Albanica Albanian Academic Journals
Not a member yet
4474 research outputs found
Sort by
FAMILJA DAKO DHE KONGRESI I MANASTIRIT: Nga promovimi i alfabetit te persekutimi në regjimin komunist
Full text linkThis article explores the role and fate of the Dako family following the Congress of Manastir and their persecution during the communist regime in Albania. The 1908 Congress was a decisive moment in Albanian history, consolidating the national alphabet and strengthening collective identity. The Dako family, represented by figures such as Sotir Peci and Lef Nosi, played a significant role in this historical process. However, after the establishment of the communist regime, many Congress participants, including members of the Dako family, faced political persecution due to their democratic orientation and ties to the West. The article examines the key factors that led to their repression, focusing on the family’s influence in Albanian education and culture. It highlights how the regime aimed to erase their legacy as part of broader efforts to suppress national elites. The study draws on previously unpublished archival materials and family testimonies, offering a contribution to preserving historical memory in the face of ideological distortion and historical erasure.Ky artikull shqyrton rolin dhe fatin e familjes Dako pas Kongresit të Manastirit dhe përndjekjen e saj gjatë regjimit komunist në Shqipëri. Kongresi i Manastirit i vitit 1908 ishte një moment vendimtar në historinë shqiptare, duke konsoliduar alfabetin e gjuhës shqipe dhe duke forcuar identitetin kombëtar. Familja Dako, përfaqësuar nga figura si Sotir Peci dhe Lef Nosi, dha një kontribut të rëndësishëm në këtë proces. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit komunist, shumë pjesëmarrës të Kongresit, përfshirë edhe familjen Dako, u përballën me përndjekje për shkak të qëndrimeve të tyre demokratike dhe lidhjeve me Perëndimin. Artikulli analizon faktorët që çuan në persekutimin e tyre, veçanërisht ndikimin e familjes në arsimin dhe kulturën shqiptare. Theksohet se regjimi synoi të asgjësonte trashëgiminë e tyre si pjesë e përpjekjeve për të shtypur elitat kombëtare. Studimi bazohet në burime arkivore të pa publikuara dhe dëshmi familjare, duke kontribuar në ruajtjen e kujtesës historike përballë shtrembërimeve ideologjike
Dukuri të bashkëjetesës ndërfetare
No full textIn this paper it is dealt with the phenomenon of diversity as a very interesting one that is, almost an unique feature of the inter-religious co-existence among Albanians in their moment of culmination. In this point of view, efforts have been made to further explain some aspects of this theme that are as interesting as complex. Up to now, these aspects have passed unnoticed or they have not been brought to light as they should.
Tracing the historical evolution of the diversity, the author dwells with the main causes of its spread. No so rarely, in a vague and simply declarative way, it is insisted that they should be looked for in the severe rule of Ottoman authorities. Based on documents and contradicting statements of the advocators of this thesis themselves, in fact, the reasons of the diversity's spreading as well as those of the islamization should be looked for and be found, though with any exception, only in the measures of mere economical character applied.
It is difficult to accept that these double-believers are considered authentic crypto Christians. The hidden character of this phenomenon is extremely relative. The term crypto Christians used by foreign authors and which has entered in our literature as well, does not represent an adequate reflection of their real situation under the ottoman rule as it is actually noticed, very rarely. The term in question is used in the scientific jargon, after the Second World War. Even in the other people of the Balkans, this category of hesitating believers was called as in Albanian: double-believers with the respective words in Serbian: shareni; in Greek: pacali.
The term pleurae-confessional rightfully reflect their position. They were called as they were in reality and as they were well known in the people in the midst of which bloomed this form of bi-believing: double-believers and no crypto Christians or hidden nivers Christians. If we can express it with actual terms, they hid their belief in front of tax-collectors and recruitment clerks, not in front of their compatriots.
The inter-religious co-existence widely practiced in the most various forms, has deeply entered into the tissues of Albanian society since from the early times. It had assumed a multi-colored outlook of pluri-confessionals, with various dimensions and forms. Families of pluri-confessionals, where one brother was Christian and the other one was Muslim, survived. They lived under in a roof and they shared everything except faith. Also, pluri-confessional couples resulting from mixed marriages, despite having different faiths, they had in common the conjugal bed. On this basis, pluri-confessionalism has bloomed in the wide meaning of this word. Often the term pluri-confessionality in the historical literature represents only a narrow aspect of it.
