Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
ÖĞRENCİLERİ BÜTÜNLEŞTİRİCİ ÖYKÜ ANLATIMI TERAPİSİNİ KULLANMAYA HAZIRLAMA YÖNTEMLERİ
No full textThe purpose of the study is to reveal the methodological basis of the use of integrative fairytale therapy (IFT) in the development of students and the essence of the process of psychological and pedagogical preparation of students for the use of IFT. The relevance of the research is due to the interdisciplinary approach, which integrates psychological, philological and art history methods into the content of integrative fairytale therapy (IFT). In the framework of the study, Abai Kunanbayev's concept of «Complete Human Being» is considered as an ideological direction for building IFT technology on a philosophical and axiological basis. The study theoretically substantiates the need for effective use of national cultural codes, archetypes and symbols in the process of formation and development of a student's personality. The study comprehensively examines the psychological, philological and art-historical aspects of the IFT system, describes the possibilities of the fairy-tale genre for the upbringing and psychological support of personality. In addition, the need to study approaches to preparing students for the use of IFT adapted to the digital educational space is emphasized. The article reveals the purpose, content and professional and pedagogical significance of each approach. At the same time, the process of psychological and pedagogical preparation of students for the use of IFT is characterized, and the essential characteristic of students' readiness for the use of IFT is formulated.Зерттеудің мақсаты білім алушылардың психологиялық денсаулығын дамыту мен сақтауда интегративті ертегі терапиясын (ИЕТ) қолданудың әдіснамалық негізін және студенттердің ИЕТ қолдануға психологиялық-педагогикалық дайындық процесінің мәнін ашу болып табылады.
Зерттеудің өзектілігі ИЕТ мазмұнындағы психологиялық, филологиялық және өнертану әдістерін біріктіре отырып, пәнаралық тәсілдеме негізінде анықталады. Зерттеу аясында Абай Құнанбаевтың «Толық адам» тұжырымдамасы философиялық-аксиологиялық негізде ИЕТ технологиясын құрудың идеологиялық бағыты ретінде қарастырылады. Зерттеуде білім алушының жеке басының қалыптасуы мен дамуы процесінде ұлттық мәдени кодтарды, архетиптер мен белгілерді тиімді пайдалану қажеттілігі теориялық тұрғыдан негізделген. Зерттеуде ИЕТ жүйесінің психологиялық, филологиялық және өнертану аспектілері жан-жақты қарастырылады, жеке тұлғаны тәрбиелеу және психологиялық қолдау бойынша ертегі жанрының мүмкіндіктері сипатталады. Сонымен қатар, студенттерді цифрлық білім беру кеңістігіне бейімделген ИЕТ қолдануға дайындау тәсілдемелерін зерделеу қажеттілігі атап өтіледі. Мақалада әр тәсілдің мақсаты, мазмұны және кәсіби-педагогикалық маңызы көрсетілген. Сонымен қатар, студенттердің ИЕТ қолдануға психологиялық-педагогикалық дайындық процесіне сипаттама беріледі, студенттердің ИЕТ қолдануға дайындығының маңызды сипаттамасы тұжырымдалады.Целью исследования является раскрытие методологической основы применения интегративной сказкотерапии (ИС) в развитии и сохранении психологического здоровья обучающихся и сущности процесса психолого-педагогической подготовки студентов к использованию ИС.
Актуальность исследования обусловлена междисциплинарным подходом, при котором осуществляется интеграция психологических, филологических и искусствоведческих методов в содержание интегративной сказкотерапии (ИС). В рамках исследования концепция Абая Кунанбаева «Толық Адам» рассматривается как идеологическое направление построения технологии ИС на философско-аксиологической основе. В исследовании теоретически обоснована необходимость эффективного использования национальных культурных кодов, архетипов и символов в процессе становления и развития личности обучающегося. В исследовании комплексно рассматриваются психологические, филологические и искусствоведческие аспекты системы ИС, описываются возможности сказочного жанра по воспитанию и психологической поддержке личности. Кроме того, подчеркивается необходимость изучения подходов подготовки студентов к применению ИС, адаптированной к цифровому образовательному пространству. В статье раскрыты цель, содержание и профессионально-педагогическое значение каждого подхода. Вместе с тем, дается характеристика процессу психолого-педагогической подготовки студентов к применению ИС, сформулирована сущностная характеристика готовности студентов к применению ИС.Çalışmanın amacı, öğrencilerin psikolojik sağlıklarının geliştirilmesi ve sürdürülmesinde bütünleştirici masal terapisinin (BMT) kullanımının metodolojik temelini ve öğrencilerin BMT kullanımına psikolojik ve pedagojik hazırlık sürecinin özünü ortaya koymaktır.
Çalışmanın önemi, BMT içeriğinde psikolojik, filolojik ve sanat tarihi yöntemlerini birleştiren disiplinlerarası yaklaşımla belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, Abay Kunanbayev’in “Kemal İnsan” kavramı, BMT teknolojisinin felsefi ve aksiyolojik bir temelde oluşturulması için ideolojik bir yön olarak ele alınmaktadır. Çalışma, öğrencinin kişiliğinin oluşumu ve gelişimi sürecinde ulusal kültürel kodların, arketiplerin ve sembollerin etkili bir şekilde kullanılması gerekliliğini teorik olarak ortaya koymaktadır. Çalışma, BMT sisteminin psikolojik, filolojik ve sanat tarihi yönlerini kapsamlı bir şekilde ele almakta ve masal türünün bireyin yetiştirilmesi ve psikolojik desteği için olanaklarını açıklamaktadır. Ayrıca, dijital eğitim alanına uyarlanmış BMT kullanımına öğrencileri hazırlama yöntemlerinin incelenmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Makalede, her yöntemin amacı, içeriği ve mesleki ve pedagojik önemi belirtilmektedir. Ayrıca, öğrencilerin BMT kullanımına psikolojik ve pedagojik olarak hazırlanma süreci açıklanmakta ve öğrencilerin BMT kullanımına hazır olma durumlarının önemli özellikleri formüle edilmektedir
Theoretical Foundations of Syntactic Annotation
Get PDFThe article provides a comprehensive analysis of the theoretical foundations of syntactic annotation. The study presents a comparative overview of different grammatical schools and their approaches to syntactic structure. In particular, N. Chomsky‘s transformational-generative theory, the concepts of deep and surface syntax, and their role in the development of syntactic parsing programs and annotation models are examined. L. Tesnière‘s dependency grammar is highlighted as an alternative to the traditional subject–predicate dichotomy, proposing to represent the sentence as a graph. His theory of actants, centered on the predicate verb, is analyzed as a model that significantly influenced modern computational language processing practices. I. Mel‘čuk‘s Meaning–Text Theory (MTT) emphasizes the importance of formally representing syntactic valency and semantic actants, and it has been widely applied in machine translation and computational lexicography.The main aim of the research is to establish a scientific and theoretical foundation for syntactic annotation of the Kazakh language. The methodological framework includes comparative-descriptive analysis, formal grammar models, and structural-syntactic analysis. The advantages of constituency and dependency grammars are discussed, with the conclusion that the dependency grammar model is more adaptable to the grammatical system of Kazakh.The paper also evaluates the possibilities and limitations of the Kazakh syntactic annotation within the Universal Dependencies (UD) project. While UD provides an effective platform for cross-linguistic unification, the syntactic annotation of Kazakh should not be restricted to this framework. A national corpus-based annotation is required to adequately capture the language‘s unique features, such as its agglutinative structure, case multifunctionality, possessive constructions, and specific properties of complex sentences.The study contributes to strengthening the theoretical foundations of syntactic annotation in Kazakh linguistics and offers significant practical implications for the development of national corpora and further advancement of language technologies.Мақалада синтаксистік белгіленімнің теориялық негіздері жан-жақты қарастырылды. Зерттеу аясында түрлі грамматикалық мектептердің синтаксистік құрылымға қатысты ұстанымдары салыстырмалы түрде талданды. Атап айтқанда, Н. Хомскийдің өзгеріс тудырушы, туындаушы теориясы (трансформациялық, генеративтік), түпкі және беткі синтаксис деңгейлері сараланып, олардың синтаксистік талдау бағдарламаларының аннотация үлгілеріне негіз болғаны көрсетілді.
