Albanica Albanian Academic Journals
Not a member yet
4474 research outputs found
Sort by
Shkrimet për burgun politik: Trajtat e një teme të re letrare në paskomunizëm
No full textAmong all the experiences under communism, imprisonment had imprinted in people who had lived it a completely unique and distinct human condition. Giving voice to the stories of the prison becomes a service to testimony the unseen and the unheard. In the absence of a significant institutional commitment, literature turned into an alternative channel of communication for testimonies related to the political prison. When confrontation with the memory and memories of the prison is done in the first person, the narrative acquires value due to the strong personal trace that stands out from the multitude of other messages. Unlike institutionally produced messages individual communication becomes a counter-test against the institutional message when the latter turns out to be false or is ignored in silence, as happened in Albania, under regime. Under these conditions, literature spontaneously opened up thanks to people whose writings naturally flowed into the literary channel, as an alternative mode of communication that ensures participation. The paradigm of alternative or participatory communication is very suitable for describing the raise of another voice in literature that would take it upon itself awareness, testimony and documentation about issues of the past. It would also represented e chance to participate in a process that would denounce the structures of the past and their extension into the present. Writings about the prison constitute an innovative thematic approach and the selection of literary creativity as a communication channel. This new voice in literature boldly takes it upon itself to deinstitutionalize silence about certain phenomena of communist society. From this perspective, we can affirm that literature donates itself as an instrument for emancipation and social participation, showing its communicative function. It gives a chance to people to evolve from being an object of history into an active subject and participant of its history, and of one’s country’s history.Ndër të gjitha përvojat nën komunizëm, përvojat e burgut kishin krijuar te njerëzit që e kishin përjetuar një gjendje njerëzore krejt të veçantë e të dallueshme. Të dhënit zë historive të burgut kthehet në shërbim për të dëshmuar të padukshmen dhe të pazëshmen. Në mungesë të një angazhimi domethënës institucional, letërsia u kthye në një kanal komunikimi alternativ për dëshmitë e lidhura me burgun politik.
Kur përballja me kujtesën dhe kujtimet për burgun bëhen në vetë të parë, rrëfimi, cilado qoftë forma me të cilën përcillet, merr vlerë tjetër për shkak të gjurmës së fortë vetjake, në mos autobiografike, që e dallon nga moria e kumteve të tjera. Ndryshe nga mesazhet e prodhuara institucionalisht – me një shkallë vështirësie në interpretim e njëfarë distance në komunikim – komunikimi individual ndodh në vetë të parë. Qoftë edhe për këtë element kthehet si kundërprovë përballë mesazhit institucional kur ky i fundit rezulton i rremë apo shpërfillet me heshtje, siç ndodhi në Shqipëri.
Në këto kushte, vetvetishëm letërsia u hap edhe falë personave që nuk ishin shkrimtarë, por shkrimet e të cilëve rrodhën natyrshëm në kanalin letrar, si një mënyrë komunikimi alternativ që siguron pjesëmarrje. Asocimi me këtë paradigmë, që shkencat e komunikimit e njohin si paradigma e komunikimit alternativ ose pjesëmarrës, është fort i përshtatshëm për të përshkruar lindjen e një tjetër zëri në letërsi, zë që do të merrte përsipër të shtronte e të shqyrtonte shumë çështje të shoqërisë, në të kaluarën e afërt. Ky proces, me anë të dëshmisë dhe deri diku dokumentimit do të nxiste transparencën për të shkuarën dhe do të synonte ta bënte publikun pjesëmarrës në një proces që do të denonconte strukturat e së shkuarës dhe shtrirjen e tyre në të tashmen. Shkrimet për burgun përbëjnë një risi për sa i përket qasjes së re tematike dhe përzgjedhjes së krijimtarisë letrare si kanal komunikim. Ky zë i ri në letra, guximshëm po merrte përsipër të çinstitucionalizonte heshtjen rreth disa dukurive të shoqërisë komuniste, por edhe të zgjatimeve të tyre në paskomunizëm. Nga ky këndvështrim vërejmë se si letërsia e dhuron veten si instrument për emancipim dhe për pjesëmarrje shoqërore, duke shfaqur funksionin e saj komunikues, që e kthen qenien njerëzore nga objekt i historisë në subjekt aktiv dhe pjesëmarrës në historisë së saj