Gjon Kastrioti, as the bishop Fan S. Noli portrays him, results to be the typical example of a pluri-confessional in the wide meaning of this word. From this characterization of the well- known biographer of Gjergj Kastriot, it is not excluded the son of Gjon. Therefore, the National Hero of Albanians himself, Gjergj Kastriot Scanderbeg, as the name that he bore up to the end of his life testifies, was like his father, a simple Albanian, a typical plury-confessional in the wide meaning of this term.
It is believed to be of interest, differently from the so far imaginations, their explanation in this paper especially in relation of the time dimensions, and why not, of space ones the religious plury-confessional. Historically inter-religious in plury- confession among our predecessors is neither a specific phenomenon of the ottoman society, nor one of the Albanian world. This impression is created by the fact that it bloomed and survived only in such tolerant environments, by resisting the intolerant challenges from many sides.
Plury-confessionalizm, as Th. Ippen stated, came from unmemorable times, since from the time of Orthodox-Catholic rivalries. In support to these conclusions, the paper brings sufficient and convincing historical evidences. Crypto Orthodoxies in Cyprus, after coming from the Venetian Catholic rule under that of the Muslim ottoman rule, preferred to convert themselves into Orthodoxy and even into Islam. Whereas in Cyprus, crypto Catholics refusing Orthodoxy preferred to convert into Muslims. In the first centuries of the ottoman rule in Albania, there existed a very wide mass of plury- confessionals, who survived from the time when the ottomans came and up to the 17th century. In our opinion, it is carried out in reality the converting of the catholic population into a Muslim one at a fast rate and in these dimensions. Thus, within several decades, there was carried out the converting in masses of Albanians into Islam, what was not possible to be carried out in such dimensions for more than two centuries.
Complete converting of plury-confessionals in fast rates into Islam concerned the highest Catholic authorities. With extremely severe measures of the first Assembly of Arben, they tried to oppose this process.
But, the taken decisions did not yield the expected results, on the contrary, they influenced on a controversial direction.
Plury- confessionals, carriers of this in-between or double belief, in Albania, during the ottoman period like in all Turks' empire did not find themselves in the midst of life and death, in front of an alternative without a way out, as did the Muslims in Spain, or Islamized Slavs and Greeks in the Pachalik of Belgrade or Crete, after the reestablishment of the Christian rule in these countries. Due to the intolerance of the new Christian rulers against the Moriscs and Turkushs as well Islamized Greeks and where there is not encountered an analogue phenomenon like the plury-confessionalism called crypto - Christianism, on crypto - Muslimanism.
Under the new Christian rulers there was no room for such a category of discriminated Muslims. Death or massive banishment, there was no middle way of "crypto Muslimanism" for them. Impose of Christian power did not leave a single way out for such a possibility, it went beyond it. All this represents a very expressive indicator of the existence of tolerance on one side and the exercise of an extreme intolerance on the other side. Therefore, the inter-religious plury-confessionalism among Albanians, differently from the other countries survived and resisted all the intolerant challenges from all directions.Në këtë punim trajtohet fenomeni i diversitetit si një dukuri shumë interesante, që është pothuajse një veçori unike e bashkëjetesës ndërfetare midis shqiptarëve. Nga ky këndvështrim, janë bërë përpjekje për të shpjeguar më tej disa aspekte të kësaj teme që janë po aq interesante sa edhe komplekse. Deri më tani, këto aspekte kanë qenë të pavërejtura ose nuk janë sjellë në dritë siç duhet.
Duke gjurmuar evolucionin historik të diversitetit fetar, autori merret me shkaqet kryesore të përhapjes së tij. Jo rrallë, në një mënyrë të paqartë dhe thjesht deklarative, insistohet që ato duhet të kërkohen në sundimin e ashpër të autoriteteve osmane. Bazuar në dokumente dhe deklarata kontradiktore të mbështetësve të kësaj teze, në fakt, arsyet e përhapjes së diversitetit, si dhe ato të islamizimit, duhet të kërkohen dhe gjenden, megjithëse me ndonjë përjashtim, vetëm në masat me karakter thjesht ekonomik të aplikuara.
Është e vështirë të pranohet se këta besimtarë të dyfishtë konsiderohen kripto-të krishterë autentikë. Karakteri i fshehtë i këtij fenomeni është jashtëzakonisht relativ. Termi kripto-të krishterë i përdorur nga autorët e huaj dhe që ka hyrë edhe në letërsinë tonë, nuk përfaqëson një reflektim adekuat të situatës së tyre reale nën sundimin osman siç është vënë re në të vërtetë, shumë rrallë. Termi në fjalë është përdorur në zhargonin shkencor, pas Luftës së Dytë Botërore. Edhe në popujt e tjerë të Ballkanit, kjo kategori besimtarësh hezitues është quajtur si në shqip: besimtarë të dyfishtë me fjalët përkatëse në serbisht: shareni; në greqisht: pacali.