Л. Теньердің бағыныңқылық грамматикасы дәстүрлі бастауыш-баяндауыш дихотомиясын жоққа шығарып, сөйлемді граф үлгісінде бейнелеуді ұсынды. Оның актанттар теориясы предикаттық етістікке негізделген модель ретінде қарастырылып, қазіргі компьютерлік тіл өңдеу тәжірибесіне ықпалы анықталды. И. Мельчуктың MaTT теориясы синтаксистік валенттілік пен семантикалық актанттарды формалды түрде белгілеудің маңызын дәлелдеп, машиналық аударма мен компьютерлік лексикографияда кеңінен қолданылатыны аталды.
Зерттеудің мақсаты – қазақ тілін синтаксистік тұрғыдан аннотациялаудың ғылыми-теориялық базасын қалыптастыру. Бұл орайда салыстырмалы-сипаттамалы әдіс, формалды грамматика модельдері мен құрылымдық-синтаксистік талдау әдістері басшылыққа алынды. Құрамдық және бағыныңқылық грамматикалардың ерекшеліктері сараланып, қазақ тілінің грамматикалық жүйесіне бағыныңқылық грамматика моделінің икемді екендігі дәйектелді.
«Universal Dependencies» жобасындағы қазақ тілі синтаксистік белгіленімінің мүмкіндіктері мен шектеулері сараланды. «UD» үлгісі тілдерді біріздендіру бағытында тиімді платформа болғанымен, қазақ тілінің синтаксистік белгіленім тәжірибесі бір ғана мақсатпен шектеліп қалмау керек, оның феномендік ерекшеліктері айқындалатын ұлттық корпус мәтіндерінің белгіленімі жасалу керек.
Зерттеу тұжырымдары қазақ тіл біліміндегі синтаксистік аннотацияның теориялық негіздерін қалыптастыруға үлес қосып, ұлттық корпустар үшін практикалық тұрғыдан маңызды болып табылады.В статье всесторонне рассмотрены теоретические основы синтаксической разметки. В рамках исследования проведѐн сравнительный анализ взглядов различных грамматических школ на синтаксическую структуру. В частности, проанализирована трансформационно-генеративная теория Н. Хомского, уровни глубинного и поверхностного синтаксиса, показано их влияние на формирование моделей аннотации и программ синтаксического анализа. Синтаксическая концепция Л. Теньера отвергла традиционное деление на подлежащее и сказуемое и предложила представлять предложение в виде графа. Его теория актантов, основанная на предикативном глаголе, оказала заметное влияние на современные практики компьютерной обработки языка. Теория MaTT И. Мельчука доказала важность формального представления синтаксической валентности и семантических актантов, что нашло широкое применение в машинном переводе и компьютерной лексикографии.Цель исследования – формирование научно-теоретической базы синтаксической аннотации казахского языка. Для этого использованы сравнительно-описательный метод, модели формальной грамматики и структурно-синтаксический анализ. Рассмотрены преимущества составляющей и зависимой грамматик, обоснована адаптивность модели зависимой грамматики к грамматической системе казахского языка. Проанализированы возможности и ограничения синтаксической разметки казахского языка в проекте «Universal Dependencies». Несмотря на эффективность «UD» как платформы унификации языков, синтаксическая разметка казахского языка не должна ограничиваться лишь этим форматом: необходимо создание национального корпуса, который выявит его феноменальные особенности.Результаты исследования способствуют формированию теоретических основ синтаксической аннотации в казахском языкознании и имеют важное практическое значение для развития национальных корпусов.The article provides a comprehensive analysis of the theoretical foundations of syntactic annotation. The study presents a comparative overview of different grammatical schools and their approaches to syntactic structure. In particular, N. Chomsky‘s transformational-generative theory, the concepts of deep and surface syntax, and their role in the development of syntactic parsing programs and annotation models are examined. L. Tesnière‘s dependency grammar is highlighted as an alternative to the traditional subject–predicate dichotomy, proposing to represent the sentence as a graph. His theory of actants, centered on the predicate verb, is analyzed as a model that significantly influenced modern computational language processing practices. I. Mel‘čuk‘s Meaning–Text Theory (MTT) emphasizes the importance of formally representing syntactic valency and semantic actants, and it has been widely applied in machine translation and computational lexicography.The main aim of the research is to establish a scientific and theoretical foundation for syntactic annotation of the Kazakh language. The methodological framework includes comparative-descriptive analysis, formal grammar models, and structural-syntactic analysis. The advantages of constituency and dependency grammars are discussed, with the conclusion that the dependency grammar model is more adaptable to the grammatical system of Kazakh.The paper also evaluates the possibilities and limitations of the Kazakh syntactic annotation within the Universal Dependencies (UD) project. While UD provides an effective platform for cross-linguistic unification, the syntactic annotation of Kazakh should not be restricted to this framework. A national corpus-based annotation is required to adequately capture the language‘s unique features, such as its agglutinative structure, case multifunctionality, possessive constructions, and specific properties of complex sentences.The study contributes to strengthening the theoretical foundations of syntactic annotation in Kazakh linguistics and offers significant practical implications for the development of national corpora and further advancement of language technologies
ĠNGĠLĠZCE BÖLÜMLERĠNDE ÖĞRENĠM GÖREN KAZAKĠSTANLI ÖĞRENCĠLERĠN CHATGPT KULLANIMINA ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ
Get PDFChatGPT has emerged as a productive artificial intelligence tool that has achieved significant success in performing tasks once carried out only by humans. It can solve both routine and complex problems with relative ease. As a result, some educators have recognized the potential of this tool and emphasized its benefits in language education and content comprehension.This article examines the thoughts and attitudes of Literature, Translation, and Pedagogy students at the Faculty of Philology of an international state university in Kazakhstan regarding the use of ChatGPT to improve their mastery of content and English language skills. The article analyzes student opinions on the advantages and disadvantages of using artificial intelligence for educational purposes. Data for the study was collected from 138 students studying at the university in Kazakhstan. The findings show that students use ChatGPT, the most widely used AI model, primarily as a practical resource to aid learning and content mastery, in a relaxed and unstructured manner. The study also raises concerns about information accuracy, ethical issues, and a lack of control.In this context, policymakers, researchers, and educators should develop common policies and strategies to ensure the responsible use of AI tools, such as ChatGPT, in foreign-language and content learning. This collaboration will help unlock the potential of AI tools as important resources for today's students and address concerns such as ethical issues and a lack of trust.ChatGPT ӛзін бҧрын тек адамдар ғана атқарған тапсырмаларды орындауда айтарлықтай табысқа жеткен жасанды интеллектінің ӛнімді қҧралы ретінде кӛрсетіп отыр. Ол кҥнделікті және кҥрделі мәселелерді салыстырмалы тҥрде оңай шеше алады. Нәтижесінде, кейбір оқытушылар бҧл қҧралдың әлеуетін мойындап, оның тілдік білім беру мен мазмҧнды тҥсінудегі артықшылықтарын атап ӛтті.