Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Mammed Said Ordubadi'nin hiciv şiirleri ve çevirileri
No full textAmong the great figures of world literature, three Russian thinkers stand out: Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, Lev Nikolayevich Tolstoy, and Alexander Sergeyevich Pushkin. These literary geniuses are significant to Russian culture and hold universal values due to their profound humanism, democratic ideals, rejection of racism, and love for humanity. Their works have been widely translated across different cultures, including in Azerbaijan, where numerous poets and writers have contributed to their dissemination.One such prominent Azerbaijani translator is Mammad Said Ordubadi, who dedicated his literary career to translating and promoting the works of these Russian authors. His collected works comprise at least six thousand pieces, including both short and extended literary compositions. Although Pushkin lived a relatively short life of 39 years, his travels across various regions, including the Caucasus, greatly influenced his poetry. Despite not visiting Azerbaijan directly, Pushkin expressed admiration for the region and its cultural heritage, which is reflected in his poetry devoted to the Caucasus. His intellectual interactions with Azerbaijani scholars such as Abasgulu Agha Bakikhanov and Mirza Fatali Akhundov further strengthened the cultural exchange between Russian and Azerbaijani literary traditions.Pushkin’s works, translated by Azerbaijani intellectuals, became widely popular among the literate population of Azerbaijan. Mammad Said Ordubadi, who deeply admired Pushkin’s humanistic ideals, translated several of his works, including “The Fountain of Bakhchisaray”, “Boris Godunov”, “Nightingale”, into Azerbaijani. Ordubadi’s literary contributions extended beyond Russian literature, as he also translated works from European and global authors. His extensive literary career, spanning over six decades, reflects both his natural poetic talent and his dedication to fostering intercultural literary appreciation. This study highlights the significance of Ordubadi’s translations in bridging Russian and Azerbaijani literary traditions, demonstrating the enduring impact of literary humanism across cultures.Әлем әдебиетінің ұлы тұлғаларының қатарында үш орыс ойшылы ерекше орын алады: Федор Михайлович Достоевский, Лев Николаевич Толстой және Александр Сергеевич Пушкин. Бұл әдеби данышпандар тек орыс мәдениеті үшін ғана емес, сонымен қатар олардың терең гуманизмі, демократиялық идеялары, нәсілшілдікке қарсы ұстанымы және адамзатқа деген сүйіспеншілігі арқасында бүкіл әлем үшін маңызды. Олардың шығармалары көптеген мәдениеттерге аударылған, оның ішінде Әзірбайжанда да көптеген ақындар мен жазушылар осы туындыларды таратуға өз үлесін қосты.Осындай көрнекті әзірбайжан аудармашыларының бірі – Маммад Саид Ордубади, ол өз әдеби қызметін осы орыс авторларының шығармаларын аударуға және насихаттауға арнады. Оның жинақталған еңбектері алты мыңнан астам шығарманы, соның ішінде қысқа және кең көлемді әдеби туындыларды қамтиды. Пушкин небәрі 39 жыл ғана өмір сүрсе де, оның Кавказды қоса алғанда, әртүрлі аймақтарға жасаған сапарлары оның поэзиясына үлкен әсер етті. Ол Әзірбайжанда тікелей болмағанымен, бұл өңірге және оның мәдени мұрасына деген сүйіспеншілігін білдіріп, Кавказға арналған өлеңдер жазды. Әзірбайжан ғалымдары Абасгулу Аға Бакиханов және Мирза Фатали Ахундовпен зияткерлік байланыстары орыс және әзірбайжан әдеби дәстүрлері арасындағы мәдени алмасуды нығайтты.Әзірбайжан ағартушылары аударған Пушкиннің шығармалары елдегі сауатты халық арасында кеңінен танымал болды. Пушкиннің гуманистік идеяларын терең құрметтеген Маммад Саид Ордубади оның Бақшасарай субұрқағы, Борис Годунов және Бұлбұл сияқты бірнеше шығармасын әзірбайжан тіліне аударды. Ордубадидің әдеби еңбегі орыс әдебиетімен шектелмей, еуропалық және әлемдік авторлардың шығармаларын да аударумен жалғасты. Оның алпыс жылдан астам уақытқа созылған әдеби мансабы оның табиғи ақындық таланты мен мәдениетаралық әдеби бағалауды дамытуға деген ұмтылысын көрсетеді. Бұл зерттеу Ордубадидің аудармаларының орыс және әзірбайжан әдеби дәстүрлерін байланыстырудағы маңыздылығын атап көрсетіп, әдеби гуманизмнің мәдениеттер арасындағы ұзақ мерзімді әсерін дәлелдейді.Среди великих фигур мировой литературы особое место занимают три русских мыслителя: Фёдор Михайлович Достоевский, Лев Николаевич Толстой и Александр Сергеевич Пушкин. Эти литературные гении имеют значение не только для русской культуры, но и для всего мира благодаря их глубокому гуманизму, демократическим идеям, неприятиям расизма и любви ко всему человечеству. Их произведения переведены на многие языки, в том числе на азербайджанский, и многие поэты и писатели Азербайджана внесли вклад в их распространение.Одним из выдающихся азербайджанских переводчиков был Маммад Саид Ордубади, посвятивший свою литературную деятельность переводу и популяризации произведений этих русских авторов. Его собранные труды насчитывают более шести тысяч произведений, включая как короткие, так и объемные литературные тексты. Хотя Пушкин прожил всего 39 лет, его путешествия по различным регионам, включая Кавказ, оказали значительное влияние на его поэзию. Несмотря на то, что он не посещал Азербайджан лично, он выразил любовь к этому региону и его культурному наследию, посвятив Кавказу несколько стихотворений. Его интеллектуальные связи с азербайджанскими мыслителями Абасгулу ага Бакихановым и Мирзой Фатали Ахундовым способствовали укреплению культурного обмена между русской и азербайджанской литературными традициями.Произведения Пушкина, переведённые азербайджанскими просветителями, получили широкое распространение среди грамотного населения страны. Глубоко почитавший гуманистические идеи Пушкина, Маммад Саид Ордубади перевёл на азербайджанский язык такие его произведения, как Бахчисарайский фонтан, Борис Годунов и Соловей. Литературное наследие Ордубади не ограничивалось русской литературой — он также занимался переводами произведений европейских и мировых авторов. Его более чем шестидесятилетняя литературная деятельность свидетельствует о его природном поэтическом таланте и стремлении к развитию межкультурного литературного диалога. Данное исследование подчёркивает значимость переводов Ордубади в связывании русских и азербайджанских литературных традиций, а также доказывает долгосрочное влияние литературного гуманизма на межкультурные связи.Dünya edebiyatının büyük şahsiyetleri arasında üç Rus düşünür özel bir yere sahiptir: Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky, Lev Nikolaevich Tolstoy ve Alexander Sergeevich Puşkin. Bu edebi dahiler, derin hümanizmleri, demokratik fikirleri, ırkçılık karşıtı duruşları ve insanlığa olan sevgileri nedeniyle sadece Rus kültürü için değil, tüm dünya için de önemlidir. Eserleri, birçok şair ve yazarın bu eserlerin yayılmasına katkıda bulunduğu Azerbaycan da dahil olmak üzere birçok kültüre çevrilmiştir.
Bu seçkin Azerbaycanlı çevirmenlerden biri, edebi faaliyetini bu Rus yazarların eserlerinin tercümesine ve tanıtımına adayan Mammad Said Ordubadi'dir. Toplanan eserleri, kısa ve kapsamlı edebi eserler de dahil olmak üzere altı binden fazla eser içermektedir. Puşkin sadece 39 yıl yaşamasına rağmen, Kafkasya da dahil olmak üzere çeşitli bölgelere yaptığı seyahatlerin şiirleri üzerinde büyük etkisi oldu. Azerbaycan'da doğrudan olmamasına rağmen, bölgeye ve kültürel mirasına olan sevgisini ifade ederek Kafkasya'ya adanmış şiirler yazmıştır. Azerbaycanlı bilim adamları Abasgulu Ağa Bakikhanov ve Mirza Fatali Ahundov ile entelektüel bağlar, Rus ve Azerbaycan edebi gelenekleri arasındaki kültürel alışverişi güçlendirdi.
