Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
INVESTIGATIONS OF THE SURFACE MORPHOLOGY OF Mn4Si7
Get PDFIn this work, we studied the surface morphology of a film of higher manganese silicide before and after heating. The mechanism of formation of a film of higher manganese silicide has been studied. The resulting silicon film was formed on the surface of SiO2/Si or mica by magnetron sputtering. The morphology, composition, electrical and optical properties of bulk samples and Mn4Si7 vacuum coatings obtained by magnetron sputtering on the SiO2/Si structure have been studied. It is shown that manganese silicide coatings with a thickness of about 150 nm are similar in properties to bulk Mn4Si7 and have a homogeneous fine-grained semiconductor structure characterized by thermal sensitivity up to 20-30 Mv per degree. In addition, the article presents the electrophysical properties of films of high manganese silicide obtained by the authors by magnetron sputtering. Heated Mn4Si7-146 nm coated films have a homogeneous structure with fine grains, which is due to the sufficient coating density. Since Mn4Si7 nanoclusters are semiconductor materials, it can be assumed that energy barriers for charge carriers will exist at the interface of a nanocluster with an amorphous phase separating this phase. The increase in thermal sensitivity from 0 mv/K to 20 MV/K up to 800 K is explained by the disappearance of energy barriers for charge carriers at the nanocluster-amorphous phase interface due to the ordering of nanoclusters. The change from 20 mv/K to 28 MV/K during cooling is explained by the appearance of structural relaxation in the amorphous phase.Бұл жұмыста біз қыздыруға дейін және одан кейін жоғары марганец силикидінің қабықшасының беттік морфологиясын зерттедік. Жоғары марганец силикидінің қабықшасының түзілу механизмі зерттелді. Алынған кремний пленкасы Магнетрондардың шашырауы Нәтижесінде SiO2/Si немесе слюда бетінде пайда болды. Сусымалы үлгілердің морфологиясы, құрамы, электрлік және оптикалық қасиеттері Және SiO2/Si құрылымында магнетрондардың шашырауы нәтижесінде Алынған mn4si7 вакуумдық жабындары зерттелді. Қалыңдығы шамамен 150 нм болатын марганец силикидті жабындарының қасиеттері бойынша сусымалы Mn4Si7-ге ұқсас және бір градусқа 20-30 Мв-қа дейінгі жылу сезімталдығымен сипатталатын біртекті ұсақ түйіршікті жартылай өткізгіш құрылымы бар екендігі көрсетілген.. Сонымен қатар, мақалада авторлар магнетронды шашырату арқылы алған жоғары марганецті силикидті қабықшалардың электрофизикалық қасиеттері келтірілген. Қыздырылған Mn4Si7-146 нм қапталған қабықшалар жұқа түйіршіктері бар біртекті құрылымға ие, бұл жабынның жеткілікті тығыздығына байланысты. Mn4si7 нанокластерлері жартылай өткізгіш материалдар болғандықтан, заряд тасымалдаушылар үшін энергетикалық кедергілер осы фазаны бөлетін аморфты фазасы бар нанокластердің интерфейсінде болады деп болжауға болады. Жылу сезімталдығының 0 мв/К-ден 20 МВ/К-ге дейін 800 К-ге дейін жоғарылауы нанокластерлердің реттелуіне байланысты нанокластер-аморфты фазалық интерфейсте заряд тасымалдаушылар үшін энергетикалық кедергілердің жойылуымен түсіндіріледі. Салқындату кезінде 20 мв/К-ден 28 МВ/К-ге дейінгі өзгеріс аморфты фазада құрылымдық релаксацияның пайда болуымен түсіндіріледі.В данной работе мы изучили морфологию поверхности пленки силицида марганца с высоким содержанием марганца до и после нагревания. Изучен механизм образования пленки силицида марганца с высоким содержанием марганца. Полученную пленку кремния формировали на поверхности SiO2/Si или слюды методом магнетронного распыления. Изучены морфология, состав, электрические и оптические свойства объемных образцов и вакуумных покрытий Mn4Si7, полученных методом магнетронного распыления на структуру SiO2/Si. Показано, что покрытия из силицида марганца толщиной около 150 нм по свойствам аналогичны объемным Mn4Si7 и имеют однородную мелкозернистую полупроводниковую структуру, характеризующуюся термочувствительностью до 20-30 Мв на градус. Кроме того, в статье представлены электрофизические свойства пленок силицида марганца с высоким содержанием марганца, полученных авторами методом магнетронного распыления. Пленки с покрытием Mn4Si7 толщиной 146 нм имеют однородную структуру с мелкими зернами, что обусловлено достаточной плотностью покрытия. Поскольку нанокластеры Mn4Si7 являются полупроводниковыми материалами, можно предположить, что энергетические барьеры для носителей заряда будут существовать на границе раздела нанокластера с аморфной фазой, разделяющей эту фазу. Увеличение тепловой чувствительности с 0 мВ/К до 20 МВ/К и вплоть до 800 К объясняется исчезновением энергетических барьеров для носителей заряда на границе раздела нанокластер-аморфная фаза за счет упорядочения нанокластеров. Изменение с 20 мВ/К до 28 МВ/К при охлаждении объясняется появлением структурной релаксации в аморфной фазе.Bu çalışmada, yüksek mangan silisit (higher manganese silicide) filminin yüzey morfolojisi ısıtma öncesi ve sonrası incelenmiştir. Yüksek mangan silisit filminin oluşum mekanizması araştırılmıştır. Elde edilen silisit filmi, SiO₂/Si veya mika yüzeyi üzerinde magnetron saçtırma yöntemiyle oluşturulmuştur. SiO₂/Si yapısı üzerine magnetron saçtırma ile elde edilen hacim numunelerin ve Mn₄Si₇ vakum kaplamalarının morfolojisi, bileşimi ile elektriksel ve optik özellikleri incelenmiştir. Yaklaşık 150 nm kalınlığındaki mangan silisit kaplamalarının, hacim Mn₄Si₇ ile benzer özellikler gösterdiği ve 20–30 mV/°C’ye kadar ısıl duyarlılıkla karakterize edilen, homojen ince taneli yarıiletken bir yapı sergilediği gösterilmiştir. Ayrıca makalede, yazarlar tarafından magnetron saçtırma ile elde edilen yüksek mangan silisit filmlerinin elektro-fiziksel özellikleri sunulmaktadır.
