Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
KARASAKAL ERİMBET’İN “ABU ŞAŞMA” DESTANI: İSLAM DÜNYASI VE ADALET İLKESİ
No full textThis article examines the thematic and ideological features and structure of Karasakal Erimbet's epic «Abu Shashma». Scientific conclusions about the Islamic worldview in the epic are analyzed. Islamic perspectives, principles of justice, and civil stance are clarified. The influence of Muslim culture on the poet's thoughts regarding the purity of the soul, spirit, and repentance in adhering to the laws of Sharia is also discussed.The characters in the epic, such as Omar, are portrayed as just and unwavering in following Allah's commands, while Abu Shashma acknowledges his sins and proves his repentance with clear evidence.The article reveals the religious and philosophical depth that advocates the power of Islam. The religious-ethical content of the epic "Abu Shashma" is analyzed. The author's demonstration of faith, justice, and the fulfillment of Sharia laws is made clear through examples.The epic pays attention to the Eastern model and the principles of Kazakh national literary art. It reveals the significance of Islamic values, the strength of religious faith, justice, and the implementation of Sharia laws, as well as their moral teachings and relevance in the modern world.The literary connections, influences, and continuity with Muslim culture in the Eastern-themed epic are explored. Karasakal Erimbet preached the power of Islam and emphasized the importance of sincere repentance for spiritual purification.The epic is systematically analyzed from a literary-theoretical perspective, with a focus on revealing its moral and cognitive value.Мақалада Қарасақал Ерімбеттің «Әбу Шашма» дастанының тақырыптық, идеялық ерекшелігі мен құрылымы қарастырылады. Дастандағы исламдық дүниетаным жайлы ғылыми тұжырымдар талданады.Ислами көзқарас, әділдік қағидаттары, азаматтық ұстанымдар айқындалады. Сондай-ақ мұсылмандық мәдениеттің ақынның шариғат заңдарын сақтаудағы жан, рух, тәубе тазалығы жайлы ойларына ықпалы сөз болады.Дастан кейіпкерлері Омар әділ, Алла үкімін бұлжытпай орындаушы болса, Әбу Шашма күнәсін мойындап, тәубеге келуін нақты деректер арқылы дәлелдеген.Мақалада ислам дінінің құдіретін уағыздай отырып, діни философиялық терең ой айқындалады. «Әбу Шашма» дастанындағы діни-этикалық мазмұн сараланады. Дастандағы автор көрсеткен имандылық, әділдік, шариғат заңдарының орындалуы мысалдар арқылы анықталады.Шығыстық сюжетке құрылған дастандағы әдеби байланыс, ықпалдастық, мұсылмандық мәдениетпен сабақтастық сараланады.Дастандағы Шығыстық үлгі мен қазақтың ұлттық сөз өнеріндегі ұстанымдарға көңіл бөлінеді. Ислам құндылықтары, діни сенім беріктігі, әділдік, шариғат заңдарының орындалуындағы ғибраттық ойлардың бүгіндегі маңызы ашылады.Қарасақал Ерімбет ислам дінінің құдіреттілігін уағыздауда рухани тазаруға шынайы тәубе етудің маңыздылығын бағыттаған. Дастан әдеби-теориялық тұрғыдан жүйелі талданып, тағлымдық-танымдық мәнін ашуға назар аударылған. Дастандағы Шығыстық үлгі мен қазақтың ұлттық сөз өнеріндегі ұстанымдарға көңіл бөлінеді. Ислам құндылықтары, діни сенім беріктігі, әділдік, шариғат заңдарының орындалуындағы ғибраттық ойлардың бүгіндегі маңызы ашылады.В статье рассматриваются тематические и идейные особенности и структура дастана «Әбу Шашма» Карасакала Еримбета. Анализируются научные выводы о исламском мировоззрении, принципах справедливости, гражданской позиции. Также обсуждается влияние мусульманской культуры на мысли поэта о чистоте души, духа и покаяния, а также соблюдение законов шариата.Персонажи дастана, такие как Умар, являются примером справедливости и точного выполнения воли Аллаха, в то время как Әбу Шашма признает свои грехи и через покаяние подтверждает свое обращение к вере.В статье выявляется философская глубина, пропагандирующая мощь ислама, с акцентом на религиозно-философские размышления. Рассматривается религиозно-этическое содержание дастана «Әбу Шашма». Принципы веры, справедливости и соблюдения законов шариата анализируются через примеры, приводимые автором.В дастане уделяется внимание восточной модели и принципам казахского национального словесного искусства. Раскрывается значение исламских ценностей, стойкости религиозной веры, справедливости и исполнения законов шариата, а также их нравственное поучение и актуальность в современном мире.Литературная связь, взаимодействие и преемственность с мусульманской культурой в дастане, основанном на восточном сюжете, также рассматриваются. Карасакал Еримбет проповедовал могущество ислама и подчёркивал важность искреннего покаяния для духовного очищения.Дастан анализируется с литературно-теоретической точки зрения, внимание уделяется раскрытию его познавательной и нравственной ценности.Makalede Karasakal Erimbet’in “Abu Şaşma” destanının tematik, ideolojik özellikleri ve yapısı incelenmektedir. Destandaki İslami dünya görüşü hakkında bilimsel çıkarımlar analiz edilmektedir. İslami bakış açısı, adalet ilkeleri ve medeni ilkeler tespit edilmektedir. Şairin ruh ve ruh temizliği ve şeriat kurallarına uymada tövbe konusundaki düşünceleri üzerinde Müslüman kültürünün etkisi de tartışılmaktadır.
Destanın kahramanlarından Omar Adil, Allah'ın hükmünü kararlılıkla yerine getiren kişidir. Ebu Şaşma ise, somut delillerle günahını itiraf etmiş ve tövbe etmiştir.
İslam dininin gücünü vaaz eden makale, derin bir dini ve felsefi düşünceyi ortaya koymaktadır. “Abu Şaşma” destanının dini ve ahlaki içeriği analiz edilmektedir. Yazarın destandaki bağlılığı, adalet anlayışı ve şeriat kurallarına uyumu örneklerle belirlenmektedir.
Doğuya özgü bir olay örgüsüne dayanan destanda, Müslüman kültürüyle edebi bağlantı, bütünleşme ve süreklilik analiz edilmektedir. Destanda Doğu modeline ve Kazak milli söz sanatının ilkelerine dikkat çekilmektedir. İslami değerler, dini inanç, adalet ve şeriat kanunlarının uygulanmasına dair öğretici düşüncelerin modern önemi ortaya konmaktadır.
Karasakal Erimbet, İslam’ın gücünü vaaz etmekte ve manevi arınma için samimi tövbenin önemini vurgulamaktadır. Destan, edebi ve teorik açıdan sistematik olarak analiz edilmekte ve eğitici ve bilişsel anlamının ortaya çıkarılmasına özen gösterilmektedir.
