастыру тәсілдеріндегі жалпы үрдістер мен ерекше белгілерді анықтады. Сонымен қатар дамыған елдердің педагогикалық білім берудегі озық тәжірибелерінің ортақ принциптері мен отандық ерекшеліктерінің өзара ықпалы көрсетілді. Зерттеу нәтижелері мұғалімдердің кәсіби даму бағдарламаларын жетілдіруге және жоғары әрі кәсіптік білім беру ұйымдарындағы педагогикалық пәндердің мазмұнын жаңартуға пайдаланылуы мүмкін.Статья посвящена теоретическому осмыслению ключевых профессиональных компетенций педагогов на основе анализа научных публикаций и нормативных документов Республики Казахстан, а также с учётом международного опыта. Целью исследования является сравнительный анализ требований к компетенциям будущих учителей в странах с различными моделями управления системой образования: централизованной (Казахстан, Россия, Китай), децентрализованной (Германия) и гибридной (Швеция). В результате анализа десяти концептуальных моделей были выделены семь ключевых компетенций: предметные знания, педагогические знания содержания, оценочные компетенции, рефлексия и саморазвитие, цифровые/технологические компетенции, коммуникативные навыки и управление учебным процессом. Кроме того, определён перечень перспективных компетенций, целесообразных для включения в структуру подготовки будущих педагогов: медиаграмотность, исследовательская компетенция, проектно-ориентированные и когнитивно-активизирующие подходы в обучении, ИКТ-компетенции. Исследование выявило общие тенденции и специфические особенности в подходах к формированию компетенций педагогов в зависимости от национальных образовательных традиций и современных вызовов цифровой эпохи. Результаты исследования могут быть использованы для совершенствования программ профессионального развития педагогов и актуализации содержания педагогических дисциплин в системе высшего и профессионального образования.Bu makalede öğretmenlerin mesleki yeterliliklerinin teorik açıdan incelenmesi ele alınmaktadır. Araştırma sürecinde Kazakistan Cumhuriyeti’nin mevzuat belgeleri, bilimsel literatür ve uluslararası deneyimler analiz edilmiştir. Araştırmanın amacı – farklı eğitim yönetim modellerine sahip ülkelerde (merkezileştirilmiş – Kazakistan, Rusya, Çin; merkezsiz – Almanya; karma – İsveç) gelecekteki öğretmenlere yönelik gereklilikleri karşılaştırmaktır. On kavramsal modele dayalı analiz sonucunda yedi temel yeterlilik belirlenmiştir: alan bilgisi, pedagojik içerik bilgisi, değerlendirme yeterlilikleri, yansıtma ve öz gelişim, dijital/teknolojik yeterlilikler, iletişim becerileri ve sınıf yönetimi. Ayrıca öğretmen eğitimi yapılarına entegre edilmesi uygun görülen bazı ileri düzey yeterlilikler de tanımlanmıştır: medya okuryazarlığı, araştırma yeterliliği, proje ve bilişsel etkin öğrenme yaklaşımları, BİT (bilgi ve iletişim teknolojileri) yeterlilikleri. Araştırma, ulusal eğitim gelenekleri ve dijital çağın güncel zorlukları doğrultusunda öğretmen yeterliliklerinin geliştirilmesine ilişkin genel eğilimleri ve ayırt edici özellikleri ortaya koymaktadır. Ayrıca gelişmiş ülkelerin pedagojik eğitimdeki ileri düzey uygulamalarının ortak ilkeleri ile yerel özgünlükler arasındaki etkileşim de gösterilmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin mesleki gelişim programlarının iyileştirilmesinde ve yükseköğretim ile mesleki eğitim kurumlarında pedagojik ders içeriklerinin güncellenmesinde kullanılabilir
Tanımlayıcı geometri yöntemleriyle çizim: Autocad'i çok modlu görsel sanatlar eğitimine entegre etmek
