Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
Parliamentary work in Althingi 1991-2015. Stagnation in changed society
Get PDFÍ þessari grein er málþóf og veikt skipulag í þingstörfum á Alþingi á síðustu 24 árum skoðað í ljósi fræðikenninga um þjóðþing og um samfélagsleg áhrif netsins og breytts ytra og innra umhverfis þingsins. Í ljós kemur að þingstörfin einkennast af átökum sem eru föst í ákveðnu fari og spilla tímastjórnun og stjórn dagskrár. Megineinkenni og mælanlegar stærðir breytast lítið í þessu tilliti. Þá eru ábendingar um að gæðum lagasetningar sé ábótavant. Að stjórnarandstaðan komist í samningsaðstöðu í málum með málþófi vegna veiks skipulags þingstarfa virðist óviðeigandi lausn á annars afar mikilvægu máli. Kröfur nútímans um vönduð vinnubrögð, skilvirkni og málefnalega, hnitmiðaða og skiljanlega umræðu eru orðnar háværar.This article examines selected aspects of Althingi’s operations over the last 24 years in light of theories on parliamentary affairs, the effect of the Internet on society and changes in Althingi’s internal and external environment. It shows that political struggles are stuck in a definite rut which undermines time management and the government’s agenda power. All main characteristics and measurable quantities of its work altered little. There are also indications that the quality of legislation is deficient. The opposition’s tactics have been to carve a negotiating position for cases with filibuster utilizing the parliament’s low level of organisation of case processing. This seems a cheap and irrelevant solution for an otherwise important matter. Modern demands have become outspoken, calling for careful methods, efficiency and discussion that is objective, concise and comprehensible
The value of arts education in Iceland with a view of the PISA results, part three: creative thinking
No full textGreinin fjallar um gildi listmenntunar á Íslandi með hliðsjón af niðurstöðum PISA um skapandi hugsun. Markmið hennar er að greina og draga saman helstu niðurstöður könnunarinnar um skapandi hugsun og setja þær í samhengi við rannsóknir á mikilvægi listmenntunar og aðstæður í íslensku skólastarfi. Jafnframt er fjallað um niðurstöður PISA-könnunarinnar frá 2022, þar sem skólastjórnendur svöruðu spurningum um hindranir fyrir skapandi skólastarfi, með það að markmiði að varpa ljósi á áskoranir og tækifæri innan menntakerfisins. Niðurstöður PISA sýna að í heild var frammistaða íslenskra nemenda í skapandi hugsun undir meðaltali OECD-ríkja. Styrkleiki íslensku nemendanna er hins vegar færni í að koma með frumlegar hugmyndir eða lausnir og stóðu þeir sig þar álíka vel og jafnaldrar þeirra í ríkjum OECD. Annar styrkleiki íslenskra nemenda er færni í að skrifa sögur eða vinna með söguhugmyndir og þar var frammistaða einnig áþekk meðaltali OECD-ríkja. Nemendur sýndu hlutfallslega talsvert betri frammistöðu í þessum verkefnum en í þeim sem snerust um myndræna hönnun eða lausnaleit. Því má draga þá ályktun að í íslensku skólastarfi sé lögð áhersla á skapandi kennsluhætti og að nemendur séu hvattir til að nálgast lausn verkefna með frumlegum og skapandi hætti.In this article, we discuss the value of arts education in Iceland in light of the PISA results on creative thinking, aiming to analyze and summarize the survey’s main findings on creative thinking and place them in the context of research on the importance of arts education and the situation in Icelandic schools. The article also discusses the results of the PISA survey from 2022, in which school administrators answered questions about obstacles to creative schoolwork, within the education system. The PISA results show that overall, Icelandic students’ creative thinking performance was below the average for OECD countries. However, the strength of Icelandic students is their ability to come up with original ideas or solutions, where they performed similarly to their peers in OECD countries. Another strength of Icelandic students is their ability to write stories or work with story ideas, and, in this respect, their performance also corresponded to the average for OECD countries. Students performed significantly better in these tasks than in those involving graphic design or problem-solving. It can, therefore, be concluded that Icelandic schools emphasize creative teaching methods and encourage students to approach problem-solving in an original and creative manner. Different ideas about arts and art education are analyzed with an emphasis on drama and music, and we shed light on different academic and professional views. Knowledge of education, in or through the arts, involves the physical senses or the conceptual or emotional processes, thus providing an aesthetic insight, unlike other fields of study. All children have artistic talents and can be both givers and receivers of art; creativity, imagination, and play are key arts elements. It is all about learning art, learning through art, or learning