Albanica Albanian Academic Journals
Not a member yet
4474 research outputs found
Sort by
Gjuha alegorike e "të fshehurit"
No full textIn Albanian, both sub-dialects interlock in themselves a great lexical richness. The speech of Dibra is part of the Northern sub- dialect. Without investigating other problems, we will deal here with the groups of implied speaking or hiding of thoughts. This manner of expression is compounded by smaller units, including several words used in the respective region, a feature of separate areas. It is that special language which is often called the allegoric speech, but also bearing other denominations that are frequently used in sociolinguistics, such as "round" speech, "shebang" speech or, as it is called mostly in Diber, "codified" speech, etc. Allegory itself as a concept essentially contains the implied meaning, which mainly has to do with the "hidden" meaning. The expressed implication in this way of speech is interdependent upon communication circumstances; it is related to the respective judgments and evaluations as well as to the public opinions, which indirectly, through short phraseologies and expressions, transmit a message, idea, a solution. Implied speaking is based on any old saying or short story invented on the spot, even, it may be any transformed anecdote containing in itself some kind of artistic expression.
In Dibra, this kind of speech is more developed in the Lower Dibra than in the Upper Dibra. In the villages of the Lower Dibra it is developed in the Highland where the natural conditions have obliged inhabitants to use it. This kind of speech generated or has been created by a few people. It was necessitated by vital needs, family or social reasons necessitating the communication with each-other in a difficult moment or to escape the risk. The same kind of speech has been used to transmit messages of war or loyalty cry knowing that the villages are distant from each-other.
Often people want to hear stories told with "codified" speech and, when someone, known to be smart or a teller of many stories with "codified" speech pays a visit to their house, they try to provoke him to see how he well respond.
It is told that once such a guest paid a visit to a family. To honor him, they slaughtered a lamb. At the time of dinner, of course he was served the lamb's head. He opened it and saw that there was no brain in it. All were waiting to see what he was going to do: would he yell for making fun of him or would solve the situation differently. The guest said: "My host, I knew that the people in this village lack brains, but I just learned that even the livestock lacks them."
Their vocabulary is sparing, chosen and with artistic connotations. With the usage of dialectical words and regionalisms, it was not only aimed at hitting the target, but also at revealing the "hidden" key for opening them, because these words were vivid, full of essence. The minds of those using this speech were evaluated by the people as a "wire" and the solutions were so excellent like pearls.Në gjuhën shqipe, të dy dialektet ngërthejnë në vetvete një pasuri të madhe leksikore. Në dialektin e Veriut, bën pjesë edhe e folura e Dibrës. Pa marrë në hulumtim problemet e tjera, këtu do të ndalemi në grupet e të folurit me nënkuptime ose me fshehje të mendimit. Kjo mënyrë të shprehuri përbëhet nga njësi më të vogla, në të cilat gëlojnë edhe mjaft fjalë të krahinës përkatëse, karakteristikë e disa zonave të veçanta. Kjo e bën atë një gjuhë të veçantë, që më shpesh është quajtur të folurit alegorik, duke marrë kështu dhe disa emërtime të tjera, që përdoren rëndom në sociolinguistikë, si: të folurit “me rrotulla”, “me mesele” apo të folurit “me shifër”, sikurse i thonë më tepër në Dibër etj. Vetë alegoria në koncept përmban në thelb kuptimin e nënkuptuar, i cili, kryesisht, ka të bëjë me kuptimin “e fshehur”. Nënkuptimi në këtë të folur varet nga rrethanat e komunikimit; lidhet me gjykimet dhe opinionet publike, të cilat përmes frazave të shkurtra, transmetojnë një mesazh, ide ose zgjidhje. Të folurit e nënkuptuar bazohet në thënie të vjetra ose histori të shkurtra të shpikura në moment, madje mund të jetë ndonjë anekdotë e ndryshuar që përmban një lloj shprehjeje artistike.
Në Dibër, ky lloj të foluri është më i zhvilluar në Dibrën e Poshtme se në Dibrën e Sipërme. Në fshatrat e Dibrës së Poshtme, është i zhvilluar në Malësi ku kushtet natyrore i kanë detyruar banorët ta përdorin atë. Ky lloj të foluri ka lindur apo është krijuar prej pak njerëzve. Atyre ua kërkonte nevoja jetësore, arsyet familjare a shoqërore për t’u marrë vesh doemos me njëri-tjetrin për të dalë prej rrezikut në një moment të vështirë. Po me këtë mënyrë të foluri dërgoheshin mesazhe kushtrimi e besatimi, kur dihet se fshatrat janë larg.
Shpesh njerëzit duan të dëgjojnë mesele me të folur me shifër dhe, kur në shtëpi, në rreth miqësor u vjen ndonjë njeri që dihet se është i zgjuar apo ndonjë që di shumë mesele me shifër, përpiqen ta ngacmojnë që të dëgjojnë se si do të përgjigjet.