Isıtılmış Mn₄Si₇–146 nm kaplamalı filmler, yeterli kaplama yoğunluğu sayesinde ince taneli ve homojen bir yapı göstermektedir. Mn₄Si₇ nanokümeleri yarıiletken malzemeler olduğundan, bu nanokümeler ile onları ayıran amorf fazın ara yüzeyinde yük taşıyıcıları için enerji bariyerlerinin oluşacağı varsayılabilir. Isıl duyarlılığın 0 mV/K’den 800 K’ye kadar 20 mV/K’ye yükselmesi, nanokümelerin düzenlenmesi sonucunda nanoküme–amorf faz ara yüzeyinde yük taşıyıcılarına ait enerji bariyerlerinin ortadan kalkmasıyla açıklanmaktadır. Soğuma sırasında 20 mV/K’den 28 mV/K’ye olan değişim ise amorf fazda yapısal gevşemenin (structural relaxation) ortaya çıkmasıyla açıklanmaktadır
Kazakça Konuşan Çocuklarda Konuşma Ses Bozukluklarına İlişkin Açık Bir Veri Setinin Geliştirilmesi
No full textSpeech sound disorders (SSDs) in children represent a significant barrier to effective communication, impacting literacy, social interactions, and mental health. In low-resource linguistic contexts like Kazakh, the absence of child-specific speech datasets hinders the development of diagnostic and therapeutic tools. This study aims to create an open-source dataset of SSDs in Kazakh children aged 3–10 years, comprising audio recordings and metadata from 100 participants (50 with SSDs and 50 typically developing). Data were collected in controlled clinical settings using high-fidelity recording equipment, standardized phonological tasks, and AI-driven preprocessing to ensure quality. The dataset captures unique acoustic and developmental characteristics, revealing higher fundamental and formant frequencies and prevalent error patterns like substitutions and omissions. This resource enables the design of AI-based diagnostic tools and culturally tailored interventions, addressing a critical gap in Kazakh speech-language pathology. Its open-source nature fosters global SSD research and cross-linguistic studies, enhancing communication outcomes for Kazakh children and contributing to the broader understanding of pediatric SSDs.
Балалардағы сөйлеу дыбысының бұзылуы (SSD) сауаттылыққа, әлеуметтік өзара әрекеттесуге және психикалық денсаулыққа әсер ететін тиімді қарым-қатынасқа айтарлықтай кедергі болып табылады. Қазақ тілі сияқты ресурсы аз лингвистикалық контексттерде балаларға арналған сөйлеу деректерінің болмауы диагностикалық және емдік құралдарды әзірлеуге кедергі келтіреді. Бұл зерттеу 3-10 жас аралығындағы қазақстандық балаларда 100 қатысушының (50 SSD бар және 50 әдетте дамып келе жатқан) аудио жазбалары мен метадеректерінен тұратын ашық бастапқы SSD деректер жинағын құруға бағытталған. Деректер сапаны қамтамасыз ету үшін жоғары дәлдіктегі жазу жабдығы, стандартталған фонологиялық тапсырмалар және AI басқаратын алдын ала өңдеу арқылы бақыланатын клиникалық параметрлерде жиналды. Деректер жинағы ерекше акустикалық және даму сипаттамаларын қамтиды, жоғары іргелі және форматтық жиіліктерді және ауыстырулар мен өткізіп жіберулер сияқты кең таралған қате үлгілерін көрсетеді. Бұл ресурс AI негізіндегі диагностикалық құралдар мен мәдениетке бейімделген араласуларды жобалауға мүмкіндік береді, қазақ тілінің сөйлеу патологиясындағы маңызды олқылықты шешеді. Оның ашық бастапқы сипаты SSD жаһандық зерттеулері мен тіларалық зерттеулерді ынталандырады, қазақ балалары үшін қарым-қатынас нәтижелерін жақсартады және педиатриялық SSD туралы кеңірек түсінуге ықпал етеді.Нарушения звуковой речи (НРР) у детей представляют собой серьёзное препятствие для эффективной коммуникации, влияя на грамотность, социальное взаимодействие и психическое здоровье. В условиях ограниченных языковых ресурсов, таких как казахский язык, отсутствие специализированных наборов данных по речевой речи детей затрудняет разработку диагностических и терапевтических инструментов. Целью данного исследования является создание открытого набора данных по НРР у казахских детей в возрасте от 3 до 10 лет, включающего аудиозаписи и метаданные 100 участников (50 с НРР и 50 с типичным развитием). Данные собирались в контролируемых клинических условиях с использованием высокоточного записывающего оборудования, стандартизированных фонологических заданий и предварительной обработки на основе искусственного интеллекта для обеспечения качества. Набор данных фиксирует уникальные акустические и возрастные характеристики, выявляя более высокие основные и формантные частоты, а также распространённые ошибки, такие как замены и пропуски. Этот ресурс позволяет разрабатывать диагностические инструменты на основе ИИ и культурно адаптированные вмешательства, устраняя критический пробел в области патологии казахской речи. Его открытый исходный код способствует проведению глобальных исследований в области речевой патологии казахского языка и межлингвистических исследований, улучшая коммуникационные результаты казахских детей и способствуя более глубокому пониманию детских речевых нарушений.Çocuklarda konuşma sesi bozukluğu (SSD), okuryazarlığı, sosyal etkileşimi ve ruh sağlığını etkileyen etkili iletişime önemli bir engel oluşturmaktadır. Kazakça gibi kaynakları sınırlı dilsel bağlamlarda çocuklara ait konuşma verilerinin eksikliği, tanısal ve terapötik araçların geliştirilmesini zorlaştırmaktadır. Bu araştırma, 3–10 yaş aralığındaki Kazakistanlı çocuklardan elde edilen, 100 katılımcıya ait (50’si SSD’li ve 50’si tipik gelişim gösteren) ses kayıtları ve meta verilerden oluşan açık kaynaklı bir SSD veri seti oluşturmayı amaçlamaktadır. Veriler, kalite güvencesi sağlamak için yüksek doğrulukta kayıt ekipmanı, standartlaştırılmış fonolojik görevler ve yapay zekâ destekli ön işleme kullanılarak kontrol edilen klinik koşullarda toplanmıştır. Veri seti; ayırt edici akustik ve gelişimsel özellikleri kapsamaktadır; daha yüksek temel frekans ve formant frekanslarını ve yer değiştirmeler ile atlamalar gibi yaygın hata örüntülerini ortaya koymaktadır. Bu kaynak, yapay zekâ tabanlı tanı araçlarının ve kültüre uyarlanmış müdahalelerin tasarlanmasına imkân vererek Kazakça konuşma patolojisi alanındaki önemli bir boşluğu gidermektedir. Açık kaynaklı yapısı, SSD’ye ilişkin küresel araştırmaları ve diller arası çalışmaları teşvik eder; Kazak çocukları için iletişim sonuçlarını iyileştirir ve pediatrik SSD’nin daha geniş çapta anlaşılmasına katkıda bulunur
Düşük Kaynaklı Cihazlar İçin Optimize Edilmiş BlazePose-Lite Modeline Dayalı Gerçek Zamanlı Poz Tahmin Sistemi