about art. The authors argue that art should be considered the center of knowledge acquisition in school settings. PISA, vol. III, “Creative Thinking” states that regular participation (at least once a week) in arts such as visual arts, drama, or creative writing is associated with better performance in creative thinking than performing such tasks infrequently or irregularly. It also shows that students with a higher socio-economic status performed better in creative thinking, scoring on average 9.5 points higher than their peers living in poorer conditions within the OECD. This applies to students in OECD countries and to Icelandic students on average. However, the relationship between socioeconomic status and performance is generally weaker in creative thinking than mathematics, reading, or science. The gender gap favors girls in most countries but is the largest in Iceland and Finland on average among OECD countries. These findings on gender differences in performance show that boys need support to demonstrate their creativity. PISA findings on gender differences in creative thinking – showing that girls outperform boys in certain creative tasks – point to the need to address boys’ disadvantage in this area, perhaps partly by supporting their attitudes towards creativity and their participation in creative learning and problem-solving activities. The results indicate that in addition to outperforming boys in creative thinking on the PISA test, girls more often reported having a stronger belief in the nature of their creativity and more positive attitudes towards skills related to creative thinking (OECD, 2024a). Students in Iceland have a strong belief in their own abilities. Students can create new aesthetic knowledge through the arts and deepen their human desires and experiences. Through the arts, students learn critical thinking. In addition, artistic creation enhances inner satisfaction and increases democratic awareness. According to the Icelandic National Curriculum guide (Mennta- og menningarmálaráðuneyti, 2013), arts and crafts are divided into performing arts (i.e., drama and dance), visual arts, and music, and, on the other hand, home economics, design, construction, and textile education. Each individual school decides whether the subjects are taught individually or integrated in shorter phases with more lessons in a timetable during certain periods or continuously throughout the school year (Jóna Guðrún Jónsdóttir og Rannveig Björk Þorkelsdóttir, 2024; Österlind et al., 2016). The reference timetable (from the ministry) stipulates that drama, dance, art, or music should be taught at every age level (Mennta- og menningarmálaráðuneyti, 2013) and should take up about 15% of the weekly teaching (Jóna Guðrún Jónsdóttir og Rannveig Björk Þorkelsdóttir, 2024; Österlind et al., 2016). However, 45% of 15-year-old Icelandic students say they never, or almost never, receive lessons in visual arts; 56% of Icelandic students say they never, or almost never, receive lessons in music, and 53% say they never or almost never receive lessons in drama. Clearly, compulsory schools in Iceland are not fulfilling the reference timetable (from the ministry), which stipulates that drama, dance, art, and music should be taught at every age level from 6 to 16 years old (Mennta- og menningarmálaráðuneyti, 2013)
Mathematics self-efficacy, mathematics anxiety, and teacher support: predictors of Icelandic students\u27 performance in PISA 2022
No full textErlendar rannsóknir hafa sýnt að trú nemenda á eigin getu í stærðfræði hefur veruleg jákvæð tengsl við námsárangur. Í þessari rannsókn var kannað hver tengsl trúar á eigin getu, stærðfræðikvíða og stuðnings kennara voru við frammistöðu íslenskra nemenda í stærðfræðilæsi PISA 2022. Lagt var mat á hvernig trú nemenda á eigin getu í stærðfræði spáði fyrir um frammistöðu þeirra í stærðfræðilæsi, sem og hvernig stærðfræðikvíði og stuðningur kennara tengdist þessu. Niðurstöður sýna að trú á eigin getu í stærðfræði hafði jákvæð og marktæk tengsl við frammistöðu nemenda í PISA en stærðfræðikvíði hafði neikvæð tengsl við bæði trú á eigin getu og frammistöðu. Stuðningur kennara hafði aðeins veik jákvæð tengsl við frammistöðu og bætti litlu við að teknu tilliti til trúar á eigin getu og stærðfræðikvíða. Niðurstöðurnar varpa ljósi á mikilvægi þess að leita leiða í umhverfi nemenda til að styrkja trú þeirra á eigin getu og efla þannig árangur þeirra í stærðfræði.Mathematics education in Iceland has faced increasing challenges in recent years, as evidenced by the declining performance of Icelandic students in the Programme for International Student Assessment (PISA). The 2022 results revealed a significant drop in mathematical literacy scores, placing Iceland below the OECD average (OECD, 2023a). This study examines the role of self-efficacy in mathematics, mathematics anxiety, and teacher support in shaping Icelandic students’ performance in PISA 2022.
