Albanica Albanian Academic Journals

Alban Dobruna

NJERI ME MENDJEN DHE ZEMËR BUJARE
 
 Mr. Nahid Ipçiu
(1945-2021)
 
Më 18.10.2021 në moshën 76-vjeçare ndërroi jetë Mr. Nahid Ipçiu,
njëri ndër profesorët më të nderuar në Degën e Historisë të Fakultetit
Filozofik në Universitetin e Prishtinës dhe bashkëpunëtor i Institutit
Albanologjike në Prishtinë. Ishte dashur nga studentët e tij, për shkak të
kulturës dhe thjeshtësisë, dinte të dëgjonte dhe të mësonte.
Nahid Ipçiu lindi në Prizren më 2.10.1945. Rrjedh nga një familje
qytetare zejtare. Shkollën fillore dhe gjimnazin i kreu në Prizren. Në vitin
shkollor 1965/66 i regjistroi studimet në Degën e Historisë pranë Fa￾kultetit Filozofik në Prishtinë, ku u diplomua në vitin 1969. Pas diplomi￾mit u inkuadrua në Gjimnazin e Prizrenit si profesor i lëndës së historisë
duke treguar përgatitje të lartë profesionale dhe pedagogjike.
Në tetor të vitit 1971 zgjidhet asistent i lëndës Historia e Popujve të
Jugosllavisë - Koha e Re (për mësim në gjuhën shqipe) në Degën e His￾torisë të Fakultetit Filozofik të Prishtinës. Në vitin shkollor 1971/1972 u
regjistrua në studimet pasuniversitare në Degën e Historisë pranë Fakul￾tetit Filozofik të Beogradit, ku magjistroi më 5.12. 1975 me temën “Kosova
në tregtinë ndërkombëtare 1878-1903”. Më 1976 u zgjodh ligjërues i lëndës
Historia e Popujve të Jugosllavisë – Koha e Re (shek. XVI-XVIII), e cila në
Gjurmime albanologjike
Seria e shkencave historike
51/2021
256 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
vitin 1993, sipas planprogramit të ri, u emërtuar si Historia e Popujve të
Ballkanit – II.
Në vitin 1995 Mr. Nahid Ipçiu paraqiti tezën e doktoratës me titull
”Kosova dhe viset fqinje në tregtinë ndërkombëtare prej gjysmës së dytë të
shek. XVIII deri në Kongresin e Berlinit”, në Degën e Historisë të Fa￾kultetit Filozofik në Universitetin e Prishtinës, por për shkak të rretha￾nave objektive të kohës nuk arriti ta mbronte.
Profesori u shqua si njohës i mirë i rrethanave ekonomike të
Kosovës në shekujt XIX-XX, me ç’rast botoi disa punime shkencore me
rëndësi, rezultatete të cilat për kohën kur u publikuan i lanë gjurmë në
mendimin historiografik. Të tilla janë punimet: ”Kosova në tregtinë ndër￾kombëtare 1878-1903” (tezë magjistrature-dorëshkrim), Beograd, 1975, f. 1
- 183 (tit. në origjinal “Kosovo u medjunarodoj trgovini 1878-1903): Biblio￾graphia historico-economica Yugoslaviae”, Zagreb, 1978 (Dr. S. Rizaj - Mr.
N. Ipçiu, koautorë të bibliografisë mbi Kosovën) ”Ekonomia dhe marrë￾dhëniet shoqërore në Kosovë nga kohërat më lashta deri në v. 1918”
(projekt i ish-Bashkësisë Krahinore për shkencë). N. Ipçiu është autor i
kaptinës: “Tregtia e jashtme prej vitit 1879 deri në vitin 1903: Sferat
tregtare të Kosovës dhe të viseve fqinje në gjysmën e dytë të shekullit
XIX”, Gjurmime albanologjike - seria e shkencave historike, nr. 15-1985,
Prishtinë, 1986: ”Artikujt e eksportit dhe të importit të Kosovës dhe të
viseve fqinje në gjysmën e dytë të shekullit XIX’, Gjurmime albanologjike -
seria e shkencave historike, nr. 17-1987, Prishtinë, 1988.
Gjatë punës shumëvjeçare si pedagog në Degën e Historisë të
Fakultetit Filozofik në Universitetit të Prishtinës është dalluar si me
mbajtjen cilësore të mësimit ashtu edhe në marrëdhëniet gjithmonë
korrekte me kolegët, por për ne studentët e tij prof. Nahidi mishëronte
edukatorin e shkëlqyer, bamirësin, i cili me mirësinë, qetësinë, aftësinë e
komunikimit me të rinjtë u dëshmua mjaft i suksesshëm, pasi çdo takim,
bisedë me të, ishte përjetim i thellë, frymëzim për jetë dhe veprimtari
pedagogjike-shkencore. Këtë e dëshmojnë njerëzit që patën fat dhe mu￾ndësi ta njihnin për së afërmi. Figura e tij është vulosur thellë në historinë
e fakultetit, i karakterizuar si njeri me mendjen dhe zemër bujare, me
angazhimin e tij në dobi dhe të mirën e kolegëve e të studentëve të tij.
 
Prof. ass. dr. Alban Dobrun
 
 
 
 
FJALORËT DIALEKTORË TË ABDULLAH ZYMBERIT...
 
 257
 
 
KRONIKA SHKENCORE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
258 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021

Njeri me mendjen dhe zemër bujare – Mr. Nahid Ipçiu (1945-2021)

Nebi Dervishi

PORTRET I NJË DIJETARI
 
 Prof. dr. Shukri Rrahimi
(1925 –2021)
 
Raca e dijetarëve, ku hyn pa dyshim edhe personaliteti i prof. Shukri
Rrahimit, është një racë durimtarësh dhe e fuqishme. Prof. dr. Shukri
Rrahimi lindi më 1 maj 1925, në fshatin Nesallcë, të Bujanovcit, në Kosovën
Lindore. Mësimet e para i ndoqi në vendlindje, shkollën e mesme e kreu në
Shkup e Pejë, kurse shkollën e Lartë në qytetin e Nishit, në drejtimin histori
– gjeografi. Gjatë studimeve njëkohësisht në fillim punoi mësues, në një
shkollë fillore, e më pas shërbeu si inspektor i arsimit në Bujanoc.
Në vitin 1957 u shpërngul në Shkup, ku krahas punës së rregullt të
pedagogut, vazhdoi studimet me korrespodencë në Fakultetin Filozofik,
pranë Universitetit “Shën Kirili e Metodi”, në Shkup, në Departamentin e
Historisë, ku u diplomua në vitin 1962.
Në vitin 1965 profesor Shukri Rrahimi u zgjodh ligjërues i lëndës së
historisë në Akademinë Pedagogjike në Shkup. Krahas punës së pedagogut,
profesor Shukriu, prej kohësh shfaqi interesim për studimin dhe thellimin e
njohurive mbi të kaluarën e popullit tonë. Kështu, që nga fillimet e viteve
60 të shekullit XX ia filloi punës shkencore – kërkimore në Arkivin e Ma￾qedonisë, e më pas në institucionet arkivore të Serbisë, Vjenës, Sarajevës, si
Gjurmime albanologjike
Seria e shkencave historike
51/2021
252 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
dhe në Tiranë, duke pasur gjithnjë si objektiv kryesor hulumtimin dhe
studimin e Rilindjes Kombëtare Shqiptare.
Si rrjedhojë e punës së gjatë hulumtuese, prof. Shukri Rrahimi, që nga
viti 1962 filloi të botonte në gjuhën shqipe në Maqedoni dhe në Kosovë, në
periodikun e kohës, si në “Jehona”, “Përparimi”, “Gjurmime albanologjike”,
“Vjetari” i Arkivit, “Flaka e vëllazërimit” etj. Publikoi punime edhe në
revistat që dilnin në gjuhën maqedonase: “Glasnik”, i INI-t, “Istorija” etj. në
Shkup, si dhe në gjuhën serbokroate në “Jiç“, “Nastova Poviesti” etj.
Krahas punimeve të publikuara në faqet e revistave të përmendura, si
rezultat i punës kërkimore – shkencore disavjeçare, më 1969, botoi mo￾nografinë e parë me titull “Vilajeti i Kosovës”. S’ka dyshim se kjo vepër
është përpjekja e parë ndër ne për ta trajtuar gjithanshëm Vilajetin e Ko￾sovës.
Si rrjedhojë e kësaj pune të palodhshme, në vitin 1971, botoi mo￾nografinë e dytë “Rilindja dhe emancipimi kombëtar”, si një sintezë të
arritjeve të deriatëhershme. Prof. dr. Shukri Rrahimit, në saje të veprave
dhe punimeve të shumta të botuara, iu mundësua të mbronte temën e
disertacionit, edhe me miratimin e Akademik Ali Hadrit, pa iu nënshtruar
procedurës së magjistraturës. Kështu, në vitin 1972, mbrojti me sukses tezën
e tij të disertacionit me titullin “Lufta e Shqiptarëve për autonomi (1897 –
1912)”. Kjo kryevepër e Prof. dr. Shukri Rrahimit, e mbështetur në burimet
arkivore dhe literaturën relevante, paraqet një kontribut me vlerë për
historiografinë shqiptare të periudhës së Rilindjes Kombëtare. Me këtë
vepër autori ia ka dalë të ndriçojë aspekte të luftës së popullit shqiptar për
sendërtimin e autonomisë, që nga periudha e Lidhjes së Prizrenit e deri në
Luftën e Parë Ballkanike dhe rënien e Vilajetit të Kosovës e të viseve të tjera
të trevave lindore nën okupimin serbo – malazez. Përmes provave të
mbështetura në burime, ia del me sukses të nxjerrë në pah luftën e popullit
shqiptar në dy fronte: kundër sundimit osman për realizimin e autoktonisë
së Shqipërisë dhe kundër fqinjëve, të cilët bënin çmos për t’u zgjeruar në
dëm të tërësisë etnike të Shqipërisë. Po ashtu ia del të hedhë poshtë tezën e
historiografisë serbe, sipas së cilës se Lëvizja Kombëtare Shqiptare ishte
vegël e Portës së Lartë dhe se shqiptarët nuk ishin të aftë për të qeverisur.
Nga viti 1971 Shukri Rahimi bëhet profesor i rregullt në Katedrën e
Historisë në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Kosovës. Aty luajti rol të
madh si profesor e ligjërues së bashku me Ali Hadrin, Masar Kodrën, Ske￾nder Rizën, Zef Mirditën, Masar Rizvanolli, Qamil Gexhën, Muhamet
Tërnavën, Emin Pllanën, Jahja Drançollin e të tjerë duke kontribuuar për
formimin e kuadrit shkencor të historisë. Është i madh numri i
IN MEMORIAM – Prof. dr. SHUKRI RRAHIMI (1925-2021)
 
