Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
THE STATE OF ANTIBIOTIC USE AT SHYMKENT CITY CLINICAL HOSPITAL 1
Get PDFIn medical practice, monitoring the effectiveness of antibiotics and the susceptibility of pathogens plays an important role. According to the recommendations of the World Health Organization, controlling the efficacy and safety of antibacterial therapy can reduce infection resistance. Studying the patterns of antibiotic use in a hospital that provides emergency and planned specialized medical care is of both scientific and practical interest.Aim of the study: To examine cases of antibacterial therapy prescriptions in the clinic and to assess the state of antibacterial therapy based on the results of a cross-sectional (point-prevalence) study.Materials and methods: The study of antibacterial prescriptions was conducted in the clinical departments of City Clinical Hospital No. 1 in Shymkent. All medical records of patients receiving treatment at the time of the study were analyzed. A cross-sectional epidemiological method was used to assess the effectiveness of antibacterial therapy.Results and conclusions: The prevalence of antibacterial therapy in the hospital in our study was 91.9%. Most patients (75%) received one antibiotic during treatment. The proportion of patients who were prescribed two antibacterial drugs was 17.6% of all patients receiving antibacterial therapy, while the combined proportion of those prescribed three or more antibiotics was 7.4%. Cephalosporins were used as initial antibacterial therapy in 81% of cases, and in 72.0% of these cases the effectiveness of the drugs was sufficient. Cefazolin and Ceftriaxone, which were used as the main antibiotics in postoperative patients, demonstrated effectiveness rates of 81% and 66.4%, respectively. The low effectiveness of ceftriaxone observed in our study highlights the need for enhanced monitoring of this antibiotic.Медициналық тәжірибеде антибиотиктердің тиімділігін және ауру қоздырғыштардың сезімталдығын бақылау маңызды орын алады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) ұсынымдарына сәйкес, антибактериалдық терапияның тиімділігі мен қауіпсіздігін бақылау арқылы инфекциялардың резистенттілігін төмендетуге мүмкіндік береді.Мақсаты: Клиникадағы антибактериалдық терапия тағайындау жағдайларын зерттеу және антибактериалдық терапияның жағдайына көлденең (бірсәттік) әдісінің нәтижелері негізінде баға беру.Зерттеу материалдары мен әдістері: Антибактериалдық тағайындаулардың жай-күйін зерттеу Шымкент қаласының №1 Қалалық клиникалық ауруханасының клиникалық бөлімшелерінде жүргізілді. Ем қабылдап жатқан барлық науқастардың медициналық карталары бір мезетте талдауға алынды. Антибактериалдық терапияның тиімділігін бағалауында эпидемиологиялық зерттеудің бір сәттік көлденең зерттеу әдісі қолданылды.Нәтижелері мен қорытындылары: Антибактериалдық терапияның таралуы біздің зерттеуімізде 91,9% құрады. Науқастардың басым бөлігі (75%) емдеу барысында бір антибиотик қабылдаған, екі антибактериалдық препарат антибактериалдық ем алған барлық науқастардың 17,6%-ын құрады, ал үш және одан да көп антибиотик тағайындалған науқастардың жиынтық үлес салмағы 7,4% болды. Старттық антибактериалдық терапия ретінде 81% жағдайда цефалоспориндер тағайындалған, және олардың жалпы тиімділігі 72,0% жағдайларда байқалды. Операциядан кейінгі науқастарда негізгі антибиотиктер ретінде қолданған Цефазолин мен Цефтриаксонның тиімділігі 81% мен 66,4% болды. Клиникадағы антибактериалдық терапияның жай-күйін бағалау үшін көлденең зерттеу аясында цефтриаксонның тиімділігі төмен екендігі және бұл препаратты бақылау қажет екендігін көрсетті.В медицинской практике важное место занимает контроль эффективности антибиотиков и чувствительности возбудителей болезней. Согласно рекомендациям Всемирной организации здравоохранения, контролируя эффективность и безопасность антибактериальной терапии, можно снизить резистентность инфекций. Изучение практики применения антибиотиков в больнице, оказывающей экстренную и плановую специализированную медицинскую помощь, вызывает научный и практический интерес.Цель исследования: Изучить случаи назначения антибактериальной терапии в клинике и дать оценку состояния антибактериальной терапии на основании результатов поперечного (одномоментного) метода исследования.Материалы и методы исследования: Исследование антибактериальных назначений проведены на базе клинических отделений Городской клинической больницы №1 города Шымкент. Были проанализированы все медицинские карты больных, получающих лечение на момент исследования. Для оценки эффективности антибактериальной терапии использовался поперечный метод эпидемиологического исследования.Результаты и выводы: Распространенность антибактериальной терапии в больнице в нашем исследовании составила 91,9%. Большинство пациентов (75%) получали в ходе лечения один антибиотик. Удельный вес пациентов, которым назначены два антибактериальных препарата составил 17,6% от всех пациентов, получавших антибактериальное лечение, а совокупный удельный вес пациентов, которым были назначены три и более антибиотика, составил 7,4%. В качестве стартовой антибактериальной терапии цефалоспорины применялись в 81% случаев, при этом в 72,0% случаев эффективность препаратов была достаточной. Цефазолин и Цефтриаксон, которые использовались в качестве основных антибиотиков у послеоперационных пациентов, имели эффективность 81% и 66,4% соответственно. Низкие значения эффективности цефтриаксона в антибактериальной терапии в клинике в нашем исследовании показывают о необходимости контроля этого препарата.In medical practice, monitoring the effectiveness of antibiotics and the susceptibility of pathogens plays an important role. According to the recommendations of the World Health Organization, controlling the efficacy and safety of antibacterial therapy can reduce infection resistance. Studying the patterns of antibiotic use in a hospital that provides emergency and planned specialized medical care is of both scientific and practical interest.Aim of the study: To examine cases of antibacterial therapy prescriptions in the clinic and to assess the state of antibacterial therapy based on the results of a cross-sectional (point-prevalence) study.Materials and methods: The study of antibacterial prescriptions was conducted in the clinical departments of City Clinical Hospital No. 1 in Shymkent. All medical records of patients receiving treatment at the time of the study were analyzed. A cross-sectional epidemiological method was used to assess the effectiveness of antibacterial therapy.Results and conclusions: The prevalence of antibacterial therapy in the hospital in our study was 91.9%. Most patients (75%) received one antibiotic during treatment. The proportion of patients who were prescribed two antibacterial drugs was 17.6% of all patients receiving antibacterial therapy, while the combined proportion of those prescribed three or more antibiotics was 7.4%. Cephalosporins were used as initial antibacterial therapy in 81% of cases, and in 72.0% of these cases the effectiveness of the drugs was sufficient. Cefazolin and Ceftriaxone, which were used as the main antibiotics in postoperative patients, demonstrated effectiveness rates of 81% and 66.4%, respectively. The low effectiveness of ceftriaxone observed in our study highlights the need for enhanced monitoring of this antibiotic
Çevrimiçi öğrenmenin peyoratif eş anlamlılar Sözlüğünde yoksunluğun anlambilimi
No full textThis article is devoted to identifying the degree of effectiveness of verbal-semantic means used to organize a pejorative thesaurus for distance learning. The factual material is based on the linguistic means of deprivation semantics involved in this kind of formation. The sources of the material were scientific articles that set out the perspectives of scientists regarding online learning. When analyzing the material, the thesaurus method, the method of semantic analysis, classification, and constructive research methods were used. The scientific significance of the work lies in two main aspects. The first aspect is based on the theoretical component since the study introduces the term “pejorative thesaurus” for the first time. The second aspect involves the use of this term in the context of identifying the degree of effectiveness of online learning: the article contains epistemological material that allows researchers to expand and deepen their understanding of the scientific discourse on distance learning. The novelty of the study lies in its attempt to prove the role of verbal-semantic means in conveying the meaning of deprivation in shaping the future trajectory of education from the perspective of the inefficiency of the online learning format. The practical significance of the work lies in the importance of using the obtained results in the social environment when developing the educational policy of states. Certain provisions can be applied to the practice of improving academic writing. The results of the study support the assertion that verbal-semantic structures conveying the meaning of deprivation in scientific articles in the context of distance education perform an effective function in the organization of a pejorative thesaurus.Бұл мақала қашықтан оқытудың пейоративті тезаурусын ұйымдастыру үшін қолданылатын вербалды-семантикалық құралдардың тиімділік дәрежесін анықтауға арналған. Деректік материалдың негізі ретінде осы қалыптасу түріне қатысатын депривативті семантиканың тілдік құралдары алынады. Материалдың қайнар көзі ғалымдардың онлайн оқытуға қатысты ұстанымдарын баяндайтын ғылыми мақалалар болды. Материалды талдау кезінде тезаурус әдісі, семантикалық талдау әдісі, классификация және конструктивті зерттеу әдістері қолданылды. