Albanica Albanian Academic Journals
Not a member yet
4474 research outputs found
Sort by
Dëshmitë epigrafike mbi përbërjen etnike të Ulpianës në Periudhën Romake
Full text linkEpigraphic evidence from Ulpiana during the Roman period provides a clear insight into its multiethnic composition and the processes of Romanization that accompanied the city’s development. In this pre-Roman Dardanian settlement, which was transformed into a municipium following the Roman conquest, inscriptions attest to the presence of the local population alongside colonists arriving from Italy, from the western and eastern provinces, as well as from Hellenophone and Oriental communities. This ethnic diversity is clearly reflected in the onomastic material. Although Roman nomina are more frequent, the presence of non-Latin names indicates the continuity of local traditions and their partial integration into the cultural and legal framework of the Empire. Romanized locals often retained traditional cognomina, combining elements of local identity with Roman naming conventions. At the same time, Italic colonists and Roman freedmen, widely attested in the epigraphic record, played an important role in the economic and administrative life of the city. Within this mosaic, the Hellenophone and Oriental element is also evident, identifiable through characteristic Greek and Eastern names. The involvement of these groups in trade, mining industries, and cultic functions indicates Ulpiana’s connections with the eastern provinces and the emergence of new layers of identity within the city. Overall, the inscriptions from Ulpiana present the city as a typical provincial center of the Roman world, where cultural interaction, gradual Romanization, and social and economic mobility played a continuous role in shaping urban life. In this context, the onomastic data not only reveal the city’s diverse ethnic composition but also reflect broader social, legal, and cultural changes that accompanied Ulpiana from the first to the fourth century CE.Ky studim shqyrton përbërjen etnike të Ulpianës gjatë shekujve I-IV pas Kr., duke u mbështetur në analizën e mbishkrimeve të dokumentuara në qytet dhe në zonën përreth. Qëllimi është të përcaktohet më qartë fizionomia shumetnike e kësaj qendre provinciale dhe të vlerësohen mënyrat se si proceset e romanizimit dhe integrimit administrativ ndikuan në formësimin e saj shoqëror dhe juridik. Të dhënat epigrafike përbëjnë burimin kryesor për rindërtimin e përkatësive individuale dhe kolektive, duke ofruar një pasqyrë të drejtpërdrejtë mbi strukturën e popullsisë urbane. Qasja metodologjike mbështetet në analizën filologjike dhe prosopografike të nomina-ve, cognomina-ve dhe formulave të filiacioneve, si dhe në kontekstualizimin historik dhe arkeologjik të monumenteve epigrafike. Kjo metodë lejon identifikimin e origjinës së individëve, vlerësimin e statusit juridik dhe analizimin e mekanizmave të integrimit në jetën publike dhe institucionale të qytetit. Të dhënat onomastike shqyrtohen në raport me sistemin juridik romak, me përhapjen e qytetarisë dhe me ndryshimet në strukturën shoqërore gjatë periudhës së administrimit perandorak. Materiali epigrafik ofron një panoramë të qartë të bashkëjetesës së popullsisë indigjene dardane me kolonë italikë dhe perëndimorë, si edhe me grupe helenofone e orientale, të cilët kontribuuan në mjedisin ekonomik dhe kulturor të Ulpianës. Analiza tregon se adoptimi i elementeve onomastike romake lidhet ngushtë me zgjerimin e qytetarisë dhe me pranimin e normave të sistemit administrativ romak, ndërsa prania e emrave indigjenë dëshmon për vazhdimësinë e traditave lokale brenda strukturave të reja juridike. Ky kombinim ndihmon të shpjegohet edhe mungesa relative e emrave autoktonë në mbishkrime, e cila lidhet më shumë me faktorë socio-ekonomikë, me përkatësinë shoqërore dhe me ritmet e ndryshme të adoptimit të praktikave funerare romake sesa me praninë reale të tyre në përbërjen e përgjithshme të popullsisë. Epigrafia pasqyron kryesisht shtresat që kishin qasje në kulturën monumentale dhe në mjetet financiare për ngritjen e mbishkrimeve, duke krijuar kështu një përfaqësim selektiv të shoqërisë urbane. Rezultatet tregojnë se Ulpiana zhvilloi një identitet urban të shumëfishtë, ku normat e kulturës romake bashkëjetonin me elemente të qëndrueshme të traditës dardane dhe me prani të dukshme helenofone e orientale. Kjo ndërthurje pasqyron proceset më të gjera të transformimit kulturor në Dardani dhe në provincat ballkanike, si edhe rolin që qendrat urbane patën në integrimin e komuniteteve lokale në strukturat e Perandorisë Romake
Procesi i aneksimit të Kosovës nga Serbia në vitin 1945: Konteksti historik politik dhe juridik
