Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
Forvarnir og afleiðingar starfstengdrar kulnunar
No full textThe discussion on job burnout and increased work demands in the workplace has increased greatly in recent years in Iceland, as well as abroad. Research has mainly focused on occupations and professions where employees work with people, and burnout is often associated with job stress that has not been successfully managed. Job burnout is not limited to those jobs, and the attention could be directed to the positive work-related attitudes of employees and the expected consequences in the attitudes and behavior of employees at work. This paper aims to shed light on the attitude- and experience-related factors that can prevent employees from job burnout and the emotional and behavioral consequences of burnout symptoms, among employees in various occupations and professions in Iceland. Maslach Burnout Inventory General Survey was used to measure emotional exhaustion. Data was collected electronically among 898 employees in different jobs and occupations in a total of 32 organizations in the fall of 2019 for a response rate of 47%.
The results show a negative correlation between job satisfaction, perception of fairness, and trust, with burnout, which indicates that job satisfaction, perceived fairness, and trust in the workplace can have protective effects on burnout symptoms. Furthermore, the results show a negative correlation between burnout symptoms and employee commitment to work, and a positive correlation between burnout symptoms and intentions to quit. The results of this study provide insight into the relationship between positive attitudes of employees with burnout and possible negative effects on organizations as a consequence. The results contribute to knowledge about burnout among employees in various occupations in Iceland. Results should also be useful to managers and those working in the field of HRM in their targeted efforts to reduce or minimize burnout at work.Umræða um kulnun og aukið álag í starfsumhverfi fólks hefur aukist mjög hérlendis síðustu ár eins og víða erlendis. Í rannsóknum hefur sjónum verið beint að einstökum starfsstéttum í umönnunar- og þjónustustörfum, eða þar sem unnið er með fólk, og kulnun gjarnan rakin til viðvarandi álags í starfi sem ekki hefur náðst að stjórna. Starfstengd kulnun einskorðast þó ekki við slík störf og mætti beina sjónum líka að jákvæðum starfstengdum viðhorfum starfsfólks og væntum afleiðingum fyrir vinnustaði í viðhorfum og hegðun starfsfólks.
Markmiðið hér er að varpa ljósi á jákvæð starfstengd viðhorf sem geta verndað starfsfólk gegn kulnun í starfi, og að varpa ljósi á afleiðingar kulnunareinkenna í viðhorfum og hegðun starfsfólks í fjölbreyttum störfum og starfsgreinum hér á landi. Notað var almenna mælitæki Maslach Burnout Inventory er mælir svokallað tilfinningaþrot. Gagna var aflað rafrænt meðal 898 starfsmanna í ólíkum störfum og starfsgreinum í alls 32 skipulagsheildum haustið 2019 og var svarhlutfallið 47%.
Niðurstöður sýna neikvæð tengsl starfsánægju, sanngirni og trausts við kulnun. Það gefur vísbendingu um að starfsánægja og upplifun starfsfólks á sanngirni og trausti á vinnustað geti verndað starfsfólk gegn kulnunareinkennum. Niðurstöður sýna jafnframt neikvæð tengsl kulnunar við hollustu í starfi af hálfu starfsfólks og jákvæð tengsl við aukin áform um starfslok. Niðurstöður rannsóknarinnar veita innsýn í tengsl jákvæðra viðhorfa starfsfólks við kulnun og mögulegar neikvæðar afleiðingar kulnunar fyrir skipulagsheildir. Niðurstöður eru því framlag til þekkingar á sviði kulnunar meðal fjölbreytts hóps starfsfólks hér á landi. Niðurstöður geta auk þess nýst stjórnendum og öðrum sem starfa á sviði mannauðsmála í markvissri viðleitni í forvörnum gegn kulnun í starfi á vinnustöðum
Fjölþjóðleg rannsóknar- og þróunarverkefni. Áhrif samfjármögnunar á nýtingu þekkingar
No full textInnovation is believed to be an important contribution to the progress of firms and society. It is not only of vital importance to develop new and improved products and services to meet increased competition, but also to meet requirements due to climate change, contribute to sustainability, and to meet ever-increasing demands in health services, just to name a few. To induce even more effective innovation activities, policymakers have emphasized cross-border collaboration between those who receive grants for R and D projects.