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы екі негізгі аспектіде жатыр. Олардың біріншісі теориялық компонентке негізделген, өйткені зерттеуде «пейоративті тезаурус» термині алғаш рет ұсынылып отыр. Екінші аспект осы терминді онлайн оқытудың тиімділік дәрежесін анықтау контексінде қолдануды қамтиды: мақалада қашықтықтан оқытуға қатысты ғалымдардың ұстанымы туралы ақпаратты кеңейтуге және тереңдетуге мүмкіндік беретін гносеологиялық материал бар. Зерттеудің жаңалығы онлайн оқыту форматының белгілі бір тиімсіздігі позициясынан білім берудің болашақ траекториясын қалыптастырудағы айырудың мағынасын беретін вербалды-семантикалық құралдардың рөлін дәлелдеуге тырысуда. Жұмыстың практикалық маңыздылығы мемлекеттердің білім беру саясатын қалыптастыруда әлеуметтік ортада алынған нәтижелерді пайдаланудың маңыздылығында. Кейбір ережелер академиялық жазуды жақсарту тәжірибесінде қолданылуы мүмкін. Зерттеу нәтижелері қашықтан білім беру контексіндегі ғылыми мақалалардағы айыру мағынасын беретін вербалды-семантикалық құрылымдар пейоративті тезаурусты ұйымдастыруда тиімді қызмет атқарады деген тұжырымға келіп тіреледі.Настоящая статья посвящена выявлению степени эффективности вербально-семантических средств, используемых для организации пейоративного тезауруса дистанционного обучения. За основу фактического материала приняты языковые средства лишительной семантики, участвующие в такого рода формировании. Источниками материала явились научные статьи, в которых излагаются позиции ученых относительно онлайн-обучения. При анализе материала использовался тезаурусный метод, метод семантического анализа, классификационный и конструктивный методы исследования. Научная значимость работы заключается в двух основных аспектах. Первый из них базируется на теоретической составляющей, поскольку в исследовании впервые предлагается термин «пейоративный тезаурус». Второй аспект предусматривает использование данного термина в контексте выявления степени эффективности онлайн-обучения: в статье содержится гносеологический материал, позволяющий расширить и углубить сведения о позиции ученых относительно дистанционного обучения. Новизна исследования заключается в попытке доказать роль вербально-семантических средств, передающих значение лишения, в формировании будущей траектории образования с позиции определенной неэффективности формата онлайн-обучения. Практическая значимость работы состоит в значимости использования полученных результатов в социальной среде при формировании образовательной политики государств. Отдельные положения могут быть применимы в практике совершенствования академического письма. Результаты проведенного исследования сводятся к утверждению о том, что вербально-семантические структуры, передающие в научных статьях значение лишения в контексте дистанционного образования, выполняют эффективную функцию в организации пейоративного тезауруса.Bu makale, uzaktan eğitimin peyoratif eş anlamlılarını organize etmek için kullanılan sözlü-anlamsal araçların etkililik derecesinin belirlenmesine ayrılmıştır. Bu tür oluşumlarda yer alan yoksun anlambilimin dilsel araçları, datif materyalin temeli olarak alınır. Materyalin kaynağı, bilim adamlarının çevrimiçi öğrenme konusundaki tutumlarını ortaya koyan bilimsel makalelerden geldi. Materyalin analizinde eş anlamlılar sözlüğü yöntemi, anlamsal analiz yöntemi, sınıflandırma ve yapıcı araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın bilimsel önemi iki ana hususta yatmaktadır. Bunlardan ilki teorik bileşene dayanmaktadır, çünkü çalışma ilk kez «peyoratif eş anlamlılar sözlüğü" terimini önermiştir. İkinci yön, bu terimin çevrimiçi eğitimin etkililik derecesini belirleme bağlamında kullanılmasını önermektedir: makale, bilim adamlarının uzaktan eğitim konusundaki konumları hakkındaki bilgileri genişletmeyi ve derinleştirmeyi mümkün kılan epistemolojik materyal içermektedir. Araştırmanın yeniliği, çevrimiçi eğitim formatının belirli bir verimsizliği konumundan eğitimin gelecekteki yörüngesinin oluşumunda ayrım yapmaya anlam veren sözlü-anlamsal araçların rolünü kanıtlamaya çalışmakta yatmaktadır. Çalışmanın pratik önemi, devletlerin eğitim politikalarının oluşumunda sosyal çevrede elde edilen sonuçların kullanılmasının öneminde yatmaktadır. Akademik yazının iyileştirilmesi uygulamasında bazı kurallar geçerli olabilir. Çalışmanın sonuçları, uzaktan eğitim bağlamında bilimsel makalelerde ayrım anlamı veren sözlü-anlamsal yapıların, peyoratif eş anlamlılar sözlüğünün organizasyonunda etkin bir şekilde işlediği sonucuna varmaktadır
KAZAK BASIN DİLİNİN SÖZDİZİMSEL ÖZELLİKLERİ
No full textThe research work examines the syntactic and stylistic features of the language of the press, one of the topics studied in the 30th anniversary of the country's independence at a later stage of syntax in Kazakh linguistics. The article examines the syntax of the Kazakh language of printing; genre classification of the Kazakh language of printing; lexical and grammatical features of the Kazakh language of printing; the function of the syntax of the Kazakh language of printing in the formation of literary norms; Issues such as the definition of syntactic features of newspaper article titles have been consistently considered by materials from the city newspaper “Turkestan”.The works of scientists are devoted to the issues of studying the language of mass media texts, their structural and genre features, discursive, stylistic nature. Both foreign and Kazakh scientists make a great contribution to such research.A number of studies have been conducted in the field of studying individual genres of mass media, the diversity of media cultures, as well as media cultures at various linguistic levels, including syntactic ones. However, so far, a sentence or phrase has not been considered in a comparative aspect based on press materials. The relevance of the topic lies in a comprehensive study of the linguistic features of mass communication, including the scientific direction – a systematic and multidimensional analysis of newspaper texts from the point of view of the emergence and development of media linguistics. In this research paper, one of the directions of studying media texts is, in particular, a comprehensive analysis of the syntactic features of press texts from a linguistic point of view.Зерттеу жұмысында қазақ лингвистика ғылымында синтаксис аясының кейінгі кезеңдегі ел тәуелсіздігінің 30 жылында жаңаша бағытта зерттелініп жүрген тақырыптардың бірі – баспасөз тілінің синтаксистік, стильдік ерекшеліктері қарастырылады. Мақалада қазақ баспасөзі тілі синтаксисінің зерттелуі; қазақ баспасөзі тілінің жанрлық жіктелісі; қазақ баспасөзі тілінің лексикалық және грамматикалық ерекшеліктері; қазақ баспасөзі тілінің синтаксисінің әдеби норма қалыптастырудағы қызметі; газет мақалалары атауларының синтаксистік ерекшеліктерін анықтау сияқты мәселелер қалалық «Түркістан» газеті материалдарымен дәйектеле қарастырылды.Ғалымдардың еңбектері бұқаралық ақпарат құралдары мәтіндерінің тілін, олардың құрылымдық-жанрлық ерекшеліктерін, дискурстық, стилистикалық сипатын зерттеу мәселелеріне арналған. Мұндай зерттеуге шетелдік ғалымдардың да, қазақ ғалымдарының да үлесі мол.Бұқаралық ақпарат құралдарының жеке жанрларын, медиамәтіндердің алуан түрлерін, сондай-ақ әртүрлі тілдік деңгейде, соның ішінде синтаксистік деңгейде медиамәтіндерді зерттеу саласында бірқатар зерттеулер жүргізілді. Дегенмен, осы уақытқа дейін баспасөз материалдары негізінде салыстырмалы аспектіде сөйлем, сөз тіркесі тұрғысынан қарастырылмады. Тақырыптың өзектілігі – бұқаралық коммуникацияның тілдік ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу, оның ішінде ғылыми бағыт – медиалингвистиканың пайда болуы мен дамуы тұрғысынан газет мәтіндерін жүйелі және көп өлшемді талдау. Бұл зерттеу жұмысында бұқаралық ақпарат құралдарының мәтіндерін зерттеу бағыттарының бірі, атап айтқанда, баспасөз мәтіндерінің синтаксистік ерекшеліктерін, лингвистикалық тұрғыдан жан-жақты талдауға қатысты болып отыр.В исследовательской работе изучаются синтаксические, стилистические особенности языка прессы, одной из тем, изучаемых в 30 летии независимости страны на более позднем этапе синтаксиса в казахской лингвистике. В статье рассмотрены такие проблемы как синтаксис казахского языка печати; жанровая классификация казахского языка печати; лексические и грамматические особенности казахского языка печати; функция синтаксиса казахского языка печати в формировании литературной нормы; определение синтаксических особенностей названий газетных статей, подтвержденные материалами городской газеты «Туркестан». Труды ученых посвящены вопросам изучения языка текстов средств массовой информации, их структурно-жанровых особенностей, дискурсивного, стилистического характера. Большой вклад в такие исследования вносят как зарубежные, так и казахские ученые.Проведен ряд исследований в области изучения отдельных жанров средств массовой информации, многообразия медиакультур, а также медиакультур на различных языковых уровнях, в том числе синтаксических. Однако до сих пор в сравнительном аспекте на основе материалов прессы не рассматривалось предложение, фраза. Актуальность темы заключается в всестороннем изучении языковых особенностей массовой коммуникации, в том числе научного направления – систематическом и многомерном анализе газетных текстов с точки зрения возникновения и развития медиалингвистики. В данной исследовательской работе одним из направлений изучения текстов средств массовой информации является, в частности, комплексный анализ синтаксических особенностей текстов прессы с лингвистической точки зрения.Araştırma makalesi, ülkenin sözdizimi alanındaki bağımsızlığının son 30 yılında Kazak dilbiliminde incelenen konulardan biri olan basın dilinin sözdizimsel, üslup özelliklerini ele almaktadır. Makale Kazak baskı dilinin sözdizimini araştırıyor; Kazak baskı dilinin tür sınıflandırması; Kazak baskı dilinin sözcüksel ve gramer özellikleri; Kazak baskı dilinin sözdiziminin edebi norm oluşumunda işlevi; Gazete makalelerinin başlıklarının sözdizimsel özelliklerinin belirlenmesi gibi konular, Türkistan şehir gazetesinin materyalleri tarafından sürekli olarak ele alınmıştır.