Ndikimi gjuhësor-kulturor sllav në ‘Mesharin’ e Gjon Buzukut – një narrativ shkencor-filologjik
No full textConceived as a continuation of several contributions to a project in progress by the author on the ‘Missale’ by Johannes Buzuku (1555) and its position in ancient Albanian writing culture, this article aims to examine the potential influence of liturgical texts in the ancient Croatian vernacular in the 15th and 16th centuries (§1). This influence has been repeatedly noted in philological and linguistic discourse in many respects: a) graphemically, since several graphemes in Buzuku’s alphabet appear to be taken from the Cyrillic script; b) linguistically and stylistically, as the text of ‘Missale’ presumably contains vernacular Slavic influences; and c) structurally, especially in the second part of the text, which resembles a pericope book, shows clear similarities with the Old Croatian lectionaries in Latin script (in the 15th-16th centuries). Apart from the question of five graphemes with partly ambiguous values in the Buzuku’s alphabet, including: [v] ‘vjed’, [u, y] ‘uk’, [ɉ, c, g] ‘đerv’, [ð, θ] ‘ksi cyrillique’, [z] ‘zemlja’ (§2), which unambiguously originate from the Cyrillic alphabet (the Bosančica variant) and still require thorough investigation, the author sees no reason to perceive linguistic influence from the Old Croatian liturgy and its written culture (§3). The third question has been subjected to a thorough analysis in an intertextual comparison between Buzuku’s ‘Missale’ and two Old Croatian lectionaries (14941, 15432 and 1508), and the result clearly indicates that there is no Slavic influence in terms of style and text structure either (§§4-6).Ky studim është pjesë e një projekti individual që po zhvillon dhe boton dora-dorës shkruesi i këtyre radhëve lidhur me ‘Mesharin’ e Gjon Buzukut si libri i parë i botuar shqip që njohim deri sot (Demiraj 2023, 2024, 2025, 2026a – në shtyp, 2026b – në shtyp). Këtu kemi marrë në analizë çështjen e ndikimit të literaturës liturgjike sllave të Kishës Katolike kroate (në shek. XV-XVI) që njihet e mirënjihet sot e gjithë ditën në diskursin albanologjik, qoftë edhe si dytësor, por që ka marrë ndërkohë përmasat e një narrativi shkencor-filologjik (§1). Si sinorë orientues në hulumtim shërbejnë sipas rastit: a) aparati grafik i përdorur në realizimin e veprës; b) gjuha e Buzukut, sikurse, madje sidomos, c) struktura e tekstit të ‘Mesharit’ si përkthim që përqaset prej kohësh me modele (leksionarë e breviarë romakë) të pranishme në letërsinë liturgjike kroate në gjuhë popullore të asaj kohe. Pas një hulumtimi të hollësishëm, të mbështetur me një platformë të re metodike vijmë në këtë studim në përfundimin e natyrshëm, se ky ndikim rrudhet vetëm në aparatin grafik të veprës, edhe pse mbetet e hapur çështja, nëse është Buzuku i pari ai që e ka zhvilluar atë alfabet, apo i takon një tradite të mëhershme shkrimore të shqipes (§2). Përndryshe, ai ndikim disi i kërkuar në gjuhë, stil e përkthim, sikurse edhe në organizmin e tekstit në vetvete, prej modeleve të gatshme në traditën liturgjike të kroatishtes popullore me alfabet latinisht, rezulton të ketë qenë e të jetë thjesht fiktiv në diskursin shkencor-filologjik mbi Buzukun dhe veprën e tij (§§3-6)
Periodizimi i qëndrimit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës ndaj çështjes së Kosovës