No full textThe purpose of this article is to analyze the practice of teachers using visual and demonstrative materials on Fine arts at school, as well as to evaluate the effectiveness of special multimodal series of lessons aimed at developing the necessary level of skills for students to work from nature. The content of the lessons included multimodal content for in-depth study of the topic “Art of still life” in the section of the long-term plan “Visual Art” of the TEP on the subject “Artistic work” for grades 5-9, where the basic techniques and methods of Descriptive geometry are clearly applied in the interpretation of objects of the educational setting of still life using the capabilities of the AutoCAD system for its visualization.Conducting this kind of research is primarily due to the need to find all possible ways to develop imagination and spatial thinking in students for their more convincing transmission of forms and the mutual relationship of spatial figures in the drawing. The research methods include an expert analysis of students' drawings from the still life setting and a questionnaire aimed at identifying their levels of formation of the necessary skills for further successful drawing from nature, i.e. transfers the proportions of drawing objects, spatial relationships of objects, light and shadows of objects. The study was conducted in 2 secondary schools in Almaty and was attended by 100 5th grade students (50 experimental group students, 50 control groups).Бұл мақаланың мақсаты – мұғалімдердің мектепте бейнелеу өнері бойынша көрнекі-демонстрациялық материалдарды қолдану тәжірибесін талдау, сонымен қатар оқушылардың нұсқадан жұмыс істеу дағдыларының қажетті деңгейін дамытуға бағытталған арнайы мультимодальды сабақтар сериясының тиімділігін бағалау. Сабақтың мазмұны 5-9 сыныптарға арналған «Көркем еңбек» ұзақ мерзімді жоспарының «Көрнекі өнер» бөлімінің «Натюрморт өнері» тақырыбын терең зерттеуге арналған мультимодальды мазмұнды қамтыды, мұнда натюрморттың оқу қойылымының объектілерін түсіндіруде Сызба геометриясының негізгі әдістері мен тәсілдері көрнекі түрде қолданылады, ал оны визуализациялау үшін AutoCAD жүйесінің мүмкіндіктері пайдаланылады.Мұндай зерттеуді жүргізу, ең алдымен, суреттегі формалар мен кеңістіктік фигуралардың өзара байланысын неғұрлым сенімді түрде жеткізу үшін оқушыларда қиял мен кеңістіктік ойлауды дамытудың барлық жолдарын іздеу қажеттілігімен байланысты. Зерттеу әдістері натюрморт қойылымындағы оқушылардың суреттерін сараптамалық талдауды және суреттерді нұсқадан әрі қарай сәтті жүргізу үшін яғни, сурет салу объектілерінің пропорциясын, объектілердің кеңістіктік қатынастарын, объектілердің жарығы мен көлеңкелерін беру секілді қажетті дағдылардың қалыптасу деңгейлерін анықтауға бағытталған сауалнаманы қамтиды. Зерттеу Алматы қаласындағы 2 орта білім беру мектебінде жүргізілді және оған 5 сыныптың 100 оқушысы қатысты (50 эксперименттік, 50 бақылау тобының оқушылары).Целью данной статьи является анализ практики использования преподавателями наглядно-демонстративных материалов по изобразительному искусству в школе, а также оценка эффективности проведенных специальных мультимодальных серий уроков, направленных на выработку у учащихся необходимого уровня навыков для ведения работы с натуры. Содержание уроков включало в себе мультимодальные контенты для глубокого изучения темы «Искусство натюрморта» раздела долгосрочного плана «Визуальное искусство» ТУП по предмету «Художественный труд» для 5-9 классов, где наглядно применяются основные приемы и методы начертательной геометрии в интерпретации объектов учебной постановки натюрморта с использованием возможностей системы AutoCAD для его визуализации.Проведение подобного рода исследования обусловлено прежде всего необходимостью поиска всевозможных путей развития воображения и пространственного мышление у учащихся для их более убедительной передачи форм и взаимного отношения пространственных фигур на рисунке. Методы исследования включают экспертный анализ рисунков учащихся с постановки натюрморта и анкетирование, направленное на выявления у них уровней сформированности необходимых навыков для дальнейшего успешного ведения рисунка с натуры, т.