No full textThis study proposes an optimized real-time pose evaluation system based on the BlazePose-Lite model, specifically adapted for low-resource devices such as smartphones, Raspberry Pi boards, and low-end laptops. The relevance of this research is driven by the growing need for real-time human pose estimation in fitness applications, rehabilitation systems, mobile health monitoring, and embedded AI solutions, where computational resources are often limited. The primary aim of the study is to enhance the inference speed of BlazePose-Lite while preserving pose-estimation accuracy. The methodology includes a multi-stage optimization pipeline: TensorFlow Lite conversion using FP16 and INT8 quantization, structured model pruning, graph simplification through operator fusion, and temporal smoothing via Exponential Moving Average and Kalman filtering. The optimized model was evaluated on several low-resource platforms, where performance was measured using FPS, latency, CPU load, RAM usage, and keypoint accuracy metrics (PCK and RMSE). Experimental results show that INT8-quantized BlazePose-Lite achieves a 2×–3× increase in inference speed, reaching up to 26–32 FPS on mid-range smartphones and 12–16 FPS on Raspberry Pi 4, while model size was reduced by up to 75%. Accuracy loss remains within 1–3%, making the optimized model suitable for real-time applications. The practical significance of the study lies in enabling robust, efficient, and deployable human pose-tracking systems for IoT fitness devices, mobile coaching applications, and embedded smart health platforms.Бұл зерттеу төмен ресурсты құрылғыларға смартфондар, Raspberry Pi тақшалары және өнімділігі төмен ноутбуктер сияқты платформаларға арнайы бейімделген BlazePose-Lite моделіне негізделген оңтайландырылған нақты уақыттық позаны бағалау жүйесін ұсынады. Мұндай зерттеудің өзектілігі фитнес қосымшаларында, реабилитациялық жүйелерде, мобильді денсаулық мониторингінде және ендірілген жасанды интеллект шешімдерінде нақты уақыттық адам позасын анықтауға деген сұраныстың артуымен түсіндіріледі, себебі бұл салаларда есептеу ресурстары көбіне шектеулі болады. Зерттеудің негізгі мақсаты — BlazePose-Lite моделінің дәлдігін сақтай отырып, оның болжам (inference) жылдамдығын арттыру. Ұсынылған әдістеме көпкезеңді оңтайландырудан тұрады: FP16 және INT8 квантталуын қолдана отырып TensorFlow Lite форматына түрлендіру, құрылымдық модельді қырқу (pruning), операторларды біріктіру арқылы графты жеңілдету, сондай-ақ уақытша тегістеу әдістері — экспоненциалды жылжымалы орташа (EMA) және Калман сүзгісі. Оңтайландырылған модель бірнеше төмен ресурсты платформаларда тексерілді. Өнімділік FPS, латенттілік, CPU жүктемесі, RAM қолданылуы және негізгі нүктелердің дәлдігі (PCK және RMSE) бойынша бағаланды. Эксперименттік нәтижелер INT8-квантталған BlazePose-Lite моделінің болжам жылдамдығын 2–3 есеге арттыратынын көрсетті: орта деңгейлі смартфондарда 26–32 FPS-қа дейін, ал Raspberry Pi 4 құрылғысында 12–16 FPS-қа дейін жетеді. Модель көлемі 75%-ға дейін азайды. Дәлдік жоғалтуы 1–3% шамасында ғана, бұл оңтайландырылған модельді нақты уақыттық қолданбалар үшін толық жарамды етеді.Зерттеудің практикалық маңызы IoT-фитнес құрылғылары, мобильді коучинг қосымшалары және ендірілген ақылды денсаулық платформалары үшін сенімді, тиімді және қолдануға дайын позаны бақылау жүйелерін іске асыруға мүмкіндік беруінде.В данном исследовании предлагается оптимизированная система оценки позы в реальном времени на основе модели BlazePose-Lite, специально адаптированной для устройств с ограниченными вычислительными ресурсами, таких как смартфоны, платы Raspberry Pi и ноутбуки начального уровня. Актуальность работы обусловлена растущей потребностью в системах определения позы человека в реальном времени для фитнес-приложений, реабилитационных комплексов, мобильного мониторинга здоровья и встроенных AI-решений, где вычислительные мощности зачастую ограничены. Основная цель исследования — повысить скорость инференса модели BlazePose-Lite при сохранении точности оценки позы. Методология включает многоэтапный процесс оптимизации: конвертацию в TensorFlow Lite с использованием квантования FP16 и INT8, структурную обрезку модели (pruning), упрощение вычислительного графа за счёт слияния операторов, а также временное сглаживание с применением экспоненциального скользящего среднего (EMA) и фильтра Калмана. Оптимизированная модель была протестирована на нескольких устройствах с низкими ресурсами. Производительность оценивалась по следующим метрикам: FPS, задержка (latency), загрузка CPU, использование RAM, а также точностные показатели ключевых точек (PCK и RMSE). Экспериментальные результаты показали, что INT8-квантованная версия BlazePose-Lite обеспечивает увеличение скорости инференса в 2–3 раза, достигая 26–32 FPS на смартфонах среднего уровня и 12–16 FPS на Raspberry Pi 4, при этом размер модели уменьшился до 75%. Потеря точности составляет всего 1–3%, что делает оптимизированную модель пригодной для реальных приложений. Практическая значимость исследования заключается в обеспечении создания надёжных, эффективных и внедряемых систем отслеживания позы человека для IoT-фитнес-устройств, мобильных коучинговых приложений и встроенных платформ умного здравоохранения.Bu çalışmada, BlazePose-Lite modeline dayalı ve akıllı telefonlar, Raspberry Pi kartları ile giriş seviyesi dizüstü bilgisayarlar gibi sınırlı hesaplama kaynaklarına sahip cihazlar için özel olarak uyarlanmış, gerçek zamanlı optimize edilmiş bir poz tahmin sistemi önerilmektedir. Çalışmanın güncelliği; fitness uygulamaları, rehabilitasyon sistemleri, mobil sağlık izleme ve gömülü yapay zekâ çözümleri gibi alanlarda gerçek zamanlı insan pozu belirleme sistemlerine duyulan ihtiyacın artması ve bu senaryolarda hesaplama kapasitesinin çoğu zaman sınırlı olmasından kaynaklanmaktadır. Araştırmanın temel amacı, poz tahmin doğruluğunu korurken BlazePose-Lite modelinin çıkarım (inference) hızını artırmaktır.
Metodoloji, çok aşamalı bir optimizasyon sürecini kapsamaktadır: FP16 ve INT8 kuantizasyonu kullanılarak TensorFlow Lite’a dönüştürme, modelin yapısal budanması (pruning), operatör birleştirme yoluyla hesaplama grafiğinin sadeleştirilmesi ve ayrıca üstel hareketli ortalama (EMA) ile Kalman filtresi kullanılarak zamansal yumuşatma uygulanması. Optimize edilmiş model, düşük kaynaklı birden fazla cihaz üzerinde test edilmiştir. Performans; FPS, gecikme (latency), CPU kullanımı, RAM tüketimi ve anahtar nokta doğruluk ölçütleri (PCK ve RMSE) üzerinden değerlendirilmiştir.