Full text link"This study comprehensively addresses the process of Kosovo’s annexation by Serbia, which was concretized through the Second Assembly of the Anti-Fascist National Liberation Council of Kosovo and Metohija, known as the Assembly of Prizren (8–10 July 1945). This assembly, organized in a politically tense climate and under the direct control of the Yugoslav military administration, represents one of the most decisive moments in Kosovo’s political history during the 20th century. Delegates selected according to strict political criteria, the presence of armed forces, and the absence of democratic guarantees made the free expression of popular will impossible. Under these circumstances, a resolution prepared in advance in Belgrade was adopted, sanctioning the union of Kosovo with the People’s Republic of Serbia, completely bypassing the "right of the Albanians to self-determination. This act was in open contradiction with the Bujan Conference Resolution, which clearly recognized the right of the Albanian people of Kosovo to unite with Albania after the war. At the Assembly of Prizren, the “People’s Court of the Province” was established, a repressive body aimed at punishing political opponents and activists of the Albanian National Democratic Movement. This court imposed severe political penalties, targeting any form of resistance to the new Yugoslav authority. The laws passed in August and September 1945 institutionalized the annexation, designating Kosovo as the “Autonomous District of Kosovo and Metohija” within Serbia, with limited powers, a marked lack of real autonomy, and further territorial losses in several areas with an Albanian majority. The study is built not only on the developments of 1945 but also by placing the annexation process within a longer historical continuity. In this context, the paper begins with the period of Kosovo’s occupation and annexation by Serbia from October 1912, when Kosovo and the Albanian-inhabited territories in Macedonia and Montenegro were occupied by Serbian - Montenegrin armies. The decisions of the London Conference of Ambassadors sealed the partition of Albanian lands, leaving Kosovo and other Albanian areas outside the borders of the Albanian state. This period was characterized by systematic violence, mass displacement, and repressive policies aimed at altering the ethnic composition of Albanian territories. The study also analyzes the legal and administrative status of Kosovo during the First World War, its division into banovinas during the interwar period, as well as the partition of Kosovo into three occupation zones during the Second World War. The aim is to present the historical context that made the 1945 annexation possible in an objective and impartial manner, viewing it as a continuation of a policy built on the denial of the rights of the Albanians. The novelty of this study lies in its interdisciplinary approach and in the analysis of the historical, political, and legal basis of the annexation, while simultaneously examining Albanian efforts to resist the Yugoslav reoccupation, the Serbian political discourse on Kosovo, and the long-term consequences for the Albanian population. The paper relies on archival sources, local and international literature, as well as contemporary daily press, in accordance with the analytical, comparative, and chronological approaches of contemporary historiography.Ky studim trajton në mënyrë të gjithanshme procesin e aneksimit të Kosovës nga Serbia, i cili u konkretizua përmes Mbledhjes së Dytë të Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar të Kosovës dhe Metohisë, të njohur si Kuvendi i Prizrenit (8–10 korrik 1945). Ky kuvend, i organizuar në një klimë të tensionuar politike dhe nën kontroll të drejtpërdrejtë të administratës ushtarake jugosllave, përfaqëson një nga momentet më përcaktuese në historinë politike të Kosovës gjatë shekullit XX. Delegatët e përzgjedhur sipas kritereve strikte politike, prania e forcave të armatosura dhe mungesa e garancive demokratike e bënë të pamundur shprehjen e lirë të vullnetit popullor. Në këto rrethana u miratua një rezolutë e përgatitur paraprakisht në Beograd, e cila sanksiononte bashkimin e Kosovës me Republikën Popullore të Serbisë, duke anashkaluar tërësisht të drejtën e shqiptarëve për vetëvendosje. Ky akt ishte në kundërshtim të hapur me Rezolutën e Konferencës së Bujanit e cila njihte qartë të drejtën e popullit shqiptar të Kosovës për bashkim me Shqipërinë pas luftës. Në Kuvendin e Prizrenit u krijua “Gjyqi Popullor i Krahinës”, një organ represiv i cili synonte ndëshkimin e kundërshtarëve politikë dhe të aktivistëve të Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare. Ky gjyq shqiptoi dënime të rënda politike, duke goditur çdo formë rezistence ndaj pushtetit të ri jugosllav. Ligjet e miratuara në gusht dhe shtator të vitit 1945 e institucionalizuan aneksimin, duke e përcaktuar Kosovën si “Qark Autonom i Kosovës dhe Metohisë” brenda Serbisë, me kompetenca të kufizuara, me mungesë të theksuar autonomie reale dhe me humbje të mëtejshme territoriale në disa zona me shumicë shqiptare. Studimi është ndërtuar jo vetëm në zhvillimet e vitit 1945, por duke e vendosur procesin e aneksimit në një vijimësi historike më të gjatë
