Teologia i Moralność
Not a member yet
618 research outputs found
Sort by
Historyczne i teoretyczne tło Veritatis splendor
Get PDFAbstract: This paper examines the historical and theoretical background of Veritatis Splendor, John Paul II’s encyclical letter specifically devoted to fundamental moral theology. With the reforms of the Council of Trent, moral theology had taken a juridical turn, being understood primarily as a discipline for confessors. In the late nineteenth and early twentieth centuries, the resulting manualist tradition was increasingly seen as inadequate, unable to speak to people’s lives. At the same time, the two world wars impetus the philosophical movement of existentialism. Through situation ethics, some tendencies of existentialist thought found their way into moral theology. Pius XII saw the need to respond to this development. The Second Vatican Council was regarded as an opportunity for a new presentation of moral theology that would overcome the limits of manualism and pay more attention to questions of conscience, the use of Scripture, and the emphasis on Christian discipleship. The Fathers rejected the draft originally prepared by a dedicated commission as inadequate, but they were unable to produce a new text. However, at least some issues of moral theology were discussed in other conciliar writings, notably Gaudium et spes and Optatam totius. The publication of Humanae vitae in 1968 proved to be a catalyst for some of the most difficult and central questions of fundamental moral theology, including the topic of intrinsically evil acts. In 1987, John Paul II finally announced that the Holy See would publish a document devoted to these issues. This text saw the light of day six years later and took the name Veritatis Splendor.Niniejszy artykuł analizuje historyczne i teoretyczne tło Veritatis splendor, encykliki Jana Pawła II poświęconej w szczególności fundamentom teologii moralnej. Wraz z reformami Soboru Trydenckiego, teologia moralna przybrała prawniczy obrót, będąc rozumiana przede wszystkim jako dyscyplina dla spowiedników. Pod koniec XIX i na początku XX wieku wynikająca z tego tradycja manualistyczna była coraz częściej postrzegana jako nieadekwatna i niezdolna, by przemawiać do ludzi. W tym samym czasie dwie wojny światowe dały impuls filozoficznemu ruchowi egzystencjalizmu. Poprzez etykę sytuacyjną niektóre tendencje myśli egzystencjalistycznej znalazły drogę do teologii moralnej. Pius XII dostrzegł potrzebę zareagowania na ten rozwój. Sobór Watykański II został uznany za okazję do nowej prezentacji teologii moralnej, która przezwyciężyłaby ograniczenia manualizmu i poświęciła więcej uwagi kwestiom sumienia, wykorzystaniu Pisma Świętego i naciskowi na fakt bycia uczniem Chrystusa. Ojcowie odrzucili jako nieadekwatny projekt pierwotnie przygotowany przez specjalną komisję, ale nie byli w stanie opracować nowego tekstu. Jednak przynajmniej niektóre kwestie teologii moralnej zostały omówione w innych pismach soborowych, zwłaszcza w Gaudium et spes i Optatam totius. Publikacja Humanae vitae w 1968 roku okazała się katalizatorem dla niektórych z najtrudniejszych i centralnych kwestii fundamentalnej teologii moralnej, w tym tematu czynów wewnętrznie złych. W 1987 roku Jan Paweł II ogłosił, że Stolica Apostolska opublikuje dokument poświęcony tym zagadnieniom. Sześć lat później tekst ten ujrzał światło dzienne i przyjął nazwę Veritatis splendor
Akceptacja, krytyka, odrzucenie. Reakcje na Veritatis splendor
Get PDFSince the day of its publication John Paul II’s Encyclical Letter Veritatis Splendor has prompted numerous reactions and reviews from almost every angle of the Christian and theological spectrum, by no means exclusively Catholic. This paper provides an analysis of those comments published mainly in English, but some also in Italian and Spanish. Many reviews express an appreciation and acceptance of the Pope’s teaching. Some are mixed in their assessment – both positive and negative, whereas others tend to be unambiguously critical and even reject altogether the vision of Christian morality presented in the encyclical. The reviewers refer to various aspects of the papal teaching – either its overall vision or to selected specifi c issues of its message, including the use of Sacred Scripture, natural law, consequentialism and proportionalism, or the concept of intrinsece malum. Another part of the paper presents major lines of