Puşkin'in Azerbaycanlı eğitimcilerin tercüme ettiği eserleri, ülkenin okur yazar nüfusu arasında geniş çapta tanındı. Puşkin'in hümanist fikirlerine derinden saygı duyan Mammad Sayid Ordubadi, "bahçe çeşmesi", "Boris Godunov" ve "Bülbül" gibi birçok eserini Azerbaycan'a çevirdi. Ordubadi'nin edebi eserleri Rus edebiyatıyla sınırlı kalmadı, Avrupalı ve dünya yazarlarının eserlerinin çevirisiyle devam etti. Altmış yılı aşkın süredir devam eden edebi kariyeri, doğal şiirsel yeteneğini ve kültürler arası edebi takdir geliştirme arzusunu yansıtıyor. Bu çalışma, Ordubadi çevirilerinin Rus ve Azerbaycan edebi geleneklerini birbirine bağlamadaki önemini vurgulamakta ve kültürler arasında edebi hümanizmin uzun vadeli etkisini kanıtlamaktadır
Üniversite öğrencilerinin yansıtıcı kültürünün gelişimi: Araştırma Yaklaşımlarının gözden geçirilmesi
No full textThe relevance of studying the problem of the development of students' reflexive culture is due to the increasing need for a specialist with analytical abilities, who is able to identify the causes of difficulties and carry out the correction of ways of activity. The article presents an analytical review of scientific research, covering the problems of the reflexive culture of future specialists. The review of scientific sources is based on the following research questions: disclosure and clarification of the essence of the concept of “student's reflexive culture”; definition of a set of pedagogical conditions of development of university students' reflexive culture; analysis of the structure of university students' reflexive culture and criteria of development of its components. The conclusions in the article are based on the theoretical analysis of the scientific material and its generalization. The author defines students' professional reflective culture as an integral quality represented by the unity of theoretical and practical readiness of a person to design and regulate one's own professional activity, to professional self-development, and including a complex of special knowledge, skills, and values. Generalizing the approaches to the structure of a student's reflexive culture and taking into account the criteria of development of its components, the authors characterize a student with an advanced level of formation of reflexive culture. According to the results of the analytical and experimental study, several recommendations for the development of students' reflexive culture in higher education institutions have been formulated.Студенттердің рефлексиялық мәдениетін дамыту мәселесін зерттеудің өзектілігі іс-әрекетіндегі қиындықтардың себептерін анықтай алатын және оларды түзете алатын аналитикалық қабілеті бар маманға деген қажеттіліктің туындауымен байланысты. Мақалада болашақ мамандардың рефлексиялық мәдениетінің мәселелерін қамтитын ғылыми зерттеулерге аналитикалық шолу берілген. Ғылыми дереккөздерге шолу келесі зерттеу сұрақтарына негізделді: «студенттің рефлексивті мәдениеті» ұғымының мәнін ашу және нақтылау; университет студенттерінің рефлексивті мәдениетін дамытудың педагогикалық шарттарының кешенін анықтау; университет студентінің рефлексивті мәдениетінің құрылымын және оның компоненттерін дамыту критерийлерін талдау.Мақаладағы тұжырымдар ғылыми материалды теориялық талдауға және оны жалпылауға негізделіп жасалған. Авторлар студенттердің кәсіби рефлексиялық мәдениетін интегралды сапа ретінде анықтайды, ол жеке тұлғаның теориялық және практикалық дайындығын жобалаудың, өзін-өзі кәсіби қызметке реттеудің, арнайы білімді, дағдыны, біліктілікті қамтитын құндылық көзқарастарының кәсіби дамуының жиынтығын білдіреді.Авторлар студенттің рефлексивті мәдениетінің құрылымын жалпылау арқылы және оның компоненттерінің даму критерийлерін ескере отырып рефлексивті мәдениеті жоғары деңгейде қалыптасқан студенттің сипаттамасын береді. Жүргізілген аналитикалық және эксперименттік жұмыстың нәтижелері бойынша ЖОО-да студенттердің рефлексивті мәдениетін дамыту бойынша бірнеше ұсыныстар тұжырымдалды.Актуальность изучения проблемы развития рефлексивной культуры студентов обусловлена обострением потребности в специалисте с аналитическими способностями, который может выявлять причины трудностей и осуществлять коррекцию способов деятельности. В статье представлен аналитический обзор научных исследований, освещающих проблемы рефлексивной культуры будущих специалистов. Обзор научных источников основывается на следующих исследовательских вопросах: раскрытие и уточнение сущности понятия «рефлексивная культура студента»; определение комплекса педагогических условий развития рефлексивной культуры студентов вуза; анализ структуры рефлексивной культуры студента вуза и критериев развития ее компонентов.Выводы в статье базируются на теоретическом анализе научного материала и его обобщении. Авторы определяют профессиональную рефлексивную культуру студентов как интегральное качество, представленное единством теоретической и практической готовности личности к проектированию и регулированию собственной профессиональной деятельности, к профессиональному саморазвитию, и включающее в себя комплекс специальных знаний, умений, ценностных установок.Обобщая подходы к структуре рефлексивной культуры студента и учитывая критерии развития ее компонентов, автор приводит характеристику студента с продвинутым уровнем сформированности рефлексивной культуры. По результатам проведенной аналитической и экспериментальной работы сформулировано несколько рекомендаций по развитию рефлексивной культуры студентов в вузе.Öğrencilerin yansıtıcı kültürünün gelişimi sorununun araştırılmasının alaka düzeyi, analitik becerilere sahip, faaliyetteki zorlukların nedenlerini belirleyebilen ve düzeltebilen bir uzmana duyulan ihtiyacın ortaya çıkmasından kaynaklanmaktadır.
Makale, gelecekteki uzmanların yansıtıcı kültürünün sorunlarını içeren bilimsel araştırmalara analitik bir genel bakış sunmaktadır. Bilimsel kaynakların gözden geçirilmesi aşağıdaki araştırma sorularına dayanıyordu: «öğrencinin yansıtıcı kültürü» kavramının özünün açıklanması ve netleştirilmesi; üniversite öğrencilerinin yansıtıcı kültürünün gelişimi için pedagojik koşulların kompleksinin belirlenmesi; üniversite öğrencisinin yansıtıcı kültürünün yapısının ve bileşenlerinin gelişimi için kriterlerin analizi.
Makaledeki sonuçlar, bilimsel materyalin teorik analizine ve genellemesine dayanarak çıkarılmıştır. Yazarlar, öğrencilerin mesleki yansıtıcı kültürünü, bireyin teorik ve pratik eğitiminin tasarlanması, bağımsız mesleki faaliyetlerin düzenlenmesi, özel bilgi, beceri ve becerileri içeren değer tutumlarının mesleki gelişiminin bütünlüğü olan ayrılmaz bir kalite olarak tanımlamaktadır.
