Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
The green giant structure in Álfabakki – what does it tell us about the administration of planning issues in Iceland?
Get PDF„Græna gímaldið“ er hugtak sem notað hefur verið í opinberri umfjöllun um byggingu atvinnuhúsnæðis við Álfabakka 2A í Reykjavík. „Græna gímaldið“, eða „Græni veggurinn“ eins og einnig hefur verið vísað til málsins, var stöðugt fréttaefni undir árslok 2024 og fram eftir ári 2025, eftir að framkvæmdir hófust og byggingin fór að taka á sig mynd. Stærð, útlit og notkun byggingarinnar hefur vakið umræðu um ýmislegt tengt skipulagsmálum svæðisins – gæði skipulags og mannvirkjahönnunar, íbúalýðræði við skipulagsgerð og stjórnsýslu Reykjavíkurborgar í skipulags- og byggingarmálum.
Í málinu kristallast kunnugleg álitamál tengd stjórnsýslulegu bolmagni og faglegri getu í skipulagsmálum. Það gefur tilefni til að greina út frá stjórnsýslu- og skipulagsfræðum hvað virðist hafa farið úrskeiðis við undirbúning framkvæmda í Álfabakka 2A og hvað er af því að læra; hvort málið virðist vera einstakt eða hvort ætla megi að í því birtist kerfisbundnir veikleikar í stjórnsýslu skipulagsmála hér á landi.
Í greininni eru tekin fyrir afmörkuð atriði sem lúta að skipulagi svæðisins og gerð tilraun til að varpa ljósi á framangreint. Niðurstöður leiða í ljós ýmsa veikleika í framkvæmd skipulagsmála varðandi uppbyggingu í Álfabakka 2A. Takmarkaðar rannsóknir liggja fyrir á framkvæmd skipulagsmála hérlendis og því erfitt að fullyrða hvort það sem reynir á í þessu máli er einstakt eða birtingarmynd kerfisbundinna veikleika. Þó styður fyrirliggjandi þekking á framkvæmd skipulagsmála hérlendis ályktanir um að mál Álfabakka 2A sé birtingarmynd áskorana sem eiga almennt við framkvæmd skipulagsmála hérlendis og sýni fram á þörf á umbótum í regluverki, stefnumótun og framkvæmd skipulagsmála.The term “Græna gímaldið” (e. “the green giant structure”) has been used in public debate about the construction of a commercial building at Álfabakki 2A in Reykjavík that was regularly on the news from late 2024 and into 2025, after construction had begun. The building’s size, design and use have sparked discussion about the area’s planning – the quality of planning and building design, public involvement in plan-making and the administration of planning and building matters by the City of Reykjavík.
The case crystallises familiar issues related to the administrative capacity and professional competence in spatial planning. The case, therefore, provides an opportunity to analyse, from the perspective of public administration and spatial planning, what appears to have gone wrong and what can be learned from the case; whether the case seems to be unique or whether it can be assumed that it reflects systemic weaknesses in the administration of planning matters in Iceland.
This paper addresses specific aspects of the case related to spatial planning and attempts to illuminate the above. The results reveal various weaknesses in the administration of planning matters in the case of Álfabakki 2A. Although limited research exists on the administration of planning matters in Iceland, the Álfabakki 2A case indicates systemic challenges in this area and underscores the need for reforms to regulation, policy, and planning practice
„Heldri kona“ beitir sér fyrir auknum réttindum kvenna: Valgerður Jónsdóttir (1863–1913)
Get PDFKirkja og kristin trú gegndu mikilvægu hlutverki í kvennabaráttunni í hinum vestræna heimi á síðari hluta nítjándu aldar. Konurnar sem beittu sér hvað mest fyrir auknum réttindum kvenna voru margar með sterk tengsl inn í kristin samfélög og beittu gjarnan trúarlegri orðræðu í baráttu sinni en andstæðingar kvennabaráttunnar vísuðu líka oft og iðulega í Ritninguna. Lok nítjándu aldar og upphaf þeirrar tuttugustu mörkuðu þáttaskil í lífi íslenskra kvenna, þegar barátta þeirra fyrir auknum réttindum leiddi til þess að samþykkt voru lög um rétt kvenna til embættisnáms, námsstyrks og embætta (1911) og kosningarétt og kjörgengi til Alþingis (1915). Í greinasafninu Kvennabarátta og kristin trú (2009) var leitast við að greina áhrif kristinnar trúar á þær konur sem leiddu baráttuna fyrir kynjajafnrétti á Íslandi um aldamótin 1900, sem og þær kvennahreyfingar sem urðu til á þessum tíma og höfðu það að markmiði að efla konur og auka