Destanda Doğu modeline ve Kazak milli söz sanatının ilkelerine dikkat çekilmektedir. İslami değerler, dini inanç, adalet ve şeriat kanunlarının uygulanmasına dair öğretici düşüncelerin modern önemi ortaya konmaktadır
JÜSİPBEK AYMAUYTULY’NIN ÇEVRİLERİ: YAZARLARIN IMAJI
No full textTo date, approximately thirty translations by Jusipbek Aimauytuly are known, but the original texts of some have yet to be found. The available translations have been linguistically analysed in several studies, often in comparison with the corresponding Russian texts. However, since Jusipbek Aimauytuly was not merely a translator but also a political figure, the so-called “inaccuracies” in his translations cannot be examined solely from a linguistic perspective. Traditional assessments of translation as “accurate” or “inaccurate” fail to fully explain the textual modifications. Therefore, studying J. Aimauytuly's translations within their socio-political context through the lens of “rewriting” theory provides a more comprehensive understanding of their underlying motivations.This study identifies the purposes behind the translator’s use of adaptation strategies and describes their key components – selected themes and applied methods. Following the methodological framework of rewriting theory, the research involved compiling translated texts, coding them, and categorizing them based on themes and translation methods. The findings were then compared with the works of J. Aimauytuly and his contemporaries, whose writings reflect their political views. As a result, new insights were gained regarding the nature and implications of Aimauytuly's translations as a political figure.Бүгінде Жүсіпбек Аймауытұлының отызға жуық аудармасы белгілі болғанымен, кейбірінің түпнұсқа мәтіндері табылмаған. Табылған аудармалары бірнеше жұмыста лингвистикалық тұрғыда орыс тіліндегі мәтіндермен салыстырылып зерттелген. Дегенмен Жүсіпбек Аймауытұлының жай ғана аудармашы емес, саяси қайраткер екеніне байланысты, аудармалардағы «дәлсіздіктер» тек лингвистикалық тұрғыдан сараптау аясына сыймайды. Өйткені аударманы «дәл» немесе «қате» деп лингвистикалық бағалаулар мәтіндердегі өзгерістерді жан-жақты түсіндіруге қауқарсыз. Сондықтан да Ж. Аймауытұлының аудармаларын контексімен байланыстыра зерделейтін «Қайта жазу» теориясы тұрғысынан зерттеу аудармалардың әлеуметтік-саяси қырларын барынша ашуға мүмкіндік береді.Аудармаларды талдау нәтижесінде, тұлғаның бейімдеу стратегиясын қандай мақсатта қолданғаны айқындалды. Стратегияның құрамдас бөліктері – таңдалған тақырыптар мен әдістері сипатталды. Осыған орай жұмыста, теория талабына сай, аударма мәтіндерді жинақтау, тақырыптар бойынша және әдістер бойынша кодтау және топтастыру қолданылды. Шыққан нәтижелер Ж. Аймауытұлының және сол кезеңдегі басқа да қайраткерлердің саяси көзқарастары білдірілген жұмыстарымен салыстырылды. Нәтижесінде, саяси қайраткердің аудармаларына байланысты жаңа пікірлер қалыптасты.На сегодняшний день известно около тридцати переводов Жусупбека Аймауытулы, однако исходные тексты некоторых из них не найдены. Найденные переводы были изучены лингвистически в нескольких работах, в сравнении с текстами на русском языке. Однако в связи с тем, что Ж. Аймауытулы был не просто переводчиком, а политическим деятелем, «неточности» в переводах невозможно анализировать исключительно с лингвистической точки зрения, так как такие оценки перевода как «правильного» или «неправильного» не способны всесторонне объяснить изменения в текстах. Поэтому изучение переводов Ж. Аймауытулы во взаимосвязи с их контекстом с позиции теории «переписывания» позволяет в полной мере раскрыть социально-политические аспекты переводов.В результате анализа было определено, с какой целью переводчик использовал стратегию адаптации. Были описаны компоненты стратегии – выбранные темы и методы. В работе, в соответствии с требованиями теории, использован сбор переводных текстов, кодирование и группировка по темам и методам. Результаты сравнивались с работами Ж. Аймауытулы и других деятелей того же периода, в которых выражались их политические взгляды. В результате сформировались новые мнения относительно переводов политического деятеля.Günümüzde Jüsipbek Aymauytuly’nın otuza yakın çevirisi bilinmektedir, ancak bazılarınıadn orijinal metinleri bulunamamıştır. Bulunan çeviriler, dilbilimsel açıdan Rusça metinlerle karşılaştırılarak çeşitli çalışmalarda incelenmiştir. Ancak, Jüsipbek Aymauytuly’nın yalnızca bir çevirmen değil, aynı zamanda siyasi bir figür olması nedeniyle, çevirilerdeki “hatalar” yalnızca dilbilimsel açıdan incelenemez. Nitekim, çevirinin “doğru” veya “yanlış” olarak dilbilimsel olarak değerlendirilmesi, metinlerdeki değişiklikleri kapsamlı bir şekilde açıklayamamaktadır. Bu nedenle, Jüsipbek Aymauytuly’nın çevirilerinin bağlamlarıyla birlikte “Yeniden Yazma” kuramı perspektifinden incelenmesi, çevirilerin sosyo-politik yönlerini tam olarak ortaya koymamızı sağlar.