This research deals with the question of the impact of these new demands for cross-border collaboration. A qualitative methodology was applied, where twelve participants involved in innovation projects which received grants from the Icelandic Technology Development Fund were interviewed, whereof six who received grants within the Eurostars funding programme, which requires cross-border co-operation, and six who received what we refer to as local grants.
The results indicate that the projects based on cross-border cooperation certainly benefit from the broader knowledge base they have access to. The grantees developed their network in a wider and more effective way than when the projects were based only on local grants. This study contributes to a greater understanding of cross-border collaboration in innovation projects, which is increasingly important to meet today’s ever-increasing demands for rapid response in global innovation.
The limitation of this study is mainly twofold, firstly that it is only based on interviews with 12 individuals, all from the same country and culture and, secondly that interviewees who participated in the Eurostars projects might be more experienced with using grants and may therefore be more capable in utilizing knowledge from partners. The main contribution of this research is therefore that it provides good insight into the topic rather than offering results that are generalizable.Nýsköpun er almennt talin mikilvæg forsenda framfara fyrirtækja og samfélagsins. Það er ekki einungis brýnt að þróa nýjar og endurbættar vörur og þjónustu samkeppninnar vegna, heldur einnig til að uppfylla kröfur vegna loftslagsbreytinga, stuðla að sjálfbærni og mæta sívaxandi kröfum í heilbrigðisþjónustu, svo eitthvað sé nefnt. Til að stuðla að auknum árangri í nýsköpunarverkefnum hafa stefnumarkandi aðilar lagt áherslu á samstarf yfir landamæri meðal þeirra sem hljóta styrki til rannsóknar og þróunarverkefna.
Markmið þessarar rannsóknar er að kanna hver áhrif þessara nýju áherslna eru á samstarf yfir landamæri, framgang verkefnanna og vistkerfi nýsköpunar. Beitt var eigindlegri aðferðarfræði þar sem rætt var við tólf þátttakendur sem tóku þátt í nýsköpunarverkefnum sem hlutu styrki úr Tækniþróunarsjóði Íslands, þar af sex sem hlutu styrki innan Eurostars áætlunarinnar sem gerir kröfu um samstarf yfir landamæri og sex sem hlutu það sem við köllum staðbundna styrki.
Niðurstöðurnar benda til þess að verkefnin sem byggja á samstarfi yfir landamæri njóti ávinnings af þeim fjölbreyttari þekkingargrunni sem þau hafa aðgang að. Styrkþegar Eurostars styrkjanna þróuðu tengslanet sitt á breiðari grundvelli og með áhrifaríkari hætti en þegar verkefnin byggðu einungis á staðbundnum styrkjum; þeir náðu að efla nýsköpunarfærni sína sem gæti stuðlað að viðvarandi nýsköpun og loks nutu þátttakendur í vistkerfi nýsköpunar víða að jafnframt ávinnings af þekkingu þeirra með þeim hætti að leitt gæti til framfara út fyrir landsteinana.
Takmörkun þessarar rannsóknar eru aðallega tvenns konar, annars vegar sú að einungis er byggt á viðtölum við 12 einstaklinga, alla frá sama landi og menningu, hins vegar að viðmælendur í hópnum sem tengdust Eurostars verkefnum kunna að búa almennt yfir meiri reynslu og þekkingu á styrkjakerfinu og eru því hugsanlega færari í að nýta sér þekkingu samstarfsaðila. Rannsóknin veitir þannig fyrst og fremst innsýn í viðfangsefnið og ekki hægt að alhæfa út frá niðurstöðunum
Kreppa, hugmyndafræði og félagslegt húsnæði
No full textThe paper considers the development of social housing in Iceland, from its beginnings with the construction of the first workers’ dwellings in the 1930s. Housing in Iceland is compared with that of the neighboring countries and an overview of recent sociological housing research is presented. Also, the roles of the labour movement and the Icelandic political parties in the formation of housing policy are described. The paper comes to the main conclusion that social housing in Iceland developed quite slowly until the 1960s, both in comparison with the overall development of domestic housing construction and with the amount of social housing construction in other countries. Uniquely, Icelandic social housing has mainly been owner-occupied, albeit with restricted rights for the owners to sell such flats freely on the housing market. Initially, the labour movement and the workers’ parties were the main proponents of social housing, but gradually the initiative in Icelandic social housing construction was transferred to the state and to the municipal authorities. By the turn of the new millennium, the growing strength of neo-liberal ideological hegemony led to the privatization of the entire Icelandic owner-occupied social housing stock.