Deneysel sonuçlar, BlazePose-Lite’ın INT8 kuantize edilmiş sürümünün çıkarım hızını 2–3 kat artırdığını; orta seviye akıllı telefonlarda 26–32 FPS ve Raspberry Pi 4 üzerinde 12–16 FPS değerlerine ulaştığını göstermiştir. Bununla birlikte model boyutu %75’e kadar küçülmüştür. Doğruluk kaybı yalnızca %1–3 düzeyinde olup, optimize edilen modeli gerçek uygulamalar için uygun hâle getirmektedir. Çalışmanın pratik önemi; IoT tabanlı fitness cihazları, mobil koçluk uygulamaları ve akıllı sağlık platformlarına entegre edilebilecek güvenilir, verimli ve uygulanabilir insan pozu izleme sistemlerinin geliştirilmesini mümkün kılmasıdır
ÂŞIK YUSUF ATA YAZMASI: YESEVÎ TASAVVUF OKULUNUN BİR YANSIMASI
Get PDFBu makalede, XII–XIII yüzyıllarda yaşamış olan ve Hoca Ahmet Yesevi’nin tasavvufi ekolünün önde gelen temsilcilerinden ve müridlerinden biri olan Âşık Zhusıp Ata’ya ait bir yazma eser ele alınmaktadır. Türkistan şehrinde bulunan bu kadim yazılı kaynak temelinde, Âşık Zhusip Ata’nın manevi yolu, tasavvufi düşünce sistemi, ilahi aşk anlayışı ve tarikattaki konumu çok yönlü olarak analiz edilmektedir. Eserde nesep bilgileri, dini-mistik deneyimler ve tarikat yapıları yer almaktadır. Metindeki tasavvufi kavramlar ve tarihî veriler, Yesevi yolunun fikrî devamlılığını ve ruhani silsilesini ortaya koymaktadır. Bu miras, Yesevilik araştırmalarına değerli katkılar sunmakta ve Türk tasavvuf geleneğinin derinlemesine anlaşılmasına imkân sağlamaktadır.Мақалада XII–XIII ғасырларда өмір сүрген, Қожа Ахмет Ясауи ілімінің көрнекті өкілі әрі шәкірті - Ғашық Жүсіп атаның қолжазбасы талданады. Түркістан қаласынан табылған көне жазба дерек негізінде Жүсіп атаның рухани жолы, сопылық дүниетанымы, ғашықтық концепциясы және тариқаттағы орны жан-жақты қарастырылады. Қолжазбада насабнамалық мәліметтер, діни,сопылық тәжірибе мен тариқаттық құрылымдар көрініс тапқан. Жазбадағы сопылық ұғымдар мен тарихи деректер Ясауи жолының идеялық жалғастығы мен рухани сабақтастығын дәлелдейді. Бұл мұра Ясауитану ғылымына тың үлес қосып, түркілік сопылық дәстүрді тереңірек түсінуге жол ашады.В статье анализируется рукопись Ашик Жусип ата видного представителя и ученика суфийской школы Ходжи Ахмета Ясави, жившего в XII–XIII веках. На основе древнего письменного источника, сохраненное у потомков, в городе Туркестан, всесторонне рассматриваются духовный путь Жусип ата, его суфийское мировоззрение, концепт любви к Богу и его место в тарикате. В рукописи представлены генеалогические сведения, религиозно-суфийский опыт и структура тариката. Суфийские термины и исторические данные, содержащиеся в тексте, доказывают идейное продолжение и духовную преемственность пути Ясави. Это наследие вносит значительный вклад в науку «ясавиведение» и открывает новые горизонты в изучении тюркской суфийской традиции.Bu makalede, XII–XIII yüzyıllarda yaşamış olan ve Hoca Ahmet Yesevi’nin tasavvufi ekolünün önde gelen temsilcilerinden ve müridlerinden biri olan Âşık Zhusıp Ata’ya ait bir yazma eser ele alınmaktadır. Türkistan şehrinde bulunan bu kadim yazılı kaynak temelinde, Âşık Zhusip Ata’nın manevi yolu, tasavvufi düşünce sistemi, ilahi aşk anlayışı ve tarikattaki konumu çok yönlü olarak analiz edilmektedir. Eserde nesep bilgileri, dini-mistik deneyimler ve tarikat yapıları yer almaktadır. Metindeki tasavvufi kavramlar ve tarihî veriler, Yesevi yolunun fikrî devamlılığını ve ruhani silsilesini ortaya koymaktadır. Bu miras, Yesevilik araştırmalarına değerli katkılar sunmakta ve Türk tasavvuf geleneğinin derinlemesine anlaşılmasına imkân sağlamaktadır
ARCHAEOLOGICAL RESEARCH OF KARAUL-TOBE, SHYMKENT
No full textThe article presents the results of emergency archaeological investigations conducted at the Karaultobe site, located in the city of Shymkent. These studies made it possible to examine the site's stratigraphy, the stages of its construction, and the specific methods used in its formation.
Karaultobe is an artificially constructed mound composed of layered soil deposits of various types. Archaeological research revealed the construction techniques used for both the mound and the massive clay platform, as well as two distinct chronological layers containing finds: the earlier layer dates to the I-IV centuries AD, while the later one, attributed to the Samanid period, dates to the X century AD.
The analysis conducted in this study refutes the previous classification of the site as a "royal burial mound." Instead, the name "Karaultobe" reflects its original function – as a watchpost and a key element in the fortification system of the Shymkent settlement.Мақалада Шымкент қаласында орналасқан Қарауылтөбе ескерткішінде жүргізілген апаттық-құтқару археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелері қарастырылады. Бұл зерттеулер ескерткіштің стратиграфиясын, оның тұрғызылу кезеңдерін және құрылыс тәсілдерінің ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік берді.
Қарауылтөбе – әртүрлі топырақ түрлері қолданылып, қабат-қабат етіп жасанды түрде тұрғызылған төбе. Археологиялық зерттеулер барысында төбе мен қуатты сазды платформаның құрылыс ерекшеліктері, сондай-ақ екі хронологиялық қабат анықталды: б.з. I-IV ғасырларына жататын ерте кезең материалдары және X ғасырдағы самани дәуіріне тиесілі ортағасырлық жәдігерлер.
Зерттеу барысында жүргізілген талдау бұл ескерткішті бұрын айтылып келгендей «патша обасы» деп атаудың негізсіз екенін көрсетті. «Қарауылтөбе» атауы ескерткіштің шынайы қызметін – Шымкент қалашығының қорғаныс жүйесіндегі маңызды бақылау бекеті болғанын дәлелдейді.
Қарауылтөбедегі археологиялық зерттеулер 2025 жылы Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық музейлер бірлестігі» МКҚК мен «Инженерная археология» ЖШС арасында 2025 жылғы «3» наурызда жасалған № 33 мемлекеттік сатып алу туралы шарт негізінде жүзеге асырылды.В статье рассматриваются результаты аварийно-спасательных археологических работ, проведенных на памятнике Караултобе, расположенном в г. Шымкент, которые позволили изучить стратиграфию памятника, этапы его возведения и особенности методов его сооружения.