Yazarlar, öğrencinin yansıtıcı kültürünün yapısını genelleştirerek ve bileşenlerinin gelişimi için kriterleri dikkate alarak, yansıtıcı kültürü yüksek düzeyde oluşturulmuş bir öğrenciyi karakterize eder. Yapılan analitik ve deneysel çalışmaların sonuçlarına göre, üniversitedeki öğrencilerin yansıtıcı kültürünün gelişimi için çeşitli öneriler formüle edilmiştir
“KOZY KÖRPES – BAYAN SULU” DESTANININ MOTİF İNDEKSİ (AARNE-THOMPSON SINIFLANDIRMASINA GÖRE)
No full textThe article analyzes the motif index in the love poem “Kozy Korpesh – Bayan Sulu” according to the Aarne–Thompson–Uther (ATU) system. Modern Kazakh folklore studies are undergoing significant changes due to advancements in research. The Aarne–Thompson–Uther (ATU) system is a collection of lists that classify genres and types of fairy tales in folklore studies. This article analyzes the motif index in the epic poem genre, not in the fairy tale genre.The relevance of the research stems from understanding the evolving nature of the genre, its role, and its significance in the context of Kazakh folklore studies. An analysis is carried out on the traditional epic poem “Kozy Korpesh – Bayan Sulu”. The scientific significance of the motif index in modern Kazakh folklore studies is determined, and new conclusions are drawn. Numbering and compiling the motifs according to the index has not been introduced into scientific circulation in Kazakh folklore until today.The academic significance of the article lies in the fact that analyzing epic poems according to the motif index provides a scholarly framework, while the practical significance is that the study results can be used by university students, graduate students, doctoral candidates, and literary critics in their research. Conducting an analysis of love poems according to the motif index is a crucial task. This research highlights the urgent need to classify motifs numerically according to their index and introduce them into scientific circulation.The article is based on the analysis of the love poem “Kozy Korpesh – Bayan Sulu” and provides scientific insights regarding the motif index, which holds a special place in folklore studies. The results of the study can serve as an auxiliary resource in the methodology of teaching folklore studies at higher educational institutions. The scholarly conclusions presented in the article relate to the motif index based on the analysis of love poems and hold a significant place in the field of folklore studies. The findings of this study will be a valuable reference for teaching methodologies at the university level.Мақалада «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» ғашықтық жырындағы Аарн-Томпсон-Утер (ATU) жүйесі бойынша мотивтер индексі талданады. Қазіргі қазақ фольклортануығылымның дамуына байланысты елеулі өзгерістерді бастан өткеруде. Аарн-Томпсон-Утер (ATU) жүйесі – бұл фольклортануда ертегі жанры мен түрлері көрініс тапқан тізімдержинағы. Ал бұл мақала ертегі жанры емес, эпикалық жыр жанрындағы мотивтердің индексінталдайды.Зерттеудің өзектілігі жанрдағы жаңа форманы, оның қазақ фольклортануы контексін-дегі рөлі мен мәнін түсінуден туындап отыр. Мотивті индексіне қарай нөмірлеу, жинақтауқазақ фольклортануында бүгінге дейін ғылыми айналымда болмаған. Қазақ ғашықтықжырлары мәтініне дәстүрлі «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» эпостық жыры алынып отыр.Қазіргі қазақ фольклортануындағы мотивтер индексінің ғылыми маңызы айқындалып,тың қорытындылар жасалады. Мақаланың ғылыми маңыздылығы – эпикалық жырлардымотив индексіне қарай талдау ғылыми тұрғыдан зерттеуді қамтамасыз етсе, тәжірибелік мәні– зерттеу жұмысының нәтижесін жоғары оқу орны студенттері, магистранттар мендокторанттар және әдебиеттанушылар өз зерттеулерінде пайдалана алады. Ғашықтықжырлардың мотив индексіне қарай талдау жасау бүгінде өзекті мәселе. Бүгінгі зерттеужұмысында мотивтерді индексіне қарай нөмірлеп, ғылыми айналымға енгізудің кезеккүтірмейтін мәселе екені айқындалды.Мақалада «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» ғашықтық жыры талдауға негізделіп, мотивиндексіне қатысты ғылыми тұжырымдар беріледі, ол фольклортану ғылымында өзіндік орыналатын маңызға ие. Зерттеу нәтижелері ЖОО-да фольклортану пәнін оқытудың әдістемесінегізінде көмекші құрал бола алады.Аннотация. В статье анализируется индекс мотивов по системе Аарне–Томпсона–Утера (ATU) в романическом эпосе «Козы Корпеш – Баян Сулу». Современная казахская фольклористика переживает значительные изменения, связанные с развитием науки. Система Аарне–Томпсона–Утера (ATU) представляет собой сборник списков, в которых сказочный жанр и его типы отражены в фольклористике. Однако в данной статье анализируется индекс мотивов в жанре эпической поэмы, а не в жанре сказки.Актуальность исследования обусловлена необходимостью понимания новой формы жанра, его роли и сущности в контексте казахской фольклористики. Нумерация, обобщение мотивов по индексу до настоящего времени не находилось в научном обороте в казахской фольклористике. Проведен анализ традиционного эпического текста «Козы Корпеш – Баян Сулу», относящегося к казахским лироэпические произведениям.Определено научное значение индекса мотивов в современной казахской фольклористике, а также сделаны новые выводы. Научная значимость статьи заключается в том, что анализ эпических произведений на основе индекса мотива обеспечивает научное обоснование исследования. Практическая значимость заключается в том, что результаты работы могут быть использованы студентами, магистрантами, докторантами и литературоведами в дальнейших исследованиях.Статья основана на анализе романического эпоса «Козы Корпеш – Баян Сулу» и дает научные выводы относительно индекса мотива, который имеет особое значение в фольклористике.Научные выводы, приведенные в статье, касаются индекса мотивов и основаны на анализе любовных произведений. Эти результаты могут быть представлены широкой публике и имеют особую значимость для дальнейшего изучения фольклористики. Итоги исследования станут ценным источником для разработки методики преподавания в вузах.Bu makalede, “Kozy Körpeş – Bayan Sulu” adlı aşk destanındaki motifler Aarne-Thompson-Uther (ATU) sistemine göre motif indeksi temelinde analiz edilmektedir. Günümüz Kazak folklor araştırmalarında bilimsel gelişmeler doğrultusunda önemli değişiklikler yaşanmaktadır. Aarne-Thompson-Uther (ATU) sistemi, halkbiliminde masal türlerini ve varyantlarını içeren uluslararası bir sınıflandırma sistemidir. Ancak bu çalışmada odak noktası masal türü değil, epik anlatı türüne ait motiflerin sınıflandırılmasıdır.
Araştırmanın güncelliği, bu türdeki yeni biçimlerin Kazak folklor bağlamında taşıdığı rol ve önemin anlaşılmasına dayanır. Motif indeksine göre numaralandırma ve sınıflandırma işlemi, şimdiye kadar Kazak folklor araştırmalarında sistemli bir biçimde bilimsel dolaşıma girmemiştir. Çalışmaya temel olarak Kazak aşk anlatılarının klasik örneği olan “Kozy Körpeş – Bayan Sulu” destanı alınmıştır.