Charles Curran’s long-standing criticism of John Paul II’s vision of moral life.Od dnia swojej publikacji encyklika Veritatis splendor Jana Pawła II doczekała się wyjątkowo licznych reakcji i omówień pochodzących z różnych stron chrześcijańskiego i teologicznego spektrum, nie tylko katolickiego. Niniejszy artykuł dokonuje analizy recenzji i komentarzy, które ukazały się przede wszystkim w języku angielskim, choć uwzględnia się także niektóre, ważniejsze teksty włoskie i hiszpańskie. Wielu recenzentów encykliki wyraża uznanie i akceptację dla papieskiego nauczania, opinie innych autorów są mieszane – pozytywne i negatywne, natomiast są i takie, które jednoznacznie krytykują papieską wizję moralności chrześcijańskiej, a nawet ją odrzucają. W swej treści recenzje te odnoszą się bądź do całościowej wizji encykliki, bądź do wybranych zagadnień szczegółowych, jak sposób korzystania z Pisma Świętego, prawo naturalne, konsekwencjalizm i proporcjonalizm oraz czyny intrinsece malum. Odrębna część artykułu poświęcona jest niektórym aspektom krytyki wizji życia moralnego w ujęciu Jana Pawła II, jaką od lat formułuje Charles Curran
Koncepcja przedmiotu aktu moralnego jako główny temat sporu o intrinsece malum
Get PDFThe article presents the issue of so-called intrinsically evil acts forbidden by absolute moral prohibitions, which are the subject of the moral teaching of the Catholic Church, recalled and reaffirmed by John Paul II in his encyclical letter Veritatis Splendor. This teaching was contested and revised by some theologians after Vatican II. The paper presents the essence of this revision, which in time came to be known as proportionalism, and the influence on its genesis of an erroneous understanding of the object of a moral act called physicalism, which originated in the casuistic tradition. Next, the essential elements of the critique of proportionism were presented, especially the failure of its proponents to recognize the role and importance of the act of choice for the proper understanding of human action and the moral qualifi cation of the entire act and its agent. In this context, one of the main points of contention between proportionalists and the Catholic theological, moral tradition is discussed, which is the concept of the object of the moral act. The paper also points out some of the consequences that this dispute may have on moral life and moral theory. The stated goals of the paper were achieved on the basis of the teaching of the Magisterium and the analysis of human action by St. Thomas Aquinas, using relevant biblical texts and arguments formulated in the contemporary theological debate triggered by the teaching of the encyclical Veritatis Splendor.Artykuł przedstawia zagadnienie tzw. czynów wewnętrznie złych, zabronionych absolutnymi zakazami moralnymi, stanowiących przedmiot nauczania moralnego Kościoła katolickiego, przypomniany i potwierdzony przez Jana Pawła II w encyklice Veritatis splendor. Nauczanie to zostało poddane kontestacji i rewizji przez niektórych teologów po Soborze Watykańskim II. W pracy zaprezentowano istotę tej rewizji, która z czasem została określona jako proporcjonalizm oraz wpływ, jaki na jej genezę wywarło błędne rozumienie przedmiotu aktu moralnego zwane fizykalizmem, wywodzące się z tradycji kazuistycznej. Następnie zostały przedstawione zasadnicze elementy krytyki proporcjonalizmu, a zwłaszcza niedostrzeżenie przez jego zwolenników roli i znaczenia aktu wyboru dla właściwego rozumienia ludzkiego działania oraz dla moralnej kwalifikacji całego czynu i jego sprawcy. W tym kontekście omówione zostało jedno z podstawowych zagadnień spornych pomiędzy proporcjonalistami, a katolicką, teologiczną tradycją moralną, które stanowi koncepcja przedmiotu aktu moralnego. W artykule wskazano także na niektóre konsekwencje, jakie ten spór może wywierać na życie moralne i teorię moralności. Założone cele pracy zostały zrealizowane na podstawie nauczania Magisterium i analizy ludzkiego działania, dokonanej przez św. Tomasza z Akwinu, z wykorzystaniem odpowiednich tekstów biblijnych i argumentów sformułowanych we współczesnej debacie teologicznej, wywołanej nauczaniem encykliki Veritatis splendor
Cnota umiarkowania w ujęciu Josefa Piepera