Bilim adamlarının çalışmaları, medya metinlerinin dilinin incelenmesi, yapısal ve tür özellikleri, söylemsel, üslup niteliğindeki konulara ayrılmıştır. Hem yabancı hem de Kazak bilim adamları bu tür araştırmalara büyük katkı sağlıyor.
Belirli medya türlerinin, medya kültürlerinin çeşitliliğinin yanı sıra sözdizimsel olanlar da dahil olmak üzere çeşitli dil düzeylerinde medya kültürlerinin incelenmesi alanında bir dizi araştırma yapılmıştır. Ancak şimdiye kadar karşılaştırmalı açıdan basın materyallerine dayanarak bir cümle, bir cümle dikkate alınmamıştır. Konunun alaka düzeyi, bilimsel yön de dahil olmak üzere kitle iletişiminin dilsel özelliklerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesinde yatmaktadır – medya dilbiliminin ortaya çıkışı ve gelişimi açısından gazete metinlerinin sistematik ve çok boyutlu analizi. Bu araştırma çalışmasında, medya metinlerinin incelenmesinin yönlerinden biri, özellikle basın metinlerinin sözdizimsel özelliklerinin dilsel bir bakış açısıyla kapsamlı bir analizidir
ULUSAL DEĞERLERİN ÇAĞDAŞ KAZAK LİRİZMİNE YANSIMASI
No full textThe article examines the axiological problems of modern Kazakh poetry, such as national existence, national spirit, national consciousness. National, universal axiological virtues are one of the topical themes of eternity. Literature, considered the pearl of art, is a phenomenon that promotes and extols this value. Poetry, considered the essence of noble words, is one of the phenomena that serve to promote the axiological benefits mentioned above. Poetry is a moral word, an ethical word that glorifies universal, national education and transmits the value of virtue to future generations. The role and mission of Kazakh poetry in society, based on the principle of axiological criteria, is special. Indeed, Kazakh poetry is completely intertwined with the phenomenon of national values, worldview, feeds on a noble channel and is a harbinger of the national spirit. Because the centuries–old national poetry is a phenomenon of values that serves the benefit of Kazakh society.In the second half of the last century, innovative changes in the literary process gave a new impetus, a new breath to the praise of the art of speech, and raised the quality of noble words to a higher level. Like other genres of literature, the genre of poetry has improved theoretically, poetically, stylistically, artistically, ideologically, thematically, meaningfully, qualitatively, didactically, and practically. One of the thematic innovations is that the works based on the national values of the Kazakh people contributed to the enrichment of the genre of poetry.This article examines the axiological, didactic mission of the poetic word, the representatives of poetry – a spiritual tool that serves the humanization of society. The poems, embodying national identity, national value, trace the historical, socio-social activities of the Kazakh people in awakening their being, spirit, consciousness.The poems reflecting the national mentality in the literary process are selected, and their axiological aspects that promote and glorify national values in a national context are analyzed.Мақалада қазіргі қазақ поэзиясындағы ұлттық болмыс, ұлттық рух, ұлттық сана тәрізді аксиологиялық мәселелер зерделенеді. Ұлттық, жалпыадамзаттық аксиологиялық ізгіліктер мәңгілік өзекті тақырыптардың бірі. Өнердің асылы саналатын әдебиет аталған құндылықты насихаттайтын, дәріптейтін құбылыс. Асыл сөздің сарасы саналатын өлең сөз (поэзия) жоғарыда тілге тиек еткен аксиологиялық игіліктердің насихатталуына қызмет ететін құбылыстардың бірі. Поэзия – жалпыадамзаттық, ұлттық тағылымды дәріптеп, келешек ұрпаққа ізгілік құндылығын жеткізетін асыл сөз, әдеп сөзі. Аксиологиялық өлшемшарт қағидатын арқау еткен қазақ поэзиясының қоғамдағы рөлі, миссиясы айрықша. Қазақ өлең сөзі ұлттық құндылық, дүниетаным құбылысымен біте қайнасып, сабақтасып, асыл арнадан нәр алып, ұлттық рухтың жаршысы болатыны ақиқат. Себебі сан ғасырлар бойы тамыры тереңге жайылған ұлттық поэзия қазақ қоғамының игілігіне қызмет ететін құндылықтар құбылысы.Өткен ғасырдың екінші жартысында әдеби процестегі жаңалыққа толы өзгерістер сөз өнеріне соны серпін, жаңа тыныс, леп әкеліп, асыл сөз сапасын биік белеске көтерді. Әдебиеттің өзге жанрлары сияқты поэзия жанры да теориялық, поэтикалық, стильдік, көркемдік, идеялық, тақырыптық, мазмұндық, сапалық, дидактикалық, практикалық тұрғыдан да кемелденгенін аңғарамыз. Тақырыптық жаңашылдықтың бірі – қазақ халқының ұлттық құндылығын арқау еткен туындылар поэзия жанрының баюына өзіндік үлес қосқандығы.Бұл мақалада қоғамның ізгіленуіне қызмет ететін рухты құрал – өлең сөздің, поэзия өкілдерінің аксиологиялық, дидактикалық миссиясы пайымдалады. Ұлттық болмыс, ұлттық құндылықты арқау еткен өлеңдерден қазақтың болмысын, рухын, санасын оятудағы, тарихи, қоғамдық-әлеуметтік қызметі сараланады. Әдеби үдерістегі ұлттық менталитетті танытатын жырлар іріктеліп, ондағы ұлттық құндылықты насихаттап, дәріптейтін аксиологиялық аспектілері ұлттық контекст аясында зерделенеді.В статье исследуются аксиологические проблемы современной казахской поэзии, такие как национальное бытие, национальный дух, национальное сознание. Национальные, общечеловеческие аксиологические добродетели – одна из актуальных тем вечности. Литература, считающаяся жемчужиной искусства, - это явление, пропагандирующее, превозносящее эту ценность. Поэзия, считающаяся сущностью благородных слов, является одним из явлений, служащих пропаганде упомянутых выше аксиологических благ. Поэзия – нравственное слово, этическое слово, прославляющее всеобщее, национальное образование и передающее будущим поколениям ценность добродетели. Роль и миссия казахской поэзии в обществе, основанная на принципе аксиологических критериев, особенна. Действительно, казахская поэзия всецело переплетается с явлением национальной ценности, мировоззрения, питается благородным руслом и является предвестником национального духа. Потому что многовековая национальная поэзия – это явление ценностей, служащее благу казахского общества.Во второй половине прошлого века новаторские изменения в литературном процессе придали новый импульс, новое дыхание восхвалению искусства речи, подняли качество благородных слов на более высокий уровень. Как и другие жанры литературы, жанр поэзии усовершенствовался в теоретическом, поэтическом, стилистическом, художественном, идейном, тематическом, содержательном, качественном, дидактическом, практическом плане. Одним из тематических новшеств является то, что произведения, основанные на национальных ценностях казахского народа, способствовали обогащению жанра поэзии.В данной статье рассматривается аксиологическая, дидактическая миссия поэтического слова, представителей поэзии – духовного средства, служащего гуманизации общества. В стихах, олицетворяющих национальное самосознание, национальную ценность, прослеживается историческая, общественно-социальная деятельность казахского народа в пробуждении его бытия, духа, сознания.Отбираются стихотворения, отражающие национальный менталитет в литературном процессе, и анализируются их аксиологические аспекты, пропагандирующие и прославляющие национальную ценнность, в национальном контексте.Makale, çağdaş Kazak şiirinin ulusal varlık, ulusal ruh, ulusal bilinç gibi aksiyolojik sorunlarını araştırıyor. Ulusal, evrensel aksiyolojik erdemler, sonsuzluğun güncel temalarından biridir. Sanatın mücevheri olarak kabul edilen edebiyat, bu değeri yayan, yücelten bir olgudur. Asil sözün ayrımı olan şiirsel söz (şiir), yukarıda tartışılan aksiyolojik malların propagandasına hizmet eden fenomenlerden biridir. Şiir, evrensel, ulusal gelenekleri yücelten ve iyiliğin değerini gelecek nesillere aktaran asil bir kelime, etik bir kelimedir. Kazak şiirinin aksiyolojik kriter ilkesine bağlı olarak toplumdaki rolü, misyonu olağanüstüdür. Kazak şiirsel kelimesi, ulusal değer, dünya görüşü olgusuyla örtülmüştür, asil bir kanalla emprenye edilmiştir ve ulusal ruhun habercisidir. Çünkü asırlık ulusal şiir, Kazak toplumunun iyiliğine hizmet eden bir değerler olgusudur.