Tregojnë se në një familje vjen një mik dhe, për ta nderuar, ata therin një qengj. Kur vjen koha e darkës, sigurisht që koka i vihet përpara mikut. Ai e hapi kokën dhe e pa se ishte pa tru. Të gjithë prisnin se si do të vepronte: a do të bërtiste se po talleshin me të apo do të zgjidhte ndryshe. Por, miku tha: “O i zoti i shtëpisë! Unë e di që njerëzit e këtij katundi janë pa tru, por që edhe gjëja e gjallë këtu qenka pa tru, tani e mora vesh”.
Fjalori i tyre është i kursyer, i zgjedhur, me ngjyresa artistike. Me përdorimin e fjalëve dialektore dhe krahinorizmave, jo vetëm që synohej të qëllohej drejt e në shenjë, por “fshihej” edhe çelësi që i hapte ato, sepse fjalët ishin të gjalla, plot vlagë, se mendja e tyre çmohej nga populli si “tel” dhe zgjidhjet ishin aq të shkëlqyeshme, ashtu siç janë edhe perlat
Institucionet islame të Tiranës
No full textHere the author introduces some scientific data on the foundation of the town of Tirana without leaving aside the legends invented for it approaches the process of the Islamic religion's dissemination.
In general, in Tirana the converters into Muslims have been previously Catholics, whereas the Orthodoxies, to which the indigenous inhabitants granted some lands, came later there by the time when the town was already Islamized.
The Islamic religion's dissemination was carried out on voluntary basis and, in the country it was embraced in the form of waves' spread in a concentric circle- starting from centre: the wider the circle, weaker the Islam's dissemination.
However, because of both relatively quick economical development, especially in craftsmanship and agriculture, and various epidemic diseases that spread there, it was created a condition that necessitated the increase of Tirana's population with new inhabitants coming from the country. They increased excessively the population.
From this sprang out the need for an Islamic organization in the city, so, in this way there were established the first Islamic institutions, including the general religious organization as a district.
The building of institutions and their administration started. In this aspect the indigenous families, traders, craftsmen and farmers are known to be the first donors. Along with this process, the town became more and more beautiful with the new buildings. We can bring evidence that the inhabitants of various quarters started to compete somehow among them on who was going to make the most beautiful charitable deeds to testify their economic situation, but at the same time testify their love for the town which would remain as a love forsake such as: shrines, bridges, fountains etc.
Many of these objects of art, which because of the urban changes do not exist any more, have assumed the names of old indigenous families of Tirana that built them such as the Mosques of Zajmi, Bërxolli, Fire, Mujo, the Tekke of Harasans etc, etc. They have been built in the most beautiful sites of the town, and, what is more important, the donors have never spared their money in order to make them as more beautiful as possible.
In this article there are especially mentioned and analyzed some of the oldest Islamic monuments of Tirana, although the major part of which does not exist any more. Thus, it is analyzed the Mosque of Sulejman Pashe Bargjini, which was built at the time of the town's foundation and as such it is considered to be its oldest monument. Also, there are described in detail the Mosque of Et'hem Bey as well as some of the oldest monuments of the town, including of course tekkes, turbans, etc.
The author evidences not only all the Islamic institutions that have existed in Tirana, but also, he briefly tells the historic of some of other religions' institutions. Than, in the end, he mentions the state of Tirana in the beginning of the 20th century, its election as the capital of the country in '20-ies as well as the Islamic institutions that have existed by that time. It is to be brought into evidence that in those times when the town's population was no more than some ten thousands inhabitants, there were 18-20 mosques, whereas nowadays, after 8 decades when the population is reaching 1000000, existing mosques are counted with the fingers of the hands.
With the changes that have taken place, the Islamic institutions arrived at the state that they enjoy today some mosques were destroyed because of the implementation of urbanistic planning, the war for the Liberation of Tirana, and in the end, the major pat of them was destroyed maliciously by the atheist system that had declared war to religions. Instead of them, that system in most of cases built houses with voluntary contribution, etc.Këtu autori prezanton disa të dhëna shkencore mbi themelimin e qytetit të Tiranës pa lënë mënjanë legjendat e krijuara për të dhe përhapjen e fesë islame.
Në përgjithësi, në Tiranë, ata që janë konvertuar në myslimanë kanë qenë më parë katolikë, ndërsa ortodoksët, të cilëve banorët vendas u dhanë disa toka, erdhën më vonë, kur qyteti ishte tashmë i islamizuar.
Përhapja e fesë islame u bë në mënyrë vullnetare dhe në vend ajo u përqafua në formën e valëve në një rreth përqendror - duke filluar nga qendra: sa më i gjerë rrethi, aq më e dobët përhapja e islamit.
Megjithatë, për shkak të zhvillimit të shpejtë ekonomik, sidomos në zejtari dhe bujqësi, dhe sëmundjeve të ndryshme epidemike që përhapeshin aty, u krijua një gjendje që kërkonte rritjen e popullsisë së Tiranës me banorë të rinj që vinin nga vendi. Kjo rriti ndjeshëm popullsinë. Nga kjo lindte nevoja për një organizim islamik në qytet dhe kështu u themeluan institucionet e para islame, përfshirë organizimin e përgjithshëm fetar si një distrikt.