 253
magjistratëve, i doktorantëve, i hulumtuesve në institutet tona shkencore,
që si historianë janë formuar edhe nën kujdesin e profesor Shukri Rrahimit.
Prof. Shukri Rrahimi dha një kontribut të jashtëzakonshëm në
përpilimin e teksteve mësimore shkollore të Kosovës për lëndën e historisë
si dhe ndihmesë të madhe në cilësinë e redaktorit e kryeredaktorit në
revistat “Jehona”, në “Kërkime historike” e sidomos në revistën “Gjurmime
albanologjike”, organ i Institutit Albanologjik në Prishtinë, ku në vitin 1986,
ishte kryeredaktor i nr. 15/1985. Në këtë institucion dhe në këtë revistë
botoi shumë kontribute të ndryshme, si:
“Gjurmë historike të Rilindjes Kombëtare”, 1986 (libër); “Zhvillimi i
historiografisë së Kosovës në dy deceniet e fundit (1965-1985)”, 1987; “Qën￾drimi i pushtetit turk ndaj çështjes së alfabetit”, në “Gjurmime albano￾logjike”, 1969; “Çështja shqiptare gjatë viteve 1903-1904”, “Gjurmime
albanologjike”, 1973; “Marrëveshja e Qeverisë Serbe me Esat Pashë – Top￾tanin gjatë viteve 1914-1915”, “Gjurmime albanologjike”, 1977; “Diplomacia
serbe mbi aktivitetin e komiteteve shqiptare gjatë vitit 1897”, “Gjurmime
albanologjike”, 1979; “Shpallja e protektoratit të Italisë mbi Shqipërinë në
vitin 1917 dhe reagimet e qeverisë serbe”, “Gjurmime albanologjike”, 1981;
“Bashkëpunimi i Ahmet Muhtarit nga Mati me Serbinë dhe mos￾pajtimet e tij me Esat Pashë Toptanin gjatë vitit 1915”, “Gjurmime alb￾nologjike”, 1982; “Dokumentet angleze mbi ngjarjet te shqiptarët 1844/45”,
“Gjurmime albanologjike”, 1984; “Konsulli austro-hungarez Kral mbi Lë￾vizjen Kombëtare Shqiptare në Manastir dhe Dibër në vitet e fundit të shek.
XIX”, “Gjurmime albanologjike”, 1985; “Aktiviteti patriotik i Dervishit deri
më 1913”, “Gjurmime albanologjike”, 1986 etj.
Prof. dr. Shukri Rrahimi, në revistën “Gjurmime albanologjike”, ka
botuar edhe shumë recensione e sidomos duhet theksuar polemikat
shkencore, nëpërmjet të cilave u vu në mbrojte të historiografisë shqiptare.
Spikat përgjigjja që ua bëjnë, bashkë me Prof. Zeqirija Canën, qëndrimeve
të Bogumil Hrabrakut e Dushan Batakoviqit në shprehura librin “Albanci”,
të botuar në gjuhën sllovene, më 1986, nga Instituti i Historisë së Serbisë.
Më shumë se gjashtë dekada si mësues dhe si pedagog universitar,
prof. dr. Shukri Rrahimi, do të angazhohet dhe do t’i përkushtohet me tërë
qenien e tij punës kërkimore – shkencore për të studiuar epokën e Rilindjes
Kombëtare Shqiptare. Po të ndiqet me kujdes veprimtaria e tij krijuese në
këtë sferë, mund të vërehet se, ai gjatë tërë kësaj periudhe ia doli të arrijë
rezultate të mira dhe t’i thellojë e t’i ndriçojë njohuritë në kërkimin e së
vërtetës historike. Kontributi dhe vendi i tij në historiografinë shqiptare
është i një rëndësie të madhe, për çka flasin veprat monografike si dhe
254 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
qindra punime të botuara nëpër revista shkencore e gazeta të cilat do të
lënë gjurmë në historiografinë tonë.
Prof. dr. Shukri Rrahimi, në vitet 90 të shek. XX, zgjidhet deputet në
legjislacionin e parë në Parlamentin shumëpartiak të Maqedonisë, nga ra￾dhët e Partisë së Prosperitetit Demokratik.
Të dhënat e mësipërme janë dëshmi të rrugëtimit jetësor të listorianit
dhe studuesit Shukri Rrahimi. Ai do të mbetet lapidar i gjallë i fisnikërisë së
shpirtit, i mençurisë dhe i burrërisë së kombit shqiptar.
Lavdi historianit Shukri Rrahimi, i cili prej 9 marsit të vitit 2021, u bë
edhe vetë histori: i çmuar dhe i paharruar!
 
Prof. dr. Nebi Dervishi

Portret i një dijetari – Prof. dr. Shukri Rrahimi (1925–2021)

Nuridin Ahmeti

NJË JETË KUSHTUAR STUDIMIT TË PERIUDHËS OSMANE
TE SHQIPTARËT
 
 
Prof. dr. Skender Rizaj
(1930- 2021)
 
Më 28 nëntor të vitit 2021, në Prishtinë, u dha lajmi për vdekjen e
ish të burgosurit politik, pedagogut, studiuesit, Profesorit shumëvjeçar të
Universitetit të Prishtinës, bashkëpunëtorit të Institutit Albanologjik, ish￾kryeredaktorit të revistës “Gjurmime albanologjike” - seria e shkencave
historike për afro një dekadë, prof. dr. Skender Rizaj.
Skender Rizaj u lind në Pejë, më 14 mars 1930. Vinte nga një familje
autoritare hoxhallarësh të asaj ane, të cilët njihnin mirë gjuhët orientale, ndaj
prof. S. Rizaj arriti të merrte njohuri solide për këto gjuhë. Veçmas i mori bazat
nga babi i tij Esherfi, i cili ishte hoxhë me autoritet1
, për të vazhduar me
specializime për osmanisht si në Sarajevë e në Stamboll. Më 1941, në Pejë, ka
kryer shkollën fillore dhe më 1945 në po të njëjtin qytet e ka përfunduar
semimaturën. Gjatë viteve 1946-1947 në Prizren ka përfunduar dy kurse
pedagogjike-shkollën normale. Më 1956 në Shkup, e ka kryer Fakultetit
Filozofik - Dega e Historisë, në Beograd më 1960 e përfundoi provimin
————————
1
 “Prindërve të dashur e të nderuar, Eshref M. Rizaj, hafiz-hoxhë popullor (vdekur në Pejë,
më 1953) dhe Habibe Rizaj (Sapunxhiu), shtëpiake (vdekur në Prishtinë, më 1968), të
cilët më ngritën me vetëmohime të mëdha-Autori”-Skender Rizaj, Kosova gjatë
shekujve XV, XVI dhe XVII, Rilindja, Prishtinë, 1982, f. 5.
Gjurmime albanologjike
Seria e shkencave historike
51/2021
246 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
shtetëror për pro-fesor të gjimnazit, ndërsa më 1965, në Sarajevë i
përfundon stu-dimet pasuniversitare dhe doktoraturën.
Në moshë 17-vjeçare, angazhohet në lëvizjen ilegale “Besa Kombëta￾re” e cila vepronte asokohe në Kosovës, ku mbante pseudonimin ”Fish￾këllima”. I survejuar nga organet e sigurisë të asaj kohe, arrestohet dhe
Gjykata e Qarkut në Prizren, në nëntor të vitit 1946, si nxënës i shqiptoi
dënimin me 1 vit burgim të rëndë.2
 
Gjatë vitit 1948 ka shërbyer si mësues në katundin Gllaviçicë të
Pejës. Nga viti 1948 e deri më 1952 në Pejë ishte mësues dhe drejtor i
shkollës fillore, gjatë viteve 1956-1961 profesor i gjimnazit, pastaj nga viti
1961 deri më 1963 Skender Rizen e gjejmë në Prishtinë si arkivist i Arkivit
të Kosovës për t’u kthyer përsëri në Pejë si arsimtar i shkollës fillore në
vitet 1963–1965. Pas përfundimit të doktoraturës, si i vetmi historian
shqiptar në Kosovë me titullin doktor i shkencave, inkuadrohet në Uni￾versitetin e Prishtinës, fillimisht si asistent e pastaj docent, profesor
inordinar dhe profesor ordinar. Këta tituj i mori gjatë viteve të punës
së tij në Universitet 1965-1987. Duke njohur cilësitë e tij prej osmanisti,
Profesori, me ftesë të organeve kompetente të Turqisë, angazhohet në
Stamboll gjatë viteve 1989-1990 si këshilltar kompetent - specialist
(uzmanı) i Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave Shtetërore të Qeverisë
Turke (Başbakanlık Arşivi).
Pas mbarimit të doktoraturës, i lidhur shpirtërisht me osmanishten,
prof. S. Rizaj nuk do të ndalet së hulumtuari dokumente për periudhën
osmane te shqiptarët. Krahas gjuhëve orientale, zgjeroi njohuritë edhe në
gjuhën angleze, duke i dhënë mundësi që të bëjë, krahasime me doku￾mente historike nga të dyja anët e botës, orientit dhe oksidentit.
Zotërimi i gjuhëve të huaja ia hapi rrugën prof. S. Rizajt për hulu￾mtime në biblioteka dhe arkiva në shumë qendra dhe institucione të
ndryshme shkencore të botës. si në: Sarajevë, Ankara, Beograd, Shkup,
Zagreb, Dubrovnik, Prishtinë, Tiranë, Romë etj. Më së shumti ka bërë
hulumtime në Stamboll në (Başbakanlık Arşivi , në bibliotekat: Bayezid,
Süleymaniye, Devlet Kütüphanesi) dhe në Londër (The Public Record
Ofice, The British Museum, The British Library).
Vendin kryesor në veprimtarinë e tij shkencore në historiografinë
shqiptare e zënë studimet që kanë të bëjnë me historinë e popullit
shqiptar në periudhën e Perandorisë Osmane.
————————
2
 Arkivi i Kosovës, Prishtinë (më tej: AK), Fondi, Gjykata e Qarkut në Prizren, Lënda
Penalja, Viti 1946, nr. 20. Dënimi ju shqiptua në bazë të nenit 3/1 të ligjeve të atëherë￾shme në fuqi.
IN MEMORIAM – Prof.dr. SKENDER RIZAJ (1930-2021)
 