Termi pluri-konfesional reflekton me të drejtë pozicionin e tyre. Ata quheshin ashtu siç ishin në realitet dhe siç ishin të njohur mirë në popullin mes të cilit lulëzoi kjo formë e dybesimit: besimtarë të dyfishtë dhe jo kripto-të krishterë ose të krishterë të fshehtë. Nëse mund ta shprehim me terma aktualë, ata e fshehën besimin e tyre para mbledhësve të taksave dhe nëpunësve të rekrutimit, jo para bashkatdhetarëve të tyre.
Bashkëjetesa ndërfetare e praktikuar gjerësisht në format më të ndryshme, ka hyrë thellë në indet e shoqërisë shqiptare që nga kohët e hershme. Ajo kishte marrë një pamje shumëngjyrëshe të pluri-konfesionalëve, me përmasa dhe forma të ndryshme. Familjet pluri-konfesionale, ku një vëlla ishte i krishterë dhe tjetri mysliman, mbijetonin. Ata jetonin nën një çati dhe ndanin gjithçka përveç besimit. Gjithashtu, çiftet pluri-konfesionale që rezultonin nga martesat e përziera, pavarësisht se kishin besime të ndryshme, kishin të përbashkët shtratin bashkëshortor. Në këtë bazë, pluri-konfesionalizmi ka lulëzuar në kuptimin e gjerë të kësaj fjale. Shpesh termi pluri-konfesionalitet në literaturën historike përfaqëson vetëm një aspekt të ngushtë të tij.
Gjon Kastrioti, siç e portretizon peshkopi Fan S. Noli, rezulton të jetë shembulli tipik i një pluri-konfesionali në kuptimin e gjerë të kësaj fjale. Nga kjo karakterizim i biografit të njohur të Gjergj Kastriotit, nuk përjashtohet as djali i Gjonit. Pra, Heroi Kombëtar i shqiptarëve vetë, Gjergj Kastrioti Skënderbeu, siç dëshmon emri që mbajti deri në fund të jetës së tij, ishte si babai i tij, një shqiptar i thjeshtë, një pluri-konfesional tipik në kuptimin e gjerë të këtij termi.
Mendohet të jetë me interes, ndryshe nga imagjinatat e deritanishme, shpjegimi i tyre në këtë punim veçanërisht në lidhje me dimensionet kohore, dhe pse jo, edhe ato hapësinore të pluri-konfesionalitetit fetar. Ndërfetaria historike në pluri-konfesionalitet midis paraardhësve tanë nuk është as një fenomen specifik i shoqërisë osmane, as një i botës shqiptare. Kjo përshtypje krijohet nga fakti që ajo lulëzoi dhe mbijetoi vetëm në mjedise të tilla tolerante, duke i rezistuar sfidave të intolerancës nga shumë anë.
Pluri-konfesionalizmi, siç e shprehte Th. Ippen, ka ardhur që nga kohët e paharrueshme, që nga koha e rivaliteteve Ortodokse-Katolike. Në mbështetje të këtyre përfundimeve, punimi sjell dëshmi historike të mjaftueshme dhe bindëse. Kripto-Ortodoksia në Qipro, pas ardhjes nga sundimi Katolik venecian nën atë të sundimit mysliman osman, preferoi të konvertohej në Ortodoksi dhe madje në Islam. Ndërsa në Qipro, kripto-Katolikët që refuzonin Ortodoksinë preferuan të konvertoheshin në myslimanë. Në shekujt e parë të sundimit osman në Shqipëri, ekzistonte një masë shumë e gjerë e pluri-konfesionalëve, të cilët mbijetuan nga koha kur osmanët erdhën dhe deri në shekullin e 17-të. Në mendimin tonë, u realizua në realitet konvertimi i popullsisë katolike në një myslimane me një ritëm të shpejtë dhe në këto përmasa. Kështu, brenda disa dekadash, u realizua konvertimi në masë i shqiptarëve në Islam, gjë që nuk ishte e mundur të realizohej në këto përmasa për më shumë se dy shekuj.
Konvertimi i plotë i pluri-konfesionalëve në ritme të shpejta në Islam shqetësoi autoritetet më të larta katolike. Me masa jashtëzakonisht të ashpra të Kuvendit të Parë të Arbënit, ata u përpoqën të kundërshtonin këtë proces.