Geçen yüzyılın ikinci yarısında edebi süreçteki yenilikçi değişiklikler, kelime sanatına yeni bir ivme, yeni bir nefes, ünlem getirdi ve asil kelimenin kalitesini artırdı. Diğer edebiyat türleri gibi şiir türü de teorik, şiirsel, üslup, sanatsal, ideolojik, tematik, anlamlı, niteliksel, didaktik, pratik anlamda mükemmeldir. Tematik yeniliklerden biri, Kazak halkının ulusal değerini temsil eden eserlerin şiir türünün zenginleşmesine katkıda bulunmasıdır.
Bu makale, şiirsel sözün aksiyolojik, didaktik misyonunu, şiirin temsilcilerini – toplumu insanlaştırmaya hizmet eden manevi bir aracı ele almaktadır. Ulusal kimliği, ulusal değeri kişileştiren ayetlerde Kazak halkının varlıklarını, ruhlarını ve bilincini uyandırmadaki tarihsel, sosyo-sosyal faaliyetleri izlenebilir.
Edebi süreçte ulusal zihniyeti yansıtan mezmurlar seçilir, ulusal bağlam bağlamında, onda ulusal değeri destekleyen ve yücelten aksiyolojik yönler incelenir
Modern Kazakça'da neolojizm yaratmanın ana yolları
No full textIn the vocabulary of the modern Kazakh language, there is an active process related to the emergence of many new words in the era of globalization because of the need for words verbalizing new knowledge that appeared in various spheres of public life due to the development of market relations, the intensification of cultural and political contacts, and the emergence of new sciences and nanotechnologies. All of these factors contributed to the “neological boom”. This article studies neologisms in the Kazakh language, replenished by internal and external sources. The purpose of this scientific work is to classify neologisms, identify methods of derivation, and identify the frequency of their use in the speech of language personalities. In this scientific work, neologisms of the national language are described and classified, the ways of their formation are revealed, the degrees of competence of individuals in new words are revealed, conclusions are drawn about the novelty of neologisms, the applicability of certain types of nomination, and the ways of formation. The work results have theoretical significance for the development of Kazakh linguistics since they contribute to developing the theory of a new word in linguistics. The main research methods are socio-linguistic monitoring to identify the degree of competence of native speakers, a psycholinguistic experiment, a questionnaire survey, and participant observation.Қазіргі қазақ тілінің сөздік құрамында нарықтық қатынастардың дамуына, мәдени және саяси байланыстардың күшеюіне, сондай-ақ жаңа ғылымдар мен нанотехнологиялардың пайда болуына байланысты қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларында пайда болған жаңа білімді вербализациялайтын сөздерге қажеттілікке байланысты жаһандану дәуірінде көптеген жаңа сөздердің пайда болуымен байланысты белсенді процесс байқалады. Осы факторлардың барлығы «неологиялық серпіліске» ықпал етті. Бұл мақала ішкі және сыртқы көздер арқылы жасалатын қазақ тіліндегі неологизмдерді зерттеуге арналған. Бұл ғылыми жұмыстың мақсаты неологизмдерді жіктеу, олардың қалыптасу жолдарын анықтау және тілдік тұлғалардың сөйлеуінде оларды қолдану жиілігін анықтау. Бұл ғылыми жұмыста ұлттық тілдегі неологизмдердің сипатталуы және олардың жіктелуі, неолгизмдерді қалыптастыру тәсілдері, жаңа сөздердегі жеке тұлғалардың құзыреттілік дәрежелері анықталған, неологизмдердің жаңалығы, номинацияның белгілі бір түрлерінің қолданылуы туралы қорытынды жасалған. Жұмыс нәтижелері қазақ тіл білімінің дамуы үшін теориялық мәнге ие, өйткені олар лингвистика саласындағы жаңа сөз теориясының дамуына ықпал етеді. Зерттеудің негізгі әдістері ана тілінде сөйлейтіндердің құзыреттілік дәрежесін анықтаудан тұрады. Осы мақсатта әлеуметтік-лингвистикалық мониторинг, психолингвистикалық эксперимент, сауалнама және қатысушыларды бақылау жүргізілді.В словарном составе современного казахского языка наблюдается активный процесс, связанный с появлением множества новых слов в эпоху глобализации из-за потребности в словах, вербализующих новые знания, которые появились в различных сферах общественной жизни в связи с развитием рыночных отношений, интенсификацией культурных и политических контактов, а также появление новых наук и нанотехнологий. Все эти факторы способствовали “неологическому буму”. Данная статья посвящена изучению неологизмов в казахском языке, пополняемому за счет внутренних и внешних источников. Целью данной научной работы является классификация неологизмов, выявление способов их образования и выявление частоты их употребления в речи языковых личностей. В данной научной работе описаны и классифицированы неологизмы национального языка, выявлены способы их образования, выявлены степени компетентности отдельных лиц в новых словах, сделаны выводы о новизне неологизмов, применимости определенных видов номинации и способах образования. Результаты работы имеют теоретическое значение для развития казахского языкознания, поскольку способствуют развитию теории нового слова в области лингвистики. Основными методами исследования являются социолингвистический мониторинг с целью выявления степени компетентности носителей языка, психолингвистический эксперимент, анкетный опрос и наблюдение за участниками.Günümüz Kazak dilinde, piyasa ilişkilerinin gelişmesi, kültürel ve politik bağların güçlenmesi, yeni bilim dallarının ve nanoteknolojilerin ortaya çıkmasıyla birlikte, toplumsal yaşamın farklı alanlarında yeni bilgilerin dilsel karşılıklarını ifade eden kelimelere duyulan ihtiyaç doğrultusunda küreselleşme döneminde pek çok yeni kelimenin ortaya çıkmasıyla ilgili aktif bir süreç gözlemlenmektedir. Tüm bu faktörler "neolojik sıçrama"ya katkı sağlamıştır. Bu makale, iç ve dış kaynaklar aracılığıyla Kazak dilindeki neolojik terimleri incelemeye yöneliktir. Bu bilimsel çalışmanın amacı, neolojik terimleri sınıflandırmak, onların oluşum yollarını belirlemek ve dilsel kişiliklerin konuşmalarında bu terimlerin kullanım sıklığını tespit etmektir. Çalışmada, ulusal dildeki neolojik terimlerin özellikleri ve sınıflandırılması, neolojik kelimelerin oluşum yöntemleri, yeni kelimelerdeki bireysel kişilerin yetkinlik seviyeleri, neolojik terimlerin yenilikleri ve belirli adlandırma türlerinin kullanımı hakkında sonuçlar çıkarılmaktadır. Çalışma sonuçları, Kazak dilbiliminin gelişimi için teorik bir öneme sahiptir, çünkü bu sonuçlar dilbilimindeki yeni kelime teorisinin gelişmesine katkı sağlamaktadır. Araştırmanın temel yöntemleri, anadilini konuşan bireylerin yeterlilik seviyelerini belirlemeye dayanmaktadır. Bu amaçla sosyal-linguistik izleme, psikolinguistik deneyler, anketler ve katılımcı gözlemi yapılmıştır
İngilizce, Rusça ve Kazakça konuşulan medyada çatışma
No full textThis article examines the dynamics of transferring conflict-generating language units—commonly referred to as conflictogemes – across English, Russian, and Kazakh media discourses. In light of the growing influence of global media and the intensification of ideological polarization, the study investigates how these expressions move between linguistic and cultural contexts and how their meanings and pragmatic functions shift in the process. Particular attention is given to lexical items and rhetorical patterns that serve to reinforce oppositional perspectives and contribute to the construction of polarizing narratives in public discourse.The research is grounded in a multidisciplinary methodology that combines critical discourse analysis, componential and pragmalinguistic approaches, quantitative content analysis, and intercultural comparison. The empirical material comprises 90 media articles published in 2023–2024 across leading outlets: BBC and CNN (English), Kommersant and Izvestia (Russian), and Aikyn and Egemen Kazakhstan (Kazakh).Findings reveal clear differences in how conflictogemes are deployed across these media environments. Russian-language discourse tends to rely on overtly aggressive and ideologically marked expressions; English-language materials favor institutional and legalistic framing; and Kazakh-language media adopt more implicit, culturally mediated strategies that reflect local norms of rhetorical restraint. The study introduces the term қақтығысоген (kaktygysogem) as a context-specific Kazakh analogue to the broader concept of conflictogeme, justified by its semantic precision and cultural relevance.The article contributes to current scholarship by offering an in-depth comparative analysis of conflict expression across three media cultures. In addition, it provides a practical framework for examining the cultural adaptation of conflict rhetoric, with implications for media analysis, critical reading practices, and the development of ethical communication strategies in multilingual and multicultural settings.Мақалада ағылшын, орыс және қазақ тілдеріндегі медиадискурста қақтығыстық мағына жүктелген тілдік бірліктердің (қақтығысогендердің) трансфері мен прагматикалық бейімделу механизмдері қарастырылады. Ақпараттық кеңістіктің жаһандануына және идеологиялық жіктелудің күшеюіне байланысты, әртүрлі мәдени-тілдік контекстілер арасында қақтығыстық формулалардың ауысуы және олардың мағына жағынан өзгеріске ұшырауы өзекті зерттеу нысанына айналуда. Зерттеуде қарсы тұруға итермелейтін, қоғамдық санада қарама-қарсы ұстанымдарды қалыптастыратын риторикалық құрылымдар мен лексемаларға ерекше назар аударылады.