þátttöku þeirra í samfélaginu. Þessi grein er byggð á rann-sóknum sem kynntar eru í greinasafninu, en hér er kastljósinu beint að Valgerði Jónsdóttur (1863–1913), eiginkonu Þórhalls Bjarnarsonar biskups Íslands (1855–1916), og lögð áhersla á sterk tengsl á milli kvennabaráttunnar og kristinnar trúar sem koma fram í lífi Valgerðar og starfi. Valgerður tók virkan þátt í störfum kvennahreyfinga sem urðu til í kringum aldamótin 1900 og áttu drjúgan þátt í að breyta stöðu kvenna í íslensku samfélagi til fram-búðar. Vinkona Valgerðar, Bríet Bjarnhéðinsdóttir, hélt því fram í minningargrein um Valgerði, að hún hefði tilheyrt þröngum hópi „heldri kvenna“ sem nýttu forréttindi sín til að bæta samfélagið og gera það hliðhollara þeim sem lög og samfélagslegar hefðir og hugmyndir höfðu fram að þessu verið fjandsamleg
Skírnin á breytingaskeiði: Er vendipunkti náð?
Get PDFRannsóknir á tíðni skírna meðal ungbarna á Norðurlöndum sýna að þeim hefur fækkað mikið, bæði tölulega og hlutfallslega. Þetta á líka við á Íslandi. Þar hefur hlutfall þjóðkirkju-fólks af íbúafjölda einnig minnkað mikið á þessari öld og rannsóknir á guðstrú og mikilvægi trúar í lífi fólks sýna breytingar milli kynslóða þar sem yngra fólk trúir síður á guð og telur hlutverk trúar ekki eins mikilvægt og fyrri kynslóðir. Í þessari grein er leitað skýringa á þessum breytingum hvað varðar skírn með hliðsjón af öðrum breytingum á sviði trúar og lífsskoðunar. Fjallað er um kenningar um hægfara kynslóðabreytingar og hröðun breytinga þegar vendipunkti er náð. Í seinni hluta greinarinnar er fjallað um niðurstöður nokkurra megindlegra kannana frá Norðurlöndum þar sem ungir foreldrar eru spurðir um afstöðu til skírnar. Þau svör eru síðan metin með hliðsjón af kenningum um breytingar hjá kynslóðum. Sett er fram sú kenning að vendipunkti sé náð hér á landi
Interests at stake: The interplay of digitization, cloud computing, and data security classification within the Icelandic government
Get PDFÍsland er á meðal fremstu þjóða þegar kemur að stafrænni þjónustu. Liðir í þeirri vegferð eru heildarsamningur við Microsoft um hugbúnaðar- og rekstrarlausnir, stefna um notkun skýjalausna og öryggisflokkun gagna íslenska ríkisins. Samhliða slíkri vegferð skulu opinberar stofnanir hlíta lögum um opinber skjalasöfn ásamt reglum Þjóðskjalasafns Íslands. Í greininni er ofangreint samspil skoðað en lítið er um íslenskar rannsóknir sem snúa að öryggi upplýsinga við slíkar umbreytingar. Markmið rannsóknarinnar er að skoða upplifun og reynslu sérfræðinga í upplýsingastjórnun af ofanverðum þáttum á tímum aukinnar notkunar skýjalausna vegna stafvæðingar gagna, samhliða innleiðingu á öryggisflokkun gagna íslenska ríkisins. Spurningakönnun var send til fagfélags á sviði upplýsingastjórnunar þar sem athyglinni var beint að öryggi gagna. Þá voru viðtöl tekin við ólíka sérfræðinga til þess að greina reynslu þeirra af notkun skýjalausna við vistun gagna og innleiðingu og áhrifum öryggisflokkunar íslenska ríkisins. Niðurstöður benda til þess að innleiðing skýjalausna hafi tekið stökkbreytingum hjá hinu opinbera en uppfærslur á upplýsinga- og skjalakerfum verið takmarkaðar. Viðhorf til skýjalausna sé jákvætt og almenn ánægja sé með innleiðingu Microsoft þrátt fyrir að meðferð skjala hafi í einhverjum tilvikum verið ábótavant. Lítill hluti opinberra aðila höfðu gert ráðstafanir til að veita leiðsögn, setja reglur eða tryggja öryggi gagna vegna vistunar í skýjalausnum. Rannsóknin varpar ljósi á helstu álitaefni og mögulega annmarka tengda tæknilegri ofurtrú. Þá benda niðurstöður til óvissu varðandi langtímavistun skjala í skýjalausnum utan kerfisbundinnar upplýsingastjórnunar. Áhrifin gætu falið í sér brotakennda varðveislu stafrænna gagna ásamt rofi milli stafrænnar framþróunar í upplýsingastjórnun og lagalegs ramma.Iceland is among the leading nations in digital services. Steps in this journey include a comprehensive agreement with Microsoft for software and operational solutions, a cloud computing policy, and data security classification by the Icelandic state. Concurrently, public institutions must comply with the legal and regulatory framework of the National Archives of Iceland. In this article, this interplay is studied with a focus on its possible effects on daily information management practices in the public sector, an under-explored territory.