Í greininni er fjallað er um upphaf og þróun félaglegs húsnæðis á Íslandi sem hófst með byggingu verkamannabústaða á fjórða áratug 20. aldar. Húsnæðismál hér á landi eru borin saman við nálæg lönd og helstu rannsóknir innan félagsfræði húsnæðismála eru kynntar. Vikið er að hlutverki verkalýðshreyfingar og stjórnmálaflokka í mótun húsnæðis stefnunnar. Helstu niðurstöður eru þær að þróun félagslegra íbúðabygginga fór hér hægt af stað og allt fram á sjöunda áratuginn var lítið byggt, bæði í samanburði við almennar íbúða byggingar á Íslandi og í erlendum samanburði. Hinar félagslegu íbúðir hér á landi voru lengst af í einkaeign (þó með verulegum takmörkunum væri), en það var mjög fátítt erlendis. Verkalýðshreyfing og verkalýðsflokkar voru virkir aðilar framan af í baráttu fyrir félagslegu húsnæði, en frumkvæðið færðist síðar á hendur ríkis og sveitarfélaga. Hugmyndafræði frjálshyggjunnar varð allsráðandi við lok síðustu aldar, sem gerði að verkum að félagslega kerfinu var lokað og treyst eingöngu á frjálsan húsnæðismarkað
Fordómar og geðræn vandamál: Samanburður á þremur löndum
No full textResearch has shown that prejudice and negative attitudes toward those who are experiencing mental illness are widespread, but those attitudes reduce the quality of life and recovery of individuals experiencing such problems In this article, we use a survey to evaluate the extent and causes of negative attitudes among the public in three countries: Iceland, the United States, and Germany Our results indicate the existence of widespread prejudice and negative attitudes in all three countries. We also show that people across the three countries are more negative toward individuals experiencing mental illness if they define the condition as an illness. Finally, the results indicate that prejudice and negative attitudes toward this group are less common in Iceland and in Germany than in the United States.Rannsóknir hafa leitt í ljós að fordómar og neikvæð viðhorf í garð þeirra sem eiga við geðræn vandamál að stríða eru afar útbreidd, en slík viðhorf virðast skerða lífsgæði og batahorfur einstaklinga sem þjást af vandamálum af þessum toga. Í þessari grein notum við spurningalistakönnun til þess að meta umfang og orsakir neikvæðra fordóma meðal almennings í þremur löndum: Íslandi, Bandaríkjunum og Þýskalandi. Niðurstöður okkar staðfesta verulega útbreiðslu fordóma og neikvæðra viðhorfa í öllum þremur löndunum. Jafnframt kemur í ljós að fólk í öllum löndunum sýnir neikvæðari viðbrögð gagnvart ein staklingum sem eiga við geðrænt vandamál að stríða þegar það skilgreinir ástandið sem sjúk dóm. Loks benda niðurstöður til þess að fordómar og neikvæð viðhorf gagnvart þessum hópi hafi minni útbreiðslu á Íslandi og Þýskalandi en í Bandaríkjunum
Frá ritstjórum
No full textÍslenska þjóðfélagið: Tímarit Félagsfræðingafélags Íslands hóf göngu sína 1. janúar 2010 og er fimmta útgáfuár þess því nú á enda. Tímaritinu var ætlað að vera vettvangur rannsókna á íslensku þjóðfélagi á grundvelli ólíkra aðferðafræðilega hefða. Það er mat ritstjóra að það hafi að mörgu leyti tekist vel. Þær 27 greinar sem birst hafa í fyrstu fimm árgöngum tímaritsins spanna allt frá jafnréttismálum til búferlaflutninga og samgöngubóta, frá afrekísþróttamönnum til kynfæraraksturs og frá kúrekamyndum til efnahagshruns. Auk framlaga félagsfræðinga er þar að finna framlög fræðimanna á sviði afbrotafræði, kynjafræði, menntunarfræði, stjórnmálafræði, sálfræði, landfræði, viðskiptafræði og hagfræði. Niðurstöður byggja meðal annars á spurningakönnunum, djúpviðtölum, opinberum gögnum, innihaldsgreiningu dagblaða, ljósvakamiðla og fjölmiðla og kenningalegri greiningu. Um helmingur höfunda er með fasta stöðu við íslenska eða erlenda háskóla en um helmingur starfar á margvíslegum öðrum vettvangi eða stundar framhaldsnám í félagsfræði eða skyldum greinum
Vinnufyrirkomulag og líðan í kjölfar kreppu: Yfirlitsgrein