Бҧл мақалада Қазақстандағы халықаралық университеттің филология факультеті әдебиет, аударма және педагогика мамандықтары студенттерінің контентті меңгеру және ағылшын тілі дағдыларын жетілдіру ҥшін ChatGPT-ді тиімді пайдалану туралы ойлары мен кӛзқарастары қарастырылады. Мақалада білім беру мақсаттарында жасанды интеллектіні пайдаланудың артықшылықтары мен кемшіліктері туралы студенттердің пікірлері талданады. Зерттеуге арналған деректер Қазақстандағы университетте оқитын 138 студенттен жиналды. Зерттеу нәтижелері студенттердің ең кең таралған жасанды интеллект моделі ChatGPT-ті, негізінен оқуға және мазмҧнды игеруге кӛмектесетін практикалық ресурс ретінде еркін және қҧрылымсыз тҥрде пайдаланатынын кӛрсетеді. Зерттеу сонымен қатар ақпараттың дәлдігі, этикалық мәселелер және бақылаудың болмауы туралы алаңдаушылық тудырады.Осыған байланысты саясаткерлер, зерттеушілер және оқытушылар шет тілдері мен басқа да пәндерді оқытуда ChatGPT сияқты жасанды интеллект қҧралдарын жауапкершілікпен пайдалануды қамтамасыз ету ҥшін ортақ саясат пен стратегияларды әзірлеуі керек. Бҧл ынтымақтастық жасанды интеллект қҧралдарының бҥгінгі студенттер ҥшін маңызды ресурстар ретіндегі әлеуетін ашуға, этикалық және сенімсіздік сияқты мәселелерді шешуге кӛмектеседі.ChatGPT зарекомендовал себя как продуктивный инструмент искусственного интеллекта, достигший значительных успехов в выполнении задач, ранее выполнявшихся только людьми. Он позволяет относительно легко решать как повседневные, так и сложные задачи. В результате некоторые преподаватели осознали потенциал этого инструмента и подчеркнули его преимущества в языковом образовании и понимании контента.В данной статье рассматриваются взгляды и установки студентов факультета литературы, перевода и педагогики филологического факультета международного университета в Казахстане относительно использования ChatGPT для улучшения усвоения контента и навыков владения английским языком. В статье анализируются мнения студентов о преимуществах и недостатках использования искусственного интеллекта в образовательных целях. Данные для исследования были собраны у 138 студентов, обучающихся в университете в Казахстане. Результаты показывают, что студенты используют ChatGPT, наиболее широко используемую модель искусственного интеллекта, в первую очередь как практический ресурс для облегчения обучения и усвоения контента, в непринужденной и неструктурированной манере. Исследование также поднимает вопросы точности информации, этических вопросов и отсутствия контроля. В этом контексте политикам, исследователям и преподавателям следует разработать общую политику и стратегии, обеспечивающие ответственное использование инструментов ИИ, таких как ChatGPT, в обучении иностранным языкам и другим предметам. Это сотрудничество поможет раскрыть потенциал инструментов ИИ как важных ресурсов для современных учащихся и решить такие проблемы, как этические вопросы и отсутствие доверия.ChatGPT, bir zamanlar sadece insanlar tarafından gerçekleştirilen görevleri yerine getirmede önemli başarılar gösteren, üretken bir yapay zekâ aracı olarak ortaya çıkmıştır. Hem rutin hem de karmaşık sorunları nispeten kolaylıkla çözebilmektedir. Sonuç olarak, bazı eğitimciler bu aracın potansiyelini görerek dil eğitimi ve içerik anlamada sağladığı faydalara vurgu yapmaktadır.Bu makale, Kazakistan‘da bulunan uluslararası bir devlet üniversitesinin Filoloji Fakültesinde okuyan Edebiyat, Çeviri ve Pedogoji öğrencilerinin içerik hakimiyetlerini ve İngilizce dil becerilerini geliştirmek için ChatGPT‘nin kullanımına yönelik düşüncelerini ve tutumlarını incelemektedir. Makale, eğitim amaçlı kullanılan yapay zekanın artıları ve eksileri hakkındaki öğrenci görüşlerini analiz etmektedir. Çalışmaya ait veriler, Kazakistan‘daki uluslararası bir devlet üniversitesinde okuyan 138 öğrenciden toplanmıştır. Bulgular, öğrencilerin en yaygın kullanılan yapay zekâ modeli olan ChatGPT‘yi, öncelikli olarak öğrenme ve içerik hakimiyetine yardımcı olacak pratik bir kaynak olarak, rahat ve yapılandırılmamış bir şekilde kullandıklarını göstermektedir. Çalışma ayrıca, bilgi doğruluğu, etik sorunlar ve kontrol eksikliği gibi endişeleri de gündeme getirmektedir.Bu bağlamda, ChatGPT gibi yapay zekâ araçlarının yabancı dil ve içerik öğreniminde sorumlu bir şekilde kullanılmasını sağlamak için politika yapıcılar, araştırmacılar ve eğitimciler ortak politikalar ve stratejiler geliştirmelidirler. Bu iş birliği, yapay zekâ araçların günümüzün öğrencileri için önemli kaynaklar olarak potansiyellerini ortaya çıkarmaya yardımcı olacak ve de etik ve güven eksikliği gibi endişeleri ortadan kaldıracaktır
Comparative Analysis of Students' Value Orientations in the Context of Urbanization
Get PDFThe article presents a comprehensive comparative analysis of the value orientations of student youth of Kazakhstan in the context of urbanization and socio-cultural differentiation. The purpose of the study was to identify the influence of territorial origin, region of study, and gender on the structure of students' basic values, as well as to develop a typology of value attitudes rooted in various social and cultural contexts. The empirical base included data from a survey of 412 students from four Kazakhstani universities (Astana, Almaty, Karaganda, Shymkent), conducted on an adapted Schwartz value scale, as well as the results of a content analysis of 16 interviews and 36 written narratives.The methodological strategy was based on a mixed design using quantitative (ANOVA (analysis of variance), Student's t-test, descriptive statistics) and qualitative analysis (thematic categorization, interpretive reconstruction of meanings). It has been established that students from urban environments tend to be dominated by individualistic and self-actualizing values (independence, achievement, hedonism), while rural students demonstrate the priority of normative and traditional attitudes (security, tradition, conformity). Gender analysis revealed significant differences in women's orientation toward safety and social empathy and men's orientation toward independence and self-expression.Based on the integration of quantitative and qualitative data, a typology of value clusters is proposed: individualistic, conservative-normative, moderate-humanistic, and integrative. The results of the study confirm the hypothesis regarding the differentiating influence of urbanization and regional context on the axiological structure of students. The practical significance of the work lies in the possibility of adapting educational policies and social programs by taking into account the identified value profiles.Мақалада урбанизация және әлеуметтік-мәдени саралау жағдайындағы Қазақстанның студент жастарының қҧндылық бағдарларына кешенді салыстырмалы талдау ҧсынылған. Зерттеудің мақсаты студенттердің негізгі қҧндылықтарының қҧрылымына аумақтық шығу тегінің, оқыту аймағының және жынысының әсерін анықтау, әртүрлі әлеуметтік және мәдени контексттерде тамырланған қҧндылық кӛзқарастарының типологиясын қалыптастыру болды. Эмпирикалық база Ш. Шварцтың бейімделген шкаласы бойынша жҥргізілген тӛрт қазақстандық ЖОО-дан (Астана, Алматы, Қарағанды, Шымкент) 412 студенттің сауалнамасының деректерін, сондай-ақ 16 сҧхбат пен 36 жазбаша баяндаманың контент-талдау нәтижелерін қамтыды.