Çevirilerin analizi sonucunda, kişinin uyarlama stratejisini hangi amaçla kullandığı belirlenmiştir. Stratejinin bileşenleri -seçilen temalar ve yöntemler- tanımlanmıştır. Bu bağlamda, teorinin gereklerine uygun olarak, çalışmada çeviri metinlerin derlenmesi, temalara ve yöntemlere göre kodlanması ve gruplandırılması kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara istinaden Jüsipbek Aymauytuly ile dönemin diğer önemli isimlerinin siyasi görüşlerini bildiren eserleri karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, söz konusu siyasi şahsiyetin çevirileri hakkında yeni görüşler oluşturulmuştur
KÜLTÜREL KOD OLARAK ZAMAN KAVRAMIYLA İLGİLİ KALIP İFADELERİN DOĞASI (Kazakça, Rusça, İngilizce dil materyalleri temelinde)
No full textThe article deals with phraseological units related to the concept of time in Kazakh, Russian and English languages. Non-linguistic factors that are taken into account when creating stable expressions related to the concept of time are background knowledge and cultural associations. Semantic analysis of phraseological units related to the concept of time allows conducting a comparative study of the Kazakh, Russian and English languages. During the study, stable expressions related to the concept of time were divided into integral terms and differential terms. The subject of the article is time-related phraseological units from the trilogy “Nomads” by I. Esenberlin. During the analysis of the work of art, a number of stable, synonymous word combinations in Kazakh, Russian and English languages within the framework of the overall theme are established. On the basis of differential semantics, the peculiarities of the background knowledge of each language are determined. Cultural and linguistic features of each ethnic group are analyzed by classifying stable expressions into semantic and semantic groups. The methodology of the research article consists of the comparative method to identify the similarities and differences of Kazakh, Russian and English idioms; a lexicographical method to analyze the definition of idioms; a semantic method in analyzing time-related idioms, and an ethnolinguistic method to determine the origin of phraseological units. The value of the conducted research lies in the analysis of phraseological units within the framework of the concept of “cultural code”. Phraseologisms related to time in the national picture of the world are defined as background knowledge, as “cultural code”. The practical significance of the study is determined by the following functions of phraseological units related to time in the artistic work: 1) expression of national knowledge; 2) cultural association; 3) semantic row.Мақалада қазақ, орыс, ағылшын тілдеріндегі уақыт ұғымына байланысты фразеологизмдер қарастырылған. Уақыт ұғымына байланысты тұрақты тіркестердің құрамында танылатын экстралингвистикалық факторлар – фондық білім мен мәдени ассоциация. Уақыт ұғымына байланысты фразеологизмдерді семалық талдау қазақ, орыс, ағылшын тілдерін салғастыра зерттеуге мүмкіндік береді. Зерттеу барысында уақыт ұғымына байланысты тұрақты тіркестер интегралды сема, дифференциалды сема деп ажыратылды. Мақаланың нысаны – І. Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясындағы уақыт ұғымына қатысты фразеологиялық бірліктер. Көркем туындыны талдау барысында қазақ, орыс, ағылшын тілдеріндегі мағыналас тұрақты тіркестер қатары интегралды сема аясында дәлелденеді. Дифференциалды сема негізінде әр тілдегі фондық білім ерекшеліктері анықталады. Тұрақты тіркестерді семалық, мағыналық топтарға жіктеу арқылы әр этностың мәдени, тілдік ерекшеліктері талданады. Мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі фразеологизмдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау барысында салғастырмалы әдіс; фразеологизмдердің дефинициясын талдау барысында лексикографиялық әдіс; уақытқа қатысты фразеологиялық бірліктерді мағыналық талдауда семантикалық әдіс және олардың пайда болу жолдарын анықтауда этнолингвистикалық әдіс қолданылды. Жүргізілген зерттеудің құндылығы фразеологизмдерді «мәдени код» ұғымы аясында талдаудан көрініс табады. Ұлттық дүниетанымдағы уақытқа байланысты фразеологизмдер «мәдени код» ретінде фондық білім ретінде анықталады. Зерттеудің практикалық мәні көркем туындыдағы уақытқа байланысты фразеологизмдердің мынадай қызметтерінен анықталады: 1) ұлттық таным көрінісі; 2) мәдени ассоциация; 3) мағыналық қатарлар.В статье рассматриваются фразеологические единицы, связанные с концептом времени в казахском, русском и английском языках. Внеязыковые факторы, которые учитываются при составлении устойчивых выражений, связанных с концепцией времени – это фоновые знания и культурные ассоциации. Семантический анализ фразеологизмов, связанных с концептом времени, позволяет проводить сопоставительное исследование казахского, русского и английского языков. В ходе исследования устойчивые выражения, связанные с понятием времени, были разделены на интегральные семы и дифференциальные семы. Объект статьи – фразеологичесие единицы связанные с понятием времени из трилогии И. Есенберлина «Кочевники». В ходе анализа художественного произведения обосновывается ряд устойчивых, синонимичных словосочетаний на казахском, русском и английском языках в рамках целостной семы. На основе дифференциальной семантики определяются особенности фоновых знаний каждого языка. Путем классификации устойчивых выражений на семантические и смысловые группы анализируются культурные и языковые особенности каждой этнической группы. В статье были применены следующие методы: при определении сходств и различий фразеологизмов казахского, русского и английского языков сопостовительный метод; при анализе дефиниции фразеологизмов лекскиографический метод; для семантического анализа использовался семантический метод, а для определния образования фразеологизмов был применен этнолингвистический метод. Ценность проведенного исследования заключается в анализе фразеологизмов в рамках концепции «культурного кода». Фразеологизмы, связанные со временем, в национальной картине мира определяются как фоновые знания, как «культурный код». Практическая значимость исследования определяется следующими функциями фразеологизмов, связанных со временем в художественном произведении: 1) выражение национальных знаний; 2) культурное объединение; 3) смысловой ряд.Makalede Kazak, Rus ve İngiliz dillerinde zaman kavramıyla ilgili deyimsel birimleri ele alınmaktadır. Zaman kavramıyla ilgili kalıplaşmış ifadelerin oluşumunda dil dışı etkenler olarak kabul edilenler, arka plan bilgisi ve kültürel çağrışımlardır. Zaman kavramıyla ilgili deyimsel birimlerin anlamsal analizi, Kazak, Rus ve İngiliz dillerinin karşılaştırmalı bir incelemesine olanak tanır. Çalışma sırasında, zaman kavramıyla ilgili kalıplaşmış ifadeler tam anlamsal ve farklı anlamsal olarak ikiye ayrılmıştır. Makalenin konusu, İlyas Esenberlin’in “Göçebeler” üçlemesindeki zaman kavramıyla ilgili deyimsel birimlerdir. Eserin analizi sırasında, Kazak, Rus ve İngiliz dillerindeki bir dizi eşanlamlı kalıplaşmış ifade, tam anlamsal çerçevede doğrulanmaktadır. Farklı anlamsal çerçeve temelinde, her dilin arka plan bilgisi özellikleri belirlenmektedir. Sabit ifadeler anlamsal ve anlamsal gruplara ayrılarak, her etnik grubun kültürel ve dilsel özellikleri analiz edilmektedir. Makalede, Kazakça, Rusça ve İngilizce dillerindeki deyimsel birimlerin benzerlik ve farklılıklarının belirlenmesinde karşılaştırmalı bir yöntem kullanılmıştır; deyimsel birimlerin tanımının analizinde sözlükbilimsel yöntem; zamanla ilgili deyimsel birimlerin anlamsal analizinde anlambilimsel yöntem ve bunların oluşum biçimlerinin belirlenmesinde etnolinguistik yöntem kullanılmıştır. Yapılan araştırmanın değeri, deyimsel birimlerin “kültürel kod” kavramı çerçevesinde analizinde yansıtılmaktadır. Ulusal dünya görüşünde zamanla ilgili deyimsel birimler, arka plan bilgisi olarak “kültürel kod” olarak tanımlanmaktadır. Araştırmanın pratik önemi, bir sanat eserinde zamanla ilgili deyimsel birimlerin şu işlevleri tarafından belirlenmektedir: 1) ulusal bilginin ifadesi; 2) kültürel çağrışım; 3) anlamsal dizi