Ndërtimi i institucioneve dhe administrimi i tyre filloi. Në këtë aspekt, familjet vendase, tregtarët, zejtarët dhe bujqit janë të njohur si donatorët e parë. Bashkë me këtë proces, qyteti u bë gjithnjë e më i bukur me ndërtesa të reja. Mund të sjellim shembuj që banorët e lagjeve të ndryshme filluan të konkurrojnë mes tyre për të bërë veprat më të bukura bamirëse për të treguar gjendjen e tyre ekonomike, por njëkohësisht për të treguar dashurinë e tyre për qytetin, si: faltore, ura, burime etj.
Shumë prej këtyre objekteve të artit, të cilat për shkak të ndryshimeve urbane nuk ekzistojnë më, kanë marrë emrat e familjeve të vjetra vendase të Tiranës që i ndërtuan, siç janë xhamitë e Zajmit, Bërxollit, Fagut, Mujos, Teqeja e Harasanëve etj. Ato janë ndërtuar në vendet më të bukura të qytetit dhe, çfarë është më e rëndësishme, donatorët nuk kanë kursyer paratë për t'i bërë sa më të bukura të jetë e mundur.
Në këtë artikull përmenden dhe analizohen disa nga monumentet islame më të vjetra të Tiranës, megjithëse pjesa më e madhe e tyre nuk ekziston më. Kështu, analizohet Xhamia e Sulejman Pashë Bargjinit, e cila është ndërtuar në kohën e themelimit të qytetit dhe konsiderohet si monumenti më i vjetër i tij. Gjithashtu, përshkruhet në detaje Xhamia e Et'hem Beut dhe disa monumente të tjera të vjetra të qytetit, duke përfshirë teqet, turbet, etj.
Autori përmend jo vetëm të gjitha institucionet islame që kanë ekzistuar në Tiranë, por gjithashtu përshkruan shkurtimisht historikun e disa institucioneve të tjera fetare. Në fund, përmend gjendjen e Tiranës në fillim të shekullit XX, zgjedhjen e saj si kryeqytet në vitet '20 dhe institucionet islame që kanë ekzistuar atëherë. Duhet të theksohet se në ato kohë kur popullsia e qytetit nuk ishte më shumë se disa dhjetëra mijëra banorë, kishte 18-20 xhami, ndërsa sot, pas 8 dekadash kur popullsia po arrin 1,000,000, xhamitë ekzistuese numërohen me gishtat e dorës.
Me ndryshimet që kanë ndodhur, institucionet islame arritën në gjendjen që janë sot; disa xhami u shkatërruan për shkak të planifikimit urbanistik, luftës për Çlirimin e Tiranës dhe në fund, pjesa më e madhe e tyre u shkatërrua keqdashësisht nga sistemi ateist që shpalli luftë ndaj feve. Në vend të tyre, ai sistem në shumicën e rasteve ndërtoi shtëpi me kontribut vullnetar, etj
Istvan Schutz - vijues dhe zhvillues i traditës albanologjike hungareze
No full textThe Hungarian professor István Schütz is well-known in the field of the modern Albanology and he is the most famous representative of Albanology in Hungary. His interests on Albanian began since 1948, when he was assigned in teaching Hungarian to the first Albanian students attending the university in Hungary. Since that time, he engaged himself passionately in learning Albanian and became an expert of this language. For more than 40 years, he teaches Albanian at the University of Budapest and keeps alive the tradition of Albanological studies in his country, which has had old ties with Albania.
Produce of his long experience as a professor of Albanian is his recently published work, Albàn nyelvkönyv (The Book of Albanian), Balassi Kiadó, Budapest, 2002, 177 p. This manual provides not only the good knowledge on necessary elements of Albanian, but also much information on the Albanian civilization. Prof. István Schütz has also completed a big Albanian-Hungarian dictionary, which is expected to be printed soon building this way a linking bridge between the Albanian and Hungarian cultures.
Prof. István Schütz is evaluated by Hungarian scientific critics as a regenerator of the tradition of Balkanological studies in Hungary. Also, he has addressed one of the crucial questions of Balkanistics: the enigma of Albanian-Rumanian relations of the early medieval times. It has been time that the researchers have noticed a range of concordances and similarities between Albanian and Rumanian and various hypotheses have been articulated for their explanation.
The Hungarian Albanologue has carried out serious researches in this field and has brought forward new elements that attest the influence of Albanian language and folkloric culture on Rumanian ones. These researches are presented in the monography Fehér foltok a Balkánon. Bevezetés az albanológiabá és a balkanisztikába (Blank Spots in the Balkans) Balassi Kiadó, Budapest, 2002, 223 p. which has been evaluated by critics as a work of international standard that fills a vacuum.