е. передачи пропорции объектов рисования, пространственных отношений объектов, света и теней объектов. Исследование проводилось в 2-х среднеобразовательных школах г. Алматы и приняли в нем участие 100 учащихся 5-х классов (50 учащихся экспериментальной, 50 контрольной групп).Bu makalenin amacı, öğretmenlerin okulda görsel sanatlar dersinde görsel-demonstratif materyalleri kullanma deneyimlerini analiz etmek ve ayrıca öğrencilerin modelden çizim yapma becerilerini geliştirmeye yönelik özel çok modlu ders serilerinin etkinliğini değerlendirmektir. Ders içeriği, 5–9. sınıflar için hazırlanan "Görsel Sanatlar" uzun vadeli müfredatının "Görsel Sanat" bölümündeki "Natürmort Sanatı" konusunun derinlemesine incelenmesini amaçlayan multimodal içerikleri kapsamaktadır. Burada natürmort konulu eğitimsel düzenlemelerin nesnelerinin açıklanmasında, betimleyici geometriye ait temel yöntem ve teknikler görsel olarak uygulanmakta, ayrıca bu görselleştirme için AutoCAD sistemi kullanılmaktadır.
Bu tür bir araştırmanın yürütülmesi, öncelikle resimdeki biçimlerin ve mekânsal figürlerin karşılıklı ilişkisini daha etkili aktarmak amacıyla öğrencilerde hayal gücü ve mekânsal düşünme yeteneklerini geliştirecek yolları araştırma gerekliliğiyle ilgilidir. Araştırma yöntemleri; natürmort düzenlemelerindeki öğrencilerin çizimlerine yönelik uzman analizlerini ve modelden çizim yaparken gerekli olan becerilerin – örneğin nesnelerin orantılarını, mekânsal ilişkilerini, ışık ve gölge dağılımını – geliştirme düzeylerini belirlemeye yönelik anket çalışmalarını içermektedir. Araştırma, Almatı şehrindeki iki genel eğitim okulunda gerçekleştirilmiş olup, 5. sınıftan 100 öğrenci katılmıştır (50 deney ve 50 kontrol grubu öğrencisi)
AYDINLANMA ÇAĞINDAKİ LENKERAN EDEBİ ORTAMINDA HİCİV TÜRÜ
No full textThis article examines the peculiarities of the formation and development of the satire genre in the Lankaran literary environment of the 19th-20th centuries. Satire, as an effective means of reflecting social phenomena and exposing social injustice, has gained a wide place in the creative practice of writers in the region. In the literary legacy, the harsh everyday situations of the population, the consequences of social inequality, images of hypocritical religious figures, and unfair juries were criticized in an action-packed language; the public image of that era was vividly expressed. Several historical and cultural factors contributed to the development of the satire genre in the region. First of all, later written literature was based on the rich folklore heritage of the Lenkoran region – folk traditions that often employed ridicule and harsh criticism. In addition, the region's place as a religious and spiritual center and the formation of the local intelligentsia gave an additional impetus to literary development. The widespread dissemination of Enlightenment ideas, the fight against ignorance, and the strengthening of enlightenment have reinforced the educational and social significance of satire. In this regard, the genre of satire in the Lankaran literary environment of Azerbaijan was not only used for artistic and aesthetic purposes but also served a special function in shaping public opinion, exposing social injustice, and awakening the spiritual consciousness of the people. As a result of the research, it was found that this genre reveals the specific features of the literary development of the region and allows for a deeper understanding of the place and significance in the history of national literature.