Әдістемелік стратегия сандық (ANOVA дисперсиялық талдауы, студенттің t-критерийі, сипаттамалық статистика) және сапалық талдауды (тақырыптық категориялау, мағыналарды интерпретациялық қайта қҧру) қолдана отырып, аралас дизайнға негізделген. Қалалық ортадағы студенттер индивидуалистік және ӛзін-ӛзі жҥзеге асыратын қҧндылықтардың (тәуелсіздік, жетістіктер, гедонизм) ҥстемдігіне бейім екендігі анықталды, ал ауыл студенттері нормативтік-дәстҥрлі кӛзқарастарға (қауіпсіздік, дәстҥр, сәйкестік) басымдық береді. Гендерлік талдау әйелдердегі қауіпсіздік пен әлеуметтік эмпатияға бағдарлануда және еркектерде тәуелсіздік пен ӛзін-ӛзі кӛрсетуге ҧмтылуда айтарлықтай айырмашылықтарды анықтады.Сандық және сапалық деректерді интеграциялау негізінде қҧндылық кластерлерінің типологиясы ҧсынылады: индивидуалистік, консервативті-нормативтік, қалыпты гуманистік және интегративтік. Зерттеу нәтижелері урбанизация мен аймақтық контекстің студент жастардың аксиологиялық қҧрылымына дифференциалды әсері туралы гипотезаны қолдайды. Жҧмыстың практикалық маңыздылығы анықталған қҧндылық профильдерін ескере отырып, білім беру саясаты мен әлеуметтік бағдарламаларды бейімдеу мҥмкіндігінде жатыр.В статье представлен комплексный сравнительный анализ ценностных ориентаций студенческой молодежи Казахстана в условиях урбанизации и социокультурной дифференциации. Цель исследования заключалась в выявлении влияния территориального происхождения, региона обучения и половой принадлежности на структуру базовых ценностей студентов, а также в формировании типологии ценностных установок, укоренѐнных в различных социальных и культурных контекстах. Эмпирическая база включала данные анкетирования 412 студентов из четырѐх казахстанских вузов (Астана, Алматы, Караганда, Шымкент), проведѐнного по адаптированной шкале Ш. Шварца, а также результаты контент-анализа 16 интервью и 36 письменных нарративов.Методологическая стратегия основывалась на смешанном дизайне с применением количественного (дисперсионный анализ ANOVA, t-критерий Стьюдента, описательная статистика) и качественного анализа (тематическая категоризация, интерпретативная реконструкция смыслов). Установлено, что студенты из городской среды склонны к доминированию индивидуалистических и самореализационных ценностей (самостоятельность, достижения, гедонизм), тогда как сельские студенты демонстрируют приоритет нормативно-традиционных установок (безопасность, традиции, конформность). Гендерный анализ выявил значимые различия в ориентации на безопасность и социальную эмпатию у женщин и стремлении к независимости и самовыражению у мужчин.На основании интеграции количественных и качественных данных предложена типология ценностных кластеров: индивидуалистический, консервативно-нормативный, умеренно-гуманистический и интегративный. Результаты исследования подтверждают гипотезу о дифференцирующем влиянии урбанизации и регионального контекста на аксиологическую структуру студенческой молодежи. Практическая значимость работы заключается в возможности адаптации образовательной политики и социальных программ с учѐтом выявленных ценностных профилей.The article presents a comprehensive comparative analysis of the value orientations of student youth of Kazakhstan in the context of urbanization and socio-cultural differentiation. The purpose of the study was to identify the influence of territorial origin, region of study, and gender on the structure of students' basic values, as well as to develop a typology of value attitudes rooted in various social and cultural contexts. The empirical base included data from a survey of 412 students from four Kazakhstani universities (Astana, Almaty, Karaganda, Shymkent), conducted on an adapted Schwartz value scale, as well as the results of a content analysis of 16 interviews and 36 written narratives.The methodological strategy was based on a mixed design using quantitative (ANOVA (analysis of variance), Student's t-test, descriptive statistics) and qualitative analysis (thematic categorization, interpretive reconstruction of meanings). It has been established that students from urban environments tend to be dominated by individualistic and self-actualizing values (independence, achievement, hedonism), while rural students demonstrate the priority of normative and traditional attitudes (security, tradition, conformity). Gender analysis revealed significant differences in women's orientation toward safety and social empathy and men's orientation toward independence and self-expression.Based on the integration of quantitative and qualitative data, a typology of value clusters is proposed: individualistic, conservative-normative, moderate-humanistic, and integrative. The results of the study confirm the hypothesis regarding the differentiating influence of urbanization and regional context on the axiological structure of students. The practical significance of the work lies in the possibility of adapting educational policies and social programs by taking into account the identified value profiles
PEDAGOGICAL STRATEGIES AND TECHNOLOGICAL TOOLS IN BLENDED LEARNING MODELS
Get PDFModern education is increasingly turning to blended learning, combining classical and digital methods to improve the effectiveness of the educational process. This article analyzes pedagogical strategies and technical means used in blended learning models, as well as their impact on the learning process.The purpose of the study is to identify effective pedagogical approaches and digital tools that help optimize blended learning. The article focuses on aspects such as adaptive educational technologies, multimedia tools, game elements, and individual feedback.The work has both scientific and practical value. The theoretical significance of the study lies in the systematization of existing approaches and the substantiation of their effectiveness, and the practical significance lies in the formation of recommendations for the integration of digital tools into educational programs. The research methodology includes an analysis of scientific literature, as well as an online survey of students with experience using digital educational platforms. This method allowed us to identify current trends and preferences of students in a blended environment. The main results show that personalized learning based on the use of digital technologies contributes to increased motivation, better assimilation of material and development of independence of students. In particular, adaptive platforms, multimedia content and game methods turned out to be the most effective.The contribution of the study is the development of a strategy for the effective implementation of pedagogical and technical tools in blended learning. The practical significance of the work is expressed in the possibility of using the obtained data when updating educational programs, developing courses and improving the qualifications of teachers.Қазіргі білім беру ҥдерісінің тиімділігін арттыру ҥшін дәстҥрлі және цифрлық әдістерді біріктіретін аралас оқытуға кӛбірек бет бҧруда. Бҧл мақалада аралас оқыту ҥлгілерінде қолданылатын педагогикалық стратегиялар мен технологиялар және олардың оқу процесіне әсері талданады.Зерттеудің мақсаты – аралас оқытуды оңтайландыруға кӛмектесетін тиімді педагогикалық тәсілдер мен цифрлық қҧралдарды анықтау. Мақалада бейімделген білім беру технологиялары, мультимедиа, ойын элементтері және жеке кері байланыс сияқты аспектілерге назар аударылады.