Prof. István Schütz is well known in the scientific circles of Albania and Kosova, where he has participated in various scientific activities such as conferences reading papers of great interest. We can mention the one dealt in depth with, "Songs of the Frontier Warrior", which has drawn the attention of many other researchers. As it is known, a similar cycle is found at Bosnians and hypotheses have been raised on the Albanian, Bosnian or mixed source of this cycle.
In the Workshop of 2007 on Albanian language, literature and culture, István Schütz held a conference on this subject where he draws the attention on some data that attest the ancientness of the a large number of this cycle's songs in Albania. With these contributions, Prof. István Schütz occupies an honorific place in the modern Albanology.Profesori hungarez István Schütz është një emër i njohur prej kohësh në fushën e studimeve albano-ballkanologjike moderne dhe është përfaqësuesi më i famshëm i albanologjisë në Hungari. Interesat e tij për gjuhën shqipe filluan që në vitin 1948, kur ai u caktua të mësonte hungarisht studentët e parë shqiptarë që ndiqnin universitetin në Hungari. Që atëherë, ai u angazhua me pasion për të mësuar shqipen dhe u bë ekspert i kësaj gjuhe. Për më shumë se 40 vjet, ai ka dhënë mësim për lëndën e gjuhës shqipe, në Universitetin e Budapestit dhe ka mbajtur gjallë traditën e studimeve albanologjike në vendin e tij, i cili ka pasur lidhje të vjetra me Shqipërinë.
Frut i përvojës së tij të gjatë si profesor i gjuhës shqipe është vepra e tij e fundit, "Albán nyelvkönyv" (Libri i gjuhës shqipe), Balassi Kiadó, Budapest, 2002, 177 faqe. Ky manual ofron jo vetëm njohuri të mira mbi elementët e nevojshëm të gjuhës shqipe, por edhe shumë informacione mbi civilizimin shqiptar.
Prof. István Schütz ka punuar gjithashtu një fjalor të madh shqip-hungarisht, i cili pritet të botohet së shpejti, duke ndërtuar kështu një urë lidhëse midis kulturave shqiptare dhe hungareze. Prof. István Schütz është vlerësuar nga kritikët shkencorë-hungarezë si një rigjenerues i traditës së studimeve ballkanologjike në Hungari. Ai gjithashtu ka trajtuar një nga pyetjet kyçe të ballkanistikës: enigmën e marrëdhënieve shqiptaro-rumune të mesjetës së hershme. Studiuesit kanë vënë re një sërë përputhjesh dhe ngjashmërish midis shqipes dhe rumanishtes dhe kanë artikuluar hipoteza të ndryshme për shpjegimin e tyre. Albanologu hungarez ka kryer kërkime serioze në këtë fushë dhe ka sjellë elemente të reja që dëshmojnë ndikimin e gjuhës dhe kulturës folklorike shqiptare mbi atë rumune. Këto kërkime janë paraqitur në monografinë "Fehér foltok a Balkánon", e cila është vlerësuar nga kritikët si një vepër me standarde ndërkombëtare që plotëson një boshllëk.
Prof. István Schütz është i njohur në qarqet shkencore të Shqipërisë dhe Kosovës, ku ai ka marrë pjesë në aktivitete të ndryshme shkencore si konferenca, duke lexuar referate me interes të madh. Mund të përmendim atë që trajton "Këngët e Luftëtarit të Kufirit", që ka tërhequr vëmendjen e shumë studiuesve të tjerë. Siç dihet, një cikël i ngjashëm gjendet tek boshnjakët dhe janë ngritur hipoteza mbi burimin shqiptar, boshnjak ose të përzier të këtij cikli.
Në punëtorinë e vitit 2007 për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare, István Schütz mbajti një konferencë mbi këtë temë ku tërheq vëmendjen mbi disa të dhëna që dëshmojnë lashtësinë e një numri të madh të këngëve të këtij cikli në Shqipëri. Me këto kontribute, Prof. István Schütz zë një vend nderi në albanologjinë moderne
Për një hapësirë më të gjerë të gjuhësisë së diskursit në mendimin gjuhësor shqiptar
No full textThis study seeks to examine current developments within a particular line of inquiry in the sciences of language commonly referred to as discourse linguistics or discourse analysis. At the same time, it argues for the necessity of further deepening and consolidating discourse-oriented research within Albanian linguistic scholarship. Special attention is given to the epistemological conditions that enabled a departure from the structuralist conception of language as a closed, autonomous system, toward an understanding of language in use – that is, a shift from the analysis of language as a formal system of signs to the investigation of its realization in concrete discursive and communicative practices. This reorientation entails a methodological and theoretical focus on trans-sentential entities such as text and discourse.
The broad and complex range of issues associated with the concepts of text and discourse within this strand of linguistic thought – developed alongside, but distinct from, formal linguistics – is approached through a set of interrelated analytical perspectives. These include: the relatively delayed scholarly attention to discursive and communicative practices; the emergence of discourse linguistics as a distinct field within the sciences of language; the scientific and intellectual contexts in which its conceptual and methodological foundations were established; the analytical models developed across European and wider international traditions; the role of interdisciplinarity beyond the boundaries of linguistics proper; the research orientations that contributed to the cognitive and social institutionalisation of discourse analysis; the factors underlying the limited attention accorded to discursive phenomena; issues of terminology and conceptual labelling within discourse linguistics; and, finally, the conditions required for the cognitive and social institutionalisation of discourse linguistics within Albanian linguistic thought.