Зерттеу әдістемесі сыни дискурс-талдау, компоненттік және прагмалингвистикалық талдау, сандық контент-талдау және лингвомәдени салыстыру әдістерінің кешеніне негізделген. Эмпирикалық материал 2023–2024 жылдары жарық көрген 90 медиаматериалдан құралды: ағылшын тілінде – BBC және CNN, орыс тілінде – Коммерсант және Известия, қазақ тілінде – Айқын және Егемен Қазақстан басылымдары.Салыстырмалы талдау нәтижесінде үш түрлі медиамәдениетте қақтығысогендердің қолданылу ерекшеліктері анықталды. Орыс тілді медиада тікелей агрессия мен идеологиялық айқындық басым болса, ағылшын тіліндегі мәтіндерде ресми-құқықтық бағалау басым келеді. Қазақ тілді дискурста қақтығыс риторикасы әдептілік пен мәдени құндылықтарға бейімделіп, жанама әрі жұмсақ формада беріледі. Алғаш рет қазақ лингвомәдениетіне тән қақтығысоген термині ғылыми айналымға енгізіліп отыр. Бұл ұғым тілдік бірліктің қақтығыстық әлеуетін бейнелеу үшін семантикалық жағынан дәл әрі прагматикалық тұрғыдан негізделген балама ретінде ұсынылады.Зерттеудің ғылыми жаңалығы – үш түрлі медиакеңістіктегі қақтығыстық дискурстың мәдени-прагматикалық табиғатын кешенді түрде сипаттауында. Алынған нәтижелер медиамәтіндерді сараптау, сыни тұрғыдан оқу дағдыларын дамыту және көптілді ақпараттық кеңістікте этикалыНастоящая статья посвящена исследованию механизмов трансфера конфликтообразующих языковых единиц (конфликтогем) в англоязычном, русскоязычном и казахскоязычном медиадискурсе. В условиях глобальной медиатизации и роста идеологической поляризации особое значение приобретает изучение того, как конфликтные формулы переносятся из одного лингвокультурного контекста в другой и какие трансформации они при этом претерпевают. В центре внимания – лексемы и риторические конструкции, обладающие конфликтным потенциалом, способные актуализировать оппозиционные смыслы и формировать поляризованный образ мира в публичной коммуникации.Методологической основой исследования выступили принципы критического дискурс-анализа, компонентного и прагмалингвистического анализа, количественного контент-анализа и лингвокультурного сопоставления. Эмпирическую базу составили 90 медиатекстов из авторитетных англоязычных (BBC, CNN), русскоязычных (Коммерсантъ, Известия) и казахскоязычных (Айқын, Егемен Қазақстан) изданий, опубликованных в 2023–2024 гг.Результаты анализа позволили выявить значимые различия в прагматике использования конфликтогем: от прямой агрессии и идеологизации в русскоязычном дискурсе до юридизированной критики в англоязычных материалах и этически маркированной, но риторически смягчённой подачи в казахскоязычных медиатекстах. Впервые предложено использовать термин қақтығысоген как валидную интерпретацию понятия conflictogeme в контексте казахской лингвокультуры. Установлено, что при межъязыковом переносе конфликтные формулы не только сохраняют семантическое ядро, но и модифицируются в зависимости от норм культурной приемлемости, жанровой специфики и институционального контекста.Научная новизна работы заключается в комплексном подходе к межкультурному анализу конфликтогем на материале трёх медиапространств, а также в разработке инструментария для изучения культурно-прагматической трансформации конфликтных риторик. Практическая значимость результатов проявляется в возможности применения полученных данных в медиалингвистической экспертизе, разработке программ по медиаграмотности и критическому чтению, а также при создании рекомендаций по этической регуляции новостного контента в поликультурной среде.Bu makalede, İngilizce, Rusça ve Kazakça dillerindeki medya diskurlarında çatışmacı anlam taşıyan dilsel birimlerin (çatışkogenlerin) transferi ve pragmatik uyum mekanizmaları ele alınmaktadır. Bilgi alanındaki küreselleşme ve ideolojik ayrımın güçlenmesiyle birlikte, farklı kültürel-dilsel bağlamlar arasında çatışma formüllerinin geçişi ve anlam değişiklikleri güncel bir araştırma konusu haline gelmiştir. Çalışmada, karşıtlık yaratmaya teşvik eden, toplumsal bilinçte zıt tutumları oluşturan retorik yapılar ve leksikalara özel bir vurgu yapılmaktadır.Araştırma metodolojisi, eleştirel diskurs çözümlemesi, bileşen ve pragmalinguistik analiz, sayısal içerik analizi ve dil-kültür karşılaştırma yöntemlerinin kombinasyonuna dayanmaktadır. Ampirik materyal, 2023-2024 yıllarında yayımlanan 90 medya materyalinden oluşmaktadır: İngilizce metinlerde BBC ve CNN, Rusça metinlerde Kommersant ve Izvestiya, Kazakça metinlerde ise Aykyn ve Egemen Kazakhstan yayınları kullanılmıştır.Karşılaştırmalı analiz sonucunda, üç farklı medya kültüründe çatışkogenlerin kullanım özellikleri belirlenmiştir. Rusça medya metinlerinde doğrudan agresyon ve ideolojik açıklık ön plana çıkarken, İngilizce metinlerde resmi-hukuki değerlendirme daha fazla vurgulanmaktadır. Kazakça diskurda ise çatışma retoriği, nazik ve kültürel değerlere uygun olarak, dolaylı ve yumuşak bir biçimde ifade edilmektedir. Bu çalışmada, ilk kez Kazak dil kültürüne özgü "çatışkogen" terimi bilimsel literatüre kazandırılmaktadır. Bu kavram, dil birliğinin çatışmacı potansiyelini ifade etmek için semantik olarak net ve pragmatik açıdan temellendirilmiş bir alternatif olarak sunulmaktadır.Araştırmanın bilimsel yeniliği, üç farklı medya alanındaki çatışmacı diskurun kültürel-pragmatik doğasının kapsamlı bir şekilde betimlenmesindedir. Elde edilen bulgular, medya metinlerini analiz etme, eleştirel okuma becerilerini geliştirme ve çok dilli bilgi alanlarında etik iletişim standartlarını oluşturma alanlarında kullanılabilir
ÖĞRENCİLERİN “İNTEGRAL DENKLEMLER” ÖZEL DERSİNE HAZIRLIK YETERLİLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
No full textThe prerequisites for organizing professional education in higher education institutions to enhance students' knowledge through elective courses are discussed in the article. The importance of widely using students' problem-solving readiness, the potential for mastering theoretical concepts, and cognitive activities is emphasized. The necessity of paying attention to the completed courses was emphasized for the improvement of students’ cognitive activity and the development of their theoretical, practical, and independent work using a motivating method. It is acknowledged that the basis for organizing education and improving the learning process lies in interdisciplinary connections. The learner’s living environment, interaction with society, human qualities, knowledge, and the assessment of these by society are discussed, and the idea of assigning scores in relation to their social environment is examined. In particular, questions are raised regarding the influence of the environment on the learner, what should be prioritized in determining the learner’s level and direction, whether it is possible to consistently guide the level of knowledge, whether increasing the learner’s level depends on fundamental issues of mathematics, and other related questions are explored. Information about natural sciences, humanities, and the environment influencing the learner is considered in interdependence when scores are assigned to the learner. Particular attention was drawn to the importance of not overlooking such aspects as social and everyday life, culture – the maintenance of interaction with the environment, and language – as a means of communication. Based on the conducted survey, the importance of students being consistently active in society in order to work in their professional field has been illustrated in the Cartesian coordinate system.Мақалада білім алушылардың таңдау курсы бойынша білімдерін дамыту үшін жоғары оқу орнында кәсіби оқытуды ұйымдастырудың алғышарттары қарастырылған. Есептерді шешуге дайындықтарын, теориялық ұғымдарды игеру мүмкіндіктерін, танымдық әрекеттерін кеңінен пайдаланудың маңыздылығы көрсетілген. Білім алушылардың танымдық іс-әрекеті мен теориялық, практикалық, өзіндік жұмыстарын жетілдіруде ынталандыруды дұрыс жолға қою үшін басқа өтілген пәндерге жеткілікті назар аударудың қажеттігі баяндалады. Білім алушының өмір сүру ортасы, қоғаммен қарым-қатынасы, адами мінездемесі, білімі оған баға беретін қоғамға байланысты екендігі, яғни коммуникативтілігі талқыланған. Жалпылама, білім алушыға әсер ететін ортаның ықпалы қандай, оның деңгейі мен бағытын анықтауда неге мән беру керек, алған білімінің деңгейін бірдей бағыттау мүмкін бе, білім деңгейін арттыру математиканың іргелі мәселелеріне тәуелді ме және осы секілді басқа да сұрақтарға нақты жауап іздестірілді. Жаратылыстану және гуманитарлық пәндерді игеруде білім алушыларға әсер ететін орта жайындағы мәліметтер баға беруде өзара тәуелділікте болуы жан-жақты зерттелген. Оның ішінде, әлеуметтік-тұрмыс тіршілігі, мәдениеті, қоғаммен қарым-қатынасты ұстануы, тілі және басқа мәселелерді есепке алмау бағалаудың толыққанды орындалмайтынына назар аударылады. Жүргізілген сауалнама негзінде білім алушылардың мамандық бағытында жұмыс жасауы үшін әрдайым қоғамда белсенді болуы қаншалықты маңызды екендігінің нәтижелері декарттық координаталар жүйесінде кескінделген.