No full textThere has been a considerable amount of sociological work dealing with unemployment and its influence on individuals and society. Little has been said, however, about the connection of recessions to workers’ insecurity, stress and depression. There has also been little research into the results of the economic crash on those who did not lose their jobs. This overview will deal with Icelandic research which has rectified this by researching work environments of the financial sector (banks and pension funds) and municipal employees (elementary and primary school teachers, senior services and group homes) domestically following the economic crash which began in the fall of 2008. The research, which builds on qualitative and quantitative data, shows that the financial collapse in Iceland resulted in a considerable increase in depression, work absences and relationship problems among people that were not unemployed. Workers’ departments and offices which saw direct reductions or large changes rather risked employees becoming sick. It is therefore important to strengthen work solutions that promote a healthy work environment following an economic crisis. This is especially true about those who work in places where many organizational changes have occurred and where workers have been laid off.Á vettvangi félagsfræðinnar hefur talsvert verið fjallað um atvinnuleysi og áhrif þess á einstaklinga og samfélög. Lítið hefur hins vegar verið fjallað um tengsl samdráttar í rekstri við óöryggi, álag og vanlíðan starfsfólks sem heldur starfi sínu. Í þessari yfirlitsgrein verður fjallað um íslenskar rannsóknir sem hafa bætt úr þessu með því að rannsaka vinnufyrirkomulag og líðan starfsfólks fjármálafyrirtækja (banka og sparisjóða) og sveitarfélaga (grunnskóla- og leikskólakennara, starfsfólks í öldrunarþjónustu og á sambýlum) hér á landi í kjölfar efnahagskreppunnar sem hófst haustið 2008. Rannsóknirnar, sem byggja á eigindlegum (qualitative) og megindlegum (quantitative) gögnum, sýna að fjármálahrunið á Íslandi hafði í för með sér umtalsverða aukningu á vanlíðan, veikindafjarvistum og samskiptavandamálum meðal þeirra sem ekki misstu vinnuna. Starfsfólk deilda og stofnana sem hafa orðið fyrir beinum niðurskurði eða miklum breytingum á frekar en annað starfsfólk á hættu að verða veikt eða finna fyrir ýmiss konar vanlíðan og samskiptavandamálum á vinnustað. Því er mikilvægt að efla starf sem miðar að heilbrigðu fyrirkomulagi vinnu sem og heilsueflingu í kjölfar efnahagsþrenginga. Á það einkum við um þá sem vinna þar sem miklar skipulagsbreytingar hafa átt sér stað og þar sem starfsfólki hefur verið sagt upp
Leikskólabörn og tungumálastefna fjölbreyttra fjölskyldna þeirra: Notkun tungumála í tví- og fjöltyngdum fjölskyldum
No full textWith a growing number of people with a foreign background in Icelandic society in recent years, the number of heritage languages of children in schools has also grown. The aim of the article is to shed light on the language policies of multilingual families in Iceland, methods which they use to teach languages to their children, as well as challenges and opportunities which parents experience related to their children’s multilingualism. The project is a qualitative studywith nine immigrant families and their children’s preschools. The families were selected through purposive sampling in three municipalities in the South and Southwest of Iceland based on information from preschools. The municipalities were selected to reflect different locations and educational policies in Iceland. Data for this article was collected from 2020 to 2021 in semi-structured interviews with altogether ten parents in nine families and four principals in three preschools which the children attended. The findings of the researchindicate that the parents have developed clear language policies which they implement in an organized and diverse manner. They participate actively in choosing which languages they use and teach their children, as well as choosing varied and suitable educational material and heritage language courses.Keywords: Family language policies, bi- and multilingualism, preschools, educational practices.Með fjölgun íbúa af erlendum uppruna í íslensku samfélagi undanfarin ár hefur tungumálum barna í skólum jafnframt fjölgað. Markmið greinarinnar er að varpa ljósi á tungumálastefnur fjöltyngdra fjölskyldna á Íslandi, aðferðir sem fjölskyldur nýta við að kenna börnum sínum tungumál, og áskoranir og tækifæri sem foreldrar upplifa í tengslum við fjöltyngi barna sinna. Verkefnið er eigindleg rannsókn með níu tví- og fjöltyngdum fjölskyldum með innflytjendabakgrunnog leikskólum barna þeirra. Fjölskyldurnar voru valdar með markmiðsúrtakií þremur sveitarfélögum á Suður- og Suðvesturlandi á grundvelli upplýsinga frá leikskólum. Sveitarfélögin voru valin til að endurspegla ólíka staðsetningu og menntastefnu á Íslandi. Gögnum fyrir þessa grein var safnað frá 2020 til 2021 með hálfskipulögðum viðtölum við alls tíu foreldra í níu fjölskyldum og fjóra skólastjóra í þremur leikskólum sem börnin sóttu. Niðurstöður rannsóknarinnarbenda til þess að foreldrar hafi þróað skýrar tungumálastefnur sem þeir innleiða á skipulegan og fjölbreyttan hátt. Þeir taka virkan þátt í að velja hvaða tungumál þeir nota og kenna börnum sínum, auk þess að velja margvíslegt námsefni við hæfi og móðurmálsnámskeið.Lykilorð: Tungumálastefna fjölskyldna, tví- og fjöltyngi, leikskólar, starfshættir