The purpose of this research is to examine the experiences of information management professionals regarding information security during accelerated use of cloud computing, alongside the implementation of Data Security Classification. We present survey data on information security from the Icelandic Records Management Association, as well as in-depth interviews on security classification and cloud computing with various information professionals.
Our results indicate that digitization has increased radically, while modifications of information and record management systems are limited. The general attitude towards cloud computing and Office 365 is positive despite somewhat deficient implementation processes. Few public entities had taken measures to provide guidance, set rules, or ensure data security regarding data storage in cloud computing. The research sheds light on concerns and potential shortcomings related to technological overconfidence. The results also indicate uncertainty regarding long-term preservation of records outside systematic information management systems. The effects could include fragmented preservation of digital data as well as a disconnect between digital development in information management and the legal framework
Akademískt frelsi
No full textIn this article academic freedom is examined and an attempt made to elucidate and explain its content. The function of universities is discussed to set the context for academic freedom. A distinction is drawn between freedom of expression and academic freedom and it is argued that these two concepts of freedom are logically distinct and independent of each other. Also, a distinction between a wide and narrow conception of academic freedom is explored. It is argued that awide conception of academic freedom should be rejected. An example of a seemingly justified use of the wide conception of academic freedom is explored and rejected. At last it is argued that it is inevitable that some of the teaching and research in theoretical disciplines at universities is not useful or socially relevant in any significant sense but they are important for universities and for those who learn and teach them. They can also be beneficial for society in general as well.Í greininni er fjallað um akademískt frelsi og leitast við að skýra það og hlutverk þess. Farið er nokkrum orðum um hlutverk háskóla til að gera grein fyrir bakgrunni akademísks frelsis. Gerður er greinarmunur á tjáningarfrelsi og akademísku frelsi og því haldið fram að þessar tvær frelsisreglur séu röklega óháðar hvor annarri. Sömuleiðis verður að skilja á milli þröngs og víðs skilnings á akademísku frelsi. Í greininni er leitast við að skýra akademískt frelsi þröngt þannig að það nái einungis til þeirra sem starfa við háskóla og uppfylla tilteknar þekkingarkröfur og starfa þeirra við þá. Leitast er við að rökstyðja að hafna beri víðum skilningi á akademísku frelsi, að akademískar kröfur eigi við á vettvangi samfélagsins. Skoðað er dæmi þar sem til álita kemur að beita víðum skilningi en því hafnað. Að lokum er því haldið fram að í háskólum sé óhjákvæmilegt að stunda rannsóknir á sviðum sem gagnast ekki umhverfinu í þröngum skilningi en eru mikilvæg í starfsemi háskóla og fyrir þá sem rannsaka og kenna á þessum sviðum. Þessi fræðaiðkun getur einnig komið samfélaginu til góða
Staða og þróun rafrænnar stjórnsýslu á Íslandi skv. alþjóðlegum mælingum
No full textThe article discusses the present status and developments of e-government in Iceland as described by international measurement systems. A Nordic comparison is performed. The methodology used in collection of international data are defined. Potential explanations for the current status and trajectories of e-government in Iceland are discussed. The findings indicate that all the necessary conditions for advanced e-government exist in Iceland, e.g. general internet use, a high education level and necessary telecommunication structure. However, the results suggest that e-governmental services