Assessment of The Cybersecurity Knowledge Level of Future Primary Education Teachers
Get PDFInformation security is one of the pressing issues of modern society. While new information exchange technologies are fast and efficient, problems related to data confidentiality and security are increasing. These threats play a particularly significant role in the field of education. This study aimed to assess the level of cybersecurity knowledge among future primary education teachers at Korkyt Ata Kyzylorda University. The primary goal of the research was to determine students' knowledge level in cybersecurity and the factors influencing it. These factors include gender, year of study, participation in specialized courses, and the devices used during classes. A quantitative research method was employed in the study. Data analysis was conducted using SPSS Statistics 29, a powerful tool for processing data, performing statistical analysis, and visualizing results. The analysis used statistical methods, including the Mann-Whitney U test, to evaluate differences between two independent groups. Kruskal-Wallis test: to identify differences among several independent groups. Correlation analysis: to identify relationships between variables. Cronbach’s alpha coefficient: to assess the reliability of the research questionnaire. Results: There was no statistically significant difference in cybersecurity knowledge levels based on gender (p=0.817). Senior students (3rd and 4th year) demonstrated significantly higher knowledge levels than junior students (1st and 2nd year) (p=0.037). While students who participated in specialized courses had higher knowledge levels compared to those who did not, the difference was not statistically significant (p=0.097). Students using mobile phones during classes did not differ significantly in knowledge levels from those using laptops, tablets, or desktop computers (p=0.456). The findings emphasize the importance of cybersecurity education, particularly for senior students. Furthermore, the widespread use of mobile devices highlights the need to improve teaching methods related to cybersecurity. This study provides a foundation for future research aimed at enhancing knowledge in this area.Ақпараттық қауіпсіздік заманауи қоғам үшін өзекті мәселелердің бірі. Ақпарат алмасудың жаңа технологиялары жылдам әрі тиімді болса да, деректердің құпиялылығы мен қауіпсіздігіне байланысты мәселелер көбейіп келеді. Әсіресе, бұл қауіп-қатерлер білім беру саласында маңызды рөл атқарады. Осы зерттеу Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің болашақ бастауыш білім беру педагогтерінің киберқауіпсіздікке қатысты білім деңгейін бағалауға бағытталған. Зерттеудің негізгі мақсаты – студенттердің киберқауіпсіздік саласындағы білім деңгейін және оған әсер ететін факторларды анықтау. Бұл факторлар жыныс, оқу курсы, арнайы курстарға қатысу және сабақ барысында қолданылатын құрылғыларды қамтиды. Зерттеу барысында сандық зерттеу әдісі қолданылды. Деректерді талдау үшін SPSS Statistics 29 бағдарламасы қолданылды. Бұл бағдарлама деректерді өңдеу, статистикалық талдауды жүргізу және нәтижелерді визуализациялау үшін тиімді құрал болып табылады. Талдау барысында статистикалық әдістер қолданылды: Mann-Whitney U тесті – екі тәуелсіз топтың айырмашылықтарын бағалау үшін; Kruskal-Wallis тесті – бірнеше тәуелсіз топтардың айырмашылықтарын анықтау үшін; Корреляциялық талдау – айнымалылар арасындағы байланыстарды анықтау үшін; Кронбах альфа коэффициенті – зерттеу сауалнамасының сенімділігін бағалау үшін пайдаланылды. Жынысқа байланысты киберқауіпсіздік білім деңгейінде статистикалық маңызды айырмашылық анықталмады (p=0.817). Жоғары курс (3-4 курс) студенттерінің білім деңгейі төменгі курс (1-2 курс) студенттерінен айтарлықтай жоғары (p=0.037). Арнайы курстарға қатысқан студенттердің білім деңгейі курстарға қатыспағандарға қарағанда жоғары болғанымен, бұл айырмашылық статистикалық маңызды болмады (p=0.097). Сабақ барысында ұялы телефонды қолданатын студенттердің білім деңгейі ноутбук, планшет немесе компьютер қолданатын студенттерден ерекшеленген жоқ (p=0.456). Зерттеу нәтижелері киберқауіпсіздік білімінің маңыздылығын ерекше атап өтеді, әсіресе жоғары курс студенттері үшін. Сондай-ақ, ұялы құрылғылардың кең таралуы киберқауіпсіздікке қатысты оқу әдістерін жетілдіру қажеттілігін көрсетеді. Бұл зерттеу болашақта осы саладағы білімді арттыруға бағытталған зерттеулер үшін негіз бола алады.Информационная безопасность является одной из актуальных проблем современного общества. Несмотря на то, что новые технологии обмена информацией быстры и эффективны, проблемы, связанные с конфиденциальностью и безопасностью данных, продолжают увеличиваться. Эти угрозы играют особенно важную роль в сфере образования. Целью данного исследования было оценить уровень знаний в области кибербезопасности среди будущих учителей начального образования в Кызылординском университете имени Коркыт Ата. Основной задачей исследования было определить уровень знаний студентов в области кибербезопасности и факторы, которые на это влияют. К таким факторам относятся: пол, курс обучения, участие в специализированных курсах и используемые на занятиях устройства. В исследовании использовался количественный метод. Для анализа данных была применена программа SPSS Statistics 29, которая является эффективным инструментом для обработки данных, проведения статистического анализа и визуализации результатов. В процессе анализа использовались следующие статистические методы: тест Манна-Уитни – для оценки различий между двумя независимыми группами; критерий Краскела-Уоллиса – для выявления различий между несколькими независимыми группами; корреляционный анализ – для определения связей между переменными; коэффициент альфа Кронбаха – для оценки надежности анкеты. Не было выявлено статистически значимых различий в уровне знаний о кибербезопасности в зависимости от пола (p=0.817); студенты старших курсов (3 и 4 курсы) показали значительно более высокий уровень знаний по сравнению с младшими курсами (1 и 2 курсы) (p=0.037). У студентов, прошедших специализированные курсы, уровень знаний был выше, чем у тех, кто их не проходил, но это различие не было статистически значимым (p=0.097). Уровень знаний студентов, использующих мобильные телефоны на занятиях, не отличался от уровня