Get PDFJosef Pieper (1904-1997) is a German Catholic philosopher, one of the main popularizers of the thought of St. Thomas Aquinas in the 20th century. The article analyses the virtue of moderation as seen by the mentioned thinker. The following methods were used: critical analysis of sources and deductive method, and then, by means of a synthetic method, the issues taken up in terms of content were organized. For J. Pieper, however, human activity – due to its rationality – should be directed towards the good. Hence, the discipline of temperance is necessary. The achievement of this goal is realized through the person’s deeds. It involves constantly choosing the good, mastering lust and the destructive power of sin. A person’s entire life is connected with undertaking toil and struggle for human maturity. The practice of temperance is essentially the realization of the personal self, characterized by the need to preserve one’s identity as a rational, spiritual being. The practice of temperance leads to freedom. It is the freedom of true self-realization, the freedom to fulfi l one’s humanity.Josef Pieper (1904-1997) to niemiecki, katolicki filozof, jeden z głównych popularyzatorów myśli św. Tomasza z Akwinu w XX wieku. W artykule podjęta została analiza zagadnienia cnoty umiarkowania w ujęciu wspomnianego myśliciela. Zastosowane zostały następujące metody badawcze: krytyczna analizy źródeł oraz metoda dedukcyjna, aby następnie, za pomocą metody syntetycznej, uporządkować podjęte kwestie pod względem merytorycznym. Dla J. Piepera aktywność człowieka – ze względu na jego rozumność – winna być jednak ukierunkowana na dobro. Stąd konieczna jest dyscyplina wstrzemięźliwości. Osiągnięcie tego celu realizuje się poprzez czyn osoby. Wiąże się to z nieustannym wyborem dobra, opanowywaniem pożądliwości i niszczycielskiej siły grzechu. Całe życie człowieka jest związane z podejmowaniem trudu i zmagania na rzecz dojrzałości ludzkiej. Praktyka wstrzemięźliwości to w istocie realizacja osobowego ja, charakteryzującego się potrzebą zachowania swojej tożsamości jako bytu racjonalnego, duchowego. Praktykowanie umiarkowania prowadzi do wolności. Jest to wolność prawdziwej samorealizacji, wolność do spełnienia swego człowieczeństwa.
Bez przemocy? Teologia polityczna z perspektywy chrześcijańskiej
No full textThe article reassesses three key problems of individual and political power and violence from a Christian point of view. It applies the method of ‘Interactive Theology,’ that is, the re-presentation of a faith tradition’s thought in dialogue with unconvinced colleagues. (i) How does the Christian faith liberate people from the spiral of violence? By allowing them to enter the living sphere proclaimed by Jesus as ‘the kingdom of God.’ (ii) What is the Church’s role in relation to state power? To orient and relativize it by reminding it of its—never fulfilled—task of representing God’s coming kingdom through human—indeed, humane—development. (iii) This explicates also theologically a—precisely limited—legitimacy of political rule.Artykuł ponownie ocenia trzy kluczowe problemy indywidualnej i politycznej władzy i przemocy z chrześcijańskiego punktu widzenia. Zastosowano w nim metodę „teologii interaktywnej”, czyli ponownej prezentacji myśli tradycji wiary w dialogu z nieprzekonanymi kolegami. (1) W jaki sposób wiara chrześcijańska wyzwala ludzi ze spirali przemocy? Pozwalając im wejść do żywej sfery głoszonej przez Jezusa jako „królestwo Boże”. (2) Jaka jest rola Kościoła w odniesieniu do władzy państwowej? Ukierunkować ją i zrelatywizować, przypominając jej o jej – nigdy nie spełnionym – zadaniu reprezentowania nadchodzącego królestwa Bożego poprzez ludzki – a właściwie ludzki – rozwój. (3) Wyjaśnia to również teologicznie – precyzyjnie ograniczoną – legalność rządów politycznych
Słuszność wojny a nauczanie Kościoła
No full textThis article attempts to show the essence of the Church’s teaching on war and its moral valuation. Based on ananalytical-synthetic work, it presents a of research on war and the Church’s teaching in this area, presenting key turning points in this teaching and the impact of specific events in shaping the contemporary Catholic approach to these issues. The article highlights the key role of the theory of ‘just war’, pointing to the development of this teaching in modern times, analysing the documents of the Second Vatican Council and selected papal encyclicals, which emphasise the avoidance of war and the promotion of peace. These show that the Church condemns total war and emphasises the need to protect the innocent. War is a last solution, and if it is necessary