Shasi një qendër e njohur mesjetare
Full text linkShas (also known in historical sources as Suacium, Svač, Soacia, among other variants) represents one of the most significant medieval centers in the wider region of Ulcinj and the Lake Shkodra basin. The site demonstrates a long continuity of settlement beginning in Illyrian antiquity and extending through the Roman, Byzantine, and medieval periods. The ruins of the city are located approximately 25 km northeast of Ulcinj, along the historic Bar–Shkodra route, occupying a strategic hilltop position overlooking Lake Shas. The urban layout closely follows the natural configuration of the terrain and is divided into the Upper Town (fortress) and the Lower Town, a characteristic feature of many medieval settlements in the region. Historical sources mention Shas in official documents as early as 1089, while its bishopric is attested at least from the eighth century. Together with Bar and Ulcinj, Shas formed part of the ecclesiastical organization of the region and belonged to the jurisdiction of the Metropolitanate of Durrës. Archaeological investigations, particularly those conducted in 1989, have confirmed a long cultural and settlement continuity, revealing material remains from the Illyrian, Roman, Byzantine, and medieval periods. The discovery of a cultural layer dating to the sixth century supports the hypothesis that the northern fortification walls were constructed or reconstructed during the reign of Emperor Justinian. The fortress of Shas covered an area of approximately two hectares and was enclosed by defensive walls and towers adapted to the natural terrain. Access to the city was primarily from the northern side, while the southern side was naturally protected by steep and rocky ground. Within the fortification walls, the remains of residential buildings and religious structures have been identified, while outside the walls traces of suburban areas and several churches have been documented. A central place in the urban and ecclesiastical structure of Shas was occupied by the Cathedral of Saint John the Baptist, which served as the episcopal seat of the city. This monument displays significant architectural features, including the integration of the church’s apse into the ground floor of an earlier tower and the functional division of the interior space. In terms of style and monumentality, the cathedral reflects the broader medieval architectural tradition of the western Balkans and shows affinities with important ecclesiastical monuments in the region. Throughout its history, Shas experienced cycles of destruction and recovery. The city was plundered by the Mongols in 1242 but subsequently recovered and continued to function as an urban and ecclesiastical center. From the late fourteenth century onward, however, it entered a period of rapid decline. Following the Ottoman conquest in 1571, Shas lost its urban character and was gradually transformed into a rural settlement. Nevertheless, the surviving ruins and archaeological evidence make Shas an important case study for understanding the historical, religious, and urban development of medieval settlements in the eastern Adriatic hinterland.Shasi (Suacium, Svaç, Soacia etj.) është një nga qendrat mesjetare më të rëndësishme të hapësirës së Ulqinit dhe pellgut shkodran, me një histori të gjatë banimi që nis nga antikiteti ilir dhe vijon gjatë periudhës romake, bizantine dhe mesjetare. Rrënojat e qytetit ndodhen rreth 25 km në verilindje të Ulqinit, përgjatë rrugës historike Tivar–Shkodër, në një pozicion strategjik mbi një kodër pranë Liqenit të Shasit. Zhvillimi urban i qytetit është përshtatur ngushtë me konfiguracionin e terrenit dhe përfshin Qytetin e Epërm (fortifikatën) dhe Qytetin e Poshtëm. Burimet historike e përmendin Shasin në dokumente zyrtare që nga viti 1089, ndërsa ipeshkvia e tij përmendet të paktën që nga shekulli VIII. Qyteti ishte pjesë e rëndësishme e organizimit kishtar të rajonit dhe, së bashku me Tivarin dhe Ulqinin, përfshihej në juridiksionin e mitropolisë së Durrësit. Gërmimet arkeologjike, veçanërisht ato të realizuara në vitin 1989, kanë dëshmuar një kontinuitet të gjatë kulturor, duke nxjerrë në dritë shtresa banimi që nga periudha ilire, romake dhe bizantine, deri në Mesjetë. Zbulimi i një shtrese kulturore të shekullit VI mbështet hipotezën se fortifikimet veriore të qytetit janë ndërtuar ose rindërtuar gjatë kohës së perandorit Justinian. Fortifikata e Shasit përfshinte një sipërfaqe prej rreth 2 hektarësh dhe ishte e rrethuar me mure dhe kulla mbrojtëse, të ndërtuara në përputhje me terrenin natyror. Qasja kryesore në qytet realizohej nga ana veriore, ndërsa ana jugore ishte e mbrojtur nga natyra shkëmbore. Brenda mureve janë ruajtur gjurmë të godinave të banimit dhe objekteve të kultit, ndërsa jashtë tyre janë identifikuar