Bandura (1997) defines self-efficacy as an individual’s belief in their capacity to organize and execute the actions required to manage prospective situations. In the domain of mathematics, self-efficacy has been linked to higher motivation, persistence, and overall achievement (Schunk & Pajares, 2009). Self-efficacy is often operationalized within a specific domain, such as mathematics self-efficacy. In research, mathematics self-efficacy is commonly measured with several questions assessing how well students feel equipped to tackle specific tasks, such as solving the equation 3x + 5 = 17 or using a timetable to determine travel time between two locations.
Research has shown that students with high self-efficacy in mathematics tend to engage more actively in problem-solving and achieve better academic outcomes (Pajares & Kranzler, 1995; Stankov & Lee, 2017). Conversely, students with low confidence in their mathematical abilities are more likely to experience frustration and disengagement, leading to poorer performance (Usher & Pajares, 2008).
Mathematics anxiety, defined as the emotional distress and apprehension associated with performing mathematical tasks (Richardson & Suinn, 1972), has been identified as a significant barrier to learning. High levels of mathematics anxiety impair cognitive processing by overloading working memory, thus reducing the efficiency of problem-solving (Ashcraft & Moore, 2009). Students with high mathematics anxiety tend to avoid mathematical activities, which in turn reduces their exposure to mathematical concepts and further weakens their competence (Dowker et al., 2016). Studies have found a consistent negative correlation between mathematics anxiety and performance, with meta-analyses indicating a medium to strong negative effect (Barroso et al., 2021). Furthermore, research suggests that self-efficacy and mathematics anxiety are inversely related, with students who have high self-efficacy experiencing lower levels of anxiety (Timmerman et al., 2017).
Studies on teacher support indicate that supportive teacher-student relationships are associated with increased student engagement and improved learning outcomes (Granziera et al., 2022; Tao et al., 2022). Teachers who provide clear explanations, encouragement, and constructive feedback can help build students’ confidence in their mathematical abilities (Mercer et al., 2011). However, the direct impact of teacher support on mathematics performance has been debated, as some research suggests that its effects are primarily indirect, mediated through increased motivation and engagement (OECD, 2023b; Yıldırım, 2012).
This study builds on data from PISA 2022, an international assessment measuring 15-year-old students’ proficiency in reading, mathematics, and science. In Iceland, all eligible students were invited to participate in the survey, allowing for a comprehensive analysis of the national student population. The study focuses on three key variables: self-efficacy in mathematics, mathematics anxiety, and teacher support, measured using standardized PISA survey scales. More detailed information about the survey scales in PISA 2022 can be found in Chapter 19 of the PISA 2022 Technical Report (OECD, 2024). Data analysis included correlation tests and multiple regression models to examine the relationships between self-efficacy, mathematics anxiety, teacher support, and mathematics performance in PISA 2022.
The findings confirm that self-efficacy is a strong predictor of mathematics performance among Icelandic students. Students with higher self-efficacy scores demonstrated significantly better results in the PISA mathematics assessment. The results also reveal a negative correlation between mathematics anxiety and performance, suggesting that higher levels of anxiety are associated with lower achievement. However, the effect size of mathematics anxiety was smaller than that of self-efficacy, indicating that confidence in one’s mathematical abilities is a more influential factor than anxiety in predicting academic success.
Interestingly, teacher support showed only a moderate correlation with mathematics performance. While there was a weak positive correlation between self-efficacy and teacher support, the direct impact of teacher support on performance was weaker than expected. This aligns with previous research suggesting that teacher support primarily influences learning through indirect pathways, such as fostering motivation, engagement, and self-efficacy (OECD, 2023a; Tao et al., 2022).