Холм – Караултобе представляет собой искусственно возведенную насыпь, сложенную послойно, с использованием различных типов грунта. В ходе археологических исследований выявлены особенности строительства насыпи и мощной глиняной платформы, а также два хронологических слоя с находками: ранние материалы I-IV вв. и средневековые – X в., относящиеся к эпохе саманидов.
Анализ, проведенный в исследовании, опровергает прежнее обозначение памятника как «царского кургана». Название «Караултобе» отражает истинную функцию памятника – сторожевой пункт, важный элемент в фортификационной системе городища Шымкент.
Археологические исследования Караултобе, проводились в 2025 году, на основании договора о государственных закупках работ № 33 от «03» марта 2025 г., между ГККП «Объединение музеев города Шымкент» Управления культуры, развития языков и архивов города Шымкент и ТОО «Инженерная археология».The article presents the results of emergency archaeological investigations conducted at the Karaultobe site, located in the city of Shymkent. These studies made it possible to examine the site's stratigraphy, the stages of its construction, and the specific methods used in its formation.
Karaultobe is an artificially constructed mound composed of layered soil deposits of various types. Archaeological research revealed the construction techniques used for both the mound and the massive clay platform, as well as two distinct chronological layers containing finds: the earlier layer dates to the I-IV centuries AD, while the later one, attributed to the Samanid period, dates to the X century AD.
The analysis conducted in this study refutes the previous classification of the site as a "royal burial mound." Instead, the name "Karaultobe" reflects its original function – as a watchpost and a key element in the fortification system of the Shymkent settlement
СЕЛЬСКОЕ ХОЗЯЙСТВО В ТАШКЕНТЕ ВО ВРЕМЯ И ПОСЛЕ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ: РАЗВИТИЕ, ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ
Get PDFThis article analyzes the development of agriculture in Tashkent and its region during and after the Second World War. The main focus is on the challenges arising from the shortage of equipment and specialists, as well as the solutions implemented in such difficult conditions. The article emphasizes the prioritization of cotton growing, which resulted in a decrease in the cultivation of food crops for the local population, negatively impacting the region’s food security. The crucial role of women and children in agricultural work is highlighted, as they had to replace men mobilized to the front. The article also considers environmental issues caused by excessive fertilizer use. The impact of Soviet agricultural policy, which prioritized state needs over those of the local population, is critically analyzed. Finally, the importance of balancing state planning requirements with regional food independence is underlined. The results contribute to drawing historical lessons and developing relevant recommendations for modern agriculture.Бұл мақалада Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары мен одан кейінгі кезеңде Ташкент пен оның аймағындағы ауыл шаруашылығының дамуы қарастырылады. Негізгі назар техника мен мамандардың жетіспеушілігіне байланысты туындаған мәселелер мен қолданылған шешімдерге аударылады. Мақалада мақта өсіруге басымдық беріліп, оның салдарынан жергілікті халық үшін азық-түлік дақылдары өндірісінің азайып, аймақтың азық-түлік қауіпсіздігіне кері әсер еткені көрсетіледі. Ер адамдар майданға шақырылғандықтан, ауылшаруашылық жұмыстарында әйелдер мен балалардың атқарған ерекше рөлі атап өтіледі. Сонымен қатар, тыңайтқыштарды шамадан тыс пайдалану нәтижесінде пайда болған экологиялық мәселелер де қарастырылған. Кеңестік аграрлық саясаттың мемлекеттік мүдделерді жергілікті қажеттіліктерден жоғары қойғаны талданады. Қорытындысында мемлекеттік жоспарлар мен өңірдің азық-түлік тәуелсіздігін қамтамасыз ету арасындағы тепе-теңдікті сақтау маңызды екені атап көрсетіледі. Бұл зерттеудің нәтижелері ауыл шаруашылығын дамытуға арналған заманауи ұсыныстарды әзірлеуге жол ашады.В статье анализируется развитие сельского хозяйства в Ташкенте и области в годы Второй мировой войны и в послевоенный период. Основное внимание уделяется проблемам, возникшим из-за нехватки техники и специалистов, а также решениям, применяемым в этих условиях. Подчеркивается, что приоритет отдавался хлопководству, в результате чего производство продовольственных культур для местного населения было снижено, что негативно сказалось на продовольственной безопасности региона. Отмечается важная роль женщин и детей, вынужденных активно участвовать в полевых работах из-за мобилизации мужчин на фронт. В статье рассматриваются экологические проблемы, связанные с массовым и чрезмерным использованием удобрений. Анализируется влияние советской аграрной политики, ориентированной на государственные потребности в ущерб интересам местного населения. В завершении подчеркивается необходимость нахождения баланса между государственными планами и обеспечением продовольственной независимости региона. Полученные результаты могут способствовать осмыслению исторических уроков и выработке актуальных рекомендаций для современного сельского хозяйства
Ebu Nasr el-Fârâbî’nin Eserlerinde Felsefe ve Topluma Sinerjetik Bakış: Temel İlkeler ve Güncel Önemi