Motif indeksine dayalı bu analiz yöntemi sayesinde Kazak epik geleneğinde motiflerin bilimsel olarak tasnif edilmesi sağlanmış, folklor araştırmaları için yeni bir yöntemsel yaklaşım geliştirilmiştir. Makalenin bilimsel önemi; epik anlatıların motif indeksine göre analiz edilmesine olanak tanıyan kuramsal bir çerçeve sunmasında yatmaktadır. Uygulamalı önemi ise; çalışmanın sonuçlarının üniversitelerde lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyindeki öğrenciler ile edebiyat araştırmacılarına kaynak ve yöntemsel materyal olarak hizmet edebilmesidir. Aşk anlatılarının motif indeksine göre analiz edilmesi, günümüz folklor araştırmalarının öncelikli meselelerinden biri olarak değerlendirilmelidir. Yapılan araştırma, motiflerin indeksleme yoluyla sınıflandırılmasının artık ertelenemez bir bilimsel gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır.Makale, “Kozy Körpeş – Bayan Sulu” aşk destanı temelinde analiz edilerek motif indeksine dair özgün bilimsel değerlendirmeler sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, folklor bilimi alanında önemli bir yere sahiptir. Araştırmanın sonuçları, üniversitelerde halkbilimi derslerinin öğretilmesinde yardımcı kaynak olarak kullanılabilir
Prozodik özelliklerin tanıma, hafıza üzerindeki etkisi (mahkeme gösterilerine dayanan araştırma)
No full textThis study aims to analyze the impact of prosodic features on participants’ perception and recall of words after watching courtroom shows. Based on the results of a survey conducted among 18 respondents with a high level of English proficiency, the study investigates and analyzes the potential influence of prosodic characteristics using quantitative, acoustic, and ANOVA-based statistical analysis. The focus was on identifying the connection between prosodic features such as intonation, pitch, and accent, and their influence on the memorization of legal and neutral terms. Two fragments of popular court shows were selected - “Sudebnyi Dela” and “Divorce Court”. The results showed that legal terms were more often remembered from the Russian program, which was associated with a more formal style and accented prosodic elements, while emotionally charged statements from the American show led to the memorization of phrases unrelated to legal topics, but possessing vivid prosodic characteristics. Prosodic analysis revealed that changes in pitch, accentuation and emotional coloring increase the audience’s susceptibility to certain phrases. The results highlight the role of prosody in shaping the perception of legal media programs.Осы зерттеудің мақсаты – сот шоуын көргеннен кейін қатысушылардың сөздерді қабылдауы мен есте сақтауына просодиялық ерекшеліктердің әсерін талдау. Ағылшын тілін жоғары деңгейде меңгерген 18 респонденттің қатысуымен жүргізілген сауалнама нәтижелерінің негізінде просодиялық сипаттамалардың ықпал ету ықтималдығы сандық, акустикалық және ANOVA статистикалық талдау әдістері арқылы анықталып, зерделенді. Басты назар назар интонация, сөйлеу әуезі, екпін сияқты просодиялық белгілердің арақатынасын және олардың заңды әрі бейтарап терминдерді есте сақтауына ықпалын анықтауға баса назар аударылды. Танымал сот шоуларынан екі бейне сегменті таңдалынып алынды. Олар: «Судебные дела» және «Divorce Court». Нәтижесінде орыс тіліндегі бағдарлама негізінде заң терминдері көбірек есте сақталғанын көрсетті. Ол дегеніміз формальды стильмен және екпінді просодикалық элементтер ықпалының әсері деп танылды. Ағылшын тіліндегі шоу нәтижесі эмоционалды түрде айтылған әсерлі сөздер, әсіресе құқықтық тақырыптан тыс сөздердің есте сақталуына әкелгенін көрсетті. Просодикалық талдау дыбыс ырғағының жоғары болуы, пауза және басқа да просодиялық акценттер, эмоционалды айтылған сөздер аудиторияның белгілі бір сөз тіркестерін естеріне сақтап қалуына ықпал етіп, қабылдау қабілетін арттыратынын айқындады. Зерттеу нәтижелері просодиялық ерекшеліктердің сот негізіндегі БАҚ бағдарламаларының тыңдаушыларға ықпалын көрсетеді.Целью данного исследования является анализ влияния просодических особенностей на восприятие и запоминание слов участниками после просмотра судебных шоу. На основе полученных результатов опроса, проведенного среди 18 респондентов с высоким уровнем владения английским языком, проведена работа по выявлению и анализу вероятности влияния просодических характеристик с помощью количественного, акустического и статистического анализа ANOVA. Основное внимание уделялось выявлению связи между просодическими характеристиками, такими как интонация, высота тона, акцент, и их влиянием на запоминание юридических и нейтральных терминов. Выбраны два фрагмента популярных судебных шоу — «Судебные дела» и «Divorce Court». Результаты показали, что юридические термины чаще запоминались из программ на русском языке, что связано с более формальным стилем и акцентированными просодическими элементами, в то время как эмоционально окрашенные высказывания из шоу на английском языке приводили к запоминанию фраз, не связанных с юридической тематикой. Просодический анализ выявил, что изменения высоты тона, акцентуации и эмоциональной окраски повышают восприимчивость аудитории к определенным фразам. Результаты подчёркивают роль просодии в формировании восприятия юридических медиапрограмм.Bu araştırmanın amacı, mahkeme şovlarını izledikten sonra katılımcıların kelimeleri algılaması ve hafızasında tutmasına prosodik özelliklerin etkisini analiz etmektir. Yüksek düzeyde İngilizce bilen 18 katılımcıyla gerçekleştirilen anket sonuçları temel alınarak, prosodik özelliklerin etkisinin olasılığı niceliksel, akustik ve ANOVA istatistiksel analiz yöntemleriyle belirlenip incelenmiştir. Başlıca dikkat, intonasyon, konuşma tınısı ve vurgu gibi prosodik unsurların birbirleriyle ilişkisi ve bunların yasal ve nötr terimlerin hafızada tutulmasına etkisi üzerine yoğunlaştırılmıştır. Popüler mahkeme şovlarından iki video kesiti seçilmiştir: «Судебные дела» ve «Divorce Court». Sonuçlar, Rusça programdaki yasal terimlerin daha fazla hatırlandığını göstermiştir. Bu durum, resmi üslup ve vurguya sahip prosodik öğelerin etkisi olarak değerlendirilmiştir. İngilizce şovda ise duygusal olarak söylenen etkileyici kelimeler, özellikle hukuk dışı terimlerin hafızada daha iyi kalmasına neden olmuştur. Prosodik analizde, yüksek ses ritmi, duraklamalar ve diğer prosodik vurgu öğeleri ile duygusal ifadeler, izleyicinin belirli kelime gruplarını hatırlamasına ve algılama kapasitesinin artmasına katkıda bulunmuştur. Araştırma sonuçları, prosodik özelliklerin mahkeme temalı medya programlarının dinleyiciler üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır
The Effectiveness of “One-Page Book” Method in Teaching Folk Prose to Undergraduate Students: A Mixed-Methods Study
Get PDFThis study investigates the pedagogical effectiveness of the “One-Page Book” method in enhancing undergraduate students’ comprehension and creative synthesis of Kazakh folk prose. With the rise of student-centered learning in higher education, it is essential to evaluate instructional techniques that promote interpretative thinking, cultural appreciation, and concise written expression. The “One-Page Book” method requires students to read complex folk prose texts and summarize their understanding in a one-page creative output that includes symbolic visuals, keywords, and central meanings. The research employs a mixed-methods design involving both quantitative and qualitative data collection. A total of 58 students enrolled in a Kazakh Literature course participated in the intervention during the autumn semester of 2024. The quantitative phase involved pre- and post-tests assessing comprehension, symbolic interpretation, and retention. The qualitative phase included thematic analysis of students’ one-page books and their written reflections. SPSS Version 27 was used to analyze the test results. A paired-sample t-test revealed a statistically significant improvement in students’ scores: the mean score increased from 68.2 (SD = 7.4) to 81.9 (SD = 6.1), t (57) = 9.02, p < .001. Qualitative analysis highlighted increased student engagement, deeper cultural understanding, and creativity in text interpretation. The findings suggest that the “One-Page Book” method is an effective instructional tool for teaching folk prose in higher education. It combines visual thinking, critical interpretation, and concise writing, aligning well with 22st-century learning competencies. The method is particularly beneficial in preserving cultural literacy and enhancing student agency in text-based learning. This study recommends the broader use of this technique in literature pedagogy and its adaptation across folklore-related disciplines.