Бұл мақалада XIX–XX ғасырлардағы Ленкорань әдеби ортасындағы сатира жанрының қалыптасуы мен даму ерекшеліктері қарастырылады. Сатира – қоғамдық құбылыстарды бейнелеудің әрі әлеуметтік әділетсіздікті әшкерелеудің пәрменді құралы ретінде, өңір қаламгерлерінің шығармашылық тәжірибесінде кең орын алды. Әдеби мұраларда халықтың тұрмыстық ауыр ахуалы, әлеуметтік теңсіздіктің салдары, екіжүзді дін өкілдері мен әділетсіз қазылар бейнелері өткір тілмен сыналып, сол дәуірдің қоғамдық келбеті айқын көрініс тапты. Өңірде сатира жанрының өрістеуіне бірнеше тарихи-мәдени фактор ықпал етті. Ең алдымен, Ленкорань өлкесінің бай фольклорлық мұрасы – мысқылға, әжуаға, өткір сынға негізделген халықтық дәстүрлер кейінгі жазба әдебиетке арқау болды. Сонымен қатар, аймақтың діни-рухани орталық ретіндегі орны мен жергілікті зиялы қауымның қалыптасуы әдеби дамуға қосымша серпін берді. Ағартушылық идеялардың кеңінен таралуы, надандықпен күрес пен оқу-ағарту ісінің күшеюі сатираның тәрбиелік әрі қоғамдық маңызын күшейтті. Осыған байланысты Азербайжанның Ленкорань әдеби ортасында сатира жанры тек көркемдік-эстетикалық мақсатта қолданылып қана қойған жоқ, сонымен бірге қоғамдық пікірді қалыптастыруда, әлеуметтік әділетсіздікті әшкерелеуде және халықтың рухани санасын оятуда айрықша қызмет атқарды. Зерттеу нәтижесінде бұл жанрдың өңірдегі әдеби дамудың өзіндік ерекшеліктерін айқындап, ұлттық әдебиет тарихындағы орны мен маңызын тереңірек түсінуге мүмкіндік беретіні анықталды.В данной статье рассматриваются особенности становления и развития жанра сатиры в Ленкоранской литературной среде XIX-XX вв. Сатира как действенное средство отражения общественных явлений и разоблачения социальной несправедливости, получила широкое место в творческой практике писателей региона. В литературном наследии остросюжетным языком критиковались бытовые суровые ситуации населения, последствия социального неравенства, образы лицемерных религиозных деятелей и несправедливого жюри, ярко выражался общественный облик той эпохи. Развитию жанра сатиры в регионе способствовали несколько историко-культурных факторов. Прежде всего, в основу более поздней письменной литературы легло богатое фольклорное наследие Ленкоранского края – народные традиции, основанные на насмешках, резкой критике. Кроме того, место региона как религиозно-духовного центра и формирование местной интеллигенции дали дополнительный импульс литературному развитию. Широкое распространение идей Просвещения, борьба с невежеством и усиление просвещения усилили воспитательное и общественное значение сатиры. В связи с этим жанр сатиры в Ленкоранской литературной среде Азербайджана не только использовался в художественно-эстетических целях, но и служил особой функцией в формировании общественного мнения, разоблачении социальной несправедливости и пробуждении духовного сознания народа. В результате исследования было установлено, что данный жанр выявляет специфические особенности литературного развития региона и позволяет глубже понять место и значение в истории национальной литературы.Lenkeran edebî ortamında satire, 19 – 20. yüzyıllarda edebî ve toplumsal yaşamda merkezi bir rol oynamıştır. Bölge yazarları, keskin üslup ve hicivî teknikler kullanarak halkın yaşadığı sosyal adaletsizlikleri, bürokratik aksaklıkları ve iktidar yapılarına ilişkin ikiyüzlülükleri gözler önüne sermiştir. Eserlerinde özellikle iki yüzlü ve ihanet içindeki mollalar ile kazıların yanı sıra halkın zor yaşam koşulları eleştirel bir bakışla yansıtılmıştır. Pek çok bölge şairinin içten ve sert dili, hem yazarın ruhsal sancılarını hem de toplumsal sorunların derinliğini ortaya koymuş, halkın karşılaştığı sıkıntıları edebî bir dille ifade etmiştir.