Full text linkRëndësia e këtij punimi qëndron në periodizimin historiografik të politikës së jashtme amerikane dhe të rolit të saj vendimtar në çështjen e Kosovës duke ndriçuar ndikimin e kësaj politike në historinë bashkëkohore të Kosovës dhe të kombit shqiptar. Ky studim argumenton se angazhimi i Shteteve të Bashkuara ka qenë thelbësor në çlirimin dhe shtetndërtimin e Kosovës, si dhe në integrimin e saj në rendin ndërkombëtar. Rezultatet e studimit tregojnë se ndryshimet në politikën amerikane ndaj Kosovës kanë reflektuar dinamika të reja globale, duke përfshirë përfundimin e Luftës së Ftohtë dhe përpjekjet për rikonfigurimin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ky angazhim kulmoi me shpëtimin e popullit shqiptar gjatë luftës në Kosovë dhe mbështetjen që çoi në shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Në aspektin metodologjik, studimi mbështetet në një analizë të strukturuar kronologjikisht, e cila shqyrton procesin e zhvillimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe SHBA-së, të organizuar në dhjetë faza kryesore bazuar në kritere dhe veçori të caktuara. Ky periodizim shqyrton ndryshimet në qasjen dhe intensitetin e politikës amerikane në kontekstin e krijimit të rendit të ri botëror në periudha të ndryshme, duke filluar nga Konferenca e Paqes në Paris (1919-1920) deri te mbikëqyrja amerikane në procesin e shtetndërtimit dhe integrimeve euroatlantike të Kosovës dhe kombit shqiptar. Në përfundim, punimi nxjerr në pah rolin e pazëvendësueshëm të Shteteve të Bashkuara në historinë moderne të Kosovës, duke theksuar se periudhat pas përfundimit të Luftës së Ftohtë përfaqësojnë momentet më kritike të politikës amerikane ndaj Kosovës. Këto periudha ofrojnë një kuptim të thellë për ndikimin e SHBA-së në formësimin e ardhmërisë së Kosovës dhe për integrimin e saj në skenën ndërkombëtare
Praktikat e nxënësve dhe mësimdhënësve në zbatimin e lëndës Teknologji me TIK në gjimnazet e Kosovës
Full text linkThe purpose of this research is to identify the practices and needs of high school students and teachers regarding curriculum programs in the field "Life and Work," specifically focusing on the Information and Communication Technology (ICT) subject programs in their skill development for ICT usage, career orientation, entrepreneurship education, and teaching and learning methodologies.
The research incorporates a mixed quantitative and qualitative approach. Questionnaires were used for ICT teachers and high school students in Kosovo. The sample was randomly selected from the population of 10th, 11th, and 12th-grade students and teachers working with these students across 7 regions of Kosovo. The study involved 200 high school students (Gymnasium) and 17 ICT teachers.
The findings indicate that the majority of students report using computers for academic projects to enhance learning and prepare for life, while a smaller number use them for games and entertainment. Common difficulties, according to students who reported challenges in the ICT subject, include a lack of technological equipment (insufficient computers), limited number of computers, non-functional computers, lack of internet, or very weak internet connectivity. Teachers employ various methods, forms, and techniques of working with students. Learning through multimedia tools, especially through computers and electronic whiteboards during lectures, are the most commonly applied methods to fulfill the requirements for quality learning.
According to the majority of teachers, there is a pronounced shortage of labs equipped with computer equipment to conduct workshops for various modules, such as career counseling, education, entrepreneurship, etc.
From the data analysis, recommendations have been made for relevant institutions.Qëllimi i këtij hulumtimi është të identifikojë praktikat dhe nevojat e nxënësve dhe të mësimdhënësve të shkollës së mesme të lartë nga programet lëndore të fushës kurrikulare Jeta dhe puna, në veçanti programet e lëndës Teknologji e Informacionit dhe komunikimit në aftësimin e tyre për përdorimin e TIK-ut, për orientim në karrierë, edukim për ndërmarrësi, si dhe metodologjitë e mësimdhënies dhe nxënies.