 247
Ka marrë pjesë me referate dhe kumtesa në kongrese, simpo￾ziume dhe konferenca ndërkombëtare të mbajtura në ish-Jugosllavi (në
Prishtinë, Beograd, Sarajevë, Sjenicë, Mostar, Shkup); në Shqipëri (në
Tiranë); në Turqi (në Stamboll, Ankara, Edrene); në Greqi (Athinë); në
Rumani (Bukuresht); në Gjermani (Munih); në Itali (Palermo). Këto
referate dhe kumtesa janë botuar si materiale të kongreseve, të simpo￾ziumeve, të konferencave përkatëse.
Ka botuar një mori studimesh shkencore dhe profesionale: studime
monografike, tekste shkollore dhe universitare, artikuj, kontribute, fej￾tone, kritika, recensione etj. Punimet i ka shkruar dhe publikuar: në gjuhën
shqipe, serbokroate, maqedonase, sllovene, angleze, turke, italiane, gjer￾mane, arabe; kurse i ka botuar në: Prishtinë, Pejë, Prizren, Sarajevë, Zagreb,
Shkup, Vrajë, Kralevë, Lubjanë, Sjenicë, Novi Sad, Tiranë, Stamboll, Edrene,
Ankara, Athinë, Bukuresht, Palermo, New Jersi (SHBA), Munih (Gjer￾mani), Irbit (Jordani).
Ndër kontributet më të çmueshme, veçojmë veprat të cilat po i
paraqesim në rend kronologjik:
Rudarstvo Kosova i susednih krajeva od XV do XVII veka, ZNUK,
Priština, 1968; Historia për klasën VII të shkollës fillore 3, ETMMKSAK,
Prishtinë, 1975; Historia për klasën e VII të shkollës fillore, ETMMKSAK,
Prishtinë, 1977; Historia për klasën VI të shkollës fillore, ETMMKSAK,
Prishtinë, 1978; Lidhja Shqiptare e Prizrenit në dokumente angleze, Arkivi i
Kosovës, Prishtinë, 1978; Tarih Ilkokul Vl sınıf, Priştine, 1979; Kosova gjatë
shekujve XV, XVI dhe XVII4
, Rilindja, Prishtinë, 1982; Historia e për￾gjithshme Koha e Re (1453-1789), UK-FF, Prishtinë, 1985; Shqiptarët dhe
serbët në Kosovë, Zëri i Rinisë, Prishtinë, 1991; Kosova, shqiptarët dhe
turqit dje, sot dhe nesër, AIShShA, Prishtinë, Istanbul, Tiranë, 1993; Burime
turke (osmane) mbi luftën e shqiptarëve për pavarësi dhe humbja e
Ballkanit (1908-1912), Istanbul, 1993; Pasqyrë e shkurtër e shtetësisë në
zhvillim: të pellazgëve – ilirëve = shqiptarëve gjatë shekujve / A short of
nationality in progres: /Of Pelasgians – Illyrians – Albanians throughout
the centuries, Shkencat dhe artet shqiptare/Albanian sciences and arts/
Arnaut Bilimleri ve Sanatları, 1-4/1992, İstanbul 1993; Shqiptarët popull i
ndarë 5, libri i parë, Pejë, 1996 Shqiptarët popull i ndarë, libri i dytë 6, Pejë,
1996; Dokumente angleze mbi Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe fillimin e
————————
3
 Bashkautor me Muhamet Pirraku.
4
 Ky libër është botuar edhe në Tiranë. Kosova gjatë shekujve XV, XVI dhe XVII, Nëntori,
 Tiranë, 1987.
5
 Bashkautor me Giuseppe Catapano dhe Nerimin Vlora-Falaschi.
6
 Bashkautor me Giuseppe Catapano dhe Nerimin Vlora-Falaschi.
248 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
copëtimit të Ballkanit (1877-1885), Libri I, Rilindja, Prishtinë, 1996; Doku￾mente angleze mbi Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe fillimin e copëtimit të
Ballkanit (1877-1885), Libri II, Rilindja, Prishtinë, 1996; Lidhja Shqiptare e
Prizrenit (1877-1885), Prizren, 1998; E drejta historike e shqiptarëve për
vetëvendosje, Prishtinë, 2005; The short story of genocide on albanians and
bosniacs (1689-1995-1999), Prishtinë, 2006; Falsifikimet e historiografisë
serbe, Prishtinë, 2006; Vilajetet Shqiptare – Vilajeti i Kosovës (1864-1912) /
Albanian Vilayets - Vilayet of Kosova (1864-1912) (I,II), Prishtinë, 2008;
Gazeta turke dhe amerikane për gjenocidin serb ndaj shqiptarëve (1999) -
Disa përjetimetime të mia - (1,2) / The Turkish & American Newspapers
about Serbian Genocide on Albanians (1999) - Some my experiences - (1,2)
(Kronika - The Cronicle), Prishtinë, 2009.
Duhet thënë, se disa nga veprat e Profesorit morën vlerësimet
maksimale nga ekspertët e historisë, si në Prishtinë, Tiranë, Shkup, Stamboll,
Londër etj. Opusi shkrimor i Profesor Rizajt mbetet pikë reference edhe sot e
kësaj dite nga studiuesit tanë dhe të huaj.
Ai, për shumë çështje të historisë shqiptare dhe ballkanike, sikurse
ishin: kishat serbe në Kosovë, e ashtuquajtura dyndje e madhe serbe nga
Kosova, islamizimi te shqiptarët, Lidhja Shqiptare e Prizrenit etj. nuk ndoqi
linjën tradicionale të interpretimit të historisë, por vazhdoi me trajtimin e
këtyre çështjeve duke e pasur gjithmonë si udhërrëfyes të vërtetën shken￾core mbështetur vetëm në argumente të mirëfillta. Për disa nga proble￾matikat në historinë shqiptare polemizoi me studiues të ndryshëm duke
përdorur gjithnjë gjuhën e argumentit.
Punë të vyer shkrimore e profesionale Profesori dha edhe në Institutin
Albanologjik. Nga rithemelimi i këtij Institucioni më 1967, Profesori ishte nga
bashkëpunëtorët më të vyer. Ai nga vitit 1976 e deri në vitin 1984, për afro një
dekadë, ishte kryeredaktor i revistës “Gjurmime albanologjike” - seria e shken￾cave historike. Disa nga punimet e tij, të botuar në revistën “Gjurmime
albanologjike” – seria e shkencave historike dhe në disa botime të tjera të këtij
institucioni janë këto:
“Transferimet, deportimet dhe dyndjet e shqiptarëve në kohën e
Skenderbeut”, Simpoziumi për Skenderbeun, (9-12 maj 1968), IAP, Prish￾tinë, 1968, f. 145-153;
 “Lufta fraksioniste në mes të shoqërive letrare “Bashkimit” dhe
“Agimit”, Gjurmime albanologjike, nr. 1, FF, Prishtinë, 1969, f. 118-128;
“Drejt paqes së Shën Stefanit (1878) në dritën e burimeve turko￾osmane dhe angleze”, Gjurmime albanologjike- SSHH, nr. VI- IAP, Pri￾shtinë, 1976, f. 49-70;
IN MEMORIAM – Prof.dr. SKENDER RIZAJ (1930-2021)
 
 249
 “Çështja shqiptare në marrëveshjet e Fuqive të Mëdha të Evropës
(1878-1881)”, Gjurmime albanologjike- SSHH, nr. VII, IAP, Prishtinë, 1977, f.
151-188;
“Synimet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878-1881)”, Gjurmime
albanologjike - SSHH, nr. VIII, IAP, Prishtinë 1978, f. 151-184;
“Disa të dhëna antroponomike e toponimike mbi popullsinë e Ko￾sovës në shekujt XIV-XV në dritën e burimeve osmane”, Onomastika e
Kosovës, (Simpozium i mbajtur 25-27 shkurt 1977), IAP, Prishtinë, 1979, f.
155-161;
 “Rezistenca e turmave shqiptare kundër qeverisë osmane (1881-
1885)”, Gjurmime albanologjike- SSHH”, nr. X, IAP, Prishtinë, 1980, f. 83-
101;
“Jeta dhe veprimtaria politiko - patriotike e Abdyl Frashërit deri në
Kongresin e Berlinit (1878)”, Gjurmime albanologjike- SSHH, nr. XI, IAP,
Prishtinë, 1981, f. 151-175;
 “Mbi të ashtuquajturën dyndje e madhe serbe nga Kosova në krye
me patrikun Arsenije Çarnojeviq (1690)”, Gjurmime albanologjike- SSHH,
nr. XII, IAP, Prishtinë, 1982, f. 81-103;
 “Prizreni deri te Tanzimati (1839)”, Gjurmime albanologjike- SSHH,
nr. XIII, IAP, Prishtinë, 1983, f. 51-82;
“Anglezi sir Edwin Pears mbi shqiptarët”, Gjurmime albanologjike￾SSHH, nr. 14, IAP, Prishtinë, 1984, f. 193-223;
 “Disa të dhëna për Pejën gjatë shekujve XV, XVI, dhe XVII”, Gjur￾mime albanologjike- SSHH, nr. 15, IAP, Prishtinë, 1985, f. 119-143;
“Janjeva gjatë shekujve XV dhe XVI”, Gjurmime albanologjike- SSHH,
nr. 16, IAP, Prishtinë, 1986, f. 11-102;
 “Disa të dhëna për Pejën gjatë shekujve XVIII, XIX dhe XX(1700-
1912)”, Gjurmime albanologjike- SSHH, nr. 17, IAP, Prishtinë, 1987, f. 127-
146;
 “Prishtina gjatë shekujve XVII-XX(1912)”, Gjurmime albanologjike￾SSHH, nr. 18, IAP, Prishtinë, 1988, f. 87-109;
“Roli i Mithat Pashës në krijimin e Vilajetit të Kosovës”, Gjurmime
albanologjike- SSHH, nr. 20, IAP, Prishtinë, 1991, f. 181-200.
 