знаний студентов, использующих ноутбуки, планшеты или стационарные компьютеры (p=0.456). Результаты исследования подчеркивают важность образования в области кибербезопасности, особенно для студентов старших курсов. Кроме того, широкое использование мобильных устройств указывает на необходимость улучшения методов обучения, связанных с кибербезопасностью. Данное исследование предоставляет основу для дальнейших исследований, направленных на повышение знаний в этой области.Information security is one of the pressing issues of modern society. While new information exchange technologies are fast and efficient, problems related to data confidentiality and security are increasing. These threats play a particularly significant role in the field of education. This study aimed to assess the level of cybersecurity knowledge among future primary education teachers at Korkyt Ata Kyzylorda University. The primary goal of the research was to determine students' knowledge level in cybersecurity and the factors influencing it. These factors include gender, year of study, participation in specialized courses, and the devices used during classes. A quantitative research method was employed in the study. Data analysis was conducted using SPSS Statistics 29, a powerful tool for processing data, performing statistical analysis, and visualizing results. The analysis used statistical methods, including the Mann-Whitney U test, to evaluate differences between two independent groups. Kruskal-Wallis test: to identify differences among several independent groups. Correlation analysis: to identify relationships between variables. Cronbach’s alpha coefficient: to assess the reliability of the research questionnaire. Results: There was no statistically significant difference in cybersecurity knowledge levels based on gender (p=0.817). Senior students (3rd and 4th year) demonstrated significantly higher knowledge levels than junior students (1st and 2nd year) (p=0.037). While students who participated in specialized courses had higher knowledge levels compared to those who did not, the difference was not statistically significant (p=0.097). Students using mobile phones during classes did not differ significantly in knowledge levels from those using laptops, tablets, or desktop computers (p=0.456). The findings emphasize the importance of cybersecurity education, particularly for senior students. Furthermore, the widespread use of mobile devices highlights the need to improve teaching methods related to cybersecurity. This study provides a foundation for future research aimed at enhancing knowledge in this area
The Role of Agioanthroponyms in Shaping Ethnic and Cultural Identity
Get PDFThis study examines the role of agioanthroponyms in shaping ethnic culture and identity, and their use among modern Turkic peoples. The impact of agioanthroponyms on ethnic consciousness and cultural memory is particularly noteworthy. Agioanthroponyms, which serve as the primary source of reflecting Turks‘ lifestyles, traditions, worldviews, knowledge, aesthetic preferences, consciousness, emotions, thoughts, values, and beliefs, facilitate the transmission of culture and values. Throughout history, agioanthroponyms have not only been an element of personal identity but have also played an important role in the transmission of social and spiritual values. Many of the customs and traditions in modern societies have deep historical roots. The tradition of naming among the Turkic peoples was formed as a result of the intersection of mentality and knowledge, characteristic of nomadic existence, Islamic influence, and Turkic culture. For this reason, agioanthroponyms have become the subject of this cognitive study in the context of language, religion, and culture. Agioanthroponyms are considered both an element that shapes social beliefs and a value that protects ethnic identity in a social and spiritual context. Therefore, the contribution of agioanthroponyms to the formation of ethnic consciousness and cultural memory within the Turkic-Islamic framework, as well as the function of these names as a religious and cultural bridge, is revealed. The article aims to examine the role of agioanthroponyms in the preservation of cultural heritage and the development of global cultural relations. While reviewing the naming traditions of the pre-Islamic Turks, the process by which agioanthroponyms became widespread with the acceptance of Islam is also discussed in detail. The meaning and use of agioanthroponyms in modern Turkic peoples are analyzed in the light of sociological research and surveys. The usage rates of agioanthroponyms are investigated by asking questions designed in accordance with the purpose of the study. It is emphasized that agioanthroponyms are not only a reflection of religious commitments in the Turkic-Islamic worldview but also an important element in social solidarity and the preservation of cultural heritage.Мақалада агиоантропонимдердің этникалық және мәдени бірегейлікті қалыптастырудағы рӛлі және қазіргі тҥркі халықтарында қолданылуы қарастырылады. Тҥркі халықтарының тҧрмыс-тіршілігі, таным-тҥсінігі, салт-дәстҥрі, дҥниетанымы, эстетикалық талғамы, сезімінің, ой-санасының, қҧндылықтары мен наным-сенімдерінің маңызды элементі болып табылатын агиоантропонимдер мәдениет пен дәстҥрлі қҧндылықтарды тасымалдаушы қҧрал. Есім маңызды әлеуметтік нышан, ол жеке тҧлғаның элементі ретінде ғана емес, сонымен бірге діни және мәдени мҧраның кӛрсеткіші ретінде ӛте бағалы. Тҥркі халықтарының ат қоюға байланысты кӛптеген салт-дәстҥрлерінің рухани тамыры тереңде жатыр. Орта ғасырларда ат қою дәстҥрі кӛшпелі болмыска тән ой-сана мен таным ӛрiстің, ислам ықпалы және тҥркі мәдениетінің тоғысуы нәтижесінде қалыптасты. Сондықтан, агиоантропонимдердің ҧлт санасындағы ізін анықтау, бҥгінгі ахуалының дәстҥрлі негізіне сай қалыптасуына ықпал ету, осы екеуінің негізінде теолингвистикалық ерекшеліктерін айқындау бҧл зерттеудің нысанына айналып отыр.Зерттеуде агиоантропонимдер әлеуметтік наным-сенімдерді қалыптастыратын элемент, әлеуметтік және рухани контексте этникалық бірегейлікті сақтайтын қҧндылық ретінде қарастырылды. Агиоантропонимдер тҥркі-ислам дҥниетанымының мәдени, діни және әлеуметтік тҧрғыдағы сабақтастығын қамтамасыз ете отырып, ӛткен мен бҥгін арасындағы кӛпір қызметін атқарады және этникалық сана мен мәдени жадыны қалыптастыру ҥлесін айқындайды. Зерттеудің мақсаты – мәдени мҧраны сақтаудағы және жаһандық мәдени байланыстарды дамытудағы агиоантропонимдердің рӛлін қарастыру. Исламға дейінгі тҥркілердің ат қою дәстҥрін қарастыра отырып, агиоантропонимдердің ислам дінін қабылдауымен қалай кең тарағаны қарастырылды. Қазіргі агиоантропонимдердің мағынасы мен қолданылуы социологиялық зерттеулер арқылы талданды. Зерттеу мақсатына сай қҧрастырылған сҧрақтар арқылы агиоантропонимдердің қолданылу қарқыны сараланды.