статье рассматриваются предпосылки организации профессионального обучения в вузе для развития знаний обучающихся по курсу выбора. Показана важность широкого использования готовности к решению задач, возможностей усвоения теоретических понятий, познавательной деятельности. Излагается необходимость уделения достаточного внимания другим пройденным предметам для правильной постановки мотивации в совершенствовании познавательной деятельности и теоретической, практической, самостоятельной работы обучающихся. Обсуждается, зависит ли среда обучающегося от отношение с обществом, общечеловечесого фактора, образование и общество, которое оценивает его коммуникативность. Даны конкретные ответы на вопросы о том, какое влияние оказывает окружающая среда на обучающегося, почему при определении его уровня знаний и направленности необходимо уделять соответствующие внимания, возможно ли достичь одинаковое уровень знаний, зависит ли повышение уровня знаний от фундаментальных проблем математики и др? Подробно исследованы наличие взаимозависимости в оценке сведений об окружающей среде, влияющих на обучающихся в освоении естественно-научных и гуманитарных дисциплин, в том числе, отсутствие учета социально-бытовых вопросов, отношения с обществом и др. Результаты проведенного опроса иллюстрировано в декартывой системе координат и показывают, насколько важно, чтобы обучающиеся всегда были активны в обществе для работы в направлении профессии.Bu makalede, öğrencilerin seçmeli ders kapsamında bilgi seviyelerini geliştirmek amacıyla yükseköğretimde mesleki eğitimin organizasyonunun ön koşulları ele alınmıştır. Öğrencilerin problem çözme hazırlıkları, teorik kavramları anlama becerileri ve bilişsel etkinliklerinin yaygın kullanımının önemi vurgulanmıştır. Öğrencilerin bilişsel faaliyetleri ile teorik, pratik ve bireysel çalışmalarının geliştirilmesinde motivasyonun doğru şekilde yönlendirilmesi için diğer alınan derslere yeterince dikkat edilmesi gerekliliği açıklanmıştır. Öğrencinin yaşam çevresi, toplumla iletişimi, kişisel özellikleri ve bilgisi, ona değer veren toplumla (yani iletişimsel özellikleriyle) ilişkili olduğu tartışılmıştır. Genel olarak, öğrenciyi etkileyen çevrenin etkisi, seviyesi ve yönünün belirlenmesinde nelere dikkat edilmesi gerektiği, alınan bilgi düzeyinin eş yönlü olarak belirlenip belirlenemeyeceği, bilgi seviyesinin artırılmasının matematiğin temel sorunlarına bağlı olup olmadığı gibi sorulara kesin yanıtlar aranmıştır. Doğa bilimleri ve beşeri bilimler alanlarında öğrencilerin başarılarını etkileyen çevreye ilişkin verilerin değerlendirilmesinde karşılıklı bağımlılık kapsamlı şekilde incelenmiştir. Bu kapsamda sosyal ve günlük yaşam koşulları, kültürü, toplumla iletişim tutumu, dili ve diğer hususların dikkate alınmaması durumunda değerlendirmenin tam olarak gerçekleştirilemeyeceğine dikkat çekilmiştir. Yapılan anket sonuçları doğrultusunda, öğrencilerin mesleki yönde çalışmalarını sürdürebilmeleri için toplumda sürekli aktif olmalarının ne kadar önemli olduğu, Kartezyen koordinat sistemi üzerinde gösterilmiştir
İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİĞE OLAN BİLİŞSEL İLGİSİNİ ARTIRMADA YAPAY ZEKANIN KULLANIMININ ÖZELLİKLERİ
No full textWe all know that competition in the global education system poses specific tasks for training and educating students in a new direction. Currently, the problem of increasing students' interest in lessons in the country requires the need for them to be conducted by adults and teachers based on the principles of spirituality and morality. Therefore, this article describes the features of using artificial intelligence in music lessons to increase students’ cognitive interest in music in elementary school. In the educational process of primary school, the emphasis is on ways to increase students' cognitive interest in music, conducting lessons in accordance with the music program in an interesting and educational way. In this regard, the use of artificial intelligence, its application to specific topics, the natural influence of artificial intelligence on students, as well as its advantages and disadvantages, were studied and compared.Music lessons not only interest children but also contribute to their understanding of the mysterious and magical world of music, having a special impact on their spiritual and creative development. For this reason, the article describes the topic of the lesson in detail, and also, based on the article, important aspects of the use of artificial intelligence that are of interest to students are substantiated. Of course, it is impossible to cover all the topics of music lessons in one article and use artificial intelligence all the time. However, we should not forget that the use of artificial intelligence to increase the cognitive interest of primary school students in music is one of the emerging innovations in the field of education.Жаһандық білім беру жүйесіндегі бәсекелестік оқушыларды жаңа бағытта оқыту мен тәрбиелеуде нақты міндеттерді белгілеп отырғандығы бәрімізге мәлім. Қазіргі таңда елімізде оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру мәселесі ересектер мен педагогтер тарапынан рухани-адамгершілік пен ізгілік ережелері негізінде жүргізілу қажеттілігін талап етіп отыр. Сондықтан бұл мақалада бастауыш мектепте оқушылардың музыкаға танымдық қызығушылығын арттыруда жасанды интеллектіні музыка сабағында пайдаланудың ерекшеліктері қарастырылған. Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие үдерісінде оқушылардың музыкаға танымдық қызығушылығын арттыруға жағдай жасау, музыка бағдарламасына сай сабақты қызықты да танымды тұрғыда өткізудің жолдарына баса назар аударылған. Осы орайда жасанды интеллектіні пайдалану, оны тақырыпқа сай аша білу, жасанды интеллектінің оқушыларға табиғи сипатта әсер ететін жақтарына көңіл бөлу, жасанды интеллектіні пайдалануда оның артықшылықтары мен кемшіліктері зерттеліп, салыстырылды.Музыка сабағы балаларды қызықтырып қана қоймай, олардың рухани және шығармашылық дамуына ерекше әсер ете отырып, музыканың сырлы да сиқырлы әлеміне ене отырып, оны түсіне білуіне ықпал етеді. Сол себептен де мақалада музыка сабағында сабақтың тақырыбын тереңірек ашып, оқушыларды қызықтыратын жасанды интеллектіні пайдаланудың маңызды жақтары да негізге алынған. Әрине, бір мақалада музыка сабағының барлық тақырыптарын қамтып, жасанды интеллектіні үнемі пайдалану мүмкін емес. Дегенмен де бастауыш сынып оқушыларының музыкаға танымдық қызығушылығын арттыруда жасанды интеллектіні пайдалану білім беру ісіне енді еніп жатқан жаңашылдықтың бірі екендігін естен шығармағанымыз жөн.Известно, что конкуренция в мировой системе образования ставит конкретные задачи по обучению и воспитанию учащихся в новом направлении. В настоящее время проблема повышения интереса учащихся к урокам в стране требует необходимости их проведения взрослыми и учителями на основе правил духовности и нравственности. Поэтому в данной статье рассмотрены особенности использования искусственного интеллекта на уроках музыки для повышения познавательного интереса учащихся к музыке в начальной школе. В образовательном процессе начальной школы акцент делается на способах повышения познавательного интереса учащихся к музыке, проведении уроков в соответствии с музыкальной программой в интересной и познавательной форме. В связи были изучены и сопоставлены преимущества и недостатки использования искусственного интеллекта, уделено внимание аспектам искусственного интеллекта, которые оказывают естественное воздействие на учащихся, умению использовать его в соответствии с темой.Уроки музыки не только привлекают детей, но и способствуют пониманию ими загадочного и волшебного мира музыки, оказывая особое влияние на их духовное и творческое развитие. По этой причине за основу статьи взяты важные аспекты использования искусственного интеллекта, которые интересуют учащихся и помогают более глубже раскрыть тему урока. Конечно, невозможно охватить все темы уроков музыки в одной статье и постоянно использовать искусственный интеллект. Однако не следует забывать, что использование искусственного интеллекта для повышения познавательного интереса учащихся младших классов к музыке является одной из инноваций, которые сейчас входят в образовательную сферу.Küresel eğitim sistemindeki rekabetin, öğrencilere yeni yönlerde eğitim ve öğretim vermede somut görevler belirlediği hepimize malumdur. Günümüzde ülkemizde öğrencilerin derse olan ilgisini artırma meselesi, yetişkinler ve eğitimciler tarafından manevi-ahlaki ve insani değerler temelinde ele alınması gerektiğini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, bu makalede ilkokulda öğrencilerin müziğe olan bilişsel ilgisini artırmada yapay zekânın müzik derslerinde kullanılmasının özellikleri incelenmiştir.İlkokul düzeyindeki eğitim-öğretim sürecinde öğrencilerin müziğe olan bilişsel ilgilerini geliştirmeye yönelik ortam oluşturmak ve müfredatla uyumlu, ilgi çekici ve öğretici dersler tasarlama yolları üzerinde durulmuştur.