250 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
Profesori ndërroi jetë më 28 nëntor 2021, në një datë të shënuar për
shqiptarët, datë të cilën kishte bërë përpjekje ta ndriçonte mbi bazën e bu￾rimeve.
U varros, më 29 nëntor 2021, në Prishtinë, në prani të shumë fami￾ljarëve, miqve, ish-studentëve e dashamirëve të tij.
Pa dyshim se jeta e pedagogut, e studiuesit, e veprimtarit, e Profesorit
Skender Rizaj, do të shërbejë si referencë për gjeneratat pas tij.
 
Nuridin AHMETI

Një jetë kushtuar studimit të periudhës osmane te shqiptarët – Prof. dr. Skënder Rizaj (1930-2021)

Valon Shkodra

KRONIKË SHKENCORE E AKTIVITETEVE
TË INSTITUTIT ALBANOLOGJIK PËR VITIN 2021 –
DEGA E FOLKLORIT DHE DEGA E ETNOLOGJISË
 
Gjatë vitit 2021, punonjësit e Degës së Folklorit dhe të Etnologjisë
realizuan një sërë aktivitetesh.
 
I. Aktivitetet shkencore dhe promovuese:
 1. “Java e Albanologjisë”, 2021.
 
Instituti Albanologjik i Prishtinës, në kuadër të aktiviteteve
vjetore të tij, për të dymbëdhjetin vit me radhë organizoi konferencën
shkencore “Java e Albanologjisë” që u mbajt më datat 21-23 qershor
2021. Në këtë konferencë morën pjesë studiues nga Kosova, Shqipëria
dhe Maqedonia e Veriut.
Temë bosht e sesionit shkencor të Degës së Folklorit ishte: “Sfidat
e folkloristikës dhe etnomuzikologjisë - përkufizimi, terreni, prurjet e
reja”. Kumtesat e tyre në lidhje me këtë temë i paraqiten studiuesit, si:
Leontina Gega – Musa, “Sfidat e hulumtimit tё tradicionales në bashkë￾kohësi”; Arbnora Dushi, “Risitë folkloristike në kohën e pandemisë:
krijimet e reja dhe sfidat e disiplinës”; Olimbi Velaj, “Çështje të folklorit
urban gjatë periudhës së pandemisë”; Irena Gjoni, “Ritet tradicionale
përballë praktikave të reja në pandemi”; Vlorë Fetaj-Berisha, “Sfidat e
punës në terren gjatë regjistrimit të vajtimeve”; Alma Bejtullahu,“Qasjet
e etnomuzikologjisë dikur dhe sot: metodologjia, metoda dhe teknika e
terrenit, trajtimi i materialit muzikor”; Mikaela Minga, “Etnomuzi￾kologjia shqiptare dhe kthesa aurale”; Armanda Kodra-Hysa, “Rrëfenja
vetjake si një drejtim i ri për folkloristikën në Shqipëri: Rasti i studimit
të krimeve dhe pasojave të komunizmit”; Bekim Ramadani, “Mbi disa
çështje problemore të etnomuzikologjisë shqiptare në Republikën e
Maqedonisë së Veriut”; Albin Sadiku, “Sfidat dhe problemet e punës së
etnomuzikologut”; Besa Berberi, “Trashëgimia e këngës – Ajtene Pllana
 
Gjurmime albanologjike
Folklor dhe etnologji
51/2021
328 KRONIKË SHKENCORE
dhe Besa Berberi (video)”; Rreze Kryeziu Breznica, "Sfidat e etno￾muzikologjisë në Kosovë: Konteksti edukativ”; Liburn Jupolli, “Studim
mbi trajtat e reja inovative të avancimit të trashëgimisë muzikore të
instrumenteve folklorike në Kosovë”; Krenar Doli, “Modelet e Alan
Merriamit dhe të Timoty Rice në Etnomuzikologji”; Ylberza Halili,
“Interneti si terren virtual”; Visar Munishi, “Kanagjeqi në internet –
terreni virtual”.
Ndërkaq, Dega e Etnologjisë organizoi sesionin shkencor me
temë bosht: “Ritet, ritualet dhe ceremonitë dikur dhe sot - besimet dhe
praktikat”, në të cilin me kumtesa u paraqiten: Lumnije Kadriu, “Va￾rrimi në vendlindje: spirancë ankorimi e përkatësisë”; Nebi Bardhoshi,
“Ritualet e legalizimit te tokës së pushtuar”; Bashkim Lajçi, “Elemente
apotropeike në zakonet e lindjes te shqiptarët”; Arsim Canolli, “Kujtesa
laramane: riti i famullit”; Edibe Selimi, “Osmani, Ceremoni rituale në
kremten e Shën Eremisë”; Nexhat Çoçaj “Kau, dashi dhe gjeli në ritualet
e ceremonive familjare”; Shemsi Krasniqi, “Lybeteni - mitet, ritualet dhe
praktikat sociale”; Sadik Mehmeti, “Ritet e mevludit në trevën e
Opojës”; Ledia Dushi, “Koncepti i vdekjes nëpërmjet ritit te Gjamës”;
Rini Useini, “Ndikimi i shërbimeve profitabile në dasmën shqiptare
bashkëkohore”; Artan Krasniqi,“Vënia e emrit të fëmijëve në Kosovë,
rite dhe praktika”, Valent Qafleshi dhe Muharrem Qafleshi, “Dasma në
krahinën e Opojës dhe të Gorës”; Bekim Xhemili dhe Ilir Sopjani,
“Prezantimi i riteve të vdekjes në Muzeun Etnologjik të Kosovës”;
Angjelina Hamza-Hasanaj, “Martesat ndërfetare në Kosovë”; Bubulina
Syla, “Roli dhe pjesëmarrja e nuses në dasmën e saj”; Dardan Lajçi, “Roli
mbrojtës i argjendit në mjekësinë popullore”; Valon Shkodra, “Disa
zakone e rite të vdekjes në Kosovë”.
Kumtesat e lexuara për konferencën shkencore “Java e Albano￾logjisë” për të dymbëdhjetin vit me radhë, duhet të theksuar se kanë
qenë me mjaft interes për fushën e folklorit dhe etnologjisë. Punimet e
prezantuara në këto sesione, do të botohen në bazë të planit të
Institutit Albanologjik.
 
2. “Jetësimi i figurave të këngëve dhe valleve shqiptare”
 
Në prill të vitit 2021, Dega e Folklorit organizoi tryezën skencore
me titull “Jetësimi i figurave të këngëve dhe valleve shqiptare”, në të
cilën nga Instituti Albanologjik morën pjesë: Krenar Doli, me kum￾tesën: “Ismet Peja-Transmetues i denjë i këngës qytetare mbarëshqip￾tare”, Visar Munishi, me kumtesat “Rreth autorësisë së këngëve të
Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji 51-2021
 
 329
Nexhmije Pagarushës” dhe “Shaqir Hoti - një jetë në muzikë”, si dhe
Albin Sadiku, me kumtesën “Isë Llapqeva: analizë melopoetike e këngës
– ah, rreth e rreth bahçes ju solla”.
 
3. Seminari “Praktikat imagjinare
dhe të zhdërvjellëta të migrantëve shqiptarë”
 
Në muajin gusht të vitit 2021, Instituti Albanologjik (Prishtinë)
dhe Universiteti i Humboldtit (Berlin), organizuan seminarin me titull
“Praktikat imagjinare dhe të zhdërvjellëta të migrantëve shqiptarë”. Nga
Instituti Albanologjik, Degët Etnologji dhe Folklor, morën pjesë
Lumnije Kadriu, me temën “Pushimet e mërgimtarëve – plazhi si vend i
tretë dhe si hapësirë transnacionale” dhe Arbnora Dushi, me temën
“Kënga popullore që mallkon gurbetin si “kujtesë udhëtare” e mërgim￾tarit.
 
4. 90-vjetori i lindjes së folkloristit “Nuhi Vinca”
 
Dega e Folklorit, në nëntor të vitit 2021, organizoi një tryze për
shënimin e 90-vjetorit të lindjes së folkloristit Nuhi Vinca në të cilën,
ndër të tjerë, me fjalime u paraqitën: Arbnora Dushi,"Lirika popullore
nga këndvështrimi i studiuesit poet" dhe Krenar Doli, “Ndihmesa e
Nuhi Vincës në studimin e lirikës familjare në regjionin e Strugës”.
 