Lýðræðisleg forysta í leikskólum
No full textDemocratic leadership can be described as a holarchy, as opposed to a hierarchy, that encourages cooperation and honors democratic values that can lead to social justice. Where democratic leadership is practiced, there is both formal and informal power, participation in decisions is more general, and the development of schoolwork is in the hands of teams rather than leaders.Democratic preschool work is based on equality, diversity, shared responsibility, solidarity, and acceptance of different points of view. Educators, parents, and children who take part in democratic preschool activities characterized by participation, activity, and joint decision-making, and where mutual respect prevails, learn such things. Educators, parents, and children who get to know preschool activities based on hierarchy, rules, controlled organization, and limited participation learn differently.The purpose of this article is to shed light on democratic leadership in preschools and what motivates and hinders preschool leaders and educators from practicing democratic leadership. Democratic leadership motivates educators to be active participants in schoolwork and society. It involves the commitment of educators, parents, and children to shared values of democracy and social justice. One aspect of democratic leadership in schools is to engage people in discussions about ethical issues to deepen their knowledge. Such discussion puts democracy in multiple perspectives.What is primarily believed to motivate democratic leadership is the willingness of leaders to relinquish power and status. Leaders need to be able to show independence in thinking and opinion, and give constructive criticism. Furthermore, they need to have knowledge of democratic processes and practices, and the ability to train and guide others in such matters. Efforts should be made to bring issues to a conclusion through objective debate instead of by using force.Democratic leadership can face obstacles and is often difficult to maintain. The school structure, culture, and history can be hierarchical, as can laws, regulations, curricula, and assessment. Furthermore, it is considered more difficult to establish democratic leadership where social inequality prevails and there is a tradition of silencing marginalized groups. The people within the school, including: educators, parents, and children, may resist changes towards democratic leadership. Leaders do not see a benefit to them in distributing authority or responsibility, and may feel their role is threatened. Democratic leadership is complex, and research shows that educators or parents are often unwilling to commit to democratic practices. Democratic practices can also be time-consuming and require active participation that people are not ready for. The opposition can therefore often lie in the person’s interest in maintaining hierarchy and the traditional role structure, and the person’s belief in it and the advantages of hierarchy.Two questions were raised to guide the research: (1) What are the ideas of eight kindergarten principals towards applying democratic and participatory leadership? (2) What motivates and what hinders? Semi-open individual interviews were conducted with eight ECE managers in Iceland. Two researchers shared the interviews and conducted four interviews each. The interviews were recorded, transcribed, and used for further analysis. Data analysis was based on thematic analysis and from the concepts of holarchy and hierarchy. The researchers reviewed the data together with the aim of increasing the credibility of the study. Six themes were identified in the data: 1) the ECE managers’ ideas about democratic and participatory leadership, 2) the decentralization of co-managers, 3) the teams that had been formed in the ECE to distribute leadership and responsibility, as well as about the learning community, 4) democratic decisions, plans and evaluations, 5) the influence that democratic leadership has on the children’s learning in the ECE and their participation in the work, and 6) motivations and obstacles in establishing and maintaining democratic leadership in the ECE.The findings show that the leaders felt it was important to practice democratic and