No full textThe article examines the philosophical legacy of Abu Nasr al-Farabi through the lens of the synergetic approach, which in contemporary philosophy of science is used to analyze processes of self-organization, nonlinear dynamics, and the functioning of complex social systems. The relevance of the study is обусловлена by the growing prominence of interdisciplinary research and the need for concepts capable of explaining the mechanisms of social stability and harmony under conditions of global transformations and uncertainty. It is shown that Farabi’s socio-philosophical ideas—above all his doctrine of the “virtuous city” and his views on the role of reason, knowledge, and morality—largely anticipate the key principles of synergetics. In Farabi’s thought, society is interpreted as an integral, multilevel, and dynamic system in which stability is achieved not through external coercion but through the coordinated interaction of its elements, orientation toward the common good, and internal regulatory mechanisms. Special attention is given to the concept of virtue as an internal “attractor” of personal self-organization, as well as to the role of communication, cooperation, and social education in maintaining social order. A synergetic reading of Farabi’s philosophy makes it possible to identify new research horizons and to regard his ideas as a methodological resource for analyzing contemporary social processes, issues of sustainable development, social responsibility, and the harmonization of relations between the individual and society in the twenty-first century.Мақалада Әбу Насыр әл-Фарабидің философиялық мұрасы қазіргі философия ғылымында өзін-өзі ұйымдастыру, сызықтық емес динамика және күрделі әлеуметтік жүйелердің қызмет ету үдерістерін талдауда қолданылатын синергетикалық тәсіл тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі пәнаралық зерттеулердің күшеюімен, сондай-ақ жаһандық өзгерістер мен белгісіздік жағдайында қоғамның тұрақтылығы мен үйлесімділігін түсіндіре алатын тұжырымдамаларға деген сұраныстың артуымен айқындалады. Мақалада Фарабидің әлеуметтік-философиялық идеялары, ең алдымен оның «қайырымды қала» туралы ілімі, ақыл-ойдың, білім мен адамгершіліктің рөлі синергетиканың негізгі қағидаларымен өзара үндес келетіні көрсетіледі. Фараби ілімінде қоғам сыртқы мәжбүрлеу арқылы емес, оның құрамдас бөліктерінің өзара келісімді әрекеті, ортақ игілікке бағдарлануы және ішкі реттеуші тетіктері арқылы тұрақтылыққа қол жеткізетін тұтас, көпдеңгейлі әрі динамикалық жүйе ретінде түсіндіріледі. Зерттеуде ізгіліктің тұлғаның өзін-өзі ұйымдастыруындағы ішкі «аттрактор» ретіндегі мәніне, сондай-ақ қоғамдық тәртіпті сақтауда коммуникацияның, ынтымақтастықтың және әлеуметтік тәрбиенің рөліне ерекше назар аударылады. Фараби философиясын синергетикалық тұрғыдан зерделеу оның идеяларын қазіргі әлеуметтік үдерістерді, орнықты даму мәселелерін, әлеуметтік жауапкершілік пен XXI ғасырдағы адам мен қоғам арасындағы қатынастарды үйлестіруді талдауда маңызды әдіснамалық ресурс ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.В статье рассматривается философское наследие Абу Насра аль-Фараби сквозь призму синергетического подхода, который в современной философии науки используется для анализа процессов самоорганизации, нелинейной динамики и функционирования сложных социальных систем. Актуальность исследования обусловлена усилением междисциплинарных исследований и потребностью в концепциях, способных объяснить механизмы устойчивости и гармонии общества в условиях глобальных трансформаций и неопределённости. Показано, что социально-философские идеи Фараби, прежде всего его учение о «добродетельном городе», роли разума, знания и нравственности, во многом предвосхищают ключевые положения синергетики. Общество у Фараби трактуется как целостная, многоуровневая и динамическая система, в которой устойчивость достигается не внешним принуждением, а согласованным взаимодействием её элементов, ориентацией на общее благо и внутренними регулятивными механизмами. Особое внимание уделяется понятию добродетели как внутреннего «аттрактора» самоорганизации личности, а также роли коммуникации, кооперации и социального воспитания в поддержании общественного порядка. Синергетическое прочтение философии Фараби позволяет выявить новые исследовательские горизонты и рассматривать его идеи как методологический ресурс для анализа современных социальных процессов, проблем устойчивого развития, социальной ответственности и гармонизации отношений между человеком и обществом в XXI веке.Bu makalede, Abu Nasr el-Fârâbî’nin felsefî mirası, çağdaş bilim felsefesinde özörgütlenme süreçlerini, doğrusal olmayan dinamikleri ve karmaşık toplumsal sistemlerin işleyişini analiz etmek için kullanılan sinerjetik yaklaşım perspektifinden ele alınmaktadır. Araştırmanın güncelliği, disiplinlerarası çalışmaların artması ve küresel dönüşümler ile belirsizlik koşullarında toplumun istikrar ve uyum mekanizmalarını açıklayabilecek kavramlara duyulan ihtiyaçtan kaynaklanmaktadır. Çalışmada, Fârâbî’nin özellikle “erdemli şehir” öğretisi ile akıl, bilgi ve ahlâkın rolüne ilişkin sosyo-felsefî düşüncelerinin, sinerjetiğin temel ilkelerini büyük ölçüde öncelediği gösterilmektedir. Fârâbî’ye göre toplum, istikrarın dışsal zorlamayla değil; unsurlarının uyumlu etkileşimi, ortak iyiliğe yönelim ve içsel düzenleyici mekanizmalar sayesinde sağlandığı, bütüncül, çok katmanlı ve dinamik bir sistem olarak ele alınmaktadır. Makalede, erdem kavramı kişiliğin özörgütlenmesinin içsel bir “çekicisi” (atraktörü) olarak değerlendirilmekte; iletişim, işbirliği ve toplumsal eğitimin toplumsal düzenin korunmasındaki rolüne özel önem verilmektedir. Fârâbî felsefesinin sinerjetik bir okumayla ele alınması, yeni araştırma ufukları açmakta ve onun düşüncelerinin XXI. yüzyılda çağdaş toplumsal süreçlerin, sürdürülebilir kalkınma sorunlarının, toplumsal sorumluluğun ve insan–toplum ilişkilerinin uyumlaştırılmasının analizinde metodolojik bir kaynak olarak değerlendirilmesine imkân tanımaktadır
Osmanlı Devlet Arşivinde Ahmed Yesevi ve Yesevilik: Seyyid Ahmed Yesevi Evladı Şeyh Zengi'nin Hac Yolculuğu