lagje dhe rrënojat e disa kishave. Një vend qendror në strukturën urbane dhe fetare të Shasit zë katedralja e Shën Gjon Pagëzuesit, selia ipeshkvnore e qytetit. Kjo ndërtesë paraqet veçori arkitekturore të rëndësishme, si integrimi i apsidës në katin përdhes të një kulle më të hershme, si dhe ndarja funksionale e hapësirës së brendshme. Për nga stili dhe monumentaliteti, katedralja lidhet me traditën arkitekturore mesjetare të rajonit dhe gjen analogji me monumente të rëndësishme të Ballkanit Perëndimor. Shasi përjetoi periudha shkatërrimi dhe rimëkëmbjeje, duke u plaçkitur nga mongolët në vitin 1242 dhe më pas duke hyrë në një fazë të shpejtë rënieje nga fundi i shekullit XIV. Pas pushtimit osman të vitit 1571, qyteti humbi funksionin e tij urban dhe u shndërrua në një vendbanim rural. Megjithatë, rrënojat dhe të dhënat arkeologjike e bëjnë Shasin një dëshmi të rëndësishme për zhvillimin historik, fetar dhe urban të Mesjetës në këtë pjesë të Adriatikut lindor
Marrëdhëniet kulturore Shqipëri-Poloni (1949-1951) sipas dokumenteve diplomatike shqiptare dhe polake
Full text linkThis paper examines the cultural relations between Albania and Poland during the years 1949-1951, a period when the diplomatic missions were headed by Mihal Prifti and Bolesław Jeleń. Based on archival documents, the study aims to analyze not only the protocol and institutional dimensions of these relations but also their cultural function as an integral part of the postwar socialist bloc’s strategy. The appointments of diplomats constituted a crucial starting point, where the political and partisan biographies of representatives such as Prifti and Jeleń provided legitimacy and authority to the new bilateral relations. The analysis shows that diplomatic accreditation processes, reception ceremonies, and the involvement of social elements, such as Albanian students in Poland, besides being protocol acts, functioned as propagandistic instruments to emphasize friendship within the Eastern bloc. The structure of the Albanian legation in Warsaw, composed of figures with diverse political, economic, and administrative profiles, reflected a coordinated vision for multidimensional cooperation. At the same time, the presence of supporting Polish staff in the Albanian legation marked a close cultural and functional interconnection. On the other hand, the cultural activities of 1949, such as invitations to participate in literary congresses, commemorative events, and international sports competitions, reflect reciprocal efforts to build channels of communication beyond political relations. Although the Albanian side was occasionally reserved in participation, the very process of exchanging "invitations and institutional representation contributed to creating a shared space for socialist culture. The involvement of workers’organizations, writers, and athletes in these initiatives highlights the politicized nature of culture in the Stalinist era, where art, sports, and historical memory served as instruments of popular diplomacy. In conclusion, the Albanian-Polish relations of 1949-1951, mediated by diplomats Prifti and Jeleń, represent a typical model of the intertwining of state diplomacy with cultural diplomacy, demonstrating that the foreign policy of socialist bloc countries was not limited to formal diplomatic exchanges but aimed to create a broad ideological and cultural integration. Archival documents provide a clear overview of this process, situating the Albanian case within the wider context of Eastern European relations during the Cold War.Ky punim trajton marrëdhëniet kulturore ndërmjet Shqipërisë dhe Polonisë gjatë viteve 1949 - 1951, të periudhës kur misionet diplomatike u drejtuan nga Mihal Prifti dhe Bolesław Jeleń. Duke u mbështetur në dokumente arkivore, studimi synon të zbërthejë jo vetëm dimensionin protokollar dhe institucional të këtyre marrëdhënieve, por edhe funksionin e tyre kulturor si një pjesë integrale e strategjisë së kampit socialist në pasluftë. Emërimet e diplomatëve përbënin një pikënisje thelbësore, ku biografitë politike dhe partizane të përfaqësuesve si Prifti dhe Jeleń i jepnin legjitimitet dhe autoritet marrëdhënieve të reja bilaterale. Analiza tregon se proceset e akreditimit diplomatik, ceremonitë e pritjes dhe përfshirja e elementëve shoqërorë si studentët shqiptarë në Poloni, përveç se ishin akte protokollare, funksiononin si instrumente propagandistike për të theksuar miqësinë brenda bllokut lindor. Struktura e legatës shqiptare në Varshavë, e përbërë nga figura me profile të ndryshme politike, ekonomike dhe administrative, pasqyronte një vizion të koordinuar për bashkëpunim shumëplanësh. Në të njëjtën kohë, prania e stafit mbështetës polak në legatën shqiptare shënon një ndërlidhje të ngushtë kulturore dhe funksionale. Nga ana tjetër, veprimtaritë kulturore të vitit 1949, si ftesat për pjesëmarrje në kongrese letrare, manifestime përkujtimore dhe gara sportive