В статье рассматривается роль агиоантропонимов в формировании этническиой культуры и идентичности, а также их использование в современных тюркских народах. Особого внимания заслуживает влияние агиоантропонимов на этническое сознание и культурную память. Агиоантропонимы, являющиеся основным источником образа жизни, традиций, мировоззрения, знаний, эстетических предпочтений, сознания, чувств, мыслей, ценностей и верований тюркского народа, являются также носителями передачи культуры и ценностей. На протяжении всей истории, агиоантропонимы не только были элементом личной идентичности, но и играли важную роль в передаче социальных и духовных ценностей. Многие традиции и обычаи современного общества имеют глубокие исторические корни. Традиция имянаречения у тюркских народов сложилась в результате пересечения менталитета и знаний, свойственные кочевому образу жизни, исламского влияния и тюркской культуры. Следовательно, агиоантропонимы стали предметом данного исследования в контексте языка, религии и культуры.В данном исследовании агиоантропонимы рассматриваются и как элемент формирования социальных верований, и как ценность, защищающая этническую идентичность в социальном и духовном контекстах. Тем самым, раскрывается вклад агиоантропонимов в формирование этнического сознания и культурной памяти в плане тюрко-исламского понимания, а также функция этих имен как религиозного и культурного моста. Целью статьи является изучение роли агиоантропонимов в защите культурного наследия и развитии глобальных культурных связей. Рассматривая традиции имянаречения у доисламских тюрков, в исследовании также подробно обсуждается, как агиоантропонимы получили широкое распространение с принятием ислама. Значение и использование агиоантропонимов в современных тюркских этносах анализируются в свете социологических исследований и опросов. Уровень использования агиоантропонимов анализируется посредством вопросов, составленных в соответствии с целью исследования. Подчеркивается, что агиоантропонимы являются не только отражением религиозных убеждений в тюрко-исламском мировоззрении, но и важным элементом социальной солидарности и сохранения культурного наследия.This study examines the role of agioanthroponyms in shaping ethnic culture and identity, and their use among modern Turkic peoples. The impact of agioanthroponyms on ethnic consciousness and cultural memory is particularly noteworthy. Agioanthroponyms, which serve as the primary source of reflecting Turks‘ lifestyles, traditions, worldviews, knowledge, aesthetic preferences, consciousness, emotions, thoughts, values, and beliefs, facilitate the transmission of culture and values. Throughout history, agioanthroponyms have not only been an element of personal identity but have also played an important role in the transmission of social and spiritual values. Many of the customs and traditions in modern societies have deep historical roots. The tradition of naming among the Turkic peoples was formed as a result of the intersection of mentality and knowledge, characteristic of nomadic existence, Islamic influence, and Turkic culture. For this reason, agioanthroponyms have become the subject of this cognitive study in the context of language, religion, and culture. Agioanthroponyms are considered both an element that shapes social beliefs and a value that protects ethnic identity in a social and spiritual context. Therefore, the contribution of agioanthroponyms to the formation of ethnic consciousness and cultural memory within the Turkic-Islamic framework, as well as the function of these names as a religious and cultural bridge, is revealed. The article aims to examine the role of agioanthroponyms in the preservation of cultural heritage and the development of global cultural relations. While reviewing the naming traditions of the pre-Islamic Turks, the process by which agioanthroponyms became widespread with the acceptance of Islam is also discussed in detail. The meaning and use of agioanthroponyms in modern Turkic peoples are analyzed in the light of sociological research and surveys. The usage rates of agioanthroponyms are investigated by asking questions designed in accordance with the purpose of the study. It is emphasized that agioanthroponyms are not only a reflection of religious commitments in the Turkic-Islamic worldview but also an important element in social solidarity and the preservation of cultural heritage
О РАЗРЕШИМОСТИ ПРЯМЫХ И ОБРАТНЫХ ЗАДАЧ ДЛЯ ОДНОГО КЛАССА ВЫРОЖДЕННЫХ ПАРАБОЛИЧЕСКИХ УРАВНЕНИЙ С ИНВОЛЮЦИЕЙ
Get PDFIn this paper, for degenerate diffusion equations with involution, the solvability of the direct and inverse problems for determining the right-hand side is studied. The equation with a fractional derivative in the Caputo sense is considered. The elliptic part of the studied equation involves a nonlocal analogue of the Laplace operator with a coefficient depending on the time variable. By studying these problems with respect to the time variable, we obtain a one-dimensional degenerate equation with a fractional Caputo derivative. The solution of this equation is expressed by a special function of the Kilbas-Saigo type. Similarly, for the spatial variable, we obtain a spectral problem for the nonlocal Laplace operator with the Dirichlet boundary condition. We explicitly find the eigenfunctions and eigenvalues of this problem and show the completeness of the system of eigenfunctions in space. Using the classical Fourier method, solutions to the problems under consideration are sought in the form of expansions in a series of eigenfunctions. The absolute and uniform convergence of the series, the possibility of their differentiation term by term in all variables and the absolute and uniform convergence of the differentiated series are proved. The main statements concerning the problems considered are presented in the form of existence and uniqueness theorems.Бұл жұмыста инволюциясы бар азғындалған диффузия теңдеулері үшін тура және оң жақ бөлігін анықтау кері есептерінің шешілу мәселелері зерттеледі. Капуто мағынасында бөлшек туындысы бар теңдеу қарастырылады. Қарастырылып отырған теңдеудің эллипстік бөлігі уақыт айнымалысына тәуелді коэффициенті бар Лаплас операторының бейлокал аналогын қамтиды.
Осы есептерді зерттеу барысында уақыт айнымалысына қатысты Капутоның бөлшек туындысы бар бір өлшемді азғындалған теңдеуін аламыз. Бұл теңдеудің шешімі Килбас-Сайго түріндегі арнайы функция арқылы өрнектеледі. Сол сияқты, кеңістіктік айнымалы бойынша бейлокал Лаплас операторы үшін Дирихле шекаралық шарты бар спектрлік есеп алынады. Біз бұл есептің меншікті функциялары мен меншікті мәндерін айқын түрде табамыз және меншікті функциялар жүйесінің кеңістіктегінде толықтығын көрсетеміз.
Классикалық Фурье әдісін қолдана отырып, қарастырылатын есептердің шешімдері меншікті функциялар арқылы жіктелген қатар түрінде ізделеді. Қатарлардың абсолютті және біркелкі жинақтылығы, олардың барлық айнымалылар бойынша мүшелеп дифференциалдау мүмкіндігі, дифференциалданған қатарлардың абсолютті және біркелкі жинақтылығы дәлелденген. Қарастырылып отырған мәселелерге қатысты негізгі тұжырымдар шешімнің бар және жалғыз болуы туралы теоремалар түрінде берілген.В данной работе для вырожденных диффузионных уравнения с инволюцией исследуются вопросы разрешимости прямой и обратной задачи по определению правой части. Рассматривается уравнение с дробным производным в смысле Капуто. В эллиптической части рассматриваемого уравнения участвует нелокальный аналог оператора Лапласа с коэффициентом, зависящий от временной переменной.