Get PDFThis study is about the document in the Ottoman State Archives, which reports that pilgrims from Turkestan visited Istanbul and continued their pilgrimage with this visit. Since the 16th century, Mecca and Medina have been administered by the Ottoman Empire. Due to the domination of the Safavid State and the Russians, Turkestan pilgrims extended their traditional pilgrimage and started to visit Istanbul and the sultan of the Ottoman Empire. Sheikh Zengi, one of the sons of Ahmed Yasawi, arrived in Istanbul and informed the Sultan of his arrival. The Sultan ordered the governor of Damascus to take care of Sheikh Zengi after he reported that he was in Istanbul for the pilgrimage. In the document, the journey of Turkestan pilgrims travelling from Bukhara to Istanbul and the presence of Sheikh Zengi, one of the sons of Ahmed Yasawi, among those making this journey are recorded and it is pointed out that he was accompanied by his dervishes. It is clearly stated that precautions should be taken to prevent any harm to them during their journey, their needs should be met and they should be guided throughout their journey. The document indicates that Ahmad Yasawi, his sons and dervishes were known by the statesmen of the Ottoman Empire and that they were supported within the borders of the Ottoman Empire. Мақалада Османлы мемлекетінің архивінде сақталған маңызды тарихи құжат талданады. Бұл құжатта Түркістан өңірінен шыққан қажылардың Стамбұлға келіп, одан әрі Мекке мен Мәдинаға қажылық сапарын жалғастырғаны баяндалады. XVI ғасырдан бастап қасиетті қалалардың Османлы мемлекетінің билігіне өтуі Орта Азия мұсылмандарының қажылық жолына елеулі ықпал еткен. Сафауидтер мемлекеті мен Ресей империясының саяси үстемдігі салдарынан Түркістандық қажылар дәстүрлі бағытты пайдалана алмай, сапарларын ұзартып, Стамбұл арқылы өтуді әдетке айналдырған. Құжатта Ахмет Ясауидің ұрпақтарының бірі – Шейх Зеңгінің Стамбұлға келіп, Осман сұлтанына қажылық ниетін хабарлағаны айтылады. Осыдан кейін сұлтан Шам (Дамаск) уәлиіне Шейх Зеңгі мен оның қасындағыларға ерекше қамқорлық көрсету туралы бұйрық берген. Сонымен қатар, Бұхарадан шыққан Түркістан қажыларының сапары, олардың арасында Шейх Зеңгінің және оның дәруіштерінің болғаны нақты көрсетіледі. Құжатта қажылардың жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оларға зиян келтірмеу үшін арнайы шаралар қабылдау, жолға қажетті жағдай жасау және жолбасшылармен қамтамасыз ету мәселелері егжей-тегжейлі жазылған. Бұл деректер Османлы мемлекетінің Түркістаннан келген қажыларға, әсіресе Ахмет Ясауи әулетіне айрықша құрметпен қарағанын дәлелдейді. Зерттеу нәтижесі Ахмет Ясауи ұрпақтары мен дәруіштерінің Османлы билік өкілдеріне жақсы таныс болғанын және олардың Османлы мемлекеті аясында саяси әрі рухани қолдауға ие болғанын көрсетеді.Данное исследование рассматривает документ из Османского государственного архива, в котором сообщается, что паломники из Туркестана после посещения Стамбула продолжали своё паломничество. С XVI века управление Меккой и Мединой перешло под ответственность Османской империи. В этот период туркестанские паломники, из-за господства Сефевидского государства и России в регионе, изменили традиционный маршрут хаджа и, удлиняя путь, стали посещать Стамбул. Стамбул стал важной остановкой для паломников как столица Османской империи и город, где султан обладал титулом халифа. В документах зафиксировано, что один из потомков Ахмеда Йасави, Шейх Зенги, прибыл в Стамбул и уведомил султана о своём приезде. После того как Шейх Зенги сообщил о своём намерении совершить хадж, султан дал указание правителю Шама (Дамаска) оказать ему покровительство. В документе также описывается путешествие туркестанских паломников из Бухары в Стамбул, среди которых находились Шейх Зенги и его дервиши. Во время путешествия чётко обозначались меры безопасности для паломников, обеспечение их потребностей, недопущение причинения им вреда и сопровождение на протяжении всего пути. Этот документ имеет важное значение, так как демонстрирует, что Ахмед Йасави, его потомки и дервиши были известны государственным деятелям Османской империи и пользовались покровительством и поддержкой в пределах Османских владений.Bu çalışma, Osmanlı Devlet Arşivi’nde yer alan ve Türkistan’dan gelen hacıların İstanbul’u ziyaret ettikten sonra hac yolculuklarına devam ettiklerini bildiren bir belgeyi incelemektedir. XVI. yüzyıldan itibaren Mekke ve Medine’nin idaresi Osmanlı Devleti’nin sorumluluğuna girmiştir. Bu süreçte Türkistanlı hacılar, Safevi Devleti ile Rusların bölgedeki hâkimiyeti sebebiyle geleneksel hac güzergâhlarını değiştirmiş ve yolculuklarını uzatarak İstanbul’a uğramaya başlamışlardır. İstanbul hem Osmanlı Devleti’nin başkenti olması hem de sultanın halife sıfatını taşıması nedeniyle hacılar için önemli bir durak hâline gelmiştir. Belgelerde, Ahmed Yesevi evlatlarından Şeyh Zengi’nin İstanbul’a geldiği ve gelişini padişaha bildirdiği kayıtlıdır. Şeyh Zengi’nin hac maksadıyla İstanbul’da bulunduğunu bildirmesinin ardından padişah, Şam valisine Şeyh Zengi ile ilgilenilmesi yönünde emir vermiştir. Belgede ayrıca Buhara’dan İstanbul’a gelen Türkistan hacılarının yolculuğuna değinilmekte ve bu hacılar arasında Şeyh Zengi’nin yanı sıra dervişlerinin de bulunduğu belirtilmektedir. Seyahat süresince hacıların güvenliğinin sağlanması, kendilerine zarar verilmemesi, ihtiyaçlarının karşılanması ve yolculuk boyunca kılavuzluk yapılması gibi hususlar açık şekilde ifade edilmektedir. Bu belge, Ahmed Yesevi, onun evlatları ve dervişlerinin Osmanlı devlet adamları tarafından tanındığını ve Osmanlı sınırları içerisinde himaye edilerek desteklendiklerini göstermesi bakımından önem taşımaktadır
DIAGNOSIS AND SURGICAL TREATMENT OF POSTOPERATIVE ANAL INCONTINENCE IN ANORECTAL MALFORMATIONS IN CHILDREN
Get PDFAnnotation. ATo date, there is no single final point of view on determining the main causes of development and the role of various etiopathogenetic factors leading to postoperative anal incontinence, as well as the choice of a standard method of treatment and ways to prevent this complication, this problem remains unsolved. The study is based on the results of examination and treatment of 234 children with postoperative anal incontinence due to anorectal malformations. In order to determine the degree of anal incontinence and conduct a comparative analysis, our patients were divided into two groups: the main 134 (57.3%) patients and the control 100 (42.7%) patients, who underwent instrumental, endoscopic and functional research methods. Remote results of postoperative anal incontinence in children due to anorectal malformation were studied in 65 of 79 operated patients in the period from 6 months to 5 years. Good and satisfactory results were noted in 86.1% of cases and a negative outcome in 13.9% of cases. In order to obtain positive results in operated patients, they must be under dispensary observation until complete recovery, conservative and rehabilitation measures must be carried out on time and correctly. Only in this case can good and satisfactory results be guaranteed.