participatory leadership in the preschools. This was viewed as a good way to cooperate with fellow educators, and the work became more enjoyable. One’s own ingratitude, lack of agency, lack of interest, and responsibility were mentioned as the main obstacles in practicing democratic leadership and distributing power and tasks. Democratic leadership is not limited to those in formal management positions, but initiative can come from anyone who responds and adds to the work on their own initiative. In this article, a study of democratic leadership has been discussed with the aim of shedding light on what motivates and hinders preschool directors from using it. In general, the interviewees believed that they use democratic leadership and emphasize democratic preschool activities with the participation of educators, parents, and children. The results relate to participation and social justice in ECE and the importance of doing better when it comes to marginalized groups such as children.Markmið rannsóknarinnar, sem fjallað er um í þessari grein, er að varpa ljósi á lýðræðislega forystu í leikskólum í þeim tilgangi að greina hvað hvetur og hindrar leikskólastjóra í að beita lýðræðislegum stjórnunarháttum. Rannsóknir sýna að lýðræðisleg forysta hvetur til samvinnu. Slík forysta hvetur þá sem að starfinu koma til að vera virkir þátttakendur í skólastarfinu. Hana má skilgreina sem heilveldi (e. holarchy) – sem mótvægi við stigveldi (e. hierarchy). Það felur í sér skuldbindingu starfsfólks og barna gagnvart sameiginlegum gildum lýðræðis og félagslegs réttlætis. Einn þáttur lýðræðislegrar forystu í skólum er að virkja fólk í umræðu en þannig er komið á lýðræðislegum skólabrag og lærdómssamfélagi í leikskólanum, hvatt til frjálsra skoðanaskipta og umræðu og leitað eftir sjónarmiðum og viðhorfum kennara, foreldra og barna. Hálfopin einstaklingsviðtöl voru tekin við átta leikskólastjóra víðs vegar um landið en þau henta vel til að kanna reynslu, skynjun og fyrirætlanir fólks. Tveir rannsakendur skiptu á milli sín viðtölunum og tóku þeir fjögur viðtöl hvor. Niðurstöður leiða í ljós að öllum viðmælendum fannst mikilvægt að beita lýðræðislegri og þátttökumiðaðri forystu í leikskólunum. Auðveldara er að virkja fólk, starfið verður skemmtilegra og starfsánægjan meiri, var meðal þess sem viðmælendur töldu helstu kosti við að beita lýðræðislegri forystu. Eigin þankagangur, getuleysi, áhugaog ábyrgðarleysi var nefnt sem helstu hindranir þess að beita lýðræðislegri forystu; einnig tregða við að gefa frá sér vald og auka frelsi. Fræðilegt gildi rannsóknarinnar felst í aukinni þekkingu á lýðræðislegri forystu og tengslum hennar meðal annars við aukna þátttöku starfsfólks, foreldra og barna í leikskólastarfi og félagslegt réttlæti
Barnstýrðir matmálstímar „...nú má maður setjast bara einhvers staðar.“
No full textMealtimes in most Icelandic preschools have remained primarily unchanged for several decades; the children sit with the teachers to partake in family-style mealtimes. In the autumn of 2012, preschool Aðalþing decided to develop an innovative approach to empower and make mealtime pleasurable for children. The preschool Aðalþing opened in 2009, and from the beginning, all food was prepared from scratch and with high-quality ingredients. The innovative approach consisted of children taking their meals in a specially designed dining hall, with attention to the aesthetics, and children’s opportunities to help themselves, for example, choosing a table and the peers with whom they want to sit. All food is served on a buffet at children’s height, where main and side dishes, such as seeds and vegetables, are available. A few teachers are in the room with the children, but they do not sit at the tables or control the conversations or what children choose to eat.The article discusses two approaches to mealtimes: the traditional form called teacherled mealtimes, where teachers sit and have a meal with children family style and the new form of child-led mealtimes. One of the authors led the project implementation in Aðalþing and documented it regularly for eight years through video recordings— the data from which forms the basis of this article.The article examines the conditions needed for the dining hall to work as developed in Aðalþing. We used Sigurðardóttir’s ideas about the framework of conditions needed in all preschools to organize the physical and educational environment and theories about habitus and empowerment as background research.Sigurðardóttir’s framework consists of two conditions: an external condition that the teacher must consider