Бұл зерттеу «Бір беттік кітап» әдісінің бакалавриат студенттерінің қазақ халық прозасын түсінуі мен шығармашылық тұрғыдан қорыту дағдысын дамытудағы педагогикалық тиімділігін қарастырады. Жоғары оқу орындарында тұлғалық-бағдарланған оқыту тұжырымдамасының дамуына байланысты, мәтінді түсіндіру, мәдени құндылықтарды бағалау және қысқа әрі мағыналы жазбаша баяндау дағдыларын жетілдіретін оқыту әдістерін бағалау өзекті бола түсуде. «Бір беттік кітап» әдісі студенттерден күрделі халық прозасы мәтіндерін оқып, олардың мән-мағынасын символикалық бейнелер, негізгі сөздер мен басты идеяларды қамтитын бір парақтық креативті жұмыста қорытып шығуды талап етеді. Зерттеу аралас әдіснамаға негізделген: сандық және сапалық деректер қатар қолданылды. 2024 жылдың күзгі семестрінде қазақ әдебиеті пәніне тіркелген 58 студент тәжірибеге қатысты. Сандық кезеңде мәтінді түсіну, символикалық мазмұнды тану және есте сақтау бойынша алдын-ала және кейінгі тесттер алынды. Сапалық кезеңде студенттердің бір беттік жұмыстары мен жазбаша рефлексияларына тақырыптық талдау жүргізілді. Тест нәтижелері SPSS 27-нұсқасы арқылы талданды. Жұптық t-тест студенттердің орташа ұпайының 68.2 (SD = 7.4)-тен 81.9-ға (SD = 6.1) дейін өскенін, бұл айырмашылықтың статистикалық тұрғыдан мәнді екенін көрсетті: t(57) = 9.02, p < .001. Сапалық талдау студенттердің белсенділігі артқанын, мәдени түсінігінің тереңдегенін және мәтінді интерпретациялауда шығармашылық қабілетінің күшейгенін көрсетті. Бұл нәтижелер «Бір беттік кітап» әдісінің жоғары білім беру жүйесінде халық прозасын оқытуда тиімді құрал екенін дәлелдейді. Бұл әдіс визуалды ойлау, сын тұрғысынан талдау және жинақы жазу дағдыларын ұштастырып, XXI ғасыр білім беру талаптарына сай келеді. Әдіс әсіресе мәдени сауаттылықты сақтап қалуда және мәтінге негізделген оқытуда студенттің белсенділігін арттыруда маңызды. Бұл зерттеу әдебиетті оқытуда осы әдісті кеңінен қолдануды және оны фольклорға қатысты басқа пәндерге бейімдеуді ұсынады.В настоящем исследовании рассматривается педагогическая эффективность метода «Одна страница» в развитии у студентов бакалавриата навыков понимания и творческого осмысления казахской народной прозы. В условиях растущей популярности студентоцентрированного подхода в высшем образовании необходимо оценивать методики преподавания, способствующие развитию интерпретативного мышления, культурной осведомленности и лаконичного письменного изложения. Метод «Одна страница» требует от студентов прочтения сложных текстов народной прозы и представления их смысла в виде креативного одностраничного формата, включающего символические образы, ключевые слова и основные идеи. Исследование выполнено в рамках смешанной методологии с использованием количественных и качественных данных. В интервенции приняли участие 58 студентов, обучающихся на курсе казахской литературы в осеннем семестре 2024 года. Количественная часть включала до- и после-тесты на понимание, интерпретацию символов и запоминание. Качественная часть включала тематический анализ студенческих работ и письменных размышлений. Для анализа результатов тестирования использовалась программа SPSS версии 27. Парный t-критерий показал статистически значимое улучшение показателей: средний балл увеличился с 68,2 (SD = 7,4) до 81,9 (SD = 6,1), t (57) = 9,02, p <.001. Качественный анализ выявил рост вовлечённости студентов, углубление культурного понимания и повышение уровня креативности при интерпретации текста. Результаты показывают, что метод «Одна страница» является эффективным инструментом обучения народной прозе в высшей школе. Он сочетает визуальное мышление, критическую интерпретацию и лаконичное изложение, соответствуя требованиям образования XXI века. Метод особенно полезен для сохранения культурной грамотности и повышения активности студентов при работе с текстами. Исследование рекомендует более широкое применение данного метода в преподавании литературы и его адаптацию в смежных дисциплинах, связанных с фольклором.Bu araştırma, “Tek Sayfalık Kitap” yönteminin lisans öğrencilerinin Kazak halk nesrini anlama ve yaratıcı şekilde özetleme becerilerini geliştirmedeki pedagojik etkililiğini incelemektedir. Yükseköğretimde birey odaklı öğrenme yaklaşımının gelişimiyle birlikte, metni yorumlama, kültürel değerleri değerlendirme ve kısa fakat anlamlı yazılı anlatım becerilerini geliştiren öğretim yöntemlerini değerlendirme ihtiyacı daha da önem kazanmıştır.“Tek Sayfalık Kitap” yöntemi, öğrencilerden karmaşık halk nesri metinlerini okuyup, anlamlarını sembolik imgeler, anahtar kelimeler ve temel fikirleri içeren yaratıcı bir sayfalık çalışmada özetlemelerini talep eder.
Araştırma karma yöntemle gerçekleştirilmiş olup, hem nicel hem nitel veriler kullanılmıştır. 2024 yılı güz döneminde Kazak edebiyatı dersine kayıtlı 58 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Nicel aşamada, metni anlama, sembolik içeriği tanıma ve hatırlama becerilerine yönelik ön test ve son testler uygulanmıştır. Nitel aşamada ise öğrencilerin tek sayfalık çalışmaları ve yazılı yansımaları tematik analizle incelenmiştir.SPSS 27 programıyla yapılan analizde eşleştirilmiş t-testi, öğrencilerin ortalama puanlarının 68.2 (SD = 7.4) seviyesinden 81.9’a (SD = 6.1) yükseldiğini ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir: t(57) = 9.02, p < .001.Nitel analiz sonuçları ise öğrencilerin ders sürecine daha aktif katıldığını, kültürel kavrayışlarının derinleştiğini ve metin yorumlama konusunda yaratıcı becerilerinin geliştiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, “Tek Sayfalık Kitap” yönteminin yükseköğretimde halk nesri öğretiminde etkili bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Yöntem; görsel düşünme, eleştirel analiz ve özlü yazma becerilerini birleştirerek 21. yüzyıl eğitim hedeflerine uygundur. Özellikle kültürel okuryazarlığın korunmasında ve metin temelli öğrenmede öğrencilerin etkinliğini artırmada önemli rol oynar.Bu çalışma, yöntemin edebiyat öğretiminde yaygınlaştırılmasını ve halkbilimiyle ilgili diğer derslere uyarlanmasını önermektedir
LINGUOPOETICS AND CULTURAL CODES: FEATURES OF TRANSLATING ABAI QUNANBAIULY‟S WORKS INTO TURKIC LANGUAGES
Get PDFThis study examines the complex interplay between linguopoetics and cultural codes in the translation of Abai Kunanbayev‘s foundational works across Turkic languages. As a seminal figure in Kazakh literature, Abai‘s texts present unique challenges for translators due to their rich poetic devices, philosophical depth, and cultural specificity. The research investigates how different Turkic-language translations preserve – or distort – the original‘s linguopoetic features (rhythm, metaphor, syntactic parallelism) and embedded cultural semantics (nomadic concepts, Islamic references, and Kazakh oral traditions).Using a comparative analysis of translations into Uzbek, Turkish, and Tatar, the paper identifies three key translation strategies: domestication (adapting content to target cultures), foreignization (preserving source-culture elements), and hybrid approaches. Special attention is given to culturally marked lexemes – such as zhyr (heroic epic) and tamyr (ancestral roots) – whose semantic fields shift across Turkic variants. The methodology combines corpus linguistics (frequency analysis of poetic formulae) with hermeneutic interpretation of translator choices.Findings reveal that: Syntactic structures proving most resistant to translation are those mirroring Kazakh oral recitation patterns; Translations into closely related Turkic languages (e.g., Tatar) retain more morphological parallelism than distant ones (e.g., Turkish); 19th-century Islamic terminology undergoes either neutralization or explanatory compensation in modern versions. The study contributes to debates about cultural untranslatability while proposing a ―Turkic literary translation framework‖ that prioritizes: metrical correspondence over strict rhyme, ethno-cultural glossing, and paratextual commentary.These insights problematize the assumption of Turkic linguistic kinship, ensuring translation fidelity, demonstrating how even cognate languages require active cultural mediation. The research draws on archival materials from the Abai Studies Center (Almaty) and digital corpora of Turkic translations (1980–2020), offering new methodological approaches for analyzing literary transfer within language families.Бұл зерттеу Абай Құнанбайұлы мұраларының түркі тілдеріне аударылуындағы лингвопоэтика мен мәдени кодтардың күрделі өзара байланысын қарастырады. Қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі ретінде Абайдың поэзиясы – бай поэтикалық тәсілдерімен, терең философиялық мазмұнымен және ұлттық-мәдени ерекшеліктерімен аудармашылар үшін ерекше күрделі мәтін. Зерттеу барысында Абай шығармаларының өзбек, түрік және татар тілдеріндегі аудармаларында түпнұсқаның лингвопоэтикалық элементтері (ырғақ, метафоралар, синтаксистік параллелизм) мен мәдени семантикасы (көшпелі дүниетаным, исламдық тұспалдар, қазақтың ауыз әдебиетінің үлгілері) қалай сақталып немесе өзгеріске ұшырайтыны талданады.