The findings underscore the importance of self-efficacy in mathematics achievement. Given its strong predictive value, educational strategies should focus on students’ confidence in their mathematical abilities. Furthermore, the role of mathematics anxiety should not be overlooked. While its impact on performance was weaker than that of self-efficacy, reducing mathematics anxiety could still lead to meaningful improvements in student engagement and achievement
Assessing Icelandic university teachers\u27 motivations, identitiy, and perceptions of connectedness as a way to inform faculty
Get PDFAccording to experts, teaching development initiatives should not only be based on needs assessments, but also on teachers’ motivations, identity, and connectedness with their colleagues. The aim of this study was to assess Icelandic university teachers’ perceptions of their intrinsic, identified regulated, and extrinsic motivation, their identity, and their sense of connectedness/community. Teachers at all seven universities in Iceland (n = 3639) received a survey link and 23.4% responded.Scales that had been previously validated in Icelandic were used to assess concepts.Identified regulated motivation (i.e., values/teaching commitment) and teachingidentity were rated highest, followed by intrinsic motivation (i.e., teaching enjoyment), and extrinsic motivation. The degree to which teachers felt connected to their colleagues was rated the lowest. Suggestions are made as to how to strengthen departmental community of practice and increase administrators’ awareness of teachers’ needs and perceptions of factors that are connected to identity and teacher motivation.According to experts, teaching development initiatives should not only be based on needs assessments, but also on teachers’ motivations, identity, and connectedness with their colleagues. The aim of this study was to assess Icelandic university teachers’ perceptions of their intrinsic, identified regulated, and extrinsic motivation, their identity, and their sense of connectedness/community. Teachers at all seven universities in Iceland (n = 3639) received a survey link and 23.4% responded.Scales that had been previously validated in Icelandic were used to assess concepts.Identified regulated motivation (i.e., values/teaching commitment) and teachingidentity were rated highest, followed by intrinsic motivation (i.e., teaching enjoyment), and extrinsic motivation. The degree to which teachers felt connected to their colleagues was rated the lowest. Suggestions are made as to how to strengthen departmental community of practice and increase administrators’ awareness of teachers’ needs and perceptions of factors that are connected to identity and teacher motivation
Kirkjuleg lýðræðishreyfing: Lútherskir fríkirkjusöfnuðir á Íslandi fyrir 1915
Get PDFÍ þessari grein er fram haldið athugun á þróun trúfrelsis á Íslandi á fyrsta þróunarskeiði þess en greinar þar að lútandi hafa birst í tveimur síðustu heftum þessarar ritraðar.
Trúfrelsi var komið á með stjórnarskrá um sérmál Íslendinga (þ.e. innanríkismál) árið 1874. Þar var kveðið á um að heimilt væri að stofna trúfélög utan evangelísk-lúthersku ríkis-kirkjunnar sem nú skyldi, vel að merkja, verða þjóðkirkja en það fól m.a. í sér að söfnuðum var veitt aukin hlutdeild í stjórn eigin mála. Með lögum um utanþjóðkirkjumenn, sem sett voru 1886, var kveðið nánar á um réttindi og skyldur þeirra sem notfærðu sér þennan nýja rétt.
Á rannsóknartímabilinu voru stofnaðir hér níu fríkirkjusöfnuðir á lútherskum grunni, auk þess sem trúfélög á öðrum kenningargrundvelli hösluðu sér völl hér á landi. Allir voru söfnuðirnir stofnaðir til að bregðast við staðbundnum vanda sem við var að glíma í starfi kirkjunnar í héraði. Þegar ekki tókst að leysa vandann í samvinnu við kirkjustjórnina tók almenningur í a.m.k. átta af söfnuðunum málin í eigin hendur og stofnaði lútherska söfnuði utan þjóðkirkjunnar. Í þessari rannsókn er því litið svo á að fremur hafi verið um kirkjulega lýðræðishreyfingu að ræða en dæmigerða fríkirkjuhreyfingu.
Í greininni er sýnt fram á að tiltölulega rúm ákvæði laganna frá 1886 voru útfærð með stjórnvaldsákvörðunum sem allar miðuðu að því að setja starfi fríkirkjusafnaðanna sem þrengst mörk og fella starf þeirra sem mest að starfsháttum og rekstrarfyrirkomulagi þjóð-kirkjunnar. Kom biskup landsins fram sem fastur ráðgjafi stjórnvalda í þessu efni. Þá var kostað kapps um að binda einstaklinga við þjóðkirkjuna sem allra lengst með gjaldskyldu gagnvart henni, sem og með því að tengja trúfélagaskipti við fardaga ár hvert. Sýnir þetta að á tímabilinu var fremur um trúarlegt félagafrelsi að ræða en beinlínis trúfrelsi einstaklinga. Þá er einnig ljóst að enn starfaði þjóðkirkjan að verulegu leyti sem ríkiskirkja.