Зерттеу жҧмысы ғылыми және практикалық маңызға ие. Зерттеудің теориялық маңыздылығы қолданыстағы тәсілдерді жҥйелеуде және олардың тиімділігін негіздеуде, ал практикалық маңыздылық білім беру бағдарламаларына цифрлық қҧралдарды интеграциялау бойынша ҧсыныстарды қалыптастыруда жатыр. Зерттеу әдістемесі ғылыми әдебиеттерді талдауды, сондай-ақ цифрлық білім беру платформаларын пайдалану тәжірибесі бар студенттердің онлайн сауалнамасын қамтиды. Бҧл әдіс аралас ортада студенттердің қазіргі тенденциялары мен қалауларын анықтауға мҥмкіндік берді.Негізгі қорытындылар цифрлық технологияларды пайдалана отырып, жекелендірілген оқыту мотивацияны, оқуды сақтауды және оқушының дербестігін жақсартатынын кӛрсетеді. Атап айтқанда, бейімделген платформалар, мультимедиялық контент және ойын әдістері ең тиімді болып шықты.Зерттеудің ҥлесі аралас оқытуда педагогикалық және техникалық қҧралдарды тиімді енгізу стратегиясын жасауда тҧр. Жҧмыстың практикалық маңыздылығы білім беру бағдарламаларын жаңарту, курстарды әзірлеу және мҧғалімдердің біліктілігін арттыру кезінде алынған мәліметтерді пайдалану мҥмкіндігінен кӛрінеді.Современное образование все чаще обращается к смешанному обучению, сочетая классические и цифровые методы для повышения результативности учебного процесса. В данной статье анализируются педагогические стратегии и технические средства, применяемые в моделях смешанного обучения, а также их воздействие на процесс обучения. Цель исследования – выявить эффективные педагогические подходы и цифровые инструменты, способствующие оптимизации смешанного обучения. В статье основное внимание уделяется таким аспектам, как адаптивные образовательные технологии, мультимедийные средства, игровые элементы и индивидуализированная обратная связь.Работа имеет как научную, так и практическую ценность. Теоретическая значимость исследования заключается в систематизации существующих подходов и обосновании их эффективности, а практическая - в формировании рекомендаций по интеграции цифровых инструментов в образовательные программы. Методология исследования включает анализ научной литературы, а также онлайн-опрос студентов, имеющих опыт использования цифровых образовательных платформ. Данный метод позволил выявить актуальные тренды и предпочтения обучающихся в смешанной среде.Основные результаты показывают, что персонализированное обучение, основанное на применении цифровых технологий, способствует повышению мотивации, лучшему усвоению материала и развитию самостоятельности учащихся. В частности, наиболее эффективными оказались адаптивные платформы, мультимедийный контент и игровые методы.Вклад исследования заключается в разработке стратегии эффективного внедрения педагогических и технических инструментов в смешанное обучение. Практическое значение работы выражается в возможности использования полученных данных при обновлении образовательных программ, разработке курсов и повышении квалификации преподавателей.Modern education is increasingly turning to blended learning, combining classical and digital methods to improve the effectiveness of the educational process. This article analyzes pedagogical strategies and technical means used in blended learning models, as well as their impact on the learning process.The purpose of the study is to identify effective pedagogical approaches and digital tools that help optimize blended learning. The article focuses on aspects such as adaptive educational technologies, multimedia tools, game elements, and individual feedback.The work has both scientific and practical value. The theoretical significance of the study lies in the systematization of existing approaches and the substantiation of their effectiveness, and the practical significance lies in the formation of recommendations for the integration of digital tools into educational programs. The research methodology includes an analysis of scientific literature, as well as an online survey of students with experience using digital educational platforms. This method allowed us to identify current trends and preferences of students in a blended environment. The main results show that personalized learning based on the use of digital technologies contributes to increased motivation, better assimilation of material and development of independence of students. In particular, adaptive platforms, multimedia content and game methods turned out to be the most effective.The contribution of the study is the development of a strategy for the effective implementation of pedagogical and technical tools in blended learning. The practical significance of the work is expressed in the possibility of using the obtained data when updating educational programs, developing courses and improving the qualifications of teachers
DEVELOPMENT OF STUDENTS‟ COGNITIVE AND CULTURAL ASPECTS IN THE TEACHING OF MYTHOLOGEMS IN HEROIC EPICS
Get PDFThis article studies cultural and cognitive aspects of ‗good and evil‘ mythologems in heroic epics. The mythologeme ―good and evil‖ is one of the fundamental concepts frequently found in heroic songs and is an important component of educating students' cognitive and cultural abilities. Heroic epics are critical to preserving mythological consciousness and individual identities. Their application of binary opposition has remained unchanged, despite the changes related to, for example, time/era and living conditions. This study explores, compares, and contrasts the contexts and meanings embedded in Kazakh heroic epics (Alpamys”, ―Kobylandy”) with the poem ―Odysseus”. The article uses a multi-method qualitative approach, including comparative phraseological analysis (semantic and component aspects), cognitive analysis (methods and conceptual categories). In addition, a survey was conducted among 52 students of Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University using the Google forms platform to study their perception of mythologemes in heroic poems. As a result, binary oppositions and mythological content of the characters were identified, and the students‘ attitudes towards the poem were analyzed. The characters‘ cognitive and cultural aspects in the heroic epic were categorized into conceptual, image-figurative, and symbolic components. Theoretical and practical implications are also outlined.В статье исследуются культурно-когнитивные аспекты мифологем «добро и зло» в героическом эпосе. Мифологема «добро и зло» – одно из фундаментальных понятий, часто встречающихся в героических песнях, и является важным компонентом развития когнитивных и культурных способностей учащихся. Героические эпопеи имеют решающее значение для сохранения мифологического сознания и индивидуальности. Их применение бинарной оппозиции осталось неизменным, несмотря на изменения, связанные, например, со временем/эпохой и условиями жизни. В данном исследовании исследуются, сравниваются и противопоставляются контексты и смыслы, заложенные в казахских героических эпосах («Алпамыс», «Кобыланды») с поэмой «Одиссей». В статье использован многометодный качественный подход, включающий сопоставительный фразеологический анализ (семантический и компонентный аспекты), когнитивный анализ (методы и понятийные категории). Кроме того, был проведен опрос среди 52 студентов Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмета Ясави с использованием платформы Google forms для изучения их восприятия мифологем в героических поэмах. В результате были выявлены бинарные оппозиции и мифологическое содержание персонажей, а также проанализировано отношение учащихся к эпосу. Познавательные и культурные аспекты героев героического эпоса были разделены на концептуальную, образно-выразительную и символическую составляющие. Также изложены теоретические и практические последствия.