При исследовании этих задач по временной переменной получаем одномерное вырожденное уравнение с дробной производной Капуто. Решение этого уравнения выражается через специальной функции типа Килбаса-Сайго. Аналогично, по пространственной переменной получается спектральная задача для нелокального оператора Лапласа с краевым условием Дирихле. В явном виде находим собственные функции и собственные значения этой задачи и показываем полноту системы собственных функций в пространстве
Используя классический метод Фурье решения рассматриваемых задач ищутся в виде разложения в ряд по собственным функциям. Доказана абсолютная и равномерная сходимость рядов, возможность их почленного дифференцирования по всем переменным и абсолютная и равномерная сходимость дифференцированных рядов. Основные утверждения относительно рассматриваемых задач приведены в виде теорем о существования и единственности
THE LIFE AND WORK OF BIBLIOGRAPHER ABDULLA NOSIROV (1899-1987)
Get PDFThis article examines the scientific and creative activities of Uzbek bibliographer and orientalist scholar Abdulla Nosirov (1899-1987) from 1916 to 1940 using a chronological and analytical approach. Drawing on archival documents, notebooks, and periodical press materials, the author analyzes Nosirov's calligraphic work, which he began under the pseudonym "Nosihiy," his library work at the "Turon" library, his connections with prominent intellectuals, the political pressures he faced during the Soviet era, and his contributions to the formation of his bibliographic legacy. The article explores Nosirov's work from the perspectives of library science, source studies, and the history of the press, demonstrating the significance of his scholarly legacy for contemporary scholarship.В данной статье на основе хронологического и аналитического подхода освещается научная и творческая деятельность узбекского библиографа и востоковеда Абдуллы Насирова (1899-1987) в период с 1916 по 1940 год. Автор на основе архивных документов, тетрадей и материалов периодической печати анализирует каллиграфическую деятельность Насирова, начатую под псевдонимом "Носихий," его библиотечную работу в библиотеке "Турон," его связи с известными представителями интеллигенции, политическое давление, с которым он столкнулся в советский период, и его заслуги в формировании библиографического наследия. В статье деятельность Насирова рассматривается с точки зрения истории библиотековедения, источниковедения и печати, и обосновывается значимость его научного наследия для современной науки.В данной статье на основе хронологического и аналитического подхода освещается научная и творческая деятельность узбекского библиографа и востоковеда Абдуллы Насирова (1899-1987) в период с 1916 по 1940 год. Автор на основе архивных документов, тетрадей и материалов периодической печати анализирует каллиграфическую деятельность Насирова, начатую под псевдонимом "Носихий," его библиотечную работу в библиотеке "Турон," его связи с известными представителями интеллигенции, политическое давление, с которым он столкнулся в советский период, и его заслуги в формировании библиографического наследия. В статье деятельность Насирова рассматривается с точки зрения истории библиотековедения, источниковедения и печати, и обосновывается значимость его научного наследия для современной науки.This article examines the scientific and creative activities of Uzbek bibliographer and orientalist scholar Abdulla Nosirov (1899-1987) from 1916 to 1940 using a chronological and analytical approach. Drawing on archival documents, notebooks, and periodical press materials, the author analyzes Nosirov's calligraphic work, which he began under the pseudonym "Nosihiy," his library work at the "Turon" library, his connections with prominent intellectuals, the political pressures he faced during the Soviet era, and his contributions to the formation of his bibliographic legacy. The article explores Nosirov's work from the perspectives of library science, source studies, and the history of the press, demonstrating the significance of his scholarly legacy for contemporary scholarship
Yesevi Tarikatinin Keşmir'deki Gelişimi: Kökenler, Öncüler ve Türkistan'dan Hint Alt Kıtası'na Yayılma Süreci
Get PDFThe Yasawiyya Order, one of the most significant Sufi movements of Turkistan and Central Asia, was established in the 5th/11th century by Sultan Ahmed Yasawî in and around the city of Yassi. Over time, it spread to remote parts of Central Asia, Anatolia, and the Indian subcontinent. This article specifically examines the origins and diffusion process of the Yasawiyya Order in the Kashmir region between the H. 11th and 13th / M.17th to 19th. The study employs a historical-analytical method, utilizing primary hagiographic sources, manuscript texts, and relevant academic literature. Through this approach, historical ambiguities are clarified, presenting a vivid and comprehensive picture of the Yasawiyya heritage within Kashmir’s Sufi milieu during the 11th to 13th centuries Hijri. The focal point of the article is the renowned Sufi Kadi Daulatshah Ispijabî, who passed away in H. 1126 / M. 1714. This eminent mystic, after years of activity in Siberia, arrived in Kashmir and nurtured disciples such as Molla Muhammad Muqim Sultani and Shaykh Abdulwahhab Nuri, thereby ensuring the establishment of a vibrant and active Yasawiyya tradition in the region. Prominent Yasawiyya sheikhs, foremost among them Kadi Daulatshah, authored Persian works dedicated to the education of their disciples, focusing on the beliefs and teachings of the Yasawiyya path. The article, while introducing some other prominent sheikhs of this order in Kashmir, traces the transmission of spiritual guidance and the continuation of the Yasawiyya order’s spiritual heritage among the generations and grandchildren of these sheikhs in detail. The Yasawiyya Order is a spiritual school grounded on two main lines of spiritual connectivity: first, a genealogical link directly to Sultan Ahmed Yasawi; second, the acquisition of mystical ranks and progression through the stages of spiritual training. These two pathways have endowed the order with exceptional dynamism, facilitating its spread throughout various parts of the Islamic world.Ясауи тариқаты – Түркістан мен Орталық Азиядағы ең маңызды сопылық ағымдардың бірі ретінде V/XI ғасырда Сұлтан Ахмет Ясауи тарапынан Яссы қаласында және оның маңында негізі қаланған. Уақыт өте келе ол Орталық Азияның шет аймақтарына, Анадолыға және Үнді жартылай аралына таралды. Бұл мақала әсіресе һижраның XI–XIII ғасырлары / миләди XVII–XIX ғасырлар арасында Кашмир аймағындағы Ясауи тариқатының бастаулары мен таралу үдерісін қарастырады. Зерттеу тарихи-аналитикалық әдіс негізінде, алғашқы аңыз деректері, қолжазба мәтіндер және тиісті ғылыми әдебиеттерді пайдалану арқылы дайындалды. Осы тәсіл арқылы тарихи белгісіздіктер айқындалып, Ясауи мұрасының Кашмирдің XI–XIII ғасырлар арасындағы сопылық ортасында жанды әрі тұтас бейнесі ұсынылады. Мақаланың басты назарында һижра 1126 / миләди 1714 жылы қайтыс болған әйгілі сопы Қазы Дәуітшах Исфижаби тұр. Бұл атақты ариф Сібірдегі ұзақ жылдық қызметінен кейін Кашмирге келіп, Молла Мұхаммед Муқим Сұлтани мен Шейх Абдулуаххаб Нури сынды шәкірттер тәрбиелеп, Ясауиліктің өңірде белсенді дәстүр құруына ықпал етті. Қазы Дәуітшах бастаған Ясауи шейхтері өздерінің шәкірттерін тәрбиелеу мақсатында тариқаттың сенімдері мен ілімдерін қамтитын парсы тілінде еңбектер жазды. Мақала сондай-ақ бұл тариқаттың Кашмирдегі өзге беделді шейхтерін таныстырып, рухани ілімнің берілуі мен Ясауи мұрасының олардың ұрпақтары мен ізбасарлары арасында қалай жалғасқанын қарастырады. Ясауи тариқаты екі рухани байланыс жолына сүйенетін мектеп болып табылады: біріншісі – Сұлтан Ахмет Ясауимен тікелей нәсілдік байланыс; екіншісі – ирфани мақамдарды игеру және арифтік тәрбиенің сатыларынан өту. Осы екі жол тариқаттың Ислам әлемінің әртүрлі аймақтарына таралуына айрықша серпін берді.