Lenkoran’da satire türünün oluşumu ve gelişimi, aydınlanmacı düşüncelerin yayılması, cehalete karşı mücadele ve sosyal adaletsizliğin eleştirilmesiyle yakından ilişkilidir. Bölgenin zengin halk edebiyatı geleneği, dini ve kültürel merkez olarak rolü ve yerel entelektüel tabakanın oluşumu, satirik edebiyatın gelişmesine elverişli bir ortam sağlamıştır. Bu bağlamda, Lenkoran edebî ortamında satire sadece edebî ve estetik bir işlev görmekle kalmamış, aynı zamanda toplumsal düşünceyi şekillendirme ve eleştirel farkındalık yaratma açısından da önemli bir araç olmuştur.
Lenkeran satirik edebiyatı edebî ustalığı ile toplumsal işlevi birleştirerek, bölgenin kültürel ve entelektüel yaşamında vazgeçilmez bir yer edinmiş ve halkı bilinçlendirme ile eğitme süreçlerinde etkili bir rol üstlenmiştir
Strategies for Implementation of the Offer in the Frame of the Professional Discourse
Get PDFThe article is devoted to the study of the structure of professional discourse to establish the parameters of one of the genres of speech communication, in particular, the Offer (intention to do something). The aim, key areas and idea of scientific research are to analyze theoretical conceptions about speech genres based on data from a previously research works.The specific and significant features of the Offer mainly important for professional communication are determined.A brief description of the scientific and practical significance of the work emphasizes the importance of adherence to ethical standards in the frame of professional discourse (сфера образования, услуг, торговли) as means for successful conversation.A brief description of the research methodology covers an analysis of theoretical sources, a survey of participants in the communication process, an analysis of linguistic material using a continuous sampling method, and a comparative analysis.The main results and analysis, conclusions of the research work indicate that linguocultural competence in making and holding a conversation significantly affects the successful result of the Offer strategy. The usage proportion of the vocative in the frame of the professional discourse is determined on the basis of comparative analysis.The significance of the study confirms the need to follow the ethical standards of behavior in the implementation of communication strategies that take into account the characteristics of cultural communication.This work makes important contributions to Linguistics, The theory of Intercultural communication, emphasizing the importance of professional ethics. This is the theoretical significance of the study. The practical significance works out the aspects of the Offer that reveal the importance of delicate use of vocatives. The results of the research are also useful for members of any organization/cooperation, linguists, teachers of Culturology, as well as all those involved in studying problems of communication.Бұл мақала кәсіби дискурстың құрылымын зерделеуге арналып, сөйлеу коммуникациясының бір жанры, атап айтқанда, ұсыныс (бір нәрсе істеу ниеті), жанрының параметрлерін айқындауға бағытталған. Зерттеудің мақсаты – сөйлеу жанрлары туралы теориялық тұжырымдарды бұрын жүргізілген ғылыми еңбектер негізінде саралап, кәсіби коммуникацияда ерекше мәнге ие ұсыныс жанрының сипаттамалық белгілерін анықтау. Зерттеу шеңберінде ұсыныс жанрының құрылымдық және функционалдық ерекшеліктері талданып, кәсіби дискурста тиімді қарым-қатынасты қамтамасыз ететін мәнді сипаттамалары жүйеленеді.Ғылыми және практикалық маңыздылығын сипаттай отырып, кәсіби дискурста (білім беру, қызмет көрсету, сауда саласы) этикалық нормаларды сақтау тиімді коммуникацияның маңызды шарты ретінде негізделеді.Зерттеудің әдіснамалық негізі ретінде әдеби дереккөздерге талдау, коммуникативтік үдеріс қатысушыларына сауалнама жүргізу, үздіксіз іріктеу әдісімен тілдік материалдарды құрылымдық-талдамалық тәсілмен зерттеу, сондай-ақ кәсіби дискурста вокативтердің қолданылу жиілігін салыстырмалы-салғастырмалы талдау қарастырылды.Жүргізілген зерттеу нәтижелері Ұсыныс стратегиясының табысты жүзеге асуына тілдік және мәдени құзыреттіліктің әсерін айқындап, лингвомәдениеттанымдық факторлардың рөлін негіздейді.Зерттеудің құндылығы мәдениетаралық коммуникацияның ерекшеліктерін ескере отырып, кәсіби қатынаста этикалық нормаларды ұстанудың қажеттілігін дәлелдеуде көрінеді.