Hulumtimi përfshin një qasje të përzier, sasiore dhe cilësore. Për hulumtim janë përdorur pyetësorë për mësimdhënës të TIK-ut dhe pyetësorë për nxënës të arsimit të mesëm të lartë në Kosovë. Mostra ka qenë e rastit, nga popullacioni i nxënësve të klasave 10, 11, 12 dhe mësimdhënësit që punojnë me këta nxënës, në 7 regjione të Kosovës. Në hulumtim kanë marrë pjesë 200 nxënës të shkollës së mesme të lartë (gjimnaz) dhe 17 mësimdhënës të lëndës Teknologji me TIK.
Nga gjetjet e hulumtimit rezulton se pjesa më e madhe e nxënësve pohojnë se kompjuterin e përdorin për projekte mësimore, për të avancuar të mësuarit dhe për t’u përgatitur për jetë, kurse një numër më i vogël prej tyre e përdorin për lojë dhe argëtim. Vështirësitë më të shpeshta, sipas nxënësve që janë shprehur se kanë vështirësi në lëndën e TIK, janë: mungesa e pajisjeve teknologjike (mungesë e kompjuterëve) apo edhe numri i vogël i kompjuterëve, numri i kompjuterëve që nuk janë funksionalë, mungesa e internetit apo interneti shumë i dobët etj. Mësimdhënësit përdorin disa metoda, forma dhe teknika të punës, që i aplikojnë me nxënës. Të mësuarit dhe të nxënit përmes mjeteve multimediale, e në veçanti përmes kompjuterit dhe tabelës elektronike gjatë ligjërimit, janë format që aplikohen më së shumti, me qëllim të përmbushjes së kërkesave për nxënie cilësore. Sipas shumicës së mësimdhënësve, ka mungesë të theksuar të kabineteve me pajisje kompjuterike, që të mbajnë punëtoritë për module të ndryshme, si për këshillim dhe edukim në karrierë, ndërmarrësi etj.
Nga analiza e të dhënave, kanë dalë rekomandime për institucionet relevante
Analiza e strukturave usûl dhe makam të këngëve popullore turke të mbledhura në Kosovë ndërmjet viteve 1965 dhe 2020 me qasjen 'Bërthamë melodike'
Full text linkThe Kosovo region has inherited a significant amount of culture, art and architecture from the Ottoman Empire, under whose sovereignty it was under for many years. The communities living in this region are under the influence of makam music regardless of ethnic differences. In geographies under the influence of makam music, makam corridor, makam/sound regions and makam music sound pool are formed. This formation is a musical super identity above ethnic and religious identity. In this context, the Balkan Peninsula, and Kosovo, which is a sub-region of it, are likely to form a makam music corridor. For the last fifty years, local composers such as Aluş Nuş have been producing makam music work in Kosovo. In addition to this production, music collecting has been made and published by player such as Agim Fişar, Başkim Çabrat, İrfan Şekerci, Raif Vırmiça and many others. These collecting’s contain makam music features. However, some of them do not have makam and usûl definitions. The aim of this study is to analyze the makam and usûl of Turkish folk songs collected and transcribed in Kosovo over the last fifty years. There is no data on makam and usûl structures in the transcription of Turkish folk songs collected in this geography. In this context, the main problem of this study is what are the makam and usûl structures of these works. Literature review, document analysis and musical content analysis method will be applied in the study. Bayraktarkatal and Öztürk’s ‘melodic nucleus’ approach will be applied as a music analysis method. This study is limited to twenty-four notated Turkish folk songs. As a result, twelve different makams and five different usûls were defined in these works. These makams resemble the Turkish makam music definations. We can talk about the possibility of the Turkish makam corridor extending to the Kosovo region. However, in order to clarify this possibility, more collecting and work analysis studies are needed in the Balkan Peninsula.Rajoni i Kosovës ka trashëguar një sasi të konsiderueshme të kulturës, artit dhe arkitekturës nga Perandoria Osmane, nën sovranitetin e