The study engages extensively with contributions from the Anglo-American tradition in Europe and the United States, particularly in the fields of discourse analysis and critical discourse analysis. These include approaches grounded in speech act theory, pragmatics, ethnomethodology, the ethnography of communication, and conversation analysis. It also examines key developments within the French tradition of discourse linguistics – especially discourse analysis, text linguistics, and textual semantics – situated within broader theoretical frameworks such as enunciation theory, integrated pragmatics, and semiotics. In addition, attention is given to the German tradition, where discourse analysis has evolved in close interaction with text linguistics and the social sciences. Taken together, these traditions demonstrate that discourse linguistics is an inherently heterogeneous field, characterised by a plurality of theoretical models yet unified by a shared orientation: the analysis of language as social practice and as a means of constructing reality.
The study further addresses issues directly related to the incorporation of these theoretical perspectives into Albanian linguistic scholarship, particularly questions of terminology concerning key concepts in discourse linguistics, including the notion of discourse itself, speech acts (locutionary, illocutionary, and perlocutionary), and the speaking subject. Special emphasis is placed on identifying indicators that may facilitate the cognitive and social institutionalisation of discourse linguistics in Albania. While acknowledging the substantial achievements of formal linguistics in the analysis of the Albanian language system, the study notes a relative lack of sustained engagement with discourse-oriented research. It ultimately concludes that, without a more systematic and well-developed body of work in discourse linguistics, Albanian linguistic thought risks remaining structurally and conceptually incomplete.Në këtë punim synohet të hidhet dritë mbi zhvillimet në etapën e tanishme të një hullie të veçantë kërkimi në shkencat e ligjërimit, që po njihet përgjithësisht me emërtimet “gjuhësi e diskursit” ose “analizë e diskursit”; synohet, gjithashtu, të sillen argumente për nevojën e thellimit të shqyrtimeve në kuadër të gjuhësisë/analizës së diskursit në mendimin gjuhësor shqiptar. Në punim i kushtohet vëmendje kontekstit epistemologjik që mundësoi hedhjen e vështrimit përtej paradigmës strukturaliste të shqyrtimit të gjuhës si sistem, drejt gjuhës në përdorim, dhe vihen në dukje përparësitë e qasjes së re metodologjike në studimin e entiteteve “diskurs” e “tekst”, qasje që mundësuan të kapërcehet parimi i imanencës dhe të vlerësohet edhe ndikimi i faktorëve jashtëgjuhësorë në kuptimësimin e mesazheve në praktikat e ndryshme diskursive (kushtet e prodhimit të mesazheve, situatat e komunikimit, situatat e të thënit, roli i subjektit folës etj.). Mbështetje në parashtrime bëhen prurjet shkencore në disa shkolla gjuhësore, përkatësisht prurjet e shkollës anglo-saksone (në Europë e në SHBA), në kuadër të analizës së diskursit, prurjet e shkollës franceze të gjuhësisë së diskursit, sidomos përmes analizës së diskursit, gjuhësisë/analizës tekstore dhe semantikës tekstore, të dhënat për analizën e diskursit në shkollën gjermanike, e zhvilluar sidomos në kuadër të zhvillimeve në gjuhësinë e tekstit dhe shkencat sociale. Në mënyrë të veçantë nënvizohen disa aspekte që do të mundësojnë institucionalizimin konjitiv e social të dijeve të gjuhësisë së diskursit në mendimin gjuhësor shqiptar, pa të cilat ai do të shfaqej i gjymtë
Themelimi i kazermës “Jusuf Gërvalla” në Prapaqan dhe situata në Dukagjin më 1998
Full text linkKazerma “Jusuf Gërvalla”, e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës e themeluar në vitin 1998 në Prapaqan, në Komunën e Deçanit, ka luajtur rol të rëndësishëm në sensibilizimin, organizimin dhe përgatitjen e ushtarëve të UÇK-së. Kazerma është emërtuar me këtë emër për nder të heroit të Kosovës Jusuf Gërvalla, figurë e rëndësishme e çështjes kombëtare shqiptare në Kosovë. Kazerma shërbeu si qendër për stërvitjen e ushtarëve të UÇK-së dhe organizimin e operacioneve të ndryshme ushtarake në Zonën Operative të Dukagjinit. Themelimi i Kazermës së Ushtrisë Çlirimtare “Jusuf Gërvalla”, gjatë asaj kohe ishte një hap i rëndësishëm në sensibilizimin e luftës çlirimtare jo vetëm në komunën e Deçanit, por edhe më gjerë. Pas funksionalizimit të kazermës ushtarake, shumë të rinj u trajnuar në mënyrë profesionale rreth përdorimit të armeve, sepse pjesa më e madhe e tyre nuk kishin njohuri dhe mësimi për përdorimin e armëve ishte thelbësor për ushtarët e rinj të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës
Zbatimi i mësimit dual në Kosovë: përvoja dhe perspektiva nga udhëheqësit e shkollave