Por, vendimet e marra nuk dhanë rezultatet e pritshme, përkundrazi, ato ndikuan në një drejtim të kundërt. Pluri-konfesionalët, bartës të këtij besimi të ndërmjetëm ose të dyfishtë, në Shqipëri, gjatë periudhës osmane si në të gjithë perandorinë e Turqve, nuk u gjendën mes jetës dhe vdekjes, përpara një alternative pa rrugëdalje, siç ndodhi me myslimanët në Spanjë, ose sllavët e islamizuar dhe grekët në Pashallëkun e Beogradit ose Kretë, pas rivendosjes së sundimit të krishterë në këto vende. Për shkak të intolerancës së sundimtarëve të rinj të krishterë kundër Moriskëve dhe Turqve, si dhe grekëve të islamizuar dhe ku nuk haset një fenomen analog si pluri-konfesionalizmi i quajtur kripto-krishterizëm, apo kripto-myslimanizëm.
Nën sundimtarët e rinj të krishterë nuk kishte vend për një kategori të tillë myslimanësh të diskriminuar. Vdekje ose dëbim masiv, nuk kishte rrugë të mesme të "kripto-myslimanizmit" për ta. Vendosja e pushtetit të krishterë nuk linte asnjë rrugëdalje për një mundësi të tillë, ajo shkonte përtej saj. E gjithë kjo përfaqëson një tregues shumë shprehës të ekzistencës së tolerancës nga njëra anë dhe ushtrimit të një intolerancë ekstreme nga ana tjetër. Prandaj, pluri-konfesionalizmi ndërfetar midis shqiptarëve, ndryshe nga vendet e tjera, mbijetoi dhe i rezistoi të gjitha sfidave intolerante nga të gjitha drejtimet
Veçori leksiko-gramatikore të termave në Fjalor i termave të drejtësisë
No full textSome time ago, the Institute of Albanology of Prishtina released the Dictionary of Legal Terms, a significant and largely comprehensive work in the Albanian language that enhances this area of knowledge. Terminological dictionaries in specific fields, such as this one authored by Sylë Kasumaj, primarily provide essential and valuable insights into legal terminology while simultaneously offering a standardizing approach to this domain, thereby enriching the terminology of the Albanian language and increasing its value. Although the author does not claim that this dictionary has achieved full standardization, he has made a concerted effort to replace foreign legal terms with their Albanian equivalents, ensuring that their substantive meanings are preserved, as illustrated by the examples of detyrimor [mandatory, obligatory] for obligativ [obligatory], shpronësim for eksproprijim [i.e, both meaning expropriation], doer of the deed for executor of the deed, lawmaker for legislator, guardian for tutor, and so forth. In certain instances, the author has offered clarifications for synonyms that are utilized and have assumed their roles in legal terminology, including property law and real law, awarding damage rights and damage compensation, among others. In addition to replacing of foreign terms with Albanian equivalents, the author has also incorporated numerous Latin-derived terms that are commonly used internationally, such as: presumption, possession, ratification, contract, civil, incrimination, aggression, bilateral, and so forth. The dictionary additionally includes Latin terms for which the Albanian translation may be challenging or even unattainable due to nature of their usage, such as: a contrario (the opposite), a priori (that is, before), ipso facto (by the fact itself), ipso iure (according to law), ad hoc (for this case), etc.
In this dictionary, most of the terms originate from positive law, including: constitutional law, civil law, commercial law, maritime law, bankruptcy and enforcement procedures, criminal law and criminal procedure law, administrative law and administrative procedure law, public international law, private international law, financial law, labor law, etc.
The dictionary comprises approximately 6000 terms, each corresponding to a distinct concept, along with expressions, rules, and names of significant legal institutions, showcasing considerable typological diversity. The author has gathered the material from a variety of dictionaries related to justice, including explanatory dictionaries of Albanian, encyclopedic dictionaries, school and university textbooks, the constitution, laws, and sub-legal acts, providing detailed explanations for each entry. While it has been stated that this dictionary does not claim to standardize the terms, it will contribute to the enrichment and unification of justice terminology, as well as to the clarification of legal terms in public communications, where terms such as status for statute, accused' for defendant, prisoner for arrested, amnesty for pardon, and others are often used incorrectly. Another significant value of this dictionary, despite the existence of other dictionaries focused on more specific areas of legal terminology that were published earlier, is that Albanian society has undergone substantial development, particularly following the collapse of the regime in Albania and the liberation of Kosovo from the invaders. This has prompted a comprehensive reorganization of the justice systems in both countries. Consequently, there has been a need for new terminological concepts and a reassessment of outdated terms that possess monistic meanings, as well as influences from the official Serbian language in Kosovo.