it must meet strict moral criteria. The aim of this paper was to show the relationship of contemporary Church teaching on war with just war theory, and to identify and understand subtle changes in the theology of war. It focused on analysing how changing political and social context shave influenced the formulation of the Church’s statements on war. The effects of the Second Vatican Council and papal encyclicals such as John XXIII’s Pacem in Terris and John Paul II’s Evangelium Vitae on the development of a doctrine of peace, focusing attention on the importance of peace, human dignity and the avoidance of armed conflict, are shown.Niniejszy artykuł jest próbą ukazania istoty nauczania Kościoła o wojnie oraz jej moralnego wartościowania. Opierając się na pracy analityczno-syntetycznej przedstawię wycinek badań nad wojną i nauczaniem Kościoła w tym obszarze, prezentując kluczowe punkty zwrotne w nauczaniu i wpływ konkretnych wydarzeń na kształtowanie współczesnego katolickiego podejścia do tych kwestii. W artykule podkreślono kluczową rolę teorii „wojny sprawiedliwej”, wskazując na rozwój nauki we współczesności, analizując dokumenty Soboru Watykańskiego II i wybrane encykliki papieskie, w których kładzie się nacisk na unikanie wojny i promowanie pokoju. Wynika z nich, że Kościół potępia totalną wojnę i podkreśla potrzebę ochrony niewinnych. Wojna to ostateczność, a jeśli jest konieczna musi spełniać surowe kryteria moralne. Artykuł ma na celu ukazanie związków współczesnego nauczania Kościoła na temat wojny z teorią wojny sprawiedliwej oraz zidentyfikowania i zrozumienia subtelnych zmian w teologii wojny. Skupiono się w nim na analizie tego, w jaki sposób zmieniające się konteksty polityczne i społeczne wpłynęły na formułowanie wypowiedzi Kościoła dotyczących wojny. Przedstawiono efekty Soboru Watykańskiego II oraz encyklik papieskich, takich jak: Pacem in Terris Jana XXIII i Evangelium Vitae Jana Pawła II jako rozwój doktryny pokoju, skupiającej uwagę na znaczeniu pokoju, godności ludzkiej i unikaniu konfliktów zbrojnych
Odpowiedzialne rodzicielstwo w nauczaniu Pawła VI i Jana Pawła II z perspektywy współczesnej młodzieży
Get PDFThe article compares the teaching of John Paul II regarding responsible parenthood with the views of high school students on this subject. The teachings of Paul VI and John Paul II on marriage, family, and responsible parenthood are synthetically presented. For the purposes of the publication, survey research was conducted, which shows that the majority of young people do not share the Catholic concept of marriage. Respondents appear to lack trust in natural family planning methods and advocate for the use of contraception, which they consider morally acceptable.W artykule porównano nauczanie Jana Pawła II, dotyczące odpowiedzialnego rodzicielstwa z poglądami na ten temat młodzieży szkół średnich. Syntetycznie przedstawiono nauczanie Pawła VI i Jana Pawła II na temat małżeństwa, rodziny i odpowiedzialnego rodzicielstwa. Na potrzeby publikacji przeprowadzono badania ankietowe, które pokazują, że młodzież w większości nie podziela katolickiej koncepcji małżeństwa. Ankietowani wydają się nie ufać naturalnym metodom planowania rodziny i opowiadają się za stosowaniem antykoncepcji, którą uznają za moralnie dopuszczalną
Oddaleni w codzienności i bliscy od święta. Kultura celebrowania czasu świąt religijnych w rodzinach migracyjnych
Get PDFThe aim of the article is to present a research analysis containing the results of research on the functioning of migrant families in the context of everyday experiences of separation and Christmas closeness. In order to characterize everyday and holiday culture as fully as possible, I found it important to present the behaviors present in migrant families, symbolic objects and specific customs related to holidays. The obtained conclusions are the result of a detailed and very demanding analysis of huge research material that I obtained during many hours of interviews with members of migrant families – migrant parents, parents staying in Poland with children, children remaining in the country of origin and relatives who, for various reasons, partially took over the responsibilities of the migrant. parent. The aim of the article was to show the way of perceiving the period of religious holidays, which are also family holidays. What was important to me was the meaning that the respondents themselves assigned to