Full text linkImplementation of the dual education in Kosovo represents an important step towards the integration of students into the labor market through a combination of theoretical teaching and professional practice in the workplace. This study aims to explore the implementation of the dual education model in Kosovo, highlighting the challenges, benefits and key leadership experiences in schools that have implemented this education model in the 2023/2024 school year. Through an analysis of data collected from directors of vocational schools and Centers of Competence, the study illustrates the way in which the process of implementing education has been led in these municipalities and schools. The methodology used includes interviews with directors of vocational schools and Centers of Competence, as well as analysis of data collected from official documents and relevant literature. The study contributes to the existing literature by providing an in-depth assessment of the leadership of the dual education model in the Kosovo context, focusing on how school leadership according to this model can be adapted in a country with specific economic and social challenges. The results show that vocational schools and Competence Centers involved in the implementation of dual education programs have reported increased student interest in learning according to this model, as well as a practical opportunity to improve relations between vocational education institutions and the private sector. However, leaders identify various challenges that have affected the implementation of dual education, which were related to the need to improve the legal infrastructure, the preparation of programs and guidance materials for teachers/instructors and students, and the provision of a sufficient number of businesses that offer internships for all students. This study concludes that dual education in Kosovo offers a sustainable model to link vocational education with the needs of the labor market. To support improved implementation in the future, the need for continued commitment from central and local leadership levels, vocational education institutions, as well as the private sector to address existing challenges is emphasized.Realizimi i arsimit dual në Kosovë paraqet një hap të rëndësishëm drejt integrimit të nxënësve në tregun e punës, përmes një kombinimi të mësimdhënies teorike dhe praktikës profesionale në vendin e punës. Ky studim ka për qëllim të eksplorojë zbatimin e modelit të arsimit dual në Kosovë, duke vënë në pah sfidat, përfitimet dhe përvojat kryesore të udhëheqjes në shkollat të cilat kanë zbatuar këtë model të arsimit në vitin shkollor 2023/2024. Përmes një analize të dhënash, të mbledhura nga drejtorët e shkollave profesionale dhe të Qendrave të Kompetencës, studimi ilustron mënyrën se si është udhëhequr procesi i realizimit të arsimi në këto komuna dhe shkolla. Metodologjia e përdorur përfshin intervistat me drejtorë të shkollave profesionale dhe të Qendrave të Kompetencës, si dhe analizë të të dhënave të mbledhura nga dokumentet zyrtare dhe literatura relevante. Studimi kontribuon në literaturën ekzistuese duke ofruar një vlerësim të thellë të udhëheqjes së modelit të arsimit dual në kontekstin e Kosovës, duke u fokusuar në mënyrën se si udhëheqja shkollore sipas këtij modeli mund të adaptohet në një vend me sfida të veçanta ekonomike dhe sociale. Rezultatet tregojnë se shkollat profesionale dhe Qendrat e Kompetencës të përfshira në realizimin e programeve të arsimi dual kanë raportuar rritje të interesimit të nxënësve për mësim sipas këtij modeli, si dhe një mundësi praktike për përmirësimin e marrëdhënieve ndërmjet institucioneve të arsimit profesional me sektorin privat. Megjithatë, udhëheqësit identifikojnë sfida të ndryshme, të cilat kanë ndikuar në zbatimin e arsimit dual, të cilat kishin të bënin me nevojën për përmirësim të infrastrukturës ligjore, përgatitjen e programeve dhe materialeve udhëzuese për mësimdhënës/instruktor dhe nxënës, si dhe sigurimin e një numri të mjaftueshëm të bizneseve, të cilat ofrojnë praktikë për të gjithë nxënësit. Ky studim sjell si përfundim se arsimi dual në Kosovë ofron një model të qëndrueshëm për të lidhur arsimin profesional me nevojat e tregut të punës. Për të mbështetur përmirësimin e zbatimit në të ardhmen, theksohet nevoja për përkushtim të vazhdueshëm nga niveli udhëheqës, qendror dhe lokal, institucionet arsimore të arsimit profesional, si dhe nga sektori privat për të adresuar sfidat ekzistuese
Zbatimi në praktikë i aftësive pedagogjike të edukatores në punë me fëmijë të moshës 3-6 vjeç
Full text linkZbatimi në praktikë i aftësive pedagogjike të edukatores për punë me fëmijë është prezantim i përvojave për të menaxhuar veprimtarinë edukative, gjegjësisht planifikimin, implementimin dhe vlerësimin e arritjeve të të nxënit te fëmijët. Mangësitë eventuale në zbatimin e këtyre praktikave ndikojnë në moszhvillimin holitistik të fëmijëve.