së cilës qëndroi për shumë vite. Komunitetet që jetojnë në këtë rajon janë të ndikuara nga muzika makam pavarësisht dallimeve etnike. Në territoret në ndikimin e muzikës makam, formohen korridori makam, rajonet e tingullit makam dhe koleksioni i tingullit të muzikës makam. Kjo strukturë është një superidentitet muzikor mbi identitetin etnik dhe fetar. Në këtë kontekst, Gadishulli Ballkanik dhe Kosova, e cila është pjesë e këtij rajoni, ka të ngjarë të formojnë një korridor muzikor makam. Gjatë pesëdhjetë viteve të fundit, kompozitorët vendas si Aluş Nuş kanë krijuar vepra muzikore makam në Kosovë. Krahas këtij produksioni, janë bërë përmbledhje muzikore dhe janë botuar nga artistë si Agim Fişar, Bashkim Çabrat, İrfan Şekerci, Raif Vırmiça e shumë të tjerë. Këto koleksione përmbajnë veçori të muzikës me bazë makamin. Megjithatë, disa prej tyre nuk kanë përkufizime të makam-it dhe usûl-it. Qëllimi i këtij studimi është të analizojë makamin dhe usûlin e këngëve popullore turke të mbledhura dhe të transkriptuara në Kosovë gjatë pesëdhjetë viteve të fundit. Nuk ka të dhëna të disponueshme për strukturat makam dhe usûl në transkriptimin e këngëve popullore turke të mbledhura në këtë rajon. Në këtë kontekst, problemi kryesor i këtij studimi është se cilat janë strukturat makam dhe usûl të këtyre veprave. Gjatë studimit do të zbatohen metodat e rishikimit të literaturës, analizës së dokumenteve dhe analizës së përmbajtjes muzikore. Qasja 'bërthamë melodike' do të zbatohet si metodë e analizës muzikore. Ky studim është i kufizuar në njëzet e katër këngë popullore turke të shënuara. Si rezultat, në këto vepra u përcaktuan dymbëdhjetë makame dhe pesë usûle të ndryshme. Këto makame ngjajnë me përkufizimet e muzikës makame turke. Mund të flasim për mundësinë e shtrirjes së korridorit të makamit turk në rajonin e Kosovës. Megjithatë, për të sqaruar dhe qartësuar këtë mundësi, nevojiten më shumë studime për mbledhjen dhe analizën e punës në Gadishullin Ballkanik
Aladin Husić (2023), Devširma u Bosni - O regrutaciji Bosanaca u janičare (fq.164). Sarajevo: Orijentalni Institut
Full text linkEmërtime njerëzish me emra të botës shtazore në gjuhën shqipe
Full text linkThe object of the present article is specifically the names of people with names of wildlife, who, within the macro field of names of people according to physical and moral features as a whole, form a lexical-semantic field that carries some general features: a) is unified from the lexico-grammatical, lexico-word-forming and lexico-semantic point of view; b) has internal systemic ideographic connections both from the point of view of the source of the names, as wwell as from the point of view of marking and characterization, according to a regular typology; c) has undergone semantic developement and movement that can be described and sistematized into larger semantic categories.
The main purpose of the article is to look at the whole lexical field of the names of people with wildlife names to see more closely and in depth all the semantic development that have occurred in it by analyzing especially the metaphorical blocks that are created, along with other semantic blocks, within the semantic structure of words, but we have called them here metaphorical, to show that the semantic derivation of the nounswe are talking about has based on the metaphor, as one of the main transplants on the basis ofwhich these names have been reinterpreted thus obtaining figurative meanings that characterize people according to physical and moral features.Pamja me të cilën shfaqet sot në leksikun e shqipes mikrofusha e emërtimeve të njerëzve me emra të botës shtazore në gji të makrofushës leksikore të emërtimeve të njerëzve sipas dukës së jashtme e tipareve morale në tërësi, është pasojë e ndryshimeve semantike të mëdha e të thella që kanë ndodhur në të në rrjedhën e viteve në mënyrë të shkallëshkallëshme.