5. 100-vjetori i lindjes së etnologut “Kadri Halimi”
 
Instituti Albanologjik i Prishtinës dhe Shoqata e të Burgosurve
Politikë të Kosovës “Shoqëria Lëvizja”, në dhjetor 2021, organizuan
tryezën përkujtimore kushtuar profesorit dhe atdhetarit Kadri Halimi
në 100-vjetorin e lindjes. Në të mori pjesë Valon Shkodra me kumtesën
“Jeta dhe vepra e Kadri Halimit në fushën e etnologjisë”.
 II. Pjesëmarrja individuale në konferenca dhe aktivitete
shkencore jashtë Institutit Albanologjik
 
1. Lumnije Kadriu, mori pjesë në Tryezën “Bashkëpunimi ndër￾institucional në fushën e trashëgimisë kulturore”, të organizuar nga
Këshilli i Kosovës për Trashëgimi Kulturore, Prishtinë - 20.12.2021, me
330 KRONIKË SHKENCORE
ç’rast në panelin mbi “Trashëgiminë shpirtërore/ Praktikat dhe poli￾tikat” prezantoi punën e deritashme dhe projektet e planifikuara në të
ardhmen të Institutit Albanologjik në këtë fushë.
2. Lumnije Kadriu, mori pjesë në Javën e Bibliotekës në Kosovë,
me kumtesën “Kujtesa audiovizuale në Institutin Albanologjik të
Prishtinës”, në maj të vitit 2021.
3. Valon Shkodra, si bashkautor, mori pjesë online në kon￾ferencën ndërkombëtare të organizuar nga International Palandoken
Scientific Studies Congress në Erzurm të Turqisë me temën: "Cultural
Heritage of Prishtina-Kosovo"në prill të vitit 2021.
4. Valon Shkodra mori pjesë në “Javën e Bibliotekës në Kosovë”,
me kumtesën: ‘‘Zejet në kujtesë: Zejet tradicionale në Prishtinë’’, në maj
të vitit 2021.
5. Valon Shkodra mori pjesë në konferencën shkencore organi￾zuar nga Bashkësisë Islame e Republikës së Kosovës, me temën bosht:
"Revista "Edukata islame" 50 - vjet mision në fjalën e shkruar shqipe",
me kumtesën "Trashëgimia kulturore e Kosovës në revistën "Edukata
Islame", në dhjetor të vitit 2021.
6. Angjelina Hamza, mori pjesë në Kuvendin Ndërkombëtar të
Studimeve Albanologjike, të organizuarnga Akademia e Shkencave e
Shqipërisë dhe Akademia e Shkencave e Kosovës, me kumtesën: “Ri￾tualet në martesat ndër fetare në Kosovë”. Të mbajtur në Tiranë, gjatë
muajit nëntor të vitit 2021.
7. Leontina Gega-Musa, në Konferencën Shkencore Ndërkom￾bëtare të organizuar nga ASHAK, “Studimet për shqiptarët në Francë”,
mori pjesë me kumtesën: “August Dozon dhe të dhënat e tij për
krijimtarinë gojore (me theks të veçantë në proverbat)”, në dhjetor të
vitit 2021.
8. Krenar Doli, në konferencën shkencore “Kënga folklorike -
vlerë e trashëgimisë kulturore”, organizuar nga Instituti i Trashëgimisë
Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve - Shkup, mori pjesë me
kumtesën: “Këngët e dasmës së qytetit të Gjakovës si pjesë e kulturës
sonë shpirtërore”.
 
III. Aktivitete me rëndësi për shkencën dhe kulturën
 
1. “Ndërtimi i kapaciteteve ‘Dokumentimi i vlerave shpirtërore të
kulllave’” /“Capacity Building ‘Documenting intangible values of kulla'”
 
Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji 51-2021
 
 331
Në maj të vitit 2021, Instituti Albanologjik nënshkroi një marrë￾veshje bashkëpunimi me organizatën CHWB (Cultural Heritage With￾out Borders/Trashëgimia Kulturore pa Kufij” me ç’rast u dakorduan që
të bashëpunojnë në projektin e titulluar “Hulumtimi dhe dokumentimi
i vlerave shpirtërore të kullave në Rrafshin e Dukagjinit në Kosovë”. Në
kaudër të këtij projekti Lumnije Kadriu, Leontina Gega-Musa, Arbnora
Dushi, Vlorë Fetaj- Berisha, Visar Munishi dhe Bubulinë Syla morën
pjesë në punëtorinë “Capacity Building ‘Documenting intangible values
of kulla'”, të organizuar nga CHWB-ja në bashkëpunim me ILUCIDARE
që udhëhiqet nga Universiteti i Leuven-it, duke përfshirë edhe partnerë
të tjerë si: Europa Nostra, KEA European Affairs, International Cultural
Centre-World’s Monuments (Spanjë), i cili u mbajt online më 12-14
korrik 2021. Në kuadër të këtij bashkëpunimi ndërinstitucional, Lum￾nije Kadriu, si koordinatore e hulumtimit nga ana e Institutit Albano￾logjik, në bashkëpunim me Prof. Tahir Latifin, si koordinator nga ana e
Departamentit të Antropologjisë të Fakultetit Filozofik, Universiteti
“Hasan Prishtina”, udhëhoqi 9 studentë të këtij departamenti në kër￾kimin në terren për hulumtimin në fjalë, të cilët pas përfundimit të
terrenit për CHWB-në përgatitën raportin studimor “Hulumtimi dhe
dokumentimi i vlerave shpirtërore të kullave në Rrafshin e Dukagjinit
në Kosovë” me titull: “Kulla si trashëgimi e ndryshueshme dhe si
vazhdimësi e traditës”.
 
2. Ligjerata mbi kulturën
 
Valon Shkodra, në tetor të vitit 2021, mbajti ligjëratë në shoqatën
e paraplegjikëve dhe paralizës së fëmijëve të Kosovës ‘‘HANDIKOS’’,
mbi ‘‘Trashëgiminë kulturore të Kosovës’’, ndërsa në dhjetor të vitit
2021 mbajti ligjëratë në Fakultetin Filozofik, Departamentin e Antro￾pologjisë Kulturore, me temën: "Potenciali i turizmit kulturor në Ko￾sovës".
 
Valon SHKODRA
Instituti Albanologjik
Prishtinë
 
 
332 KRONIKË SHKENCORE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gjurmime albanologjike-Folklor dhe etnologji 51-2021
 
 333
 
INSTITUTI ALBANOLOGJIK – PRISHTINË
 
 
GJURMIME ALBANOLOGJIKE
Folklor dhe etnologji 51/2021
 
 
Lektor
MA. Adelinë Selmani
 
 
Rezymetë i përktheu
Binak Hoti
 
 
Redaktura kompjuterike dhe kopertina
Prof. dr. Lulëzim Lajçi
 
Madhësia 21 tabakë shtypi
 
Formati: 17 x 24 cm
 
U shtyp në shtypshkronjën
“NORD” – Prishtinë
 
 
Prishtinë 2021
 
 
 
 
 
 
 
334 KRONIKË SHKENCORE

Kronikë shkencore e aktiviteteve të Institutit Albanologjik për vitin 2021 – Dega e Folklorit dhe Dega e Etnologjisë

Zymer Ujkan Neziri

85-vjetori i lindjes së akademik prof. dr. Mark Tirtës

Naser Ferri

HUMBJE E MADHE PËR STUDIMET E HISTORISË
SË ANTIKITETIT
 
 
Prof. dr. Mithad Kozlliçiq
(1954-2021)
 
Më 16 gusht të vitit 2021, në moshën 68-vjeçare, ka ndërruar jetë
prof. dr. Mithad Kozlliçiq, mësimdhënës shumëvjeçar në Departamentin
e Historisë të Universitetit të Zarës.
Profesori Kozlliçiq u lind më 14 prill të vitit 1954 në Zenicë të Bosnjë
e Hercegovinës. Shkollën fillore e kreu në Bihaq (BeH), në Pula të Kroa￾cisë ka vijuar shkollën e mesme, të cilën e ka përfunduar në Divule pranë
Trogirit (1969-1973) të Kroacisë. Ai ka studiuar detarinë në Akademinë
Ushtarake Detare në Split (1974-1978). Pas kësaj është diplomuar në
studimet pasuniversitare në shkencat historike në 1984, duke mbrojtur
tezën e tij të magjistraturës "Gjeografia historike e bregut lindor të
Adriatikut në dritën e kërkimeve hartografike të Gjeografisë së Ptolemeut"
në Qendrën Ndëruniversitare të Dubrovnikut për Studime Pasuniversitare
në Universitetin e Zagrebit, nën udhëheqjen e Akademikut Mate Suić. Më
vonë profesori Kozliçiq ka mbrojtur me sukses edhe disertacionin e dok￾toratës "Gjeografia historike e Adriatikut Lindor në dritën e rezultateve të
Gjurmime albanologjike
Seria e shkencave historike
51/2021
242 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
kërkimit mbi veprat e lashta gjeografike", në Fakultetin Filozofik të
Universitetit të Zagrebit. Prej vitit 1986 deri në fillim të vitit 1991 ishte
kurator dhe zëvendës drejtor i Muzeut Detar në Split. Për shkak të punës
mësimore premtuese në Akademinë Ushtarake Detare në Split, si profesor
i historisë detare, në vitin akademik 1990/1991 ka përfunduar një arsimim
njëvjeçar shtesë andragogiko-pedagogjik dhe deri në korrik 1991 ka qenë
profesor i historisë detare në atë institucion të arsimit të lartë.
Për disa vite kishte shërbyer në anije luftarake e nëndtëse, por për
shkak të agresionit të Ushtrisë Jugosllave në Slloveni dhe Kroaci, me
kërkesën e tij për arsye morale, kishte përfunduar shërbimin aktiv në Ma￾rinën Luftarake Jugosllave më 26 korrik 1991, ku e kishte arritur gradën e
kapitenit të korvetit ( që i përgjigjet gradës së majorit detar).
Në shtator 1991, ai iu ishte bashkuar forcave të Marinës Luftarake
Kroate dhe më pas ishte emëruar drejtor i Muzeut Detar të Marinës Kro￾ate në Split. Në Mars të vitit 1992, Kozliçiq ishte zgjedhur bashkëpunëtor
kërkimor për fushën shkencore të shkencave historike në Fakultetin
Filozofik në Zarë. Procedura për zgjedhjen e profesorit asistent kishte
filluar në vitin 1989 në Akademinë Ushtarake Detare (Split), por për shkak
të mosmarrëveshjeve ideologjike dhe arsyeve politike, ajo nuk u për￾fundua kurrë.
Në vitin 1994 ishte zgjedhur Profesor i asociuar për fushën e shken￾cave historike në Departamentin e Historisë të Fakultetit Filozofik në Zarë
(lënda: Histori Detare).
Profesori Kozliçiq ishte zgjedhur profesor i rregullt në të njëjtin
fakultet në vitin 2000 dhe në 2005 u zgjodh profesor i rregullt në Depar￾tamentin e Historisë të Universitetit të Zarës. Nga viti akademik 1992/1993
fillimisht si punonjës me kohë të pjesshme, dhe nga shkurti 1994 deri në
vdekjen e tij ai ishte profesor i përhershëm në Fakultetin Filozofik të
atëhershëm në Zarë, Universiteti i Splitit, sot Departamenti i Historisë i
Universitetit të Zarës. Falë angazhimit të tij për shumë vite mësimdhënie
dhe kërkime shkencore, dhe pas një zgjatjeje paraprake të marrëdhënies
së punës për dy vjet, në korrik të vitit 2021 me vendim të Senatit të
Universitetit të Zarës iu dha titulli i profesorit emeritus. Veprimtaria
mësimore prof. dr. Mithad Kozliçiq nuk ishte e lidhur ekskluzivisht me
studimet pasuniversitare, por gjithashtu ai ishte dalluar si nismëtar dhe
udhëheqës i studimeve pasuniversitare të masterit dhe doktoratës "Histo￾ria e Studimeve Detare Kroate" në Fakultetin Filozofik në Zarë, asokohe
Universiteti i Splitit, ku gjithashtu ka ligjëruar disa lëndë që kanë të bëjnë
me historinë detare dhe hartografinë. Ai ishte gjithashtu nismëtar i
organizimit të studimit të doktoratës pasuniversitare "Adriatiku - një
IN MEMORIAM – Prof.dr. MITHAD KOZLLIÇIQ (1954-2021)
 