Qasja cilësore është zbatuar për realizimin e këtij studimi. Qëllimi i hulumtimit është të identifikojë dhe të analizojë zbatimin në praktikë të aftësive pedagogjike të edukatoreve për planifikimin e punës edukative, realizimin dhe vlerësimin e arritjeve të fëmijëve të moshës 3-6 vjeç.
Mostra e përbëhet nga 10 edukatore të kopshteve. Përzgjedhja e mostrës është e qëllimshme. Hulumtimi është realizuar me instrument vëzhgimi dhe intervistë gjysmë të strukturuar. Analiza e të dhënave të vëzhgimit dhe të intervistës është bërë përmes analizës tematike.
Rezultatet e hulumtimit nga vëzhgimi tregojnë se edukatoret shfaqin një qasje të kufizuar ndaj planifikimit të bazuar në vëzhgim, dokumentim dhe vlerësim të fëmijëve. Planifikimin e punës së tyre e paraqesin si qasje pozitive bazuar në gjithëpërfshirje dhe përshtatje të përmbajtjes me moshën, në përpjekje për të arritur rezultatet e kurrikulës dhe treguesit e standarteve.
Gjithashtu, rezultatet nga vëzhgimi tregojnë se zbatojnë praktika dhe kanë aftësi pedagogjike në përgatitjen e mjedisit të brendshëm dhe në përdorimin dhe shfrytëzimin e materialeve dhe mjeteve (kryesisht letër, ngjitës, ngjyra, gërshërë etj.), por janë hetuar mangësi në shfrytëzimin e mjedisit të jashtëm me fëmijët dhe përdorimin e materialeve ricikluese dhe materialeve nga natyra. Vlerësimi i fëmijëve realizohet sipas listave të kontrollit me një përshkrim përmbledhës çdo 6 muaj. Në vlerësimin e arritjeve të fëmijëve, sfidat lidhen me mungesën e një sistemi të qartë dhe nevojën për zhvillim profesional në procesin e vlerësimit.
Rezultatet e këtij studimi pritet që të ndihmojnë në përmirësim e praktikave dhe aftësive pedagogjike të edukatores për punë, si dhe ngritjes cilësore të punës me fëmijë
Zhvillimi i kapaciteteve udhëheqëse në shkolla: Nevojat për trajnim, këshillim dhe përkrahje
Full text linkin the education leadership training program implemented under the Basic Education Program (BEP) regarding training, counseling or support that they need in continuity in order to advance this area further in the future. The study analyses the questionnaire Participants’ Feedback on Training developed by BEP and implemented with 309 participants of this program. The study focuses on recording, analyzing and reporting the findings on Questionnaire item 3: “What continuous training, counseling or support do you think you need now?” The research findings provide responses to the study on issues related to (i) participants’ requests for training, counseling and support in the future, (ii) impact on education leadership training on initiation of participants’ requests for further professional development. The study showed that there are total 36 orientation topics for further training submitted from participants, 14 requests for counseling and 24 requests for continues support related to the practical implementation of aspects addressed in the training. Based on the findings, it can be said that the training program has affected the initiation of participants’ requests for further training, since an increase is noted in terms of the number and type of training requests from module to module. Training request trends mainly focus on implementation of the Kosovo Curriculum Framework (KCF), the Critical Thinking in Reading and Writing (CTRW) program, the European Computer Driving License (ECDL) program and student assessment. The findings on training program providers may serve as orientation for setting priorities in terms of developing and implementing training programs with school leaders and teachers in the future.programi. Në fokus të studimit është evidentimi, analiza dhe raportimi i gjetjeve lidhur me kërkesën e tretë të fletëpyetësorit drejtuar vijuesve: Çfarë trajnimi, këshillimi apo përkrahje në vazhdim mendoni se ju nevojitet tani?. Përmes gjetjeve të studimit iu është dhënë përgjigje pyetjeve të studimit për çështjet që kanë të bëjnë me (i) kërkesat e vijuesve për trajnim, këshillim dhe përkrahje në të ardhmen, dhe (ii) ndikimin e trajnimit për udhëheqje arsimore në inicimin e kërkesave të vijuesve për zhvillim të mëtejshëm profesional. Studimi tregoi se janë gjithsej 36 tema orientuese të parashtruara nga vijuesit për trajnim të mëtutjeshëm, 14 kërkesa për këshillim, si dhe 24 kërkesa për përkrahje të vazhdueshme në raport me zbatimin praktik të aspekteve të trajtuara në trajnim. Bazuar në gjetjet e këtij studimi, mund të themi gjithashtu se realizimi i programit të trajnimit ka ndikuar në inicimin e kërkesave të vijuesve për trajnim të mëtejshëm, meqenëse vërehet rritje në numër dhe në lloj të kërkesave për trajnim nga moduli në modul. Tendencatd e kërkesave për trajnim orientohen kryesisht në trajnimin e tyre për zbatimin e Kornizës së Kurrikulës së Kosovës (KKK), për programin Mendimi kritik në lexim dhe shkrim (MKLSH), programin Patenta evropiane për përdorimin e kompjuterit ( ECDL) dhe për Vlerësimin e nxënësve. Të gjitha gjetjet, për ofruesit e programeve të trajnimit mund të shërbejnë si orientues për dhënien e prioriteteve në hartimin dhe realizimin e programeve të trajnimit me udhëheqës të shkollave dhe me mësimdhënës në të ardhmen. Fjalë kyçe: udhëheqje arsimore, trajnim, këshillim, përkrahje, tendencë/kahje, fletëpyetësor, et