Með stjórnarskrárbreytingum árið 1915 var trúfrelsi einstaklinga fest í sessi og lauk þar með fyrsta þróunarskeiði trúfrelsis í landinu
Fyrra Klemensarbréf og siðfræðileg arfleifð Páls í Róm
Get PDFGreinin fjallar um Fyrra Klemensarbréf sem var skrifað í Róm í lok fyrstu aldar e.Kr. Höfundur bréfsins er óþekktur, en forn hefð er fyrir því að kenna hann við Klemens, þá biskup í Róm. Í greininni er athyglinni sérstaklega beint að félagslegum bakgrunni höfundar, sem og siðfræðilegum áherslum í bréfinu og hugmyndafræðilegum rótum þeirra. Gefið er almennt yfirlit yfir kenningar fræðimanna í þessu sambandi, auk þess sem rannsóknir á sögulegu samhengi ritsins eru kynntar. Tilgáta er sett fram um helsta áhrifavald höfundar í siðfræðilegum efnum.
Almennar niðurstöður eru þær að „Klemens“ virðist hafa notið nokkuð sterkrar félags-legrar stöðu meðal kristinna í Róm, hver svo sem hann var í raun og veru. Ýmis félagsleg viðhorf sem birtast í bréfinu samræmast hefðbundnum rómverskum viðhorfum. Það er hugsanlegt að höfundur hafi verið frelsingi úr háttsettri rómverskri fjölskyldu. Í bréfinu er kærleikurinn, ἀγάπη, kynntur sem megindygð kristinna, en höfundur beinir athygli sinni fyrst og fremst að félagslegum birtingarformum ἀγάπη. Helsti áhrifavaldur „Klemensar“ hvað siðfræðilegar kenningar varðar var Páll postuli, einkum út frá siðfræði Páls í Fyrra Korintubréfi og Rómverjabréfi
Kirkjuleg lýðræðishreyfing: Lútherskir fríkirkjusöfnuðir á Íslandi fyrir 1915: Þriðja grein
Get PDFÍ þessari grein er fram haldið athugun á þróun trúfrelsis á Íslandi á fyrsta þróunarskeiði þess en greinar þar að lútandi hafa birst í tveimur síðustu heftum þessarar ritraðar.
Trúfrelsi var komið á með stjórnarskrá um sérmál Íslendinga (þ.e. innanríkismál) árið 1874. Þar var kveðið á um að heimilt væri að stofna trúfélög utan evangelísk-lúthersku ríkiskirkj-unnar sem nú skyldi, vel að merkja, verða þjóðkirkja en það fól m.a. í sér að söfnuðum var veitt aukin hlutdeild í stjórn eigin mála. Með lögum um utanþjóðkirkjumenn, sem sett voru 1886, var kveðið nánar á um réttindi og skyldur þeirra sem notfærðu sér þennan nýja rétt.
Á rannsóknartímabilinu voru stofnaðir hér níu fríkirkjusöfnuðir á lútherskum grunni, auk þess sem trúfélög á öðrum kenningargrundvelli hösluðu sér völl hér á landi. Allir voru söfnuðirnir stofnaðir til að bregðast við staðbundnum vanda sem við var að glíma í starfi kirkjunnar í héraði. Þegar ekki tókst að leysa vandann í samvinnu við kirkjustjórnina tók almenningur í a.m.k. átta af söfnuðunum málin í eigin hendur og stofnaði lútherska söfnuði utan þjóðkirkjunnar. Í þessari rannsókn er því litið svo á að fremur hafi verið um kirkjulega lýðræðishreyfingu að ræða en dæmigerða fríkirkjuhreyfingu. Einnig hefur verið sýnt fram á að tiltölulega rúm ákvæði laganna frá 1886 voru útfærð með stjórnvaldsákvörðunum sem allar miðuðu að því að setja starfi fríkirkjusafnaðanna sem þrengst mörk og fella starf þeirra sem mest að starfsháttum og rekstrarfyrirkomulagi þjóðkirkjunnar. Kom biskup landsins fram sem fastur ráðgjafi stjórnvalda í þessu efni.