 243
lidhje midis kontinenteve" në Universitetin e Zarës si një studim i për￾bashkët i Departamentit të Historisë dhe i Departamentit të Gjeografisë të
këtij Universiteti, dhe ishte drejtuesi i parë i këtij studimi doktorature që
nga viti akademik 2010/2011 deri më 2019/2020.
Përveç Departamentit kryesor të Historisë të Universitetit të Zarës,
prof. dr. Mithad Kozliçiq ka ligjëruar edhe në universitete të tjera, në
nivele të ndryshme studimi brenda dhe jashtë vendit, duke përfshirë:
Fakultetin e Studimeve Detare, të Universitetit të Splitit, Kolegjin e Traj￾nimit të Mësuesve të Universitetit të Splitit, Qendrën Ndërkombëtare për
Studime Pasuniversitare të Dubrovnikut, Universitetin e Zagrebit, Fakul￾tetin e Edukimit të Universitetit të Bihaqit. Ai ka qenë mentor i tezave të
shumta të doktoratës si dhe mentor ose komentor i 26 tezave shkencore
të masterit. Opusi i tij i pasur krijues arrin numrin 262 njësi bibliografike,
nga të cilat 16 botime të veçanta, katër monografi shkencore, 92 punime
dhe studime shkencore dhe 150 punime profesionale.
Gjatë karrierës së vet të begatshme profesori Kozliçiq ka marrë pjesë
aktive në konferenca të shumta shkencore dhe profesionale në vend. Ka
mbajtur ligjërata të shumta dhe prezantime librash në Kroaci dhe jashtë
saj (Gjermani, Slloveni, BeH, Mali i Zi). Po ashtu, ka qenë bartës dhe
udhëheqës kryesor i disa projekteve kërkimore shkencore, dhe bashkë￾punëtor në projekte të shumta kërkimore shkencore ndërkombëtare.
Gjatë jetës së tij profesori Kozliçiq ka fituar disa çmime dhe njohje për
kontribute shkencore, nga të cilët katër çmime vjetore: "Slobodna Dal￾macija" (Split) në 1991, "Çmimi Strossmayer" (Zagreb) në 1994, Komuna e
Bihaqit (BeH) dhe "Çmimi i Rektorit" të Universitetit të Zarës më 2004,
dhe dy çmime: Monumenti i Këshillit Ndërkombëtar të Qendrës Kër￾kimore Ndërkombëtare për Arkeologji, të Universitetit të Zagrebit dhe
Pllaka e Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Kantonit Una-Sana
nga Bihaqi (BeH). Ai ishte anëtar i shumë shoqatave profesionale dhe
shkencore (Shoqata Arkeologjike Kroate; Shoqata Historike e Istrës (Pula,
Kroaci); Asociacioni i Shoqatave Historike të Kroacisë (Zagreb), d.m.th.
Shoqata për Historinë Kroate; Shoqata Arkeologjike e Bosnjë e Herce￾govinës (Sarajevë); Shoqata Kroate e Filologëve Klasikë; Rrethi Letrar
(Split), Matica hrvatska, Seksioni për Çështjet Detare - Selia dhe Dega në
Rijekë, Shoqata Gjeodezike Kroate - Seksioni për Hartografinë (Zagreb).
Profesori Kozliçiq ka qenë edhe nënkryetar i Rrethit Letrar (Split), anëtar i
bordit redaktues të Punimeve Historike të Fakultetit Filozofik, të Uni￾versitetit Josip Juraj Strossmayer në Osijek. Në dhjetor të vitit 2012 ishte
zgjedhur anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Bosnje dhe Her￾cegovinës në Sarajevë.
244 Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike 51/2021
Përveçse ishte një mësimdhënës i përkushtuar dhe një shkencëtar i
madh, prof. dr sc. Mithad Kozliçiq u dallua në pozita të shumta drejtuese
në institucionet e arsimit profesional dhe të lartë dhe ai dha kontributin e
tij më të madh si drejtues i Departamentit të Historisë në Fakultetin
Filozofik në Zarë, në kuadër të Universitetit të Splitit në 2001/2002 dhe
2002/2003 dhe transformimi i tij në Universitetin e Zarës, në vazhdimësi,
2003-2009. Ishte shef i Departamentit të Historisë, gjatë vitit akademik
2009/2010, pastaj ushtrues i detyrës së drejtuesit gjatë vitit akademik
2010/2011 deri në 2013/2014 e pas vitit 2014 përsëri shef i atij Departamenti.
Një entuziast i madh, punëtor i palodhur dhe koleg i dashur, prof.
dr. Mithad Kozliçiq gjithashtu dëshmoi se ishte pedagog i shkëlqyer në
punën me studentët. Ai përdori projektet kërkimore shkencore, si kryesor
i edukimit të fillestarëve dhe asistentëve shkencorë, tre prej të cilëve
tashmë janë punonjës të Departamentit të Historisë dhe si drejtues shu￾mëvjeçar i Departamentit të Historisë për historinë në përgjithësi. Pa
dyshim se me punën e tij, prof. dr. Mithad Kozliçiq la gjurmë të pa￾shlyeshme, jo vetëm në zhvillimin e përgjithshëm të Departamentit të
Historisë të Universitetit të Zarës, por edhe në historiografinë si brenda
Kroacisë ashtu edhe atyre në rrethinat e saj.
Ai ka qenë anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të BeH që
nga viti 2012, ndërsa më 13 korrik 2021, ishte zgjedhur Profesor emeritus.
Duhet patjetër përmendur faktin që profesori Kozliçiq ishte mik i
madh i Kosovës dhe i shqiptarëve dhe kishte raporte të mira me Prishti￾nën, qoftë individuale me kolegë të fushës, qoftë institucionale me
Institutin Albanologjik dhe me Universitetin e Prishtinës, e madje ka bo￾tuar edhe studime shkencore në revistën “Gjurmime albanologjike”, Seria
e shkencave historike.
 
Prof. dr. Naser FERRI

Humbje e madhe për studimet e historisë së antikitetit – Prof. dr. Mithad Kozlliçiq (1954-2021)

Faton Krasniqi

KRONIKA SHKENCORE E AKTIVITETEVE TË DEGËS SË
GJUHËSISË GJATË VITIT 2021
 
 “Zhvillimin e terminologjisë në gjuhën shqipe”
(sesion shkencor, në kuadër të Javës së Albanologjisë 2021 -
edicioni i dymbëdhjetë)
 
 
Gjatë vitit 2021, Dega e Gjuhësisë i ka mbajtur të gjitha aktivitetet
shkencore të parapara në planin e punës për vitin 2021.
Më 21 qershor 2021, në Institutin Albanologjik të Prishtinës i filloi
punimet aktiviteti shkencor i përvitshëm "Java e albanologjisë", edicioni
i 12-të, veprimtari që vazhdoi deri në datën 23 qershor. E veçanta e
konferencës së sivjetshme ishte se ajo u çel me një seancë të posaçme
kushtuar veprimtarisë shkencore e intelektuale të akademikut Prof. dr.
Jani Thomait, të cilin Instituti Albanologjik e shpalli "Anëtar nderi i
Institutit Albanologjik të Prishtinës".
Veprimtarinë e hapi drejtori i Institutit Albanologjik të Prishtinës,
prof. dr. Hysen Matoshi. Pastaj fjalë përshëndetëse mbajtën: ministrja e
Arsimit, e Shkencës dhe e Teknologjisë së Kosovës, prof. Arbërie
Nagavci; kryetari i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, akademik
Skënder Gjinushi dhe kryetari i Akademisë së Shkencave e të Arteve të
Kosovës, akademik Mehmet Kraja.
Prof. dr. Shefkije Islamaj paraqiti në emër të Këshillit shkencor të
Institutit Albanologjik Fjalën motivuese për dhënien e titullit "Anëtar
nderi i Institutit Albanologjik të Prishtinës" akademikut Jani Thomai.
Sipas planifikimeve, sesioni shkencor i Degës së Gjuhësisë, në
kuadër të Javës së Albanologjiës 12/2021, kishte për temë bosht “Zhvilli￾min e terminologjisë në gjuhën shqipe”. Punonjësit e Degës së Gjuhësi￾së janë angazhuar me përkushtim në përgatitjen e kësaj konference. Në
këtë aktivitet shkencor kontributet e tyre të reja shkencore i paraqitën
21 studiues të shquar të shqipes, profesorë e kolegë nga qendrat krye￾sore albanologjike, si nga: Universiteti i Prishtinës, Akademia e Shken-
 