This dictionary encompasses the historical aspect of Albanian justice, tracing its roots from the Statutes of Shkodra, through Roman, Byzantine, Slavic, and Ottoman law, as well as the Code [Kanun] period of the Albanians, to contemporary legal frameworks, utilizing laws and constitutions, essentially covering the legal legislation in Kosovo and Albania. The comprehensive material referenced and incorporated in this dictionary renders it a unique and highly significant contribution to the field of legal terminology.Terminologjia e drejtësisë në gjuhën shqipe është një fushë e dijës që është pasuruar në vazhdimësi. Një ndihmesë të vyer në fushën e terminologjisë së drejtësisë ka dhënë autori Sylë Kasumaj, duke botuar Fjalor i termave të drejtësisë, botim i Institutit Albanologjik të Prishtinës. Ndonëse nga kjo fushë janë botuar edhe fjalorë të tjerë terminologjikë, ky fjalor dallohet për prurje të shumta, dallohet për saktësi e qartësi, veçori që i japin vlerë shkencore këtij fjalori. Edhe pse autori nuk është gjuhëtar me formim, ai me këtë punë themelore e ka ndihmuar këtë fushë drejt rrugës së njësimit e të standardizimit, duke përmbledhur e shpjeguar rreth 6000 terma, terma që pasqyrojnë lëvizjet e sistemit konceptor të fushës së drejtësisë, që nga pavarësimi i Shqipërisë e deri në ditët tona. Këto lëvizje, që kryesisht u ndikuan nga faktorë jashtëgjuhësorë e pasuruan fushën e drejtësisë me njësi të reja, krijime brenda shqipes por edhe huazime, përveç atyre latine që konsiderohen bazë për këtë fushë, edhe me huazimet e kohëve të fundit, sidomos nga anglishtja. Në këtë punim studimor, do të ndalemi te veçoritë leksiko-semantike në këtë fjalor, duke parë, sidomos mënyrën e ndërtimit të termave
Rregulla drejtshkrimore që i ka shkelur koha
No full textIn determining the orthographic rules of Albanian, as well as the exceptions to the rules, the progress of linguistic practice has been closely taken into account. Some issues for which there were no unique rules were previously unified in practice and later sanctioned in the spelling code, e.g. the unification of the writing of final voiced consonants, i.e. the elimination of forms such as zok, gjemp, oris, zoq etj. (that could be used in parallel with zog, gjemb, oriz, zogj) was first achieved in the practice of the written language and then sanctioned as a rule (in 1956). The authors of the 1951 orthographic project themselves claim that “as the language is written and used as a means of culture and social relations, it has taken a successful path towards its development and unification, and certain rules have crystallized almost unnoticed...”. This observation from that time also applies to our time. Linguistic practice, especially from the end of the last century until today, shows that a few rules of the 1973 orthographic code (and some exceptions) need to be reformulated, taking into account today's usage in the written language. This article addresses the following issues:
1. “Orthographic rules” (1973, § 36 d) determines that Evropë, evropian, should be written as an exception to the general rule, according to which names originating from ancient Greek and Latin with au, eu in these languages, are also written this way in Albanian (autor, mauzole, neurolog, pleurit etc.). The popular pronunciation Evropë reflects the influence of Greek Ευρώπη, Turk. Avrupa and neighboring Slavic languages. But today it is increasingly being written Europë, europian, europianizim (also under the influence of words like euro, euroatlantik, eurodeputet, eurovizion etj.), i.e. just like in other languages of our continent, which use the Latin alphabet. Therefore, the above exception is unnecessary and the form Europe should be established, which is increasingly spreading in pronunciation.
2. The use of capital letters in Albanian is quite sparing compared to other languages. Therefore, there has been no established tradition of capitalizing religious names such as allah, perëndi, zot; bajram, kreshmë, krishtlindje, pashkë, ramazan etc. In addition, the fact that Albania was an atheist country and where religious institutions were prohibited, had the consequence that the Albanian Orthography (1973, § 75, § 82) stipulated the writing of the above names with a lowercase letter. This issue has also been resolved today by practice: these names are generally written with a capital letter. This practice should now also be sanctioned in the spelling rules.