from a pedagogical perspective and internal conditions based on the preschool’s ideology and knowledge of good practices. The idea of the framework conditions proved helpful the development of mealtimes. They made visible what was in the teachers’ power to change regarding the physical and pedagogical environment, what the children had control over, and what was part of their empowerment.The findings indicate that the child-led mealtime supported:Friendship, learning, and children’s joy. The children had time and privacy to talk to each other. No subject was forbidden.A platform for free dialogue among children. The children used the opportunity to play with the language. It was common among the children to discuss the food together while they ate. Making jokes about the food or deciding it was something else (eating fish while pretending it was pizza, for example).The children’s helpfulness and consideration. They poured each other’s glasses, buttered bread, and picked food from the buffet for each other, to name a few tasks. There were few conflicts among the children. When conflict arose, the children usually showed how solution-oriented they were by resolving the conflicts themselves.The children’s empowerment and independence; they entered the dining hall independently, chose their food and where to sit, ate by themselves, spread the bread, cut the food, and talked about whatever topic was on their minds.The children’s awareness of the food; they discussed a lot about their food, its quality, and how it tasted. Those discussions were more likely to take place when they liked the food.The findings show that children developed their habitus, which, among other things, was expressed and manifested in the taste of food, the humour, and the discussions between them.This research could be used to discuss children’s mealtimes and empowerment. The research supports preschools in examining how mealtimes are conducted.Matmálstímar í flestum leikskólum hafa að mestu verið óbreyttir í allmarga áratugi. Haustið 2012 ákvað leikskólinn Aðalþing að fara af stað með nýja nálgun við matmálstíma barna eldri en þriggja ára, með það að markmiði að valdefla börn. Hún fólst í barnstýrðum matmálstímum í sérstakri Matstofu. Annar greinarhöfunda leiddi innleiðingu verkefnisins og skráði það reglulega frá 2012–2020, aðallega með myndbandsskráningum og eru þau gögn grundvöllur þessarar rannsóknar.Skoðuð eru skilyrði sem voru til staðar við þróun Matstofu í Aðalþingi. Bakgrunnur rannsóknarinnar byggir á hugmynd um rammaskilyrði sem og kenningum um veruhátt og valdeflingu. Gagnlegt reyndist að nota hugtakið rammaskilyrði til að rýna í matmálstíma, meðal annars til að skoða það sem var á valdi kennara að breyta og þess sem börnin höfðu sjálf vald yfir. Barnstýrðir matmálstímar hafa ekki verið mikið rannsakaðir og þessi rannsókn er því framlag til þess. Niðurstöður sýndu að börn voru lausnamiðuð og getumikil, þau réðu við aðstæður og umræður á eigin forsendum. Fram kom að hið nýja form stuðlaði að valdeflingu barna, sameiginlegur veruháttur varð til, sem meðal annars kom fram í matarsmekk, húmor og umræðum
Íslenskur námsorðaforði
No full textIn Iceland and elsewhere, there is an increased awareness of the key role that vocabulary plays in learners’ literacy development (Auður Pálsdóttir, 2017; Beck et al., 2013; Roessingh, 2016; Sigríður Ólafsdóttir & Baldur Sigurðsson, 2017). The academic words vused across different subject areas (Tier 2) are pivotal for students’ academic procedures (DiCerbo et al., 2014; Lawrence et al., 2016).The purpose of this research was to develop a Tier 2 Icelandic academic word list (í. listi yfir íslenskan námsorðaforða, LÍNO-2). Such a list is important since it provides information about Icelandic words that learners need to know for active participation in school, their reading comprehension, discussion and writing skills.In the Icelandic language, the number of words is countless, and therefore, it is important to know what words lie at the heart of academic success. Thus, it is v to research which words and how many words are useful to work with at each education level. Words that go beyond the most common words of the language (Tier 1) are called academic vocabulary (Beck et al., 2013; Roessingh, 2016). A part of these words is taught systematically within the various school subjects. Those are Tier 3 words. However, the words in Tier 2 are often overlooked by teachers and neglected in school activities. Words in this category are general, high-utility academic words used across various fields of study. They play a key role when discussing complex issues. The learners’ poor knowledge of these words is one of the main reasons why they have difficulty understanding a written text, which in turn, reduces their ability for academic progress.A new Icelandic corpus (Málheild fyrir íslenskan námsorðaforða, MÍNO) was compiled containing selected student and academic texts from Tagged Icelandic Corpus (MÍM, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, n.d.