ndërkombëtare dëshmojnë për përpjekjet reciproke për të ndërtuar ura komunikimi përtej marrëdhënieve politike. Edhe pse në raste të caktuara pala shqiptare shfaqej e rezervuar në pjesëmarrje, vetë procesi i shkëmbimit të ftesave dhe i përfaqësimit institucional kontribuonte në krijimin e një hapësire të përbashkët të kulturës socialiste. Përfshirja e organizatave punëtore, shkrimtarëve dhe sportistëve në këto iniciativa, nxjerr në pah karakterin e politizuar të kulturës në epokën staliniste, ku arti, sporti dhe kujtesa historike shërbenin si instrumente të diplomacisë popullore. Në përfundim, marrëdhëniet shqiptaro - polake të viteve 1949 - 1951, të ndërmjetësuara nga diplomatët Prifti dhe Jeleń, përfaqësojnë një model tipik të ndërthurjes së diplomacisë shtetërore me diplomacinë kulturore, duke dëshmuar se politika e jashtme e vendeve të kampit socialist nuk kufizohej vetëm në shkëmbime formale diplomatike, por synonte të krijonte një integrim ideologjik dhe kulturor të gjerë. Dokumentet arkivore ofrojnë një pasqyrë të qartë të këtij procesi, duke e vendosur rastin shqiptar në kuadrin më të gjerë të marrëdhënieve të Lindjes së Evropës gjatë Luftës së Ftohtë
Beteja e II-të e Kosovës (1448) sipas Antonio Bonfinit
Full text linkThis study offers a new perspective on the Second Battle of Kosovo by presenting
the first complete Albanian translation of the original Latin report
by Antonio Bonfini from Rerum Hungaricarum Decades. Bonfini’s contemporary
narrative, completed in 1498, is a valuable source of the period
for this key event in European history. Through a careful analysis of Bonfini’s
text, the author challenges existing interpretations of the battle. While
many historians have blamed Skanderbeg for the Hungarian defeat, Bonfini
places the responsibility directly on John Hunyadi, who prematurely initiated
the confrontation with the Ottoman forces, thereby altering the previously
agreed-upon plan with Skanderbeg. Furthermore, Bonfini identifies George
Branković as the principal traitor, who not only undermined Hunyadi’s campaign
by refusing to commit his military forces to the battle, but also provided
the Ottomans with secret intelligence. The study not only presents a
new translation but also offers a critical analysis of Bonfini’s work, providing
context and shedding light on the biases and perspectives of a contemporary
chronicler. Through a detailed examination of the Second Battle of Kosovo,
viewed through the prism of Bonfini’s narrative, this study makes a significant
contribution to our understanding of this complex historical event and to the
broader context of fifteenth-century Balkan politics.Ky studim ofron një perspektivë të re mbi Betejën e Dytë të Kosovës, duke ofruar përkthimin e parë të plotë në shqip të raportit origjinal latin të Antonio Bonfinit nga Rerum Hungaricum Decades. Narrativa bashkëkohore e Bonfinit, e përfunduar në vitin 1498, është një burim i vlefshëm i asaj kohe për këtë ngjarje kyçe në historinë e Evropës. Përmes një analize të kujdesshme të tekstit të Bonfinit, autorja sfidon interpretimet ekzistuese të bete- jës. Ndërkohë që shumë historianë kanë fajësuar Skanderbegun për disfatën hungareze, Bonfini vendos fajësinë drejtpërdrejt mbi Janosh Huniadi, i cili e filloi parakohe luftën kundër forcave osmane, duke ndryshuar kështu planin e bërë me Skanderbegun. Për më tepër, Bonfini identifikon Gjergj Brankoviqin si tradhtarin kryesor, i cili jo vetëm që minon fushatën e Huniadit duke mos angazhuar forcat e tij ushtarake në këtë luftë, por edhe duke u ofruar inteligjencë sekrete osmanëve. Studimi jo vetëm që paraqet një përkthim të ri, por gjithashtu ofron një analizë kritike të punës së Bonfinit, duke dhënë kontekst dhe duke hedhur dritë mbi paragjykimet dhe perspektivat e një kronisti bashkëkohor. Nëpërmjet ekzaminimit të detajuar të Betejës së Dytë të Kosovës, përmes prizmës së narrativës së Bonfinit, ky studim kontribuon në mënyrë të konsiderueshme në të kuptuarit tonë të kësaj ngjarjeje komplekse historike, si dhe të kontekstit më të gjerë të politikës ballkanike të shekullit të pesëmbëdhjetë
Shtypi i fshehtë-gazeta si instrument komunikimi dhe rezistence nga organizatat e fshehta me karakter çlirimtar në Kosovë gjatë vitit 1970-1981