Këto ndryshime a zhvillime kuptimore janë objekt i artikullit të prani- shëm, i cili mëton t’i japë ato në mënyrë sa më të plotë e me të gjithë spekt- rin e tyre për të zbuluar, përveç të tjerave, edhe cilësitë a tiparet e gjallesave të botës shtazore që figurativizohen duke u kthyer në semantema a tema semantike për të mundësuar lindjen e kuptimeve të figurshme metaforike me anën e të cilëve emërtohen njerëzit sipas tipareve fizike e morale në gjuhën
shqipe
The impact of EU funds on the development of agriculture in Albania
Full text linkIn the process of Albania’s European integration, agriculture represents a strategic sector of particular importance for economic development and the improvement of living conditions in rural areas. The European Union, through its pre-accession funds, in particular the IPARD (Instrument for Pre-Accession Assistance for Rural Development) program, has offered concrete opportunities for the modernization of the Albanian agricultural sector. The aim of this paper is to examine the direct and indirect impact of EU funds on increasing productivity, improving the quality and standards of production, as well as on the development of the rural economy. The paper analyzes the progress achieved through EU-supported investments in Albanian farms, including the use of modern technologies, the development of agritourism and support for the processing of agricultural products. It also highlights the challenges related to the absorption of funds, institutional capacities and the lack of information for farmers. Through this analysis, concrete measures are suggested to improve the access and efficiency of European funds in the function of sustainable rural and agricultural development
Stress and depression among nurses: Impact on quality of life in Tirana’s hospital centers
Full text linkIntroduction:
The mental health of healthcare professionals, particularly nurses, is an increasingly important issue in modern healthcare systems. Daily exposure to stressful situations, multiple responsibilities, and emotion-al burdens significantly affect the mental well-being of these professionals. However, in many cases, their psychological needs remain underestimated, impacting not only their personal quality of life but also the effectiveness of patient care.
Objective:
The aim of this study is to assess the impact of stress and depression on the quality of life of nursing staff in hospital centers in the city of Tirana. Through a questionnaire distributed across five hospital centers, the study aims to identify the levels of stress and depression, and their correlation with the physical, emotional, and social dimensions of quality of life.
Methodology:
The research method is based on data collection using standardized questionnaires: the Perceived Stress Scale (PSS) for stress, the Beck Depression Inventory (BDI) for depression, and the WHOQOL-BREF for quality of life. Data collection was conducted between February 2025 and May 2025 (over a four-month period). The questionnaire was completed via the Google Forms platform. Responses were gath-ered from 410 nursing staff members working in hospital centers in the city of Tirana.
Conclusions:
The findings of this study demonstrate a strong correlation between high levels of stress and depressive symptoms with a significant reduction in quality of life among nursing staff. The negative effects of these psychological phenomena manifest as persistent fatigue, deterioration of interpersonal relation-ships, and a noticeable decline in professional performance, which directly affects the quality of care provided to patients. The study highlights the need for structured interventions such as psychological support, improved working conditions, and early identification of symptoms, in order to maintain men-tal health and improve the quality of healthcare services
Procrastination and self-esteem: An analysis of procrastination in relation to self-esteem and demographic variables among public servants in Tirana
Full text linkProcrastination is a complex psychological behavior with emotional, cognitive, and behavioral components involving postponement of tasks or work for later despite negative consequences. This behavior has been widely studied by foreign researchers and has become the focus of psychological studies lately. This study aims to analyze procrastination in the Albanian context in relation to self-esteem and demographic factors such as age, gender, marital status, education, and the number of children among public servants in the city of Tirana. The study included 182 participants, of whom 140 were female and 42 were male, employed in public institutions in the city of Tirana. In order to measure the relationship between procrastination and self-esteem, two self-report instruments were used: Lay’s General Procrastination Scale and Rosenberg’s Self-Esteem Scale. The results show that 95.6% of participants have a normal level of procrastination, 2.7% of public servants have a high level of procrastination and 1.6% have a low level of procrastination. Pursuant to the study hypothesis that procrastination is expected to have a statistical correlation with the self-esteem it resulted that there is no statistically significant relationship between the two variables, nor between procrastination and demographic variables. Partial correlations revealed that procrastination statements had a statistical relationship with self-esteem and demographic variables. It was observed that 95% of the procrastination statements showed a statistically significant relationship with both the self-esteem statements and the demographic variables