Bu bağlamda, yapay zekânın kullanımı, konuyla bağlantılı olarak etkili bir şekilde sunulması, öğrenciler üzerindeki doğal etkilerinin dikkate alınması, ayrıca yapay zekâ kullanımının avantaj ve dezavantajları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.Müzik dersi yalnızca çocukların ilgisini çekmekle kalmaz, aynı zamanda onların manevi ve yaratıcı gelişimlerine katkı sağlayarak, onları müziğin gizemli ve büyüleyici dünyasına çeker ve bu dünyayı anlamalarına olanak tanır. Bu nedenle, makalede müzik dersinde konunun daha derinlemesine işlenmesi ve öğrencilere hitap edebilecek yapay zekâ kullanımının önemli yönleri temel alınmıştır.
Elbette, tek bir makalede müzik dersinin tüm konularını ele almak ve her zaman yapay zekâ kullanmak mümkün değildir. Ancak ilkokul öğrencilerinin müziğe olan bilişsel ilgisini artırmada yapay zekânın kullanımı, eğitim alanında yeni yeni yer edinmekte olan önemli bir yenilik olduğunu unutmamak gerekir
BAĞIMSIZLIK DÖNEMİNDE YAZILAN NESİRİN ÖZELLİĞİ: BEYBİT SARIBAY’IN ESERLERİNİN SANATSAL DOĞASI
No full textThis article explores the development trends of Kazakh prose during the period of independence, based on Beibit Sarybay’s short stories “Rauǵash erte güldeıdi” (“Rhubarb Blooms Early”), “Meıirim” (“Compassion”), and “Öliara” (“Interseason”). The spiritual values depicted in the author’s works, the deep psychological layers of human nature, and the relationship between society and the individual are examined from an artistic perspective. Through his narratives, the writer skillfully conveys the social, moral, and philosophical issues of Kazakh society in the independence era, while expressing the national worldview and the spirit of the times through artistic imagery.The central character analyzed in this article is Rauǵash – a delicate, introspective, and life-loving individual in constant spiritual search – who frequently appears in Sarybay's creative universe. The inner struggle of Rauǵash is portrayed as a dual conflict: the effort to preserve hope in one’s life and the resistance against external pressures. In “Meıirim”, the character Ūlan embodies an existential image. Through Ūlan, the writer addresses vanishing spiritual purity and core human values such as compassion and forgiveness in today’s society. The author seeks not only to depict the outward behaviors of people but also to delve into their inner world, sorrows, longing, and lost warmth. This reveals the protagonist's spiritual purity and the author's artistic integrity.In addition, the environment surrounding Almat in the story “Öliara” – his parents’ expectations, the pressure from teachers, and society’s insistence on success – presents the Unified National Testing (UNT) not merely as an academic challenge but as the sole path to life and the future. This becomes a socio-cultural detail. The writer thus implies that children today are viewed not as individuals, but as tools for achieving results. The article analyzes the system of characters, inner monologue, psychological depth (psychologism), metaphor, and symbolism, incorporating elements of literary theory.Бұл мақалада тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ прозасының даму бағыттары Бейбіт Сарыбайдың «Рауғаш ерте гүлдейді», «Мейірім», «Өліара» атты әңгімелері негізінде талданады. Жазушы шығармаларында көрініс тапқан рухани құндылықтар, адам болмысының терең психологиялық иірімдері, қоғам мен жеке тұлға арасындағы байланыс көркемдік тұрғыда қарастырылады. Автор өз туындыларында тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ қоғамының әлеуметтік, моральдық, философиялық мәселелерін шебер жеткізе отырып, ұлттық дүниетаным мен заман рухын көркем бейнелер арқылы ашады. Жазушының мақаламызда қарастырылатын басты кейіпкер – Рауғаш, жазушының шығармашылығында жиі кездесетін нәзік, терең ойлы, өмірге құштар, рухани ізденісте жүрген тұлға. Рауғаштың ішінде жүріп жатқан күрес, бір жағынан, адамның өз өміріне деген үмітін сақтап қалу мен екінші жағынан, сыртқы ортадан келетін кедергілерге қарсы тұруға деген ұмтылысы айқын көрсетіледі. Ал, «Мейірім» әңгімесіндегі Ұлан бейнесі – экзистенциалдық сипатқа ие кейіпкер. Қаламгер Ұланның бейнесі арқылы жазушы қазіргі қоғамда сиреп бара жатқан рухани тазалық, мейірім мен кешірім секілді адамгершілік құндылықтарды көтереді. Ол айналасындағы адамдардың бейнесін ғана емес, олардың ішкі жан дүниесін, күйзелісі мен сағынышын, жоғалтқан жылуын сурет арқылы жеткізуге тырысады. Бұл оның рухани дүниесінің тазалығын, өнерге деген адалдығын аңғартады. Сондай-ақ қаламгердің «Өліара» әңгімесіндегі Алматтың қоршаған ортасы – ата-анасының үміті, мұғалімдердің қысымы, қоғамның табысты болуға мәжбүрлеуі – ҰБТ-ны тек білім сынағы ғана емес, өмір мен болашақтың жалғыз жолы ретінде көруге итермелейді. Бұл – социокультурлік деталь ретінде көрінеді. Жазушы осы арқылы қазіргі қоғамда баланың жеке тұлға ретінде емес, нәтижеге жетуші құрал ретінде қабылданып отырғанын меңзейді. Мақалада кейіпкерлер жүйесі, ішкі монолог, психологизм, метафора мен символика сынды көркемдік құралдармен қатар әдеби теориялық талдаулар жасалынды.В данной статье рассматриваются направления развития казахской прозы в период независимости на основе рассказов Бейбита Сарыбая «Рауғаш ерте гүлдейді», «Мейірім», «Өліара». В художественном аспекте анализируются духовные ценности, психологические глубины человеческой сущности, а также взаимосвязь между обществом и личностью, отражённые в произведениях писателя. Автор мастерски передаёт социальные, моральные и философские проблемы казахского общества эпохи независимости, раскрывая национальное мировоззрение и дух времени через художественные образы.Главный герой – Рауғаш, рассматриваемый в статье, является типичным образом в творчестве писателя: тонкая, глубокомысленная, жаждущая жизни личность, находящаяся в постоянном духовном поиске. Внутренний конфликт Рауғаш ярко выражает стремление с одной стороны сохранить надежду на собственную жизнь, а с другой – противостоять внешним препятствиям. Образ Ұлана из рассказа «Мейірім» носит экзистенциальный характер. Через образ Ұлана автор поднимает тему утрачиваемых в современном обществе духовных ценностей, таких как милосердие, сострадание и прощение –. Писатель стремится передать не только внешние черты окружающих персонажей, но и их внутренний мир, страдания, тоску и утраченное тепло. Это отражает чистоту его духовного мира и верность искусству.Окружение Алмата в рассказе «Өліара» – ожидания родителей, давление со стороны учителей, навязываемая обществом необходимость быть успешным – подталкивают героя воспринимать ЕНТ не просто как экзамен, а как единственный путь в жизни и будущее. Это выступает как социокультурная деталь. Таким образом, автор указывает на то, что в современном обществе ребёнка воспринимают не как личность, а как средство достижения результата. В статье проведён литературно-теоретический анализ, включающий систему персонажей, внутренний монолог, психологизм, метафору и символику как художественные приёмы.Bu makalede Beybit Sarıbay’ın “Raugaş Erken Açıyor”, “Meirim” ve “Öliara” öykülerine dayanılarak, bağımsızlık döneminde Kazak nesrinin gelişim eğilimleri analiz edilmektedir. Yazarın eserlerinde yansıtılan manevi değerler, insan doğasının derin psikolojik kıvrımları ve toplum ile birey arasındaki ilişki sanatsal bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Yazar, eserlerinde bağımsızlık döneminde Kazak toplumunun yaşadığı sosyal, ahlaki ve felsefi sorunları ustalıkla aktararak, dönemin ulusal dünya görüşünü ve ruhunu sanatsal imgelerle ortaya koymaktadır. Makalede ele alınan yazarın ana karakteri, yazarın eserlerinde sıklıkla yer alan, hassas, derin düşünceli, hayat dolu ve manevi arayış içinde olan Raugaş’tır. Raugaş’ın içinde yaşanan mücadele, bir yandan kişinin kendi yaşamı için umudunu koruma arzusu, diğer yandan da dış çevreden gelen engellere direnme arzusunu açıkça ortaya koymaktadır. “Meirim” öyküsündeki Ulan imgesi ise varoluşçu bir karakterdir. Şair Ulan imgesi aracılığıyla yazar, modern toplumda giderek daha nadir görülen manevi saflık, nezaket ve bağışlayıcılık gibi ahlaki değerleri gündeme getirir. Sadece etrafındaki insanların imgesini değil, aynı zamanda iç dünyalarını, depresyonlarını ve özlemlerini, yitik sıcaklıklarını da resim aracılığıyla aktarmaya çalışır. Bu, onun manevi dünyasının saflığını, sanata olan bağlılığını gösterir. Ayrıca, şairin “Öliara” öyküsündeki Almatı ortamı ebeveynlerin umutları, öğretmenlerin baskısı, toplumun başarılı olma baskısı, bizi Öğrenci seçme sınavını (ÖSS) yalnızca bir üniversite kazanma sınavı olarak değil, aynı zamanda hayata ve geleceğe giden tek yol olarak görmeye teşvik eder. Bu eğilim sosyokültürel bir ayrıntı olarak görülür. Yazar böylece modern toplumda çocuğun bir birey olarak değil, sonuçlara ulaşmanın bir aracı olarak algılandığına işaret eder. Makalede karakter sistemi, iç monolog, psikolojizm, metafor ve sembolizm gibi sanatsal araçların yanı sıra edebi teorik bir analiz de sunulmuştur