3. Foreign proper nouns from languages that use the Latin alphabet are also written in Albanian according to the original and not according to pronunciation, e.g.: Albert Einstein, Goethe, Isaac Newton, Giacomo Puccini, William Shakespeare etc. In the middle of the last century, it was decided to write them according to their pronunciation. This was due to two reasons: on the one hand, a cultural reason (the difficulty in reading foreign names due to the low cultural level of the readers) and, on the other hand, an external reason: the main source of political information and scientific literature at that time became the Russian language, in which foreign names are written in the Cyrillic alphabet, more or less according to their pronunciation, and the Albanian translator (who often knew only Russian as a foreign language) did not know the original form of the foreign personal name. Today, both of these reasons have disappeared, so this rule of the Orthography (1973, § 37) can no longer be maintained. It is time for the general rule to be applied to the Albanian language as well: in languages that use the Latin alphabet, proper nouns of these languages are always written according to the original. This article also proposes a series of secondary rules for the writing of proper nouns from languages that do not use the Latin alphabet (use other alphabets or writing systems).Në përcaktimin e rregullave të drejtshkrimit të shqipes, po ashtu edhe të përjashtimeve nga rregullat, është marrë parasysh dendur ecuria e praktikës gjuhësore. Disa çështje për të cilat nuk ka pasur rregulla unike, janë njësuar më parë në praktikë dhe janë sanksionuar më pas në kodin e drejtshkrimit, p.sh. njësimi i shkrimit të bashkëtingëlloreve të zëshme fundore, d.m.th. mënjanimi i trajtave si zok, gjemp, oris, zoq etj. (që mund të përdoreshin paralelisht me zog, gjemb, oriz, zogj) u arrit më parë në praktikën e gjuhës së shkruar e pastaj u sanksionua si rregull (më 1956). Vetë autorët e projektit të drejtshkrimit të vitit 1951 pohojnë se “duke u shkruar gjuha e duke u përdorur si mjet kulture e marrëdhëniesh shoqërore, ka marrë një rrugë të mbarë në punë të zhvillimit e unifikimit të saj, janë kristalizuar thuajse pakuptueshëm disa rregulla ...”. Ky vëzhgim i atëhershëm vlen edhe për kohën tonë. Praktika gjuhësore sidomos nga fundi i shekullit të shkuar e deri sot tregon se dy-tri rregulla të kodit drejtshkrimor të vitit 1973 (dhe ndonjë përjashtim) duhen riformuluar, duke marrë parasysh përdorimin e sotshëm në gjuhën e shkrimit. Në këtë artikull bëhet fjalë për disa rregulla drejtshkrimore që praktika i ka tejkaluar dhe propozohet përditësimi i tyre
Demonstratat e vitit 1981: të dënuarit e demonstratave të vitit 1981 nga komuna e Drenasit
Full text linkSi në gjithë Kosovën edhe në Komunën e Drenasit (Gllogocit) organizohen protesta dhe pas këtyre protestave fillojnë arrestimet dhe dënimet, qoftë individuale, qoftë grupore. Arrestimet përfshijnë pa përjashtim, mësues, studentë, mjekë, elektricistë, kimistë dhe tregtarë. Duke u bazuar në dokumente arkivore dhe literaturë relevante, shohim se gjithë të dënuarit janë me dënime që variojnë nga disa muaj deri në disa vite. Nga materialet e përpunuara, në shumicën e aktvendimeve dhe të aktgjykimeve thuhet: “Me këtë ka kryer veprën penale të cenimit kundërrevolucionar të rregullimit shoqëror nga neni 114 të LP të RSFJ”. Kjo akuzë rëndon pothuajse mbi të gjithë të dënuarit. E përbashkëta e tyre, bazuar në dokumentet (aktgjykime, aktvendime), është se të gjithë janë dënuar në “emër të popullit”. Po ashtu demonstruesit e komunës së Drenasit dënohen kryesisht nga Gjykata e Qarkut në Prishtinë. Duke përdorur metodologji të qartë shkencore, kryesisht të analizës së krahasimit kam arritur në përfundime të caktuara, të cilat japin një pasqyrë të përgjithshme mbi të akuzuarit dhe të dënuarit nga komuna e Drenasit (Gllogocit). Ky punim do të mbështetet në dokumente arkivore, në literaturë, mbi Demonstratat e vitit 1981, në Arkivin Komunal në Shoqatën e ish të Burgosurve Politikë të Kosovës - Dega në Drenas e të gazetës “Rilindja”. Në fund të këtij punimi do mundohem të arrij një pasqyrim të përgjithshëm mbi ngjarjet e asaj kohe duke u bazuar në dokumente arkivore
Konferenca e Bujanit gurthemel i shtetësisë së Kosovës: (Alban Dobruna, “Konferenca e Bujanit, Gurthemel i shtetësisë së Kosovës (31 dhjetor 1943 dhe 1 e 2 janar 1944)”, Instituti i Historisë “Ali Hadri’’, Prishtinë 2023, 383 f.