Аталмыш ғылыми еңбек лингвистика мен мәдениетаралық коммуникация теориясына өз үлесін қосып, кәсіби этиканың маңыздылығын жан-жақты көрсетеді.Теориялық маңыздылығы – кәсіби дискурста ұсыныс жанрының рөлін ғылыми негіздеу мен оның құрылымын жүйелеуде көрінсе, практикалық маңыздылығы – вокативтерді орынды әрі нәзік қолдану арқылы ұсыныс стратегиясының тиімділігін арттыру тәсілдерін ұсынумен ерекшеленеді.Алынған нәтижелер кәсіби сала мамандарына, лингвистерге, мәдениеттану пәні оқытушыларына және коммуникация мәселелерімен айналысатын өзге де зерттеушілер мен практиктерге пайдалы болмақ.Статья посвящена исследованию структуры профессионального дискурса для установления параметров одного из жанров речевого общения, в частности, Предложение (намерения, выполнения задач). Цель, основные направления и идеи научного исследования заключаются в анализе теоретических положений о речевых жанрах на основе данных ранее проведенных исследований. Анализируются характерные признаки и устанавливаются значимые характеристики Предложения преимущественно важные в профессиональной коммуникации. Краткое описание научной и практической значимости работы подчеркивает важность соблюдения норм этики в профессиональном дискурсе (сфера образования, услуг, торговли) как инструмента успешного ведения беседы. Краткое описание методологии исследования охватывает анализ литературных источников, анкетирование участников коммуникативного процесса, анализ языкового материала методом сплошной выборки, установление удельного веса использования вокативов в профессиональном дискурсе сравнительным анализом. Основные результаты и анализ, выводы исследовательской работы показывают, что лингвокультурологическая компетенция в построении и ведении беседы существенно влияет на успешный исход стратегии Предложения. Ценность проведенного исследования заключается в подтверждении необходимости соблюдения этических норм поведения в реализации стратегий общения, учитывающих особенности культурной коммуникации. Данная работа вносит важный вклад в лингвистику, теорию межкультурной коммуникации, подчеркивая значимость профессиональной этики. В этом и заключается теоретическая значимость исследования. Практическая значимость заключена в разработке аспектов Предложения, раскрывающих важность деликатного применения вокативов; результаты приемлемы для членов той или иной кооперации, лингвистов, преподавателей-культурологов, а также всех тех, кто занимается вопросами коммуникации.The article is devoted to the study of the structure of professional discourse to establish the parameters of one of the genres of speech communication, in particular, the Offer (intention to do something). The aim, key areas and idea of scientific research are to analyze theoretical conceptions about speech genres based on data from a previously research works.The specific and significant features of the Offer mainly important for professional communication are determined.A brief description of the scientific and practical significance of the work emphasizes the importance of adherence to ethical standards in the frame of professional discourse (сфера образования, услуг, торговли) as means for successful conversation.A brief description of the research methodology covers an analysis of theoretical sources, a survey of participants in the communication process, an analysis of linguistic material using a continuous sampling method, and a comparative analysis.The main results and analysis, conclusions of the research work indicate that linguocultural competence in making and holding a conversation significantly affects the successful result of the Offer strategy. The usage proportion of the vocative in the frame of the professional discourse is determined on the basis of comparative analysis.The significance of the study confirms the need to follow the ethical standards of behavior in the implementation of communication strategies that take into account the characteristics of cultural communication.This work makes important contributions to Linguistics, The theory of Intercultural communication, emphasizing the importance of professional ethics. This is the theoretical significance of the study. The practical significance works out the aspects of the Offer that reveal the importance of delicate use of vocatives. The results of the research are also useful for members of any organization/cooperation, linguists, teachers of Culturology, as well as all those involved in studying problems of communication