-a) and Icelandic Gigaword Corpus (IGC, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, n.d.-b). MÍNO has a total of 31,680,235 running words. All the texts are current texts published this century. Words that appear 100 times or more in the corpus are sorted by frequency. The total word frequency list contains 10,314 words (lemmas, Tiers 1, 2 and 3). Objective and subjective approaches were used to categorise the words of the corpus, i.e., to distinguish between words belonging to Tier 1 and Tier 2, as well as words belonging to Tier 2 and Tier 3 (Dang, 2020). The Icelandic academic word list (LÍNO-2) contains 2,294 Tier 2 words (lemmas) from the new Icelandic language corpus MÍNO (Beck et al., 2013).The words on LÍNO-2 were divided into five bands depending on their frequency in MÍNO. The first band included words from the most frequent 1000 words. The second band included words from the next 1000 etc. (Dang, 2020; Nation, 2001). The frequency bands are a useful reference when choosing words to teach the youngest learners. With the increased student age, the words from lower frequency bands are included step by step. LÍNO-2 is a valuable contribution to teaching Icelandic as a first and a second language.The value of LINO-2 is fourfold. First, the value is for teachers and students in Iceland as an effective tool to enhance student Icelandic vocabulary, reading comprehension and productive language skills, i.e., proficiency in discussing and writing. Second, LÍNO-2 is valuable for developing teaching materials for different age groups and groups with diverse Icelandic language proficiency. Third, LÍNO-2 is important for assessing student status or learning progress of receptive and productive vocabulary, reading comprehension and writing skills. Fourth, the value of LINO-2 is significant for research aiming at keeping Icelandic words alive with future generations.This research is the first of several projects funded by the University of Iceland Research Fund (í. Rannsóknasjóður Háskóla Íslands), the Icelandic Language Technology Fund (í. Markáætlun um tungu og tækni) and the Icelandic language fund (í. Íslenskusjóðurinn), where Icelandic academic vocabulary is the core subject.Viðfangsefni þessarar rannsóknar er íslenskur námsorðaforði sem byggist á lagskiptingu orðaforða tungumálsins. Markmiðið var að móta lista yfir íslenskan námsorðaforða, orða í lagi 2 (LÍNO-2). Slíkur listi er mikilvægur því hann gefur upplýsingar um hvaða íslensk orð nemendur á mismunandi aldri þurfa að þekkja til að geta skilið, rætt og skrifað um það sem þau fást við í námi hverju sinni. Hér var því rannsakaður orðaforði tungumálsins en ekki orðaforði einstaklinga. Orð í lagi 1 eru hátíðniorð, algengustu orðin sem lærast í daglegum samskiptum. Í lagi 2 eru orð sem eru notuð þvert á námsgreinar og koma iðulega fyrir í fræðilegu ritmáli en síður í daglegu tali. Í lagi 3 eru sértæk og tæknileg íðorð sem hafa ákveðnar skilgreiningar innan fræðasviða og faggreina. Það eru einkum orð í lagi 2 sem kennurum hættir til að líta fram hjá í kennslu. Lítil þekking nemenda á þessum orðum er ein af meginástæðum þess að þeim gengur illa að skilja lesinn texta, sem síðan dregur úr námsárangri. Þessi rannsókn er hluti af stærra rannsóknarverkefni þar sem íslenskur námsorðaforði er meginviðfangsefnið. Sett var saman ný málheild (Málheild fyrir íslenskan námsorðaforða, MÍNO) með völdum samtímatextum Íslensku Risamálheildarinnar (RMH) og Markaðrar íslenskrar málheildar (MÍM), en þar á meðal er námsefni Menntamálastofnunar. Samtals telur MÍNO 31.680.235 lesmálsorð og eru allir textar frá þessari öld. Orðum sem koma fyrir 100 sinnum eða oftar í málheildinni er raðað eftir tíðni og telur heildarorðtíðnilistinn 10.314 orð (lemmur) sem tilheyra lagi 1, 2 og 3. Hinn nýi listi yfir íslenskan námsorðaforða (LÍNO-2) telur 2.294orð sem tilheyra lagi 2. Þessi listi yfir íslenskan námsorðaforða mun nýtast kennurum og nemendum hér á landi við að efla orðaforða nemenda, lesskilning og tjáningarfærni auk þess að vera framlag til áframhaldandi kennslu og rannsókna sem miða að því að halda lífi í íslenskum orðum með komandi kynslóðum