Full text linkThis study aims to provide an in-depth analysis of the communication ty-pology of clandestine liberation-oriented organizations in Kosovo during the period 1970-1981, focusing on the role played by the underground press as an alternative and necessary form of political, ideological, and national communication with the broader popular masses. At a time when the Yugo-slav state apparatus controlled all official channels of information and used propaganda to delegitimize any Albanian emancipatory efforts outside the Yugoslav doctrine of brotherhood and unity, the underground press emerged as the only means to articulate positions, produce counter-hegemonic dis-course, and create new spaces for political awareness. The study focuses particularly on the activities of the clandestine liberation-oriented organiza-tion, the “Kosovo Revolutionary Group – KRG,” which later became known as the Marxist-Leninist Organization of Kosovo – OMLK, one of the most active entities in producing, distributing, and institutionalizing the Albanian underground press during the 1970s and early 1980s. At the center of our study is the role and function of the underground newspapers such as “Zëri i Kosovës”, “Pararoja”, and “Liria”, which, under the direction of this orga-nization, became informative, educational, and mobilizing platforms within the Albanian space outside of -Albania. Despite the constant risk of infiltra-tion by the Yugoslav secret service and constrained by the need to maintain deep secrecy, this press managed to establish a stable system of alternative communication, intertwining ideology, political analysis, and demands for the national rights of Albanians. It conveyed a clear narrative of emanci-pation, spreading ideas about the right to self-determination, political lib-eration, and the project of Albanian national unification. In the absence of a free public space, the underground press functioned as a form of parallel opinion-making, where Albanian political discourse took on an articulated and independent form, free from state control mechanisms. The study will be structured around several main analytical pillars. First, it addresses the theoretical conceptualization of the underground press and its impact in re-pressive contexts, situating the case of Kosovo within a broader panorama of political resistance in Southeastern Europe. Second, within this framework, the origins of the Albanian underground press in Kosovo and its territories under Yugoslavia will be analyzed, examining the contextual conditions, the influence of the diaspora, and the distribution networks. Third, the study will conduct a detailed content analysis of the aforementioned newspapers, aiming to dissect their political language, argumentative structure, and central themes of their discourse. Finally, the socio-political significance of this press will be examined, including its impact on youth mobilization, its role in the politicization of society, and its contribution to the formation of a collective political identity on the eve of the Albanian demonstrations of 1981. A central thesis of the research will be the comparison between the Albanian under-ground press and the official Yugoslav press, highlighting two antagonistic discursive poles: one built on control, delegitimization, and the unification of reality according to the Yugoslav state model, and the other founded on resis-tance, critique, and the project of national liberation. This contrast between the two worldviews will serve to understand not only the historical role of the underground press but also the mechanisms of producing political knowledge under conditions of deep and organized secrecy.Ky studim synon të ofrojë një analizë të thelluar të tipologjisë së komunikimit të organizatave të fshehta me karakter çlirimtar në Kosovë gjatë periudhës 1970-1981, duke vendosur në epiqendër rolin që ka luajtur shtypi i fshehtë si formë alternative dhe e domosdoshme e komunikimit politik, ideologjik dhe kombëtar me masat e gjera popullore. Në një kohë kur aparati shtetëror jugosllav kontrollonte të gjitha kanalet zyrtare të informacionit dhe përdorte propagandën për të delegjitimuar çdo përpjekje emancipuese shqiptare, jashtë doktrinës jugosllave të vëllazërim-bashkimit, shtypi i fshehtë u shfaq si mjeti i vetëm për të artikuluar qëndrime, për të prodhuar diskurs kundër-hegjemonik dhe për të krijuar hapësira të reja të ndërgjegjësimit politik. Studimi fokusohet veçanërisht në veprimtarinë e organizatës së fshehtë me karakter çlirimtar, “Grupi Revolucionar i Kosovës-GRK”, e cila më vonë mori emrin Organizata Marksiste-Leniniste e Kosovës - OMLK, një ndër subjektet më aktive në prodhimin, shpërndarjen dhe institucionalizimin e shtypit të fshehtë shqiptar gjatë viteve ’70 dhe fillimit të viteve ’80. Në qendër të analizës tonë studimore do të vendosim rolin dhe funksionimin e gazetave të fshehta si “Zëri i Kosovës”, “Pararoja” dhe “Liria”, të cilat nën drejtimin e kësaj organizate u shndërruan në platforma informuese, edukuese dhe mobilizuese në hapësirën shqiptare jashtë Shqipërisë londineze. Përkundër rrezikut të përhershëm të penetrimit të shërbimit sekret jugosllav dhe të kushtëzuar nga ruajtja e konspiracionit të thellë, ky shtyp arriti të krijojë një sistem të qëndrueshëm komunikimi alternativ, ku ndërthureshin ideologjia, analiza politike dhe kërkesat për të drejtat kombëtare të shqiptarëve. Ai shtyp përçoi një narrativë të qartë emancipimi, duke përhapur ide mbi të drejtën e vetëvendosjes, çlirimin politik dhe projektin e bashkimit kombëtar shqiptar. Në mungesë të një hapësire publike të lirë, shtypi i