Өзбек, түрік, татар тілдеріндегі аудармаларды салыстырмалы талдау негізінде аударманың үш негізгі бағыты айқындалды: доместикация (мазмұнды қабылдаушы мәдениетке бейімдеу), форенизация (түпнұсқа мәдениетінің элементтерін сақтау) және гибридтік тәсілдер. Зерттеу барысында «жыр» (батырлық эпос) мен «тамыр» (рулық тегі мен шығу төркінін білдіретін ұғым) сияқты мәдени тұрғыдан маркерленген лексемалардың семантикалық өрістерінің басқа түркі тілдеріндегі аударма нұсқаларында қалайша өзгеретіндігіне ерекше назар аударылады. Әдіснама корпустық лингвистиканы (поэтикалық негіздердің қолданылу жиілігін талдау) герменевтикалық интерпретациялаудағы аудармашылық шешімдердің тұрғысынан қарастыруды ұсынады.
Зерттеу нәтижелері қазақтың ауызекі сөйленім дәстүрін көрсететін синтаксистік құрылымдардың аударуға ең ыңғайлы екендігін көрсетеді; туыстас түркі тілдерінің ішіндегі ең жақындары (мысалы, татар тіліне) жасалған аудармаларда түрік тілі сияқты тілдерге қарағанда морфологиялық параллелизмді көбірек сақтайды; XIX ғасырдағы ислам терминдік ұғымдары қазіргі аудармаларда не бейтараптандырылады, не түсіндірмелі мәнмәтін түрінде ұсынылады.
Зерттеу мәдени аударма мүмкіндігінің шектеулері жөніндегі пікірталасқа үлес қосып, «түркі әдеби аударма моделін» ұсынады. Бұл модель қатаң ұйқасқа емес, метрикалық сәйкестікке, этномәдени түсініктеме беруге және мәнмәтіндік түсіндірмелерді (глоссарийлер, аннотациялар, кіріспе сөздер) қолдануға басымдық береді.
Зерттеу қорытындысында түркі тілдерінің туыстығы аударма жасауда дәл, нақтылықты қамтамасыз етпейтінін, керісінше, тіпті туыстас тілдер арасында да белсенді мәдени делдалдық қажет екенін көрсетеді. Жұмыс Абайтану орталығының (Алматы) архивтік материалдарына және 1980–2020 жылдар аралығындағы түркі тілдеріндегі аудармалардың цифрлық корпусына сүйене отырып, тілдік туыстық шеңберіндегі әдеби аудармаларды зерттеудің жаңа әдістемелік тәсілдерін ұсынады.Данное исследование изучает сложное взаимодействие лингвопоэтики и культурных кодов в переводах фундаментальных трудов Абая Кунанбаева на тюркские языки. Как ключевая фигура казахской литературы, тексты Абая представляют особые трудности для переводчиков из-за богатых поэтических приемов, философской глубины и культурной специфики. В работе анализируется, как различные переводы на тюркские языки сохраняют или искажают лингвопоэтические особенности оригинала (ритм, метафоры, синтаксический параллелизм) и встроенную культурную семантику (кочевые концепты, исламские референции, казахские устные традиции).На основе сравнительного анализа переводов на узбекский, турецкий и татарский языки в исследовании выделяются три ключевые стратегии перевода: доместикация (адаптация содержания под культуры перевода), форенизация (сохранение элементов культуры оригинала) и гибридные подходы. Особое внимание уделяется культурно-маркированным лексемам – таким как «жыр» (героический эпос) и «тамыр» (родовые корни) – чьи семантические поля смещаются в различных тюркских вариантах. Методология сочетает корпусную лингвистику (анализ частотности поэтических формул) с герменевтической интерпретацией переводческих решений.Результаты показывают, что наиболее устойчивыми к переводу оказываются синтаксические структуры, отражающие казахские модели устного рецитирования; переводы на близкородственные тюркские языки (например, татарский) сохраняют больше морфологического параллелизма, чем переводы на дистантные языки (например, турецкий); терминология исламского происхождения XIX века подвергается либо нейтрализации, либо объяснительной компенсации в современных версиях. Исследование вносит вклад в дискуссии о культурной непереводимости, предлагая «тюркскую литературно-переводческую модель», которая отдает приоритет: метрическому соответствию перед строгой рифмой, этнокультурному комментированию и паратекстуальным пояснениям.Эти выводы ставят под сомнение предположение о том, что тюркское языковое родство гарантирует переводческую точность, демонстрируя, что даже родственные языки требуют активного культурного посредничества. Исследование использует архивные материалы Центра изучения Абая (Алматы) и цифровые корпусы тюркских переводов (1980–2020 гг.), предлагая новые методологические подходы к анализу литературного трансфера внутри языковых семей.This study examines the complex interplay between linguopoetics and cultural codes in the translation of Abai Kunanbayev‘s foundational works across Turkic languages. As a seminal figure in Kazakh literature, Abai‘s texts present unique challenges for translators due to their rich poetic devices, philosophical depth, and cultural specificity. The research investigates how different Turkic-language translations preserve – or distort – the original‘s linguopoetic features (rhythm, metaphor, syntactic parallelism) and embedded cultural semantics (nomadic concepts, Islamic references, and Kazakh oral traditions).Using a comparative analysis of translations into Uzbek, Turkish, and Tatar, the paper identifies three key translation strategies: domestication (adapting content to target cultures), foreignization (preserving source-culture elements), and hybrid approaches. Special attention is given to culturally marked lexemes – such as zhyr (heroic epic) and tamyr (ancestral roots) – whose semantic fields shift across Turkic variants. The methodology combines corpus linguistics (frequency analysis of poetic formulae) with hermeneutic interpretation of translator choices.Findings reveal that: Syntactic structures proving most resistant to translation are those mirroring Kazakh oral recitation patterns; Translations into closely related Turkic languages (e.g., Tatar) retain more morphological parallelism than distant ones (e.g., Turkish); 19th-century Islamic terminology undergoes either neutralization or explanatory compensation in modern versions. The study contributes to debates about cultural untranslatability while proposing a ―Turkic literary translation framework‖ that prioritizes: metrical correspondence over strict rhyme, ethno-cultural glossing, and paratextual commentary.These insights problematize the assumption of Turkic linguistic kinship, ensuring translation fidelity, demonstrating how even cognate languages require active cultural mediation. The research draws on archival materials from the Abai Studies Center (Almaty) and digital corpora of Turkic translations (1980–2020), offering new methodological approaches for analyzing literary transfer within language families
THE ENLIGHTENMENT MOVEMENT AND THE FORMATION OF THE LOCAL INTELLIGENTSIA IN EASTERN TURKESTAN IN THE FIRST HALF OF THE 20TH CENTURY