Тарикат Ясави, являясь одним из важнейших суфийских течений Туркестана и Центральной Азии, был основан в V/XI веке Султаном Ахмадом Ясави в городе Яссы и его окрестностях. Со временем он распространился в отдалённые уголки Центральной Азии, Анатолию и на Индийский субконтинент. Настоящая статья рассматривает происхождение и процесс распространения тариката Ясави в Кашмире, особенно в XI–XIII веках хиджры / XVII–XIX веках по григорианскому летоисчислению. Исследование подготовлено на основе историко-аналитического метода с использованием первичных менкебе-источников, рукописных текстов и соответствующей академической литературы. Такой подход позволяет прояснить исторические неопределённости и представить целостную и живую картину наследия Ясави в суфийской среде Кашмира указанного периода. В центре внимания статьи находится знаменитый суфий Кади Давлатшах Исфиджаби, скончавшийся в 1126 г. хиджры / 1714 г. Он, после многолетней деятельности в Сибири, прибыл в Кашмир, где воспитал таких учеников, как Молла Мухаммад Муким Султани и Шейх Абдульваххаб Нури, обеспечив формирование в регионе устойчивой традиции Ясавия. Шейхи Ясавия во главе с Кади Давлатшахом писали на персидском языке труды, посвящённые вероучению и учениям тариката, с целью воспитания своих мюридов. Статья также знакомит с другими ведущими шейхами тариката в Кашмире и прослеживает, каким образом передавалось наставничество и как духовное наследие Ясави продолжало жить среди их потомков и последователей. Тарикат Ясави представляет собой школу, основанную на двух духовных путях: первый – прямое родовое происхождение от Султана Ахмада Ясави, второй – обретение ирфанских степеней и прохождение этапов арифского воспитания. Эти два пути придали тарикату исключительную динамику в его распространении по различным регионам исламского мира.Yesevi tarikatı, Türkistan ve Orta Asya’nın en önemli tasavvufi akımlarından biri olarak, 5. /11. yüzyıl’da Sultan Ahmed Yesevî tarafından Yesi şehrinde ve çevresinde tesis edildi ve zaman içinde Orta Asya’nın ücra köşelerine, Anadolu’ya ve Hint Yarımadası’na yayıldı. Bu makale, özellikle Hicrî 11. ile 13. yüzyıllar / Miladî 17. ile 19. yüzyıllar arasında Keşmir bölgesinde Yesevi tarikatının kökenleri ve yayılım sürecini incelemektedir. Çalışma, tarihsel-analitik yöntem benimsenerek ve birincil menkıbe kaynakları, yazma metinler ile ilgili akademik literatür kullanılarak hazırlanmıştır. Bu yöntemle tarihsel belirsizlikler aydınlatılmakta ve Yesevi mirasının Keşmir’in 11. ile 13. yüzyıllar arasındaki tasavvuf ortamında canlı, bütüncül bir resmi sunulmaktadır. Makalenin odak noktasında, Hicrî 1126 / Miladi 1714’te vefat eden ünlü sûfi Kadı Devletşah İspicabî bulunmaktadır. Bu meşhur ârif, yıllar süren Sibirya’daki faaliyetlerinden sonra Keşmir’e gelmiş ve Molla Muhammed Mukîm Sultanî ve Şeyh Abdülvehhab Nûrî gibi müridler yetiştirerek Yesevi tarikatının bölgede canlı ve etkin bir gelenek oluşturmasını sağlamıştır. Başta Kadı Devletşah olmak üzere Yesevi şeyhleri, müridlerini eğitmek amacıyla Yeseviliğin inanç ve öğretilerini konu alan farsça eserler kaleme almıştır. Makale, bu tarikatın Keşmir’deki diğer bazı önde gelen şeyhlerini tanıtırken, irşadın aktarımı ve Yesevi tarikatının manevi mirasının bu şeyhlerin nesilleri ve torunları arasında nasıl devam ettiğini takip etmektedir. Yesevi tarikatı, iki manevi bağlantı yolu olan bir mekteptir: Birincisi, doğrudan Sultan Ahmed Yesevî ile nesep bağı; ikincisi ise irfani makamların edinilmesi ve arifane terbiyenin aşamalarından geçilmesidir. Bu iki yol, tarikatın İslam dünyasının farklı bölgelerine yayılmasına olağanüstü bir dinamizm kazandırmıştır
Ecological Aspects of the Constructing a Nuclear Power Station in Kazakhstan
Get PDFKazakhstan is rich in natural resources, including coal, oil, natural gas, and uranium, and has significant potential for renewable energy sources, such as wind, solar, hydropower, and biomass. Nuclear energy is often considered an alternative source of energy, capable of reducing the impact on the environment compared to traditional fossil sources such as coal and natural gas. There are currently no operating nuclear power reactors in Kazakhstan. In this context, the potential impact of the planned nuclear power plant in Kazakhstan on the territory and environmental situation of Kazakhstan is considered. However, like any method of energy generation, nuclear energy has its own environmental aspects. NPPs emit almost no other pollutants, such as sulfur (SOx), nitrogen oxides (NOx), and solid particles, which are characteristic of burning fossil fuels. Low carbon emissions: nuclear power plants produce large amounts of electricity with minimal greenhouse gas emissions, which can help combat climate change. High-efficiency nuclear reactors are able to produce a large amount of energy from a relatively small amount of fuel. Uranium-235 and plutonium-239 radioactive elements are often used as reactor fuel. Used in nuclear reactors, they have high energy density. Kazakhstan’s uranium production is carried out exclusively by underground well drilling, which is the most environmentally friendly and least expensive method. Given that Kazakhstan accounts for 40% of global uranium production, it is assumed that transporting reactor fuel could be cost-effective. Stable electricity supply: nuclear plants provide reliable and continuous production of electricity, which makes them important for maintaining the stability of the energy system. Reducing dependence on fossil fuels, the development of nuclear energy can reduce the consumption of coal, oil, and gas, which in turn helps to reduce the negative impact on the environment associated with their extraction and combustion. Long-term energy: nuclear reactors can operate for several decades, which makes them convenient for providing long-term energy needs. The development of waste disposal technologies and research and development in the field of nuclear waste disposal create opportunities for safer handling of them and reduction of negative impact on the environment. These aspects make nuclear energy in Kazakhstan an important part of solving problems in the field of energy, ecology, and economy
Oil in the Ecosystem: Chronic Exposure, Bioaccumulation, and Emerging Health Risks
Get PDFAquatic ecosystem oil pollution is a ubiquitous and persistent environmental hazard with extensive ecological and human health implications. Unlike acute petroleum hydrocarbon spillings, chronic low-level exposure to petroleum hydrocarbons—primarily polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs)—leads to long-term sediment pollution, bioaccumulation in aquatic life, and trophic transfer via food webs. This mini-review combines current understanding of chronic exposure to oil with specific attention to the ecological processes of bioaccumulation, toxicokinetics of chemicals from oil, and what they mean for environmental and public health. Chronic petroleum contaminants can potentially alter cellular, genetic, and endocrine processes in aquatic and terrestrial animals. Chronic dietary exposure to oil-exposed seafood has been linked with increased risks of carcinogenesis, developmental toxicity, and immunosuppression in humans. New advances in biosensors, isotopic tracing, and metabolomics are advancing our understanding of chronic exposure pathways and biological effects. Moreover, the review highlights the emerging role of microbial remediation and green technologies in minimizing oil pollution impacts. Much progress has been made, but gaps remain in bridging ecological exposure to health outcomes at the population level. This article advocates for an integrative risk assessment approach that combines environmental toxicology, public health surveillance, and ecosystem modeling to address the complex impacts of oil pollution. It concludes with future research recommendations, monitoring practices, and policy reform