Í þessari þriðju grein er sýnt fram á að sambúð þjóðkirkjunnar og fríkirkjusafnaðanna var almennt á friðsamlegum nótum. Undantekning var þó frá því á Austurlandi á fyrstu árum tuttugustu aldar. Þá starfaði hjá fríkirkjusöfnuðunum þar forstöðumaður sem hvorki var prestsmenntaður né vígður. Sniðgekk hann fyrirmæli varðandi mannfjöldaskýrslur og virti ekki venjur þjóðkirkjunnar um að sóknarprestum bæri réttur til að framkvæma öll prestsverk fyrir sóknarbörn sín. Að baki tregðunni við skýrsluskilin lá viðleitni forstöðumannsins til að forðast það að embættismenn þjóðkirkjunnar fengju nokkurn tilsjónarrétt yfir söfnuði hans. Að öðru leyti skýrðust deilurnar af ólíku eðli þjóðkirkjunnar og fríkirkjusafnaðanna. Þjóðkirkjan var hefðbundin, lögformleg stofnun en söfnuðirnir frjáls félagasamtök sem var óeiginlegt að fella starf sitt að landfræðilegum mörkum.
Með stjórnarskrárbreytingum árið 1915 var trúfrelsi einstaklinga fest í sessi og lauk þar með fyrsta þróunarskeiði trúfrelsis í landinu
Sjálfsvíg og sveitasamfélag: Aðdragandi — aðferðir — afleiðingar
Get PDFÍ greininni er fjallað um sjálfsvíg á Íslandi á nítjándu öld í félags- og menningarlegu umhverfi sínu en fram á síðustu áratugi rannsóknartímans var hér hefðbundið sveitasamfélag enn við lýði. Sveitaheimilið var þá vettvangur fyrir líf og starfs alls þorra þjóðarinnar hvað varðaði dagleg störf, félagsleg samskipti, menningarlega og andlega iðju, afþreyingu og hvíld. Það var því jafnframt umgjörð langflestra sjálfsvíga þótt vissulega kæmi fyrir að fólk tæki eigið líf í verstöðvum eða jafnvel á faraldsfæti. Ofangreindar aðstæður höfðu margháttuð áhrif á þær aðferðir sem fólk greip til við að binda enda á líf sitt. Langflest völdu drekkingu enda var auðvelt að finna sér stað og skapa sér tækifæri til þessa í nánasta umhverfi sínu svo til um land allt. Næstalgengasta sjálfsvígs-aðferðin var henging og þar næst skurðir og/eða stungur með eggjárnum, t.d. sláttuljám. Af þeim var hálsskurður algengastur. Leiddar eru líkur að því að þar skipti máli að sauðfé var almennt slátrað á þann máta og hafði almenningur því mikla reynslu af hálsskurði og þekkingu á hvaða áhrif hann hefði á búpening. Venjuleg sveitaheimili voru tæpast fær um að mæta sjálfsvígum upp á eigin spýtur. Yfirvöld kröfðust þess að leitast væri við að lífga hin látnu við og leiðbeiningar þar að lútandi voru birtar í lækningakverum sem ætluð voru almenningi. Þá þurfti að hjúkra þeim sem lifðu um lengri eða skemmri tíma eftir sjálfsvígstilraun. Loks var sýslumönnum ætlað að halda réttar-próf vegna sjálfsvíga til að leiða í ljós ástand einstaklingsins sem látist hafði og hugsanlegar ástæður fyrir sjálfsvíginu, auk þess sem þeir áttu að úrskurða um greftrunarmáta og hugsanlega upptöku á eigum
Ónefnanlegt dao og ónefnt de: Um túlkun Halldórs Laxness á Daodejing
No full textThe spellbinding Daoist classic, the Daodejing, exerted considerable influence on the Nobel laureate Halldór Laxness, apparently since his very early years. Traces of the philosophy found in this text can be found in many of his literary works, especially in relation to his most memorable characters, and some such examples are mentioned in this article. Its main focus, however, are the few and short writings in which he explicitly sought to explain and interpret this ancient Chinese text. In the context of his interpretations, the existing five Icelandic translations of the Daodejing are discussed and some comparison made between them. The main argument of this article rests upon my attempt to provide a philosophical interpretation of its two main notions, dao and de, from which I proceed to show that while Laxness was mainly interested in the former of the two, it is