fshehtë funksionoi si një formë e krijimit të opinionit paralel, ku diskursi politik shqiptar merrte trajtë të artikuluar dhe të pavarur nga mekanizmat e kontrollit shtetëror. Studimi do të ndërtohet mbi disa shtylla kryesore analitike. Së pari, trajtohet konceptualizimi teorik i shtypit të fshehtë dhe ndikimi i tij në kontekste represive, duke e vendosur rastin e Kosovës në një panoramë më të gjerë të rezistencave politike në Evropën Juglindore. Së dyti, në kuadër të këtij shtypi do të analizohet zanafilla e shtypit të fshehtë shqiptar në Kosovë dhe viset e saj nën Jugosllavi, duke shqyrtuar kushte kontekstuale, ndikimin e mërgatës dhe rrjetet e shpërndarjes. Së treti, në kuadër të këtij studimi do të bëhet një analizë e thukët e përmbajtjes së gazetave të përmendura, me synimin për të zbërthyer gjuhën politike, strukturën argumentuese dhe temat qendrore të diskursit të tyre. Së fundi, do të shqyrtohet rëndësia socio-politike e këtij shtypi, ndikimi i tij në mobilizimin e rinisë, roli në procesin e politizimit të shoqërisë dhe kontributi në krijimin e një identiteti politik kolektiv në prag të demonstratave shqiptare të vitit 1981. Një tezë thelbësore e hulumtimit do të jetë krahasimi midis shtypit të fshehtë shqiptar dhe shtypit zyrtar jugosllav, duke evidentuar dy pole diskursive antagoniste: njëri i ndërtuar mbi kontroll, delegjitimim dhe unifikim të realitetit sipas modelit shtetëror jugosllav, e tjetri i ngritur mbi rezistencën, kritikën dhe projektin e lirisë kombëtare. Ky kontrast i dy botëkuptimeve do të shërbejë për të kuptuar jo vetëm rolin historik të shtypit të fshehtë, por edhe mekanizmat e prodhimit të dijes politike në kushte të një fshehtësie të thellë të organizuar
Shërbimi shëndetësor në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës Zona Operative e Llapit (1998-1999)
Full text linkWith the aim of assessing the organization, functioning, and challenges of the healthcare service in wartime conditions, this paper has comprehensively and systematically examined data collected from the medical and military documentation of the ZOLL during the war of the Kosovo Liberation Army (1998 - 1999). The results provide a clear overview of the challenges and achievements of this healthcare system in an extremely difficult context, highlighting its vital role in addressing emergency situations during the war. The organization of the healthcare system included: primary care through 21 military ambulances, of which 13 were mobile; secondary care through the Military Hospital located in four different locations; pharmaceutical services with 11 depots functionally distributed throughout the entire Zone; as well as logistical services providing intersectoral support. The results showed that the planning and management of the healthcare service were well structured and professional, with particular emphasis on the early preparation of infrastructure and human capacities. The Healthcare Service sector had been established and made operational in a timely manner by the military organizational structures of the ZOLL and had followed an effective coordination strategy with the commands and operational units of the ZOLL. One of the key elements of success was the establishment of an integrated communication system through coded radio links, telephone lines, couriers, and regular meetings, which enabled uninterrupted and synchronized functioning among the different structures of the military healthcare system. Cooperation between the ZOLL and other operational zones, as well as with the General Staff of the KLA, functioned directly through the exchange of human resources and the coordination of activities, thereby increasing the military capacity to address healthcare challenges across all combat zones. During the preparatory period, important preventive measures were undertaken, such as vaccinating soldiers, identifying blood groups, issuing health booklets, providing first aid training, and equipping individuals with medical supplies. The initial planning included the engagement of 320 healthcare professionals of various profiles, and during the period of combat, a utilization rate of 89.4% of this capacity was achieved. During military operations, in many cases the provision of first aid and the evacuation of the wounded from the front line were carried out by the soldiers themselves. However, in certain situations, doctors and technicians of the healthcare service intervened directly in the field, providing first aid and assisting in the evacuation of the wounded. A significant challenge was the massive displacement of the civilian population and the lack of functional civilian healthcare institutions, which forced the military healthcare sector to also cover the needs of civilians. As a result, the number of medical visits for patients from the civilian population was 43 times higher than that for soldiers, while 77.21% of surgical operations were performed