Бҧл мақалада батырлар жырындағы «жақсылық пен жамандық» мифологемаларының мәдени және танымдық аспектілері қарастырылды. «Жақсылық пен жамандық» мифологемасы батырлық әндерде жиі кездесетін негізгі ҧғымдардың бірі студенттердің танымдық және мәдени қабілеттерін тәрбиелеудің маңызды қҧрамдас бӛлігі. Мифологемалар баяндаудың негізгі элементі ретінде танымдық белсенділік пен мәдени тҧрғыда тҥсінуге мҥмкіндіктер береді. Батырлық эпостар мифологиялық сана мен жеке тҧлғаны сақтау ҥшін аса маңызды. Олардың бинарлы оппозицияны қолдануы, мысалы, уақыт/дәуір және ӛмір сҥру жағдайларына байланысты ӛзгерістерге қарамастан, ӛзгеріссіз қалды. Бҧл зерттеуде қазақтың қаһармандық эпосының («Алпамыс», «Қобыланды») «Одиссей» поэмасымен қамтылған контекстері мен мән-мағыналары зерттеліп, салыстырылып, салыстырылады. Мақалада салыстырмалы фразеологиялық талдау (семантикалық және компоненттік аспектілер), танымдық талдау (әдістер мен концептуалды категориялар) талдауды қамтитын кӛп әдістемелік сапалы тәсіл қолданылды. Сонымен қатар, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-тҥрік университетінің 52 студенті арасында олардың батырлар жырындағы мифологемаларды қабылдауын зерттеу мақсатында Google forms платформасы арқылы сауалнама жҥргізілді. Нәтижесінде бинарлы оппозициялар мен кейіпкерлердің мифологиялық мазмҧны анықталып, студенттердің жырға деген кӛзқарасы талданды. Батырлық эпостағы кейіпкерлердің танымдық және мәдени аспектілері концептуалды, образдық-бейнелі және символдық қҧрамдас бӛліктерге жіктелінді. Сондай-ақ теориялық және практикалық салдарлары кӛрсетілді.This article studies cultural and cognitive aspects of ‗good and evil‘ mythologems in heroic epics. The mythologeme ―good and evil‖ is one of the fundamental concepts frequently found in heroic songs and is an important component of educating students' cognitive and cultural abilities. Heroic epics are critical to preserving mythological consciousness and individual identities. Their application of binary opposition has remained unchanged, despite the changes related to, for example, time/era and living conditions. This study explores, compares, and contrasts the contexts and meanings embedded in Kazakh heroic epics (Alpamys”, ―Kobylandy”) with the poem ―Odysseus”. The article uses a multi-method qualitative approach, including comparative phraseological analysis (semantic and component aspects), cognitive analysis (methods and conceptual categories). In addition, a survey was conducted among 52 students of Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University using the Google forms platform to study their perception of mythologemes in heroic poems. As a result, binary oppositions and mythological content of the characters were identified, and the students‘ attitudes towards the poem were analyzed. The characters‘ cognitive and cultural aspects in the heroic epic were categorized into conceptual, image-figurative, and symbolic components. Theoretical and practical implications are also outlined
THE ACTIVITIES OF TUROR RISKULOV, NAZIR TORAKULOV AND SULTANBEK KHOJANOV IN TURKESTAN
Get PDFIn the first quarter of the twentieth century, the most powerful socio-political upheavals took place in the Turkestan region. During the revolutionary processes in the multiethnic region, such figures as representatives of the Kazakh ethnoelite T. Ryskulov, N. Turekulov, S. Kozhanov served in the highest echelons of Soviet power, and together with Uzbek national figures implemented political reforms in the Turkestan Autonomous Soviet republic. In their socio-political activities, along with the goal-interest of Soviet ideology, was to achieve self-government (translated as self-government) of local peoples. To this end, their attempt to integrate the interests of the nation with Soviet reforms was assessed by the party authorities as nationalism, pan-Turkishness. These political headings later became the basis for their condemnation and political persecution during the" Great Terror".Түркістан өлкесінде ХХ ғасырдың алғашқы ширегі аса қуатты қоғамдық-саяси сілкіністер іске асты. Көпэтносты болып қалыптасқан өлкедегі революциялық процесстер барысында қазақ этноэлитасының өкілдері Т.Рысқұлов, Н.Төреқұлов, С.Қожанов сияқты қайраткерлер кеңестік биліктің жоғары эшелонында қызмет жасап, өзбек ұлттық қайраткерлерімен бірге Түркістан Автономиялы Кеңестік Республикасындағы саяси реформаларды іске асырды. Олардың қоғамдық-саяси қызметтерінде кеңестік идеологияның мақсат-мүддесімен бірге жергілікті халықтардың өзін-өзі билеуіне (самоопределение деп аударылады) қол жеткізу болды. Осы мақсатта олардың ұлт мүддесін кеңестік реформалармен кіріктіру әрекеті партиялық билік тарапынан ұлтшылдық, пантүркішілдік деп бағаланды. Осы саяси айдарлар кейін олардың «Үлкен террор» кезінде айыпталып, саяси қуғындалуларына негіз болды. Зерттеудің мақсаты аталған тұлғалардың қоғамдық-саяси қызметіне талдау жасау. Осы мақсатқа сай мақала осы тарихи процестер деректік негізде талданады және баға беріледі.В Туркестанском крае первая четверть ХХ века ознаменовалась мощными общественно-политическими потрясениями. В ходе революционных процессов в крае, ставших полиэтничными, такие деятели, как представители казахской этноэлиты Т. Рыскулов, Н.Торекулов, С. Кожанов, работали в высшем эшелоне советской власти и совместно с узбекскими национальными деятелями реализовали политические реформы в Туркестанской Автономной Советской Республике. В их общественно-политической деятельности целью советской идеологии было достижение самоуправления коренных народов (что переводится как самоопределение). С этой целью их попытка интегрировать интересы нации с советскими реформами была оценена партийными властями как националистическая, пантюристическая. Эти политические заголовки позже были осуждены во время» Большого террора " и послужили основой для их политических преследований. Целью исследования является анализ общественно-политической деятельности указанных лиц. В соответствии с этой целью статья анализируется и оценивается на основе данных исторических процессов.In the first quarter of the twentieth century, the most powerful socio-political upheavals took place in the Turkestan region. During the revolutionary processes in the multiethnic region, such figures as representatives of the Kazakh ethnoelite T. Ryskulov, N. Turekulov, S. Kozhanov served in the highest echelons of Soviet power, and together with Uzbek national figures implemented political reforms in the Turkestan Autonomous Soviet republic. In their socio-political activities, along with the goal-interest of Soviet ideology, was to achieve self-government (translated as self-government) of local peoples. To this end, their attempt to integrate the interests of the nation with Soviet reforms was assessed by the party authorities as nationalism, pan-Turkishness. These political headings later became the basis for their condemnation and political persecution during the" Great Terror"
PSYCHOLOGY OF POLITICAL REPRESSION: ON THE EXAMPLE OF ISA TOKTYBAYEV