Get PDFThis article highlights the Enlightenment movement that emerged in Eastern Turkestan during the first half of the 20th century and the role of the local intelligentsia in its development. It also analyzes the significance of the Jadid movement in the socio-political and cultural life of the region, as well as the efforts of intellectuals to awaken the public, reform the educational system, and foster national consciousness. The Enlightenment movement, which began in the late 19th century in neighboring regions - particularly in Turkestan - did not leave the local intelligentsia of Eastern Turkestan indifferent. These intellectuals took active steps to educate the population and contribute to the development of the state. They worked toward reforming school education, shaping a new worldview in the field of education, and establishing a local intellectual class. Enlightenment figures such as the Musaboyev brothers and Abduqodir Domla played an important role in this process. The article is based on historical sources and scholarly literature, and aims to provide an in-depth analysis of the Enlightenment movement in Eastern Turkestan.В данной статье освещается просветительское движение, сформировавшееся в Восточном Туркестане в первой половине XX века, а также роль местной интеллигенции в этом процессе. Анализируется значение джадидского движения в социально-политической и культурной жизни региона, а также деятельность представителей интеллигенции по пробуждению народа, реформированию системы образования и воспитания, развитию национального самосознания. Просветительское движение, начавшееся в соседних регионах, особенно в Туркестане в конце XIX века, не оставило равнодушными и представителей интеллигенции, проживавших в этом крае. Они стремились к просвещению народа и развитию государства. Интеллигенция прилагала усилия к реформированию школьного образования, формированию нового мировоззрения в сфере просвещения и созданию слоя местных просветителей. Особую роль в этом процессе сыграли такие просветители, как братья Мусабоевы и Абдукодир домла. Статья подготовлена на основе исторических источников и научной литературы и направлена на всесторонний анализ процессов просветительского движения в Восточном Туркестане.В данной статье освещается просветительское движение, сформировавшееся в Восточном Туркестане в первой половине XX века, а также роль местной интеллигенции в этом процессе. Анализируется значение джадидского движения в социально-политической и культурной жизни региона, а также деятельность представителей интеллигенции по пробуждению народа, реформированию системы образования и воспитания, развитию национального самосознания. Просветительское движение, начавшееся в соседних регионах, особенно в Туркестане в конце XIX века, не оставило равнодушными и представителей интеллигенции, проживавших в этом крае. Они стремились к просвещению народа и развитию государства. Интеллигенция прилагала усилия к реформированию школьного образования, формированию нового мировоззрения в сфере просвещения и созданию слоя местных просветителей. Особую роль в этом процессе сыграли такие просветители, как братья Мусабоевы и Абдукодир домла. Статья подготовлена на основе исторических источников и научной литературы и направлена на всесторонний анализ процессов просветительского движения в Восточном Туркестане.This article highlights the Enlightenment movement that emerged in Eastern Turkestan during the first half of the 20th century and the role of the local intelligentsia in its development. It also analyzes the significance of the Jadid movement in the socio-political and cultural life of the region, as well as the efforts of intellectuals to awaken the public, reform the educational system, and foster national consciousness. The Enlightenment movement, which began in the late 19th century in neighboring regions - particularly in Turkestan - did not leave the local intelligentsia of Eastern Turkestan indifferent. These intellectuals took active steps to educate the population and contribute to the development of the state. They worked toward reforming school education, shaping a new worldview in the field of education, and establishing a local intellectual class. Enlightenment figures such as the Musaboyev brothers and Abduqodir Domla played an important role in this process. The article is based on historical sources and scholarly literature, and aims to provide an in-depth analysis of the Enlightenment movement in Eastern Turkestan
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ МОДЕРНИЗАЦИИ КИТАЙСКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ В 1978-1998 ГГ.
Get PDFThis article examines the key stages and features of economic and military reforms in China initiated in the late 1970s under the leadership of Deng Xiaoping. It analyzes the strategic goals and political guidelines that shaped the country’s transition from a centrally planned economy to market mechanisms while maintaining socialist foundations. Special attention is given to the reforms in agriculture, industry, education, science and technology, as well as the modernization of the People’s Liberation Army. The study demonstrates how these reforms contributed to sustained economic growth, improved living standards, and the enhancement of national defense capabilities. The article also explores the interplay between economic development and national security, and the impact of reforms on the formation of the modern Chinese governance model and socio-economic policy. Drawing on a wide range of sources, the analysis highlights the comprehensive nature of the transformations that established China as a global leader in the 21st century.Бұл мақалада 1970 жылдардың соңында Дэн Сяопиннің басшылығымен басталған Қытайдағы экономикалық және әскери реформалардың негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері қарастырылады. Онда елдің социалистік негіздерді сақтай отырып, орталықтандырылған жоспарлы экономикадан нарықтық механизмдерге өтуін қалыптастырған стратегиялық мақсаттар мен саяси нұсқаулар талданады. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, білім беру, ғылым және технология саласындағы реформаларға, сондай-ақ Халық-азаттық армиясын жаңғыртуға ерекше назар аударылады. Зерттеуде бұл реформалардың тұрақты экономикалық өсуге, өмір сүру деңгейін жақсартуға және ұлттық қорғаныс қабілетін арттыруға қалай үлес қосқаны көрсетілген. Мақалада сондай-ақ экономикалық даму мен ұлттық қауіпсіздік арасындағы өзара байланыс және реформалардың қазіргі заманғы Қытай басқару моделі мен әлеуметтік-экономикалық саясаттың қалыптасуына әсері зерттеледі. Кең ауқымды дереккөздерге сүйене отырып, талдау Қытайды 21 ғасырда әлемдік көшбасшы ретінде қалыптастырған өзгерістердің жан-жақты сипатын көрсетеді.В данной статье рассматриваются основные этапы и особенности экономических реформ в Китае, начатых в конце 1970-х годов под руководством Дэн Сяопина. Дэн Сяопин стал популярным на волне экономических успехов Китая. С его именем принято связывать эпоху стабилизации и экономических реформ. Дэн Сяопин не допускал мысли о капиталистической альтернативе страны и его главной идеей являлась «социалистическая модернизация Китая». В рамках данной стратегии предполагалось максимальное развитие рыночных отношений в промышленности, сельском хозяйстве и торговле. Он последовательно проводил политику «открытых дверей» по отношению к западным инвестициям, одновременно выступая за нормализацию политических отношений с буржуазным Западом. В статье анализируются стратегические цели и политические установки, определившие переход страны от централизованной плановой экономики к рыночным механизмам при сохранении социалистических основ. Особое внимание уделяется реформам в сельском хозяйстве, промышленности, образовании, науке и технике, а также модернизации Народно-освободительной армии Китая. В исследовании показано, как эти реформы способствовали устойчивому экономическому росту, повышению уровня жизни и укреплению обороноспособности страны. В статье также исследуется взаимосвязь экономического развития и национальной безопасности, а также влияние реформ на формирование современной китайской модели управления и социально-экономической политики. Опираясь на широкий круг источников, анализ подчеркивает всеобъемлющий характер преобразований, которые вывели Китай в качестве мирового лидера в XXI веке
İpek Yolu Üzerindeki X–XII. Yüzyıl Türk Kervansarayları ve Gelişiminde Rol Oynayan Yapı Tipleri