Бүгінгі күнге дейін операциядан кейінгі анальды инконтиненцияға әкелетін әртүрлі этиопатогенетикалық факторлардың дамуының негізгі себептерін және рөлін анықтауға, сондай-ақ емдеудің стандартты әдісін және осы асқынудың алдын алу жолдарын таңдауға бірыңғай түпкілікті көзқарас жоқ, бұл мәселе толық шешілмеген күйінде қалып отыр. Зерттеу аноректальды ақаулар үшін операциядан кейінгі анальды инконтиненциясы бар 234 баланы тексеру және емдеу нәтижелеріне негізделген. Анальды инконтиненция дәрежесін анықтау және салыстырмалы талдау жүргізу мақсатында біздің науқастарымыз екі топқа бөлінді: негізгі 134 (57,3%) науқастар және аспаптық, эндоскопиялық және функционалдық зерттеу әдістері жүргізілген 100 (42,7%) науқастарды бақылау. Аноректальды ақауға байланысты балалардағы операциядан кейінгі анальды инконтиненцияның ұзақ мерзімді нәтижелері 6 айдан бастап операция жасалған 79 науқастың 65-изуч зерттелді. 5 балаға дейін. Бақылаулардың 86,1% - Хорошие жақсы және қанағаттанарлық нәтижелер және 13,9% жағдайда теріс нәтиже байқалды. Операция жасалған науқастардан оң нәтиже алу үшін олар толық сауығып кеткенге дейін диспансерлік бақылауда болуы керек, консервативті және оңалту шаралары уақытында және дұрыс жүргізілуі керек. Тек осы жағдайда жақсы және қанағаттанарлық нәтижелерге кепілдік беруге болады.До сегодняшнего дня нет единой окончательной точки зрения на определение основных причин развития и роли различных этиопатогенетических факторов, приводящих к послеоперационной анальной инконтиненции, а также выбора стандартного метода лечения и путей профилактики этого осложнения, данная проблема остаются до конца не решённой. Исследование основано на результатах обследования и лечения 234 детей с послеоперационной анальной инконтиненцией по поводу аноректальных мальформаций. С целью определения степени анальной инконтиненции и проведения сравнительного анализа наши больные были разделены на две группы: основную 134 (57,3%) больных и контрольную 100 (42,7%) больных, которым проведены инструментальные, эндоскопические и функциональные методы исследования. Отдаленные результаты послеоперационной анальной инконтиненции у детей по поводу аноректальной мальформации изучена у 65 из 79 оперированных больных в периоде от 6 мес. до 5 дет. Хорошие и удовлетворительные результаты отмечены у 86,1% наблюдениях и отрицательный исход у 13,9% случаях. Что бы получить положительные результаты у оперированных больных, они должны находится в диспансерном наблюдение до полного выздоровления, консервативные и реабилитационные мероприятие должны проводится во время и правильно. Только в таком случае можно гарантировать хорошие и удовлетворительные результаты.Annotation. ATo date, there is no single final point of view on determining the main causes of development and the role of various etiopathogenetic factors leading to postoperative anal incontinence, as well as the choice of a standard method of treatment and ways to prevent this complication, this problem remains unsolved. The study is based on the results of examination and treatment of 234 children with postoperative anal incontinence due to anorectal malformations. In order to determine the degree of anal incontinence and conduct a comparative analysis, our patients were divided into two groups: the main 134 (57.3%) patients and the control 100 (42.7%) patients, who underwent instrumental, endoscopic and functional research methods. Remote results of postoperative anal incontinence in children due to anorectal malformation were studied in 65 of 79 operated patients in the period from 6 months to 5 years. Good and satisfactory results were noted in 86.1% of cases and a negative outcome in 13.9% of cases. In order to obtain positive results in operated patients, they must be under dispensary observation until complete recovery, conservative and rehabilitation measures must be carried out on time and correctly. Only in this case can good and satisfactory results be guaranteed.
ESTIMATING THE PREDICTIVE VALUE OF THE CARDIOVASCULAR DISEASE RISK MODEL “SCORE” AMONG THE KAZAKH PEOPLE
Get PDFKazakhstan is the country with a high risk of cardiovascular diseases (CVDs) and one of the main reasons for this is the lack of early detection of the risk of CVDs. In this regard, the purpose of our study is to show the reliable CVD risk scale “SCORE” for determining the risk of CVDs, which are widely used in the world.
660 patients participated in the cohort study from 2012 to 2014 and 2019-2020. The diagnostic value and accuracy of SCORE was assessed using ROC/AUC analysis and Pearson correlation test. From these researchers, the main indicators of the scales for determining the risk of CVDs and changes in other risk factors based on 10-year dynamics were analyzed. AUC of SCORE risk score increased. Namely, AUC of SCORE model elevated from 0.88 in 2012 to 0.92 in 2020. The Pearson correlation rate was in the range 0.996 for following model with a p-value≤0.05. The proportion of the high-risk group was increased from 2.5% in 2012 to 4.4% in 2020. Predictive value of SCORE was investigated, and their accuracy was increased.Қазақстан жүрек-қан тамыр ауруларының (ЖҚА) даму қаупі жоғары ел болып табылады, және оның негізгі себептерінің бірі – ЖҚА қаупінің ерте анықталмауы. Осыған байланысты біздің зерттеуіміздің мақсаты – әлемде кеңінен қолданылатын ЖҚА қаупін анықтау үшін қолданылатын «SCORE» қауіптілік шкаласының диагностикалық құндылығына баға беру.
2012-2014 және 2019-2020 жылдар аралығында когорттық зерттеуге 660 респондент қатысты. SCORE диагностикалық мәні мен дәлдігі ROC/AUC талдауы және Пирсон корреляция сынағы арқылы бағаланды. Осы зерттеушілерден 10 жылдық динамикаға негізделген ЖҚА қаупін және басқа қауіп факторларының өзгеруін анықтауға арналған шкалалардың негізгі көрсеткіштері талданды. SCORE қауіптілік шкаласының AUC көрсеткіші жоғарылады. Атап айтқанда, SCORE моделінің AUC мәні 2012 жылы 0,88-ден 2020 жылы 0,92-ге дейін көтерілді. Пирсон корреляция коэффициенті көрсеткішінің p-мәні≤0,05-ке тең, және берілген үлгі үшін 0,996 диапазонында болды. Тәуекел тобының үлесі 2012 жылғы 2,5%-дан 2020 жылы 4,4%-ға дейін өсті. SCORE қауіптілік шкаласының болжамдық мәндері зерттеліп, олардың дәлдігі айқындалды.Казахстан относится к странам с высоким риском сердечно-сосудистых заболеваний (ССЗ), и одной из основных причин этого является отсутствие раннего выявления риска ССЗ. В связи с этим, цель нашего исследования – продемонстрировать надежность шкалы риска ССЗ «SCORE» для определения риска ССЗ.
В когортном исследовании приняли участие 660 пациентов в период с 2012 по 2014 и с 2019 по 2020 годы. Диагностическая ценность и точность шкалы SCORE оценивались с помощью ROC/AUC-анализа и корреляционного теста Пирсона. По данным исследований, были проанализированы основные показатели шкал определения риска ССЗ и динамика других факторов риска на основе 10-летней динамики. AUC шкалы риска SCORE увеличилась. А именно, AUC модели SCORE увеличилась с 0,88 в 2012 году до 0,92 в 2020 году. Коэффициент корреляции Пирсона для данной модели находился в диапазоне 0,996 при p-значении ≤ 0,05. Доля группы высокого риска увеличилась с 2,5% в 2012 году до 4,4% в 2020 году. Прогностическая ценность SCORE была исследована, и ее повышенная точность была определена.Kazakhstan is the country with a high risk of cardiovascular diseases (CVDs) and one of the main reasons for this is the lack of early detection of the risk of CVDs. In this regard, the purpose of our study is to show the reliable CVD risk scale “SCORE” for determining the risk of CVDs, which are widely used in the world.
660 patients participated in the cohort study from 2012 to 2014 and 2019-2020. The diagnostic value and accuracy of SCORE was assessed using ROC/AUC analysis and Pearson correlation test. From these researchers, the main indicators of the scales for determining the risk of CVDs and changes in other risk factors based on 10-year dynamics were analyzed. AUC of SCORE risk score increased. Namely, AUC of SCORE model elevated from 0.88 in 2012 to 0.92 in 2020. The Pearson correlation rate was in the range 0.996 for following model with a p-value≤0.05. The proportion of the high-risk group was increased from 2.5% in 2012 to 4.4% in 2020. Predictive value of SCORE was investigated, and their accuracy was increased