religion and holidays. During the interviews, there were many emotional statements from the narrators.Celem artykułu jest przedstawienie analizy badawczej, zawierającej wyniki badań nad funkcjonowaniem rodzin migranckich w kontekście codziennego doświadczania rozłąki i świątecznej bliskości. Dla jak najpełniejszego scharakteryzowania kultury codziennej i świątecznej istotne było dla mnie przedstawienie zachowań obecnych w rodzinach migranckich, obiektów symbolicznych oraz specyficznych zwyczajów związanych ze świętami. Uzyskane wnioski są wynikiem szczegółowej i bardzo wymagającej analizy ogromnego materiału badawczego, który uzyskałam podczas wielogodzinnych wywiadów z członkami rodzin migracyjnych – rodzicami migrantami, rodzicami przebywającymi w Polsce z dziećmi, dziećmi pozostającymi w kraju pochodzenia oraz krewnymi, którzy z różnych powodów częściowo przejęli obowiązki rodzica-migranta. Celem artykułu jest ukazanie sposobu postrzegania okresu świąt religijnych, które są również świętami rodzinnymi. Ważne było dla mnie znaczenie, jakie religii i świętom nadawali sami respondenci. Podczas wywiadów pojawiło się wiele emocjonalnych wypowiedzi narratorów
Moralna odpowiedzialność za marnowanie żywności z perspektywy „struktur grzechu”. Refleksja nad polskim doświadczeniem
Get PDFThe article presents the food waste problem from the perspective of Catholic social teaching as a socio-economic issue and a moral dilemma, placing it in the context of “structural sin”. Referring to the history of food security in Poland and legal measures to combat food waste, the author argues that although structural factors contribute to food waste, personal responsibility remains critical, as moral actions are always personal, despite systemic influences. As a result, characterized by an interdisciplinary approach combining moral theology, law, economics, and environmental ethics, the text offers a thought-provoking look at the problem of food waste, calling for both systemic change and moral transformation.Artykuł przedstawia problem marnowania żywności z perspektywy katolickiej nauki społecznej jako kwestię społeczno-ekonomiczną i dylemat moralny, umieszczając go w kontekście „grzechu strukturalnego”. Odnosząc się do historii bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce i środków prawnych mających na celu zwalczanie marnotrawstwa żywności, autor argumentuje, że chociaż do marnowania żywności przyczyniają się czynniki strukturalne, to jednak odpowiedzialność osobista jest kluczowa, ponieważ działania moralne są zawsze osobiste, pomimo wpływów systemowych. W rezultacie, tekst charakteryzujący się interdyscyplinarnym podejściem, łączącym teologię moralną, prawo, ekonomię i etykę środowiskową, oferuje prowokujące do myślenia spojrzenie na problem marnowania żywności, wzywając zarówno do zmiany systemowej, jak i transformacji moralnej
„Dar i zobowiązanie”: koncepcja pokoju w myśli społecznej Kościoła
No full textThis article aims to present the essence of the Catholic concept of peace based on the critical analysis of sources from social documents of the Church and papal teaching and literature on the subject. Based on the biblical foundation and personalistic anthropology, the vision of peace appears intensely realistic and integral, first embracing its internal harmony and then extending into social relations. A novelty compared to other approaches is the linking of peace with the category of the common good. Peace in Catholic social thought is presented as a key element of the social order, which is moral by nature. In the context of some contemporary pacifist trends, the need to de-ideologize concern for peace is emphasized.Celem artykułu jest prezentacja istoty katolickiej koncepcji pokoju w oparciu o metodę krytycznej analizy źródeł w postaci dokumentów społecznych Kościoła i nauczania papieskiego oraz literatury przedmiotu. Oparta na biblijnym fundamencie oraz na antropologii personalistycznej wizja pokoju jawi się jako głęboko realistyczna i integralna, obejmując najpierw jego wewnętrzną harmonię, przedłużaną następnie w relacje społeczne. Nowością w porównaniu z innymi ujęciami jest powiązanie pokoju z kategorię dobra wspólnego. Pokój w katolickiej myśli społecznej jest przedstawiany jako kluczowy element ładu społecznego, który z natury ma charakter moralny. W kontekście niektórych współczesnych nurtów pacyfistycznych podkreślono potrzebę odideologizowania troski o pokój