No full textThe article examines the psychology of political repression of a personality through the life and work of Isa Toktybayev. Toktybayev is a historical figure who contributed to the development of the Turkestan Republic, recognized as a political and public figure. The article analyzes Toktybayev's psychological characteristics, his ability to make decisions, leadership skills and act in a historical context. The author determines the motivation of Toktybayev's actions, linking his behavior and personality traits in difficult historical periods with social, cultural and political conditions. As a result of the research, Isa Toktybayev's personality typology is described as a clear manifestation of his feelings for national interests and social responsibility. The article emphasizes the importance of the psychological typology of historical figures, linking the psychological aspects of personality with social changes in history. This work offers a new approach to a deeper understanding of the socio-political activity of the individual, the study of personality psychology.Мақалада Иса Тоқтыбаевтың өмірі мен қызметі арқылы тұлғаның саяси қуғын-сүргін психологиясы зерттеледі. Тоқтыбаев – Түркістан республикасының дамуына үлес қосқан, саяси және қоғамдық қызметкер ретінде танылған тарихи тұлға. Мақалада Тоқтыбаевтың психологиялық ерекшеліктері, оның шешім қабылдау қабілеті, көшбасшылық қасиеттері және тарихи контексте әрекет етуі талданады. Автор Тоқтыбаевтың күрделі тарихи кезеңдердегі мінез-құлқы мен тұлғалық қасиеттерін әлеуметтік, мәдени және саяси жағдайлармен байланыстыра отырып, оның әрекеттерінің мотивациясын анықтайды. Зерттеу нәтижесінде, Иса Тоқтыбаевтың тұлғалық типологиясы оның ұлттық мүдде мен қоғамдық жауапкершілікке деген сезімінің айқын көрінісі ретінде сипатталады. Мақала тұлғаның психологиялық аспектілерін тарихтағы әлеуметтік өзгерістермен байланыстыра отырып, тарихи тұлғалардың психологиялық типологиясының маңыздылығын көрсетеді. Бұл жұмыс тұлғаның қоғамдық-саяси қызметін тереңірек түсінуге, тұлғалардың психологиясын зерттеуге арналған жаңа көзқарас ұсынады.В статье исследуется психология политических репрессий личности через жизнь и деятельность Исы Токтыбаева. Токтыбаев-историческая личность, внесшая вклад в развитие Туркестанской республики, признанная политическим и общественным деятелем. В статье анализируются психологические особенности Токтыбаева, его способность принимать решения, лидерские качества и действовать в историческом контексте. Автор определяет мотивацию действий Токтыбаева, связывая его поведение и черты личности в сложные исторические периоды с социальными, культурными и политическими условиями. В результате исследования типология личности Исы Токтыбаева описывается как явное проявление его чувств к национальным интересам и общественной ответственности. Статья подчеркивает важность психологической типологии исторических личностей, связывая психологические аспекты личности с социальными изменениями в истории. Данная работа предлагает новый подход к более глубокому пониманию общественно-политической деятельности личности, изучению психологии личности.The article examines the psychology of political repression of a personality through the life and work of Isa Toktybayev. Toktybayev is a historical figure who contributed to the development of the Turkestan Republic, recognized as a political and public figure. The article analyzes Toktybayev's psychological characteristics, his ability to make decisions, leadership skills and act in a historical context. The author determines the motivation of Toktybayev's actions, linking his behavior and personality traits in difficult historical periods with social, cultural and political conditions. As a result of the research, Isa Toktybayev's personality typology is described as a clear manifestation of his feelings for national interests and social responsibility. The article emphasizes the importance of the psychological typology of historical figures, linking the psychological aspects of personality with social changes in history. This work offers a new approach to a deeper understanding of the socio-political activity of the individual, the study of personality psychology
ЖЕНЩИНА, ВОЙНА И СТРАДАНИЕ: УЗБЕКСКИЕ ЖЕНЩИНЫ В ТЫЛУ ВО ВРЕМЯ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ
Get PDFThis article provides a comprehensive analysis of the social, economic, and cultural activities of women in Uzbekistan during the years of the Second World War. Under the difficult conditions of wartime, women took an active part in agriculture, industry, education, culture, and various other areas of public life. The study examines not only their economic contribution to the country’s development but also the emotional and psychological challenges they faced in everyday life. Special attention is paid to the image of the “selfless woman” created and promoted within Soviet ideology, where women’s endurance, bravery, and resilience were emphasized through official propaganda.
The research is based on archival documents, periodical press materials, and memoir sources. Drawing on these data, the article highlights the difficult fate of women during wartime, their struggle with everyday hardships, and the transformation of traditional gender roles in the context of war. By applying comparative-historical and analytical methods, the study seeks to provide a fuller picture of women’s participation in the socio-economic and cultural life of the country. This work contributes to a deeper understanding of gender history and emphasizes the significance of Uzbek women’s role during the war years as an essential element of the historical memory of the nation.Мақалада Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Өзбекстан әйелдерінің қоғамдағы орны мен қызметі жан-жақты қарастырылады. Соғыс жылдарындағы ауыр жағдайларда әйелдер ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, білім беру, мәдениет және әлеуметтік өмірдің басқа да салаларында белсенді еңбек етті. Зерттеуде олардың тек қана экономикалық үлесі емес, сонымен бірге күнделікті өмірде бастан кешкен эмоционалды-психологиялық тәжірибелері де талданады. Кеңестік идеологияда қалыптасқан «жанқияр әйел» бейнесі ресми үгіт-насихат арқылы таралып, әйелдердің батылдығы мен төзімділігі ерекше көрсетілді.
Мақала архивтік құжаттар, сол дәуірдің баспасөз материалдары мен қатысушылардың естеліктеріне сүйене отырып жазылған. Дереккөздер негізінде соғыс кезіндегі әйелдердің ауыр тағдыры, тұрмыстық қиындықтармен күресі және гендерлік рөлдердің өзгеруі ашып көрсетіледі. Автор зерттеу барысында тарихи деректерді салыстырмалы талдау әдісін қолдана отырып, әйелдердің әлеуметтік бейнесін жаңа қырынан көрсетуге ұмтылады. Бұл еңбек өзбек әйелдерінің соғыс жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық және мәдени өмірдегі үлесін түсінуге, сондай-ақ гендерлік тарихты тереңірек зерделеуге мүмкіндік береді.В статье всесторонне анализируется социальная, экономическая и культурная деятельность женщин Узбекистана в годы Великой Отечественной войны. В условиях военного времени женщины активно трудились в сельском хозяйстве, промышленности, образовании, культуре и других сферах общественной жизни. Рассматривается не только их экономический вклад в развитие страны, но и эмоционально-психологические испытания, с которыми они сталкивались в повседневной жизни. Особое внимание уделено образу «самоотверженной женщины», который формировался и закреплялся в советской идеологии посредством официальной пропаганды, где подчеркивались стойкость, смелость и терпение женщин.