Full text link
Aktivitetet ekstrakurrikulare në funksion të zhvillimit të kompetencave
Full text linkExtracurricular activities represent an important part of planned and organized free time for students. Their implementation develops students' social competence, encourages creativity, builds values, strengthens the sense of community and connection with the school, which has a preventive effect on the emergence and development of inappropriate behaviors.
The purpose of this study is to analyze the organization of extracurricular activities and their effect on the development of students' competencies. To achieve this goal, quantitative and qualitative data were obtained through a questionnaire for teachers and a questionnaire for students of secondary and lower secondary schools in the Prishtina region. The sample included students from grades 7-9 and teachers of these students in the respective schools.
From the analysis of the study results, it is found that a large number of students participate in extracurricular activities organized by the school, in free activities (arts, exhibitions, sports, clubs), visits (to museums, historical sites and institutions), community services, etc. Regarding the impact of extracurricular activities on student achievement, more than half of the students declare that they affect and improve their achievements, while 10.0% claim that extracurricular activities do not have an impact on their achievements.
The majority of teachers claim that extracurricular activities are planned and implemented to motivate students, for more creative teaching, for the inclusion of students, for the development of competencies and for their socialization. Some of the difficulties that teachers encounter in implementing extracurricular activities are the lack of teaching and learning resources, lack of sufficient space, limited time because of schools working in shifts, and the lack of support from parents and the community.
After analyzing the results of the study, the current situation, and the relevant scientific studies, this paper provides a clear overview on the organization of extracurricular activities and their effect on the development of competencies, as well as recommendations regarding the effective planning and organization of activities, the provision of resources, and the engagement of professionals and experts to provide professional support and advice.Aktivitetet ekstrakurrikulare përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të kohës së lirë të planifikuar dhe të organizuar të nxënësve. Realizimi i tyre zhvillon kompetencën sociale të nxënësve, nxit kreativitetin, ndërton vlerat, forcon ndjenjën e komunitetit dhe lidhjen me shkollën, gjë që ka efekt parandalues në shfaqjen dhe zhvillimin e sjelljeve të papërshtatshme.
Qëllimi i këtij studimi është të analizojë organizimin e aktiviteteve ekstrakurrikulare dhe efektin e tyre në zhvillimin e kompetencave të nxënësve. Për arritjen e këtij qëllimi, janë siguruar të dhëna sasiore dhe cilësore, përmes pyetësorit për mësimdhënës dhe pyetësorit për nxënës të shkollave të mesme të ulëta, të rajonit të Prishtinës. Në mostër janë përfshirë nxënës të klasave 7-9 dhe mësimdhënës të këtyre nxënësve në shkollat përkatëse.
Nga analiza e rezultateve të studimit rezulton se numri i madh i nxënësve marrin pjesë në aktivitetet ekstrakurrikulare që organizohen nga shkolla, në aktivitete të lira (arte, ekspozita, sporte, klube), vizita (në muze, vende historike dhe institucione), shërbime për komunitetin etj. Sa i përket ndikimit të aktiviteteve ekstrakurrikulare në sukses, më tepër se gjysma e nxënësve deklarojnë se ato ndikojnë në përmirësimin e suksesit të tyre, kurse 10.0% pohojnë se aktivitetet ekstrakurrikulare nuk ndikojnë fare në sukses.
Pjesa më e madhe e mësimdhënësve pohojnë se aktivitetet ekstrakurrikulare planifikohen dhe realizohen për motivimin e nxënësve, për mësimdhënie më kreative, për gjithëpërfshirjen e nxënësve, për zhvillimin e kompetencave dhe për socializimin e tyre. Disa nga vështirësitë që hasin mësimdhënësit në realizimin e aktiviteteve ekstrakurrikulare janë mungesa e burimeve materiale, mungesa e hapësirës së mjaftueshme, koha e kufizuar për shkak të punës me ndërrime, dhe mungesa e përkrahjes së prindërve dhe komunitetit.