No full textThe Ghaznavid, Karakhanid and Seljuk civilizations built monumental architectural works in their geography between the 10th and 12th centuries. These civilizations living on the Central Asian plateau built stations, inns and caravanserais between cities, on plains and valleys. Caravanserais, which constitute an important part of these works on the Silk Roads, were built as a resting and accommodation point between the long journeys of caravans, travelers or caravan caravans. The historical evolution of societies can often be traced through the architectural works they leave behind. Among these, architectural works such as stations, inns and caravanserais stand out as important structures that serve both practical purposes and play an important role in shaping the cultural and economic structure of the regions throughout history. In this study, attention is drawn to these architectural elements that affect the development, origins and architectural features of caravanserais. The historical significance of this architectural development process affecting Ghaznavid, Karakhanid and Seljuk caravanserais and its effects on contemporary understanding are also discussed. These structures, called caravanserais, inns or with different cultural names, show dimensional and functional diversity in the history of Turkish architecture, depending on the military and economic conditions of the civilization in which they were built. The study investigated the influence of Achaemenid and Parthian postal stations (çaparhane), Incense Road caravanserais, North Asian kurgan and courtyard housing architecture, and Early Middle Ages settlement structures on the development of Ghaznavid, Karakhanid and Seljuk caravanserais located on the Silk Road routes.Ғазнәуи, Қарахан және Селжұқ өркениеттері X–XII ғасырлар аралығында өздері мекендеген аймақта монументалды сәулет ескерткіштерін тұрғызды. Орталық Азия жазығында өмір сүрген бұл өркениеттер қалалар арасында, жазық пен аңғарлар бойында станция, хан және керуен-сарай ғимараттарын салды. Бұл туындылардың Жібек жолындағы маңызды бөлігін құрайтын керуен-сарайлар керуендердің, саяхатшылардың немесе керуен топтарының ұзақ сапарлары арасында тынығу мен тұрақтау орны ретінде салынған. Қоғамдардың тарихи дамуын көбінесе олардың артында қалдырған сәулет туындылары арқылы байқауға болады. Солардың ішінде станция, хан және керуен-сарай сияқты сәулет туындылары тарих бойы әрі практикалық мақсаттарға қызмет еткен, әрі өңірлердің мәдени және экономикалық құрылымын қалыптастыруда маңызды рөл атқарған. Бұл зерттеуде керуен-сарайлардың дамуына, шығу тегіне, сәулеттік ерекшеліктеріне әсер еткен осы архитектуралық элементтерге назар аударылды. Сондай-ақ Ғазнәуи, Қарахан және Селжұқ керуен-сарайларына ықпал еткен сәулет дамуының тарихи маңызы мен заманауи түсінікке әсері қарастырылды. Керуенсарайлар, хан немесе басқа мәдени атаулармен белгілі бұл құрылыстар түрік сәулет тарихында, салынған өркениеттің әскери және экономикалық жағдайларына байланысты, өлшемі мен функциясы жағынан әртүрлі болып келеді. Зерттеу аясында қарастырылған және Жібек жолы бағыттарында орналасқан Ғазнәуи, Қарахан және Селжұқ керуен-сарайларының дамуына Ахемен және Парфия дәуірінің пошта станциялары (чапархан), Хош иіс жолының керуен-сарайлары, Солтүстік Азия қорған және ауласы бар тұрғын үй архитектурасы мен ерте орта ғасырлық елді мекендердің қалай әсер еткені зерттелді.Цивилизации Газневидов, Караханидов и Сельджуков в X–XII веках возводили монументальные архитектурные памятники на своих территориях. Эти цивилизации, населявшие плато Центральной Азии, строили станции, ханские и караван-сараи между городами, на равнинах и в долинах. Караван-сараи, являющиеся важной частью этих сооружений на Шелковом пути, возводились как места отдыха и ночлега для караванов, путешественников и торговых караванных групп на протяжении долгих путей. Историческая эволюция обществ зачастую прослеживается по архитектурным памятникам, оставленным ими после себя. Среди них архитектурные сооружения, такие как станции, ханские и караван-сараи, на протяжении всей истории служили как практическим целям, так и играли важную роль в формировании культурной и экономической структуры регионов. В данном исследовании внимание уделено архитектурным элементам, повлиявшим на развитие, происхождение и архитектурные особенности караван-сараев. Также рассматривается историческое значение этого архитектурного процесса, оказавшего влияние на караван-сараи Газневидов, Караханидов и Сельджуков, и его воздействие на современное понимание. Каравансараи, ханские или известные под другими культурными названиями эти здания в истории турецкой архитектуры, в зависимости от военных и экономических условий эпохи, отличаются разнообразием по размеру и функциям. В рамках исследования проанализировано, как на развитие караван-сараев Газневидов, Караханидов и Сельджуков, расположенных на маршрутах Шелкового пути, повлияли почтовые станции ахеменидского и парфянского периодов (чапархан), караван-сараи Дороги благовоний, курганная и дворовая жилищная архитектура Северной Азии и поселения раннего Средневековья.Gazneli, Karahanlı ve Selçuklu uygarlıkları 10-12. yüzyıllar arasında, bulundukları coğrafyada anıtsal nitelikte mimari eserler inşa etmişlerdir. Merkez Asya platosunda yaşayan bu uygarlıklar şehirler arasında, ova ve vadi boyları üzerinde istasyon, han ve kervansaray yapıları inşa etmişlerdir. Bu eserlerin İpek Yolları üzerindeki önemli bir parçasını oluşturan kervansaraylar kervanların, seyyahların ya da kervan kafilelerinin uzun süreli yolculuklar arasında bir dinlenme ve barınma noktası olarak inşa edilmişlerdir. Toplumların tarihsel evrimi çoğu zaman arkalarında bıraktıkları mimari eserler aracılığıyla izlenebilmektedir. Bunlar arasında istasyon, han ve kervansaray gibi mimari eserler, tarih boyunca hem pratik amaçlara hizmet eden hem de bölgelerin kültürel ve ekonomik yapısının şekillenmesinde önemli rol oynayan önemli yapılar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada kervansaray gelişimini, kökenlerini, mimari özelliklerini etkileyen bu mimari unsurlara dikkat çekilmiştir. Gazneli, Karahanlı ve Selçuklu kervansaraylarını etkileyen bu mimari gelişim sürecinin tarihi önemi ve çağdaş anlayış üzerindeki etkileri de ayrıca ele alınmıştır. Kervansaraylar, hanlar ya da farklı kültürel isimlerle adlandırılan bu yapılar Türk mimarlık tarihinde, inşa edildiği uygarlığın içinde bulunduğu askeri ve ekonomik şartlara bağlı olarak; boyutsal ve işlevsel açıdan çeşitlilik göstermektedir. Çalışma kapsamında incelenen ve İpek Yolları rotalarında bulunan Gazneli, Karahanlı ve Selçuklu kervansaraylarının gelişiminde; Ahameniş ve Part dönemi posta istasyonları (çaparhane), Tütsü Yolu kervansarayları, Kuzey Asya kurgan ve avlulu konut mimarisi ile Erken Orta Çağ yerleşim yapılarından nasıl etkilendiği araştırılmıştır
Measuring Social Interactions between Some Captive Animals Using Social Network Analysis in Duhok Zoo
Get PDFThe present study was designed to measure social connection in three captive animals in Duhok zoo, including the American white pelican, wild dogs, and red deer, using Social Network Analysis (SNA). The present study was carried out at Duhok Zoo. The study was undertaken from October to December 2021. Three species of captive animals were used for this study, which were: the American white pelican, wild dogs, and red deer. Their numbers were 5, 7, and 6, respectively. Data were collected from the studied animals using direct observations of social interactions. According to the results found with the three species studied, all individuals have social interactions with each other. From the present study, according to the results found, it can be concluded that the social bonding was acceptable to some degree as strong relations were found between some individuals of all the three species studied. However, some individuals were not socially connected at all