Gjurmime albanologjike
Seria e shkencave filologjike
51/2021
298 KRONIKA SHKENCORE
cave e Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë (ASA) i Tiranës,
Universiteti "Kirili dhe Metodi" i Shkupit, Universiteti Shtetëror i Te￾tovës, Universiteti i Evropës Juglindore i Tetovës, Universiteti "Ukshin
Hoti" i Prizrenit. Në këtë Konferencë me kumtesat e tyre u pa￾raqitën këta studiues: Emil Lafe, Disa mendime të përkora për vendin
dhe trajtimin e terminologjisë në një fjalor shpjegues; Valter Memisha,
Frazeotermat dhe Fjalori i madh i gjuhës shqipe; Tomorr Plangarica, Mbi
disa terma në shkencat e ligjërimit dhe problemet që lindin në përdorimin
e tyre në “Gramatikën shkollore”; Eglantina Shtylla, Rreth terminologjisë
në shkencat e edukimit; Naim Berisha, Çështje të terminologjisë gjuhësore
në tekstet shkollore në Kosovë; Artur Lama, Reflekse të teorisë së Vysterit
në terminologjinë shqiptare; Shkëlqim Millaku, Roli i sinonimeve dhe i
homonimeve në “kurrikulat” mësimore; Abdurrahim Maxhuni, Pasqyrimi i
terminologjisë islame në fjalorin e Tahir Dizdarit; Sejdi Gashi, Rreth disa
çështjeve terminologjike në fushën e medies shqipe në Kosovë; Vjosa
Osmani, Terminologjia e ekonomisë dhe e politikës nën ndikimin e
globalizimit; Juljana Kume, Termat sportivë dhe disa veçori të tyre në
shqipen e sotme; Idriz Metani, Semantika dhe termat; Mimoza Priku,
Rreth sfidave të zhvillimit të terminologjisë gjuhësore në morfologjinë e
gjuhën shqipe; Begzad Baliu, Onomastika historike e korpusit leksikor të
shqipes; Evalda Paci, Mbi terminologjinë e pjesëve përbërëse të veprave të
letërsisë së vjetër shqipe; Shpresa Ismaili, Leksiku terminologjik në romanet
e Rexhep Qosjes; Etilda Muhaj, Probleme të terminologjisë gjuhësore në
ditët e sotme; Bahri Koskoviku, Terminologjia sintaksore në gramatikat
shqipe - interpretime dhe koncepte të reja; Faton Krasniqi, Përdorimi i
terminologjisë juridike dhe parlamentare në debatet televizive në Kosovë;
Behar Hoxhaj, Çështje të terminologjisë leksiko-gramatikore në lidhje me
parafjalët në gjuhën shqipe; Afërdita Abdullahi, Pasuri leksikore nga
Rrafshi i Dukagjinit dhe Shemsi Haziri, Historiku i zhvillimit të termi￾nologjisë policore në gjuhën shqipe.
 
“Kongresi Arsimor i Lushnjës dhe gjuha shqipe”
(Tryezë shkencore)
 
Më 13.10.2021, në Institutin Albanologjik të Prishtinës u zhvillua
Tryeza shkencore “Kongresi Arsimor i Lushnjës dhe gjuha shqipe”,
kushtuar 100-vjetorit të mbajtjes së këtij Kongresi. Morën pjesë studiues
nga qendra të rëndësishme albanologjike.
Gjurmime albanologjike-seria e shkencave filologjike 51-2021
 
 299
Studiues profilesh të ndryshme (gjuhëtarë, historianë, letrarë nga
institucione të rëndësishme shkencore, arsimore e kulturore, si Akade￾mia e Studimeve Albanologjike - Tiranë, nga Universiteti ELTE -
Budapest, Instituti Albanologjik i Prishtinë, Universiteti i Prishtinës,
Instituti i Historisë “Ali Hadri”, nga Tuzi i Malit të Zi etj.) trajtuan çë￾shtje të rëndësishme politike, kulturore e shkencore që lidhen drejt￾përdrejtë me Kongresin Arsimor të Lushnjës, të mbajtur para 100 vje￾tëve.
Tryeza shkencore kushtuar 100-vjetorit të Kongresit të Lushnjës
ishte planifikuar që të mbahej në vitin 2020, por ishte shtyrë për shkak
të rrethanave pandemike. Dega e Gjuhësisë, në pajtim me kushtet që
diktuan këto rrethana, vendosi që këtë aktivitet shkencor ta mbajë më
13 tetor 2021.
Në këtë tryezë shkencore me kumtesat e tyre u paraqitën këta
studiues: Anila Omari (Kongresi Arsimor i Lushnjës dhe përpjekjet e
deriatëhershme për njësimin e gjuhës letrare shqipe), Valter Memisha
(Roli i fjalorëve gjuhë e huaj – shqipe për pasurimin e terminologjisë),
Begzad Baliu (Rëndësia e vendimeve të Kongresit të Lushnjës për
historinë e albanologjisë), Etleva Lala (Kongresi i Lushnjës dhe njësimi
gjuhës shqipe, arritje kulmore për identitetin kombëtar të mbarë
shqiptarëve), Alban Dobruna (Kongresi i Lushnjës dhe rëndësia e tij his￾torike), Marjan Lulgjuraj (Rëndësia e Kongresit të Lushnjës në fushën e
arsimit) dhe Sejdi Gashi (Kongresi i Lushnjës dhe rëndësia e tij për
gjuhën dhe arsimin shqip).
 
Botimet e veçanta në vitin 2021
 
Gjatë vitit 2021 punonjësit e Degës së Gjuhësisë, kanë përgatitur
për botim revistat dhe aktet e konferencave:
 
REVISTA SHKENCORE
 
1. Gjuha shqipe 1 – 2021
2. Gjuha shqipe 2 – 2021
3. Gjuha shqipe 3 – 2021
4. Kumtime gjuhësore I - Aktet e tryezës shkencore “Kongresi
Arsimor i Lushnjës dhe gjuha shqipe”.
300 KRONIKA SHKENCORE
5. Gjurmime Albanologjike, seria e shkencave filologjike nr. 51/ 2021
(bashkë me Degën e Letërsisë).
6. Albanologji 12/ 2021.
 
 Publikime të veçanta në vitin 2021
 
1. Shefkije Islamaj, Ligjërimi, gjuha dhe stili (në krijimtarinë letrare
moderne dhe postmoderne të Rexhep Qosjes), Instituti Albano￾logjik, Prishtinë, 2021.
2. Shpresa Ismajli, Veçori leksikore dhe stilistike në romanet e
Rexhep Qosjes, Prishtinë, 2021.
3. Vjosa Osmani, Gjuha e grave në Kosovë, Prishtinë, 2021.
4. Afërdita Abdullahi, Leksiku dialektor i Kosovës Perëndimore
dhe Jugperëndimore, Prishtinë, 2021.
5. Emin Krasniqi, Leksion i termave të gjuhësisë kognitive (botim
me vetëfinancim), Prishtinë, 2021.
Faton KRASNIQI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gjurmime albanologjike-seria e shkencave filologjike 51-2021
 
 301
 
V. PËRVJETORË
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
302 KRONIKA SHKENCORE

Kronika shkencore e aktiviteteve të Degës së Gjuhësisë gjatë vitit 2021

Leontina Gega-Musa

KRITIKA DHE RECENSIONE
 
 
VAZHDIMËSIA E FOKLORIT NËPËRMJET KUJTESËS
DHE PRAKTIKËS NË BASHKËKOHËSI
 
 
Arbnora Dushi,“Folklori kujtesё e praktikё – Njё perspektivё e re
njohёse pёr folkloristikёn”, botoi: Instituti Albanologjik, Prishtinë,
2021; 459 f.
 