Pas analizës së rezultateve të studimit, të situatës aktuale dhe të studimeve shkencore në lidhje me temën, nëpërmjet këtij punimi, ofrohet një pasqyrë e qartë rreth organizimit të aktiviteteve ekstrakurrikulare dhe efektit të tyre në zhvillimin e kompetencave, si dhe dalin rekomandime lidhur me planifikimin dhe organizimin efektiv të aktiviteteve, sigurimin e burimeve dhe angazhimin e profesionistëve dhe ekspertëve për të ofruar mbështetje dhe këshilla profesionale
Mbi rëndësinë e ruajtjes së gjuhës shqipe në diasporë: vështirësitë dhe mundësitë – në shembullin e vendeve gjermanishtfolëse
No full textMaintaining the Albanian language in the diaspora is crucial for the cultural identity and social cohesion of Albanian communities worldwide. Language serves not only as a means of communication but also as a carrier of traditions, values, and historical awareness. In times of increasing globalization and migration, Albanian diaspora communities face numerous challenges that hinder the maintenance and development of their language. One key factor is the integration into majority societies of host countries. This process can lead to a reduction in the use of the Albanian language in favor of the local language. Particularly in the second and third generations of the diaspora, the native language is often spoken and used scarcely or not at all. Additionally, educational systems rarely provide sufficient opportunities for maintaining the native language, and there is a lack of structured language programs for Albanian children and youth. In addition to social and educational aspects, technological developments also play a dual role. While social media and digital platforms provide new opportunities for cultivating and maintaining the language, they also facilitate faster influence from other languages, primarily English but also the host country’s language, which affects the use of Albanian. However, there are many initiatives that offer hope: Albanian schools, cultural associations, and diaspora networks actively contribute to the maintenance of the language. Likewise, projects and programs from countries of origin, such as Albania, Kosovo, and North Macedonia, support diaspora communities with educational offerings and cultural activities. These initiatives show that the Albanian language, even in exile, remains an important symbolof national and cultural identity. This article examines the challenges and opportunities of maintaining the Albanian language in the diaspora – The Case of German-Speaking Countries as an example. The aim is to highlight not only the obstacles but also concrete proposals for solutions, that can contribute to the maintenance of the Albanian language for future generations in the diaspora.Gjuha nuk shërben vetëm si mjet komunikimi, por edhe si bartëse e traditave, vlerave dhe vetëdijes historike. Kujdesi për ruajtjen e gjuhës shqipe në diasporë është i rëndësishëm për identitetin kulturor dhe bashkimin shoqëror të komuniteteve shqiptare në mbarë botën. Në një kohë të globalizimit dhe migracionit në rritje, komunitetet shqiptare në diasporë përballen me sfida të shumta, që e vështirësojnë ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës së tyre. Një faktor kyç është integrimi në shoqëritë shumicë të vendeve pritëse. Ky proces mund të çojë në zvogëlimin e përdorimit të gjuhës shqipe në dobi të gjuhës vendase. Veçanërisht te brezat e dytë dhe të tretë të diasporës, gjuha amtare shpesh flitet dhe përdoret vetëm rrallë ose nuk përdoret fare. Të përmendim këtu edhe sistemet arsimore që rrallëherë ofrojnë mundësi të mjaftueshme për ruajtjen e gjuhës amtare, si dhe mungesa e programeve të strukturuara gjuhësore për fëmijët dhe të rinjtë shqiptarë. Përveç aspekteve sociale dhe arsimore, zhvillimet teknologjike luajnë gjithashtu një rol të dyanshëm. Ndërsa mediat sociale dhe platformat digjitale ofrojnë mundësi të reja për kultivimin dhe ruajtjen e gjuhës, ata gjithashtu lehtësojnë ndikimin më të shpejtë nga gjuhët tjera, kryesisht të anglishtes, por edhe të vendit pritës, që ndikojnë në përdorimin e gjuhës shqipe. Megjithatë, ka edhe shumë nisma që japin shpresë: shkollat shqipe, shoqatat kulturore dhe rrjetet e diasporës, kontribuojnë aktivisht në ruajtjen e gjuhës. Po ashtu, projektet dhe programet e shteteve të origjinës, si Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut mbështesin komunitetet e diasporës me oferta arsimore dhe aktivitete kulturore. Këto nisma tregojnë se gjuha shqipe, edhe në mërgim, mbetet një simbol i rëndësishëm për identitetin kombëtar dhe kulturor. Ky artikull shqyrton sfidat dhe mundësitë e ruajtjes së gjuhës shqipe në diasporë – në shembullin e vendeve gjermanishtfolëse. Qëllimi është që të përmenden jo vetëm vështirësitë, por edhemundësitë konkrete për zgjidhje që mund të kontribuojnë në ruajtjen e gjuhës shqipe, sot dhe te brezat e ardhshëm në diasporë