on civilian patients. In this regard, the data processed from the treatment of the wounded at the Potok Military Hospital provide a clear picture of the clinical workload and the efficiency of surgical treatment under severe wartime conditions. Of the 430 wounded patients treated, 98.84% of surgical interventions were successful, while the surgical mortality rate was only 1.16%. More than 83% of the procedures were performed under local anesthesia. The average age of the patients was 30.9 years, with a predominance of the 20 - 39 age group. The extremities were the most frequently affected region by wounds (44.65%), while multiple and thoracic injuries were more common among soldiers. The average hospital stay was 14.13 days, with longer stays for cases involving multiple wounds. This organization of the medical service (the Sanitation Sector) reflects common practices in other armed conflict contexts, where responsibility for the healthcare of the civilian population usually lies with civilian health institutions. However, during the KLA war, due to the collapse of the civilian healthcare system, this responsibility was inevitably transferred to military structures. This shift significantly contributed to the deterioration of the overall health situation and increased the risk of the spread of infectious diseases, including serious hygienic and epidemiological problems. In addition, the logistics unit ensured continuous material and technical support for the Healthcare Sector by providing food, fuel, spare parts for medical equipment, vehicles, generators, and other auxiliary equipment. It was also responsible for the preparation and distribution of food for patients and staff, as well as for the maintenance of technical equipment. The healthcare service in the ZOLL was built on stable organizational and professional foundations, despite the numerous challenges imposed by the realities of war. This experience constitutes an important example of healthcare management under extreme conditions and represents a valuable legacy for the field of military medicine and public health in general. In this context, the organization of the healthcare service in the ZOLL represents a remarkable model of professional mobilization under extreme circumstances, providing a meaningful example for the development of resilient healthcare systems in emergency situations. The documented experience from this zone not only attests to the courage and dedication of healthcare professionals during wartime but also offers valuable historical insights for the planning of health emergencies and crisis management in the future.Ashtu si në zonat e tjera të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), edhe në Zonën Operative të Llapit (ZOLL) ishte i organizuar Sektori Shëndetësor, i cili përbënte një element kyç të strukturës dhe funksionimit të brendshëm të saj. Megjithëse përballej me mungesë pajisjesh bazike, infrastrukturë të papërshtatshme dhe mbështetje të kufizuar nga institucionet shëndetësore civile, në ZOLL u ndërmorën përpjekje të vazhdueshme e të koordinuara për të krijuar një sistem shëndetësor funksional, të aftë t’u përgjigjej kërkesave të luftës. Në gjithë territorin e përgjegjësisë së Zonës, ky sektor ishte i konsoliduar dhe ushtronte një rol të gjithanshëm në mbështetjen mjekësore të luftëtarëve dhe popullatës civile, duke u bërë një hallkë thelbësore në ruajtjen e kapaciteteve operacionale dhe të mbijetesës. Ky studim shqyrton rolin dhe kontributin e personelit mjekësor të UÇK-së në ZOLL gjatë viteve 1998–1999, duke u mbështetur në burime parësore dhe dytësore, përfshirë dokumentacionin e kohës, literaturën ekzistuese dhe intervista me pjesëtarë të Komandës së Zonës dhe Sektorit të Shëndetësisë. Punimi përqendrohet në tri dimensione: vlerësimin e nevojave mjekësore në terren, planifikimin dhe zbatimin e shërbimeve shëndetësore, si dhe mekanizmat e monitorimit dhe koordinimit të vazhdueshëm. Organizimi përfshinte mbrojtje primare përmes ambulancave mobile dhe atyre të vendosura në terren, mbrojtje sekondare përmes spitalit ushtarak, shërbim farmaceutik të shpërndarë në gjithë Zonën, si dhe logjistikë për mbështetje ndërsektoriale. Rezultatet nxjerrin në pah rëndësinë e rolit të stafit mjekësor në garantimin e kujdesit shëndetësor për ushtarët dhe civilët, duke reduktuar komplikimet dhe përmirësuar shkallën e mbijetesës. Për shkak të shpërbërjes së institucioneve shëndetësore civile dhe zhvendosjes masive të popullsisë, struktura ushtarake mbuloi edhe nevojat civile. Studimi ofron të dhëna historike mbi organizimin, koordinimin dhe menaxhimin e shërbimit shëndetësor të UÇK-së në ZOLL, duke argumentuar mënyrat se si personeli mjekësor i tejkaloi mungesat materiale dhe infrastrukturore përmes organizimit të kujdesshëm, bashkëpunimit dhe mobilizimit profesional, dhe duke kontribuar në pasurimin e njohurive mbi menaxhimin e shëndetësisë në situata të jashtëzakonshme