Исследование основано на архивных документах, материалах периодической печати и мемуарных источниках. На основе этих данных освещается трудная судьба женщин военного времени, их борьба с бытовыми лишениями, а также изменение традиционных гендерных ролей в условиях войны. В статье применяются сравнительно-исторический и аналитический методы, что позволяет представить более полную картину участия женщин в социально-экономической и культурной жизни страны. Работа способствует углубленному изучению гендерной истории и позволяет осмыслить роль женщин Узбекистана в годы войны как важную часть исторической памяти народа
Alauddin Mansur’un Yorum Ağırlıklı Meali: “Kur’an-ı Kerim’in Kazakça Manası ve Açıklaması
Get PDFThis article examines the Kazakh translation of the Holy Quran, titled The Meaning and Explanation of the Holy Quran (Құран кәрім қазақша мағынасы және түсінігі), which was translated from Uzbek into Kazakh. The original translation of the Quran into Uzbek, along with explanatory notes, was done by Alauddin Mansur. The Uzbek version was later translated into Kazakh by Absattar Smanov. The article first discusses Alauddin Mansur’s perspective on Quran translation, provides a general introduction to the translation, and explores the author’s motivation for undertaking the translation. Then, the formal and content aspects of the translation are analyzed, with a particular focus on Surah Al-Baqarah. Additionally, the methods and efforts employed by the author to make the Quran accessible to readers are examined. Quranic translations can generally be classified into two categories: text-centered and interpretation-centered. Instead of strictly adhering to one approach, Mansur chose to integrate both, with a stronger emphasis on interpretation. On the one hand, he remained faithful to the original text, while on the other, he frequently provided explanatory comments. Furthermore, he carefully distinguished between direct translations of Quranic expressions and his own interpretations. He presented the direct translation of the Quranic text in bold, while his explanatory additions within the verses were placed in parentheses. Explanations provided after the verses were written in italics and lowercase letters.Бұл мақала өзбек тілінен қазақшаға аударылған «Құран Кәрімнің қазақ тіліндегі мағынасы мен түсіндірмесі» атты Құранның қазақша аудармасына арналған. Аударманы өзбек тіліне аударып, оған түсіндірме жазған – Алауддин Мансур, ал оның өзбек тіліндегі нұсқасын қазақшаға аударған – Абсаттар Сманов. Мақалада алдымен Алауддин Мансурдың Құран аудармасына деген көзқарасы, оның жалпы сипаттамасы және автордың аударманы жасауға деген мақсаты қарастырылады. Одан кейін аударманың формалық және мазмұндық ерекшеліктері, әсіресе Бақара сүресіне қатысты тұстары талданады. Сондай-ақ, оқырманға Құранды түсінікті түрде жеткізу үшін қолданылған әдістер мен аудармашының еңбегі көрсетіледі. Құран аудармалары, негізінен, екі бағытқа бөлінеді: мәтінге негізделген және түсіндірмеге негізделген аудармалар. Алауддин Мансур осы екі тәсілдің бірін таңдаудың орнына, оларды үйлестіріп, түсіндірмеге басымдық беруді жөн көрген. Бір жағынан, ол түпнұсқа мәтінге адал болуға тырысса, екінші жағынан, оқырманға ұғынықты болу үшін аяттарға жиі түсіндірмелер қосып отырған. Сонымен қатар, аудармашы Құран мәтіні мен өзінің түсіндірмелерін нақты ажыратуды басты назарға алған. Құранның тікелей аудармасы қою әріптермен берілсе, аят ішіндегі қосымша түсіндірмелері жақша ішінде көрсетілген. Ал аяттан кейінгі түсіндірмелер курсивпен және кіші әріптермен жазылған.Эта статья рассматривает казахский перевод Священного Корана, озаглавленный "Казахский смысл и толкование Священного Корана" (Құран кәрім қазақша мағынасы және түсінігі), который был переведен с узбекского на казахский. Первоначальный перевод Корана на узбекский язык с добавлением толкований выполнил Алауддин Мансур. Позднее узбекский вариант был переведен на казахский Абсаттаром Смановым. В статье сначала обсуждаются взгляды Алауддина Мансура на перевод Корана, общее представление о переводе и мотивы автора к написанию этого перевода. Затем анализируются формальные и содержательные аспекты перевода, особенно в отношении суры Аль-Бакара. Кроме того, рассматриваются методы и усилия, предпринятые автором для донесения Корана до читателей. Переводы Корана можно условно разделить на две категории: ориентированные на текст и ориентированные на толкование. Вместо того чтобы строго придерживаться одного подхода, Мансур выбрал объединение обоих методов, уделяя больше внимания толкованию. С одной стороны, он оставался верным оригинальному тексту, с другой – часто добавлял пояснения. Кроме того, он четко разделял дословный перевод и свои интерпретации. Он выделял жирным шрифтом переведенные фразы, соответствующие оригинальному тексту Корана, а свои пояснения внутри аятов указывал в скобках. Пояснения после аятов он писал курсивом и строчными буквами.Bu makale, Özbekçe’den Kazakça’ya aktarılan “Kur’an-ı Kerim’in Kazakça Manası ve Açıklaması (Құран кәрім қазақша мағынасы және тусінігі)” adlı meal üzerinedir. Meali Özbekçe’ye çeviren ve açıklamalar ekleyen Alauddin Mansur’dur. Özbekçe çeviriyi Kazakça’ya sonradan aktaran ise Absattar Smanov’dur. Makalede Alauddin Mansur ve Kur’an tercümesine bakışı, mealin genel tanıtımı, yazarın meali yazma gerekçesi konularına değinildikten sonra mealin şekilsel ve içeriksel yönü Bakara suresi özelinde ele alınmıştır. Ayrıca yazarın Kur’an’ı Kerimi okuyucuyla buluşturmak için kullandığı yöntem ve çaba ortaya konmuştur. Mealler, metin merkezli ve yorum merkezli olmak üzere iki başlık altında incelenebilir. Mansur mealinde bu iki türden birini seçmek yerine, ikisini birleştirmeyi ama yoruma ağırlık vermeyi tercih etmiştir. Zira o bir taraftan metne bağlı kalmış, diğer taraftan sık sık yorumlar yapmıştır. Bunun yanı sıra o, metinle yorumu birbirinden ayırmıştır. Kur’an-ı Kerim metnine karşılık gelen ifadeleri koyu yazarak, kendine ait ayet içi açıklamaları parantez içine alarak belirtmiştir. Ayet sonrası açıklamaları ise italik ve küçük harflerle vermiştir