actually the latter that mainly resounds in his literary works, even though he never mentioned it explicitly.Hið kynngimagnaða grundvallarrit daoismans, Daodejing, eða Bókin um veginn eins og hún er betur þekkt á íslensku, var Nóbelsskáldinu Halldóri Laxness hugleikið verk sem virðist hafa haft nokkur áhrif á hugsun hans allt frá því að hann var ungur maður, enda er spor þess víða að finna í ýmsum skáldsagnarpersónum hans. Um það eru tekin dæmi í greininni en hér er þó einkum einblínt á fáein skrif hans þar sem hann leitast gagngert við að útskýra og túlka ritið. Fjallað er um hinar fimm íslensku þýðingar sem gerðar hafa verið á þessum torræða texta og nokkur samanburður gerður á þeim. Meginumfjöllunin felst í tilraun til að gera fræðilega grein fyrir tveimur meginhugtökum ritsins, dao og de, og á grundvelli þeirrar umfjöllunar færð rök fyrir því að þótt Halldór hafi haft megináhuga á hinu fyrrnefnda er það einkum hið síðara sem endurhljómar í skáldverkum hans, þótt hann hafi sjálfur aldrei nefnt það á nafn
„Organsláttur lífsins“ og blístur almættisins: Organistinn og séra Jón Prímus í taóísku ljósi
No full textThe organist in Halldór Laxness’s The Atom Station (1948) and pastor Jón Prímus in Under the Glacier (1968) are both fictional characters who are under the influence of Taoism. In various ways, the organist and pastor Jón Prímus live in the spirit of the Taoist sages; they are hermits and ascetics who live according to Tao Te Ching’s message of virtuous inactivity. Their view of nature conforms to Taoist ideas about the eternal process of the world within which all beings are transformed. The organist’s speech about the “immortal flowers” has a counterpart in Taoist ideas of nature and pastor Jón Prímus’s opinion that the Almighty can be located “anywhere at all, in anything at all” refers to Tao Te Ching’s idea of the term “dao”. Influences from Taoism can also be seen in the organist’s anarchic ideas which often involve a radical critique of bourgeois morality. Pastor Jón Prímus’s ideal of peace and harmony has a counterpart in Taoism and Tao Te Ching’s message against war and greed. The organist and pastor Jón Prímus both speak for their political cause in The Atom Station and Under the Glacier, but they preach their vision of life primarily through unwavering tolerance and the Taoist idea of virtue without virtue.Víða á höfundarferli Halldórs Laxness má greina áhrif frá Bókinni um veginn, en meðal skáldsagnapersóna sem mótast að töluverðu leyti af taóisma eru organistinn í Atómstöðinni (1948) og séra Jón Prímus í Kristnihaldi undir Jökli (1968). Á ýmsan hátt lifa organistinn og séra Jón Prímus í anda hinna taóísku spekinga; þeir eru einsetu- og meinlætamenn sem hafa dregið sig út úr „skarkala heimsins“ og lifa í samræmi við boðskap Bókarinnar um veginn um dygðugt aðgerðaleysi. Þá samræmist náttúrusýn þeirra hugmyndum taóismans um hið eilífa ferli veraldarinnar sem allar verur umbreytast innan. Orðræða organistans um „blómin ófeigu“ á sér einkum hliðstæðu í náttúruhugmyndum taóismans og sú skoðun séra Jóns Prímusar að almættinu megi finna „sæti hvar sem er; í hverju sem er“ kallast á við skilning Bókarinnar um veginn á hugtakinu „dao“. Áhrifa frá taóismanum gætir einnig í stjórnleysishugmyndum organistans, en þær fela oftar en ekki í sér róttæka gagnrýni á hið borgaralega siðgæði. Þá á friðar- og samkomulagshugsjón séra Jóns Prímusar hljómgrunn í taóismanum og boðskap Bókarinnar um veginn gegn stríði og græðgi. Organistinn og séra Jón Prímus tala hvor fyrir sínum pólitíska málstað í Atómstöðinni og Kristnihaldi undir Jökli en lífssýn sína boða þeir fyrst og fremst með óbilandi umburðarlyndi og hinni taóísku hugmynd um „dygð án dygða“