Habitorja e shqipes – prototipia kategoriale dhe vendi i saj në sistemin foljor të shqipes
No full textThe Albanian admirative mood (mënyra habitore) is a linguistically remarkable verbal category, known for its structural and semantic distinctiveness among both European and Balkan languages. It has drawn scholarly attention due to its evolving interpretations in modern linguistic theory and its rich pragmatic and discourse functions, making it particularly relevant for semantic, modal, and discourse-based analysis. Research on the Albanian admirative has historically followed two main directions: diachronic, focusing on its origin, morphological formation, and semantic development; and synchronic, examining its structure, usage, and paradigmatic status in contemporary Albanian. It is often described as part of the broader Balkan linguistic area, in parallel with the so-called “renarrative” forms in Macedonian and Bulgarian. Notably, despite superficial similarities, scholarly consensus rules out Turkish influence, supported by early Albanian texts (e.g., Buzuku’s Missal) and the wide geographic spread of the admirative across Albanian dialects. This study aims to reassess whether the admirative qualifies as a fullyfledged grammatical mood within the Albanian verbal system. It investigates its morphology, semantic invariance, modal profile, and categorial alignment, addressing the following questions: What is the core, context-independent meaning of the admirative? Can it be described as a semantic prototype? How does it integrate into the larger system of verbal paradigms, particularly regarding realis and irrealis distinctions? The admirative appears in both realis and irrealis forms: the realis is derived through inversion of the perfect indicative tense (e.g., kam lexuar > lexuar kam > lexokam), while the irrealis forms are built analogically (e.g., të lexokam), mirroring the subjunctive. However, scholars have debated the completeness of this morphological system, particularly regarding the status of future and subjunctive-admirative forms, largely due to limited data on their actual use in spoken Albanian and varying theoretical models. Most researchers agree that the primary semantic function of the admirative is to mark newly acquired or surprising information – expressing not merely surprise, but the recognition of something unexpected or contrary to prior assumptions. This function aligns with what linguistic typology describes as mirativity, the grammatical marking of surprise or unexpectedness. An alternative view links the admirative to evidentiality – the grammatical encoding of information source. According to Friedman (2003), the Albanian admirative often signals indirect evidence, such as hearsay or inference. However, this evidential function is not consistent across all forms, particularly in irrealis constructions, where such meanings are absent. This study therefore argues that while evidential readings are contextually possible, mirativity is the admirative’s core function. Further questions arise regarding the admirative’s modal status. Some authors suggest that it shares modality with either the indicative or the subjunctive, depending on whether the form is realis or irrealis. While this connection holds morphologically, the admirative’s distinctive value lies in expressing the speaker’s stance – typically surprise, irony, skepticism, or emotional emphasis – highlighting the speaker’s subjective interpretation of the situation. Is the admirative merely a stylistic variant, or does it function as an independent grammatical mood? Based on its unique semantic profile (mirativity), distinct morphological structure (tense inversion), and pragmatic role (encoding speaker stance), this study argues that the admirative constitutes a distinct grammatical subsystem within Albanian. Its modal and evidential interpretations are secondary to its core mirative function. As such, it deserves recognition as a fully integrated verbal subsystem, alongside the indicative, subjunctive, optative, and imperative, within the Albanian grammatical system.Në këtë punim synohet të hidhet dritë mbi çështje teorike e metodologjike që lidhen me përcaktimin e statusit të habitores brenda sistemit foljor të gjuhës shqipe. Qëllimi i punimit është të ofrojë një qasje sa më të argumentuar në lidhje me vendin e habitores në raport me mënyrat e tjera të këtij sistemi. Ndër çështjet kryesore që do të përbëjnë brendinë e këtij punimi janë: invarianti semantik i habitores, habitorja e shqipes dhe evidencialiteti, modaliteti i habitores, si dhe vendi i saj në raport me mënyrën dëftore e lidhore. Si objekt studimi do të shërbejnë të dhënat gjuhësore që ofron përdorimi i habitores në ligjërimin e folur dhe të shkruar. Analiza dhe interpretimi i tyre do të bëhet duke i dhënë përparësi kornizës semantike, sidomos prurjeve teorike të semantikës kognitive, si dhe duke marrë parasysh veçoritë formale morfologjike. Do të synohet të argumentohet se habitorja e shqipes përbën një nënsistem formash gramatikore që shërbejnë për shprehjen e mirativitetit, por që në pikëpamje të organizimit strukturor të sistemit gramatikor të shqipes duhen përfshirë brenda sistemit të mënyrave, pasi u nënshtrohet ligjësive ku bazohet konfigurimi i këtij sistemi