are significantly deficient as is the coordination of information and services. The government has therefore not been able to use these preconditions to improve public service and citizen e-participation by using e.g. social media. Because of increasing public demand for accessible government information and participation in government decision making, the present status can influence public mistrust towards government.Fjallað er um stöðu rafrænnar stjórnsýslu á Íslandi á grundvelli alþjóðlegra samanburðarmælinga. Sérstaklega er skoðaður samanburður við önnur Norðurlönd. Greint er frá ólíkum aðferðum við stöðumat á rafrænni stjórnsýslu ríkja. Hugsanlegar skýringar á stöðu Íslands eru reifaðar. Niðurstöður mælinga sýna að Ísland er framarlega er lýtur að forsendum notkunar rafrænnar stjórnsýslu sem endurspeglast m.a. í almennri netnotkun, háu menntunarstigi og nauðsynlegum fjarskiptainnviðum. Skv. alþjóðlegum mælingum er framboði ríkisins á rafrænni stjórnsýslu hins vegar ábótavant og því virðist ekki hafa tekist að nýta sér framangreindar forsendur til þess að bæta þjónustu sína. Fram kemur að samþættingu upplýsinga og þjónustu er ábótavant og ekki hefur tekist að auka þátttöku borgaranna í opinberri ákvarðanatöku svo sem með notkun félagsmiðla. Vegna vaxandi krafna almennings um upplýsingaaðgengi og aðkomu að ákvarðanatöku getur þessi staða ýtt undir tortryggni almennings gagnvart stjórnvöldum
Will you still need me, will you still feed me? Old-age pensions in Iceland from a gender perspective
No full textIcelandic women have through the years earned less occupational and supplemental pensions and depended more than men do on the basic pension of social security. Although women’s labour market participation has increased, the gender pay gap, unpaid labour in homes, and women’s fewer working hours in paid labour results in the extension of the labour market gender discrimination into old age. The structure of Icelandic pension funds is fundamentally male biased because of its tight connection to employment, despite the absence of direct discrimination factors. The article provides an overview of implications for a more women friendly pension system; based on multi-national research; the analysis of the Icelandic pension system, and statistical information on older women and men’s economic situation in Iceland. Adequate basic pension, elimination of labour market gender discrimination, and males taking greater responsibility for care- and housework, are some of the key issues in creating a more gender equal pension system. Sharing of pensions between spouses, the responsibility of pension-funds and companies, and possibilities of care credit systems to promote gender equality are also discussed
Jöfnuður á Íslandi 1991-2007
No full textStefán Ólafsson og Arnaldur Sölvi Kristjánsson telja sig hafa hrakið fjórar kenningar mínar eða tilgátur, sem settar voru fram 2007 með tilvísun til gagna frá 2004, að jöfnuður hefði frekar aukist en minnkað á Íslandi 1995-2004, að tekjuskipting hefði á því tímabili orðið eitthvað ójafnari, en væri samt í lok þess ein hin jafnasta í heimi, að rangt væri, að tekjuskipting hafði þá færst verulega frá því, sem tíðkaðist á Norðurlöndum, og að skattabreytingar 1991-2007 hefðu ekki aukið óréttlæti eða ójöfnuð, þótt dregið hefði úr jöfnunaráhrifum skattlagningarinnar. Hér leiði ég rök að því, að þeir hafi síður en svo hrakið þessar kenningar mínar eða tilgátur. Þeir hafa ekki gætt að því, við hvaða tímabil ég miðaði, og misskilið, hvernig ég notaði hugtök eins og óréttlæti, ójöfnuð og jöfnun. Til dæmis þarf ójöfn tekjuskipting ekki að vera óréttlát, jafnframt því sem sumir telja skattlagningu í jöfnunarskyni óeðlilega. Einnig bendi ég á, að þeir Stefán og Arnaldur Sölvi viðurkenna, að tekjuskipting hér hafi árið 2004 ekki verið ójafnari en annars staðar á Norðurlöndum, sem var ein meginniðurstaða mín. Loks reyni ég að skýra, hvar okkur greini á, en það sé aðallega um það, hvort áhyggjuefnið eigi að vera hinir ríku eða hinir fátæku