 
Ditë më parë,
në kuadër të
botimeve të
Institutit Al￾banologjik të
Prishtinës, pa
dritën e boti￾mit katalogu
“Zejet tradi￾cionale të qy￾tetit të Prish￾tinës” i autorit Valon Shkodra, një￾herësh hulumtues i pavarur shkencor
në Degën e Folklorit dhe Etnologjisë.
Në Kosovë, sikurse dihet, përgjatë
shekujve, veprimtarinë e tyre ekono￾mike e kanë ushtruar një numër i
madh i zejtarëve të ndryshëm, të cilët,
dikur, ishin edhe bartësit kryesorë të
zhvillimit ekonomik të vendit.
Së këndejmi, edhe Prishtina, si një
ndër kasabatë dhe qytetet më të më￾dha të Kosovës, e cila, për një kohë,
ishte edhe qendër e Vilajetit të Koso￾vës (1879 - 1893) dhe më vonë edhe
kryeqendër e Kosovës (nga viti 1946),
ka
Botimi i radhës i Arbnora Dushit
“Folklori kujtesë e praktikё - Njё per￾spektivë e re njohëse për folklori￾stikën”, përmban rezultatet e punës sё
saj permanente në vitet e fundit. Një
pjesë tё punës sё saj, si trajtime
temash tё veçanta, autorja pohon se i
ka botuar nё përmbledhjet e akteve tё
dala si rezultat i pjesëmarrjeve nё
konferenca kombëtare dhe ndërkom￾bëtare, por që në kёtё botim i sjell tё
plotësuara me referenca tё reja tema￾tike dhe teorike për folklorin nga
këndvështrimi i kujtesës dhe prakti￾kës. Këtë botim, autorja A. Dushi e ka
strukturuar dhe harmonizuar temati￾kisht si tërësi kuptimore, duke i dhënë
formёn e njё koncepti monografik.
Edhe me kёtё botim, studiuesja
Dushi dëshmon seriozitetin e saj nё
punёn e vazhdueshme nё studimet fol￾kloristike, sidomos nё qasjen e saj
drejt ridefinimint tё kësaj disipline,
bazuar gjithmonë mbi pranimet ose
mospranimet brenda niveleve studi￾more akademike qё i bёhen nё vazh￾dimësi kësaj çështjeje. Mbështetjen e
308 GJURMIME ALBANOLOGJIKE – Folklor dhe etnologji 51/2021
arsyeshme pёr ridefinim tё nevojshёm
tё folkloristikёs shqiptare e arsyeton
me përvojën e saj nga hulumtimet e
realizuara nё qendra studimore e kër￾kimore evropiane, nё tё cilat ky ride￾finim tani mund tё quhet i pranuar. Si
rezultat i këtyre hulumtimeve, autorja
i qaset dhe trajton tema, si nga fusha e
historisë gojore nga aspekti folk￾loristik, ato tё kujtesës ndёrbreznore, e
deri te folklori modern qarkullimi i tё
cilit po bёhet nëpërmjet internetit dhe
rrjeteve sociale, duke kontribuuar me
trajtesat e saj drejt zhvillimit tё folk￾loristikës shqiptare, nё hap me duku￾ritë e njëjta tё trajtuara nё studimet
bashkëkohore ndërkombëtare.
Qё nё kapitullin e parё Përqasje
ndaj problematikave hulumtuese, au￾torja bёn përqasjen ndaj problema￾tikave hulumtuese nё folkloristikë, tё
cilat i analizon dhe arsyeton nga
aspekti teorik e praktik, duke i trajtuar
nё nënkapituj, si ai për përpalljen me
sfidat e folkloristikës dhe si pasojё
nevojёn e ndërrimit tё paradigmës, e
cila sprovon autenticitetin e elementit
tradicional, por edhe çështjet qё pa￾sojnë mё pas. Një problematikë tjetër
hulumtuese trajtohet nё nënkapitullin
vijues, ku me anё tё studimeve teorike
mbi zhanret narrative personale tё
dala nga studimet folkloristike ndër￾kombëtare, pasqyron rrugëtimin qё
merr deri nё konsolidim rrëfimi perso￾nal gojor, si zhanër i definuar dhe si tё
tillё tё trajtuar si histori gojore nga
prizmi i folkloristikës, duke praktikuar
nё raste edhe njё metodologji tё re
hulumtuese siç ёshtё ajo e autoetno￾grafisё. Dhe tё gjitha kёto raporte
marrёdhёniesh ndёrdisiplinore, ndër￾mjet historisë gojore dhe folklorit i
argumenton nё nёnkapitullin ku me
anё tё praktikave lokale konkretizon
historikun dhe metodologjinё e hulu￾mtimit.
Nё kapitullin e dytё Rrëfimi dhe
kujtesa në kontekstin e folkloristikës e
të historisë gojore, autorja përqen￾drohet nё rrёfimin dhe kujtesёn tё
trajtuar nё kontekstin e folkloristikёs
dhe tё historisё gojore. Nё nёnndarjet
qё i bën kёtij kapitulli, si nё atё të
sfondit teorik për trajtimin e zhanrit
narrativ të të rrëfyerit të përvojave
personale në folkloristikë, ajo sjell
rezultatet e punёs sё saj, tanimё kon￾krete, bazuar mbi tё dhёnat teorike për
zhanret narrative personale nё folklo￾ristikёn botёrore, nga të cilat teori
shpërfaq edhe rrugën historike të
ndërtimit të zhanrit gojor të rrëfimit
personal, si dhe emërtimin dhe defi￾nimin e këtij zhanri. Ndërkaq, në nën￾ndarjen që pason, fokusohet në
folklorin dhe historinë gojore, në ra￾portet e tyre ndërlidhëse si një marrë￾dhënie ndërdisiplinore, duke u ndalur
edhe në përvojën e studimeve shqip￾tare për këtë raport dhe nga e cila
marrëdhënie veçon dallimet dhe afritë
në qasje dhe metodologji, e deri te
historia gojore në kontekstin e prakti￾kës sociale. Risitë analitike që sjell
Dushi për rrëfimin personal gojor, në
këtë kapitull, mund të themi se janë
qëllimi dhe synimi mbi të cilët edhe
ndërtohet ky studim.
Në kapitullin e tretë Triptik ose tri
këndvështrime rreth një teme: kujtesa
për kufirin me Shqipërinë, Dushi i
KRITIKA DHE RECENSIONE 309
qaset nga tri këndvështrime temës së
kujtesës për këtë kufi. I konceptuar si
triptik, ajo së pari merr në shqyrtim
kufirin e transmodeluar në mall për
atdheun e munguar, duke trajtuar sfo￾ndin historik, nostalgjinë si emocion
për humbjen dhe të jetuarit “matanë
vendlindjes”. Mandej vazhdon me
kujtimet për kufirin nga perspektiva e
kujtesës ndërbreznore, të cilën e ela￾boron brenda kornizës teorike të saj,
duke analizuar zonat kufitare jo vetëm
si gur ndarës të një hapësire etnike,
por si procese sociale, e deri te kujtesa
për kufirin nga perspektiva e dësh￾mitares së parë, dhe të kujtesës për
kufirin nga perspektiva e brezit të dytë
dhe të tretë. Ndërkaq në pjesën e tretë,
autorja me anë të metodologjisë auto￾etnografike, si një risi në perspektivë,
trajton kujtesën për kufirin deri te
përvoja me kufirin, duke shpalosur tri
lloje kujtimesh, si: të dëgjuara, përje￾tuara dhe munguara.
Në kapitullin e katërt Balada dhe
kënga popullore ndërmjet kujtesës
personale dhe kujtesës kolektive, auto￾rja ka marrë për trajtim baladat dhe
këngët popullore, si zhanre të krijim￾tarisë gojore, duke zbërthyer kujtesën
personale dhe kolektive brenda këtyre
krijimeve, të cilat edhe e kanë bartur
këtë kujtesë me anë të vargjeve ndër
breza. Ky kapitull përmban gjashtë
trajtime baladash e këngësh të ndry￾shme, në të cilat Dushi për të zbër￾thyer kujtesën personale e kolektive, u
qaset dhe i interpreton në një mënyrë
tjetër nga studimet paraprake të bëra
për këto krijime, por duke mos mo￾huar vlerat dhe duke iu referuar mu
këtyre studimeve për këto trajtime.
Balada e parë që trajtohet në këtë ka￾pitull është Balada e murimit në
traditat gojore të Ballkanit: çështja e
origjinës nën dritën e disa interpreti￾meve, në të cilën ritrajtohet çështja e
origjinës dhe përhapja gjeografike e
këtij motivi, si një tregues kundërthë￾nës, por edhe përhapja e kësaj balade
në kontekst të simbolikës së komuni￾kimit/izolimit. Edhe baladat e tjera të
trajtuara në këtë kapitull, si ajo:
Maxharr Pasha ndërmjet kujtesës
personale dhe kujtesës kolektive;
Kënga e Halit Gashit: performancat
paralele të interpretimit në zhanrin e
muzikës popullore dhe popullari￾zuese; Balada popullore si kujtesë
kolektive: Halili e Hajrija; Kënga për
Krushqit e Ngrirë të Dardanisë: kon￾teksti i receptimit dhe jehona e kujte￾sës; si dhe ajo e fundit Kompleksiteti i
raportit motër-vëlla: një vështrim
antropologjik mbi baladat shqiptare,
kanë të përbashkët zbërthimin e kujte￾sës personale dhe kolektive brenda
këtyre krijimeve folklorike.
Ndërkaq në kapitullin e pestë Fol￾klori e folkloristika në kontekst prak￾tik, autorja ka grupuar katër nëntema
që kanë të bëjnë me folklorin dhe
folkloristikën në këtë kontekst. Dy të
parat shpërfaqin rrethanat politike në
komunikimin dhe kontaktet e folklo￾ristëve shqiptarë para dhe pas viteve
’90, dhe rrethanat e reja politike që
mundësuan rikthimin e këtyre konta￾kteve pas vitit ‘99, ndërsa tjetri kraha￾son praktikat e regjistrimit dhe botimit
të epikës sipas Elias Lonnrot-it dhe
Bernardin Palajt. Trajtesat në vazhdim
310 GJURMIME ALBANOLOGJIKE – Folklor dhe etnologji 51/2021
kanë të bëjnë me një praktikë të re të
folklorit. Kështu, në trajtimin e radhës
vihet në vëmendje të praktikuarit dhe
të krijuarit e folklorit në internet, parë
si dukuri ndërmjet mbijetesës e trans￾formimit, sidomos në raportin që
krijon folklori me teknologjinë në
studimet shqiptare, ndërsa në trajtesën
që përmbyll këtë kapitull, Dushi
shpërfaq një praktikë të re të folklorit,
sidomos të atij tё dy viteve të pande￾misë, duke e përkufizuar që në titull:
Folklori i pandemisë: praktikat e reja
të krijimit të folklorit në rrethana
karantinimi dhe trendet globale të
regjistrimit të tij. Këto forma të reja,
të krijuara rreth temës së virusit dhe
vaksinës me anë të memeve edhe pse
të ndikuara nga trendet globale, vihen
në shqyrtim nga autorja mu për shkak
të qarkullimit të tyre edhe në kulturën
shqiptare, prandaj edhe e thekson ne￾vojën e pranimit të tyre si objekt stu￾dimi në rrethet shkencore.
Ky botim përmban dhe Pёrfu￾ndimin, në të cilin autorja përmbledh
rezultatet e punёs hulumtuese e shken￾core, si dhe njё listё tё gjerё referen￾cash shkencore botёrore, tё cilave,
pra, u ёshtё referuar gjatë punës së saj.
 
Leontina GEGA-MUSA

Not a member yet

Njeri me mendjen dhe zemër bujare – Mr. Nahid Ipçiu (1945-2021)

Portret i një dijetari – Prof. dr. Shukri Rrahimi (1925–2021)

Një jetë kushtuar studimit të periudhës osmane te shqiptarët – Prof. dr. Skënder Rizaj (1930-2021)

Kronikë shkencore e aktiviteteve të Institutit Albanologjik për vitin 2021 – Dega e Folklorit dhe Dega e Etnologjisë

85-vjetori i lindjes së akademik prof. dr. Mark Tirtës

Humbje e madhe për studimet e historisë së antikitetit – Prof. dr. Mithad Kozlliçiq (1954-2021)

Kronika shkencore e aktiviteteve të Degës së Gjuhësisë gjatë vitit 2021

Vazhdimësia e folklorit nëpërmjet kujtesës dhe praktikës në bashkëkohësi

Kronika shkencore e aktiviteteve të Degës së Letërsisë gjatë vitit 2021

Perspectives on ideology and violence in the Second World War in Kosova (Ma. Mrika Limani-Myrtaj, 2021)

2,043

4,474