MAŞHUR JÜSİP KOPEYEV’IN ESERLERİNDE PEDAGOJİK GÖRÜŞLERİN ÖZELLİKLERİ VE BUNLARIN TARİHSEL ÖNEMİ
No full textThe article outlines the need for widespread and systematic use of modern intellectuals, such as Mashkhur Zhusip Kopeev, in the formation of a spiritual, moral, cognitive and humane personality of the youth of Kazakhstan, conducting historical, practical, scientific and pedagogical research, analyzing, sorting, processing, transforming and improving them in accordance with modern requirements. Analyzing the peldagogic ideas in the work of Mashkhur Zhusip Kopeev, we identify and demonstrate the cognitive values of Kazakh existence that contribute to the development of humanity as a whole in the world.Mashkhur Zhusip Kopeev shows great interest and attaches great importance to the history of the Eastern people, including his native one, culture, spiritual heritage that has developed since ancient times, on the basis of which the features of the transmission of generalized pedagogical conclusions and the problem of historical continuity are studied.Speaking of the fact that the pedagogical views of Mashkhur Zhusip Kopeev also intersect with the directions followed by the enlighteners of the Kazakh people Sh. Ualikhanov, I. Altynsarin, A. Kunanbayev, touching upon various situations that contributed to the formation of a worldview, analyze the reality of the historical period and spiritual development. Pedagogical considerations in his legacy emphasize the special importance of forming the foundations of national education in the younger generation, instilling morality, education, and a sense of Kazakh identity in the younger generation.The methods of analysis, systematization and hermeneutical description were used in the formulation and substantiation of scientific considerations in the article.Мақалада бүгінгі қоғам сұранысы ретінде Мәшһүр Жүсіп Көпеев секілді озық ойлы тұлғалардың Қазақстан жастарының рухани-адамгершілік, танымдық-ізгіліктік тұлғалық болмысын қалыптастырудағы маңызына тарихи-тәжірибелік, ғылыми-педагогикалық тұрғыдан зерттеулер жасап, талдап, заман талабына сай сұрыптап, өңдеп, түрлендіріп, жетілдіре отырып, кеңінен әрі жүйелі пайдалану қажеттігі баяндалады. М.Ж. Көпеев шығармашылығындағы педагогикалық идеяларды талдау арқылы әлемдегі жалпы адамзаттың дамуына үлес қосатын мүмкіндігіміз бен қазақи болмыстағы танымдық құндылықтарымызды айқындап, көрсетеді.Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің Шығыс халқының, оның ішінде, әсіресе, туған халқының тарихына, көне дәуірден қалыптасып, дамып келе жатқан мәдениетіне, рухани мұраларына аса қызығушылық көрсетіп, оған үлкен мән бергендігі, осының негізінде түйінделген педагогикалық тұжырымдарының берілу ерекшеліктері мен тарихи сабақтастық мәселесі зерделенеді.Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің педагогикалық пікірлерінің де қазақ халқының ағартушылары Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаевтың ұстанған бағыттарымен ұласып жатқандығына тоқтала келіп, дүниетанымдық қалыптасуына ықпал жасаған түрлі жағдайларға тоқталып, тарихи кезең шындығы мен рухани дамуды ортақ талдайды. Оның мұраларындағы педагогикалық ой-пікірлерді өскелең ұрпақ бойында ұлттық тәрбие негіздерін қалыптастыруда, өскелең ұрпақты имандылыққа, білімділікке, қазақи болмыстағы сезімге баулуға негіз етудің аса маңыздылығын дәйектейді.Мақаладағы ғылыми ой-пікірлерді тұжырымдап, негіздеуде талдау, жүйелеу мен герменевтикалық сипаттау әдістері қолданылды.В статье излагается необходимость широкого и систематического использования современных интеллектуалов, таких как Машһур Жусуп Копеев, в формировании духовно-нравственной, познавательно-гуманной личности молодежи Казахстана, проводя историко-практические, научно-педагогические исследования, анализируя, сортируя, обрабатывая, Преобразуя и совершенствуя их в соответствии с современными требованиями. Анализируя пелдагогические идеи в творчестве М.Ж. Копеева, мы выявляем и демонстрируем познавательные ценности казахского бытия, способствующие развитию человечества в целом в мире.Мәшһүр Жусуп Копеев проявляет большой интерес и придает большое значение истории восточного народа, в том числе и родного, культуре, духовному наследию, сложившемуся с древнейших времен, на основе которых изучаются особенности передачи обобщенных педагогических выводов и проблема исторической преемственности.Говоря о том, что педагогические взгляды Машһур Жусупа Копеева также пересекаются с направлениями, которым следовали просветители казахского народа Ш. Уалиханов, И. Алтынсарин, А. Кунанбаев, затрагивая различные ситуации, способствовавшие формированию мировоззрения, анализируют реальность исторического периода и духовное развитие. Педагогические соображения в его наследии подчеркивают особую важность формирования у подрастающего поколения основ национального воспитания, привития подрастающему поколению нравственности, образованности, чувства казахской идентичности.При формулировании и обосновании научных соображений в статье использовались методы анализа, систематизации и герменевтического описания.Makalede günümüz toplumunun bir ihtiyacı olarak, Kazakistan gençliğinin manevi-ahlaki, bilişsel-hümanist kişiliğinin oluşumunda Maşhur Jüsip Kopeyev gibi ilerici düşünürlerin öneminin yaygın ve sistematik bir şekilde kullanılmasının gerekliliği, tarihsel-pratik, bilimsel-pedagojik araştırmalar yürütülerek, bunların modern gereksinimlere uygun olarak analiz edilmesi, sıralanması, işlenmesi, dönüştürülmesi ve geliştirilmesi yoluyla açıklanmaktadır. Kopeyev’in eserlerindeki pedagojik fikirleri analiz edilerek, dünya genelinde insanlığın gelişimine ve Kazak kimliğindeki bilişsel değerlere katkıda bulunma yeteneği tespit edilmektedir.
Maşhur Jüsip Kopeyev’in Doğu halklarının, özellikle de yerli halklarının tarihine, kültürüne, manevi mirasına olan büyük ilgisi ve önemi, antik çağlardan beri şekillenip gelişen ve buna dayalı pedagojik sonuçların aktarımının özellikleri incelenmektedir.
Maşhur Jüsip Kopeyev’in pedagojik görüşleri, Kazak halkının eğitimcileri Şohan Valihanov, Ibıray Altynsarin ve Abay Kunanbayev’in izlediği yönelimlerle de iç içe geçmiştir. Yazar, dünya görüşünün oluşumuna katkıda bulunan çeşitli koşullar üzerinde durarak, genel olarak tarihsel dönemin gerçekliğini ve manevi gelişimini analiz eder. Mirasındaki pedagojik fikirlerin, genç nesilde ulusal eğitimin temellerini oluşturmak ve genç nesillere ahlak, eğitim ve Kazak kimliği bilinci aşılamak için bir temel olarak kullanılmasının büyük önemini vurgular.
Makaledeki bilimsel fikirleri formüle etmek ve doğrulamak için analiz, sistemleştirme ve hermeneutik betimleme yöntemleri kullanılmıştır