Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
Þögn í launsátri: Um örstutt verk og það sem ekki er sagt
No full textThis article discusses the importance of silence in microfiction. The emergence of this short form of writing in Latin American countries is addressed as well as its main characteristics. Various issues regarding the form are then discussed and it is suggested that the most effective way of defining and examining this short form is through the silence that can be found in these texts. The term “microfiction” is used for short works of this type and “microstory” for those based on narration. The article focuses on how silence is used in different ways in short stories and microstories. Finally, these microtexts are compared with aphorisms. The author comes to the conclusion that the silence of classic aphorisms and microstories is different, whereas it overlaps in modern aphorisms and microstories.Grein þessi fjallar um mikilvægi þagnarinnar í ritun örstuttra texta. Sagt er frá tilurð þessa ritforms í löndum Rómönsku Ameríku og helstu einkennum þess, síðan eru ýmis álitamál ritformsins tekin til umfjöllunar og lagt til að skilvirkasta leiðin til að skilgreina og rýna í þessi stuttu form sé gegnum þögnina sem þessir textar búa yfir. Hugtakið „örsaga“ er notað fyrir stutt verk sem byggja á frásögn en „örtexti“ fyrir verk án frásagnar. Þá er fjallað um hvernig þögninni er beitt á mismunandi hátt. Einnig er gerður samanburður á örsögum og smásögum og skoðað hvernig þögnin birtist í þeim með ólíkum hætti. Að lokum eru þessir stuttu textar bornir saman við kjarnyrði og komist að þeirri niðurstöðu að þögn sígildra kjarnyrða og örtuttra verka sé ólík en að í ritun nútímakjarnyrða skarist þessi form
Þegar eldurinn slokknar: um ævintýri, miðlun og möguleika
No full textThe article sheds light on a database (Ævintýragrunnurinn) that was put together in order to facilitate research into and the comparison of Icelandic fairy tales. The database was originally a teaching project at university level and available in a few printed copies, but was finally merged with the already existing database on legends (Sagnagrunnur.com) in 2016. In 2022, both databases were transferred to Ismus.is, where their interface was changed, and the search options were increased (https://www.ismus.is/tjodfraedi/aevintyri/). The article demonstrates the possibilities that the database has to offer and its usefulness when it comes to researching Icelandic fairy tales. An example is given by the fairy tale type ATU 480 (The Kind and the Unkind Girls) which enjoyed considerable popularity in Iceland. Basically, this fairy tale tells of a farm girl who is sent to fetch fire. She arrives at a cave of a supernatural being, where she shows her good qualities and is richly rewarded. In the end, the variants of the given type are compared to the late medieval Illuga saga Gríðarfóstra, which falls under the same basic pattern.Í greininni er fjallað um Ævintýragrunninn – gagnagrunn sem var settur saman í þeim tilgangi að auðvelda rannsóknir á íslenskum ævintýrum og samanburð á þeim. Grunnurinn var upphaflega kennsluverkefni og aðgengilegur í tilraunahefti en að lokum var hann sameinaður sagnagrunninum (Sagnagrunnur.com) árið 2016. Sagnagrunnurinn, og Ævintýragrunnurinn þar með, voru svo fluttir yfir til Ísmús.is árið 2022 en við það breyttist viðmót þeirra og leitarmöguleikum fjölgaði (https://www.ismus.is/tjodfraedi/ aevintyri/). Í greininni eru notkunarmöguleikar grunnsins kynntir og sýnt er fram á nytsemi hans við rannsóknir á íslenskum ævintýrum og dæmi tekið, þar sem nánar er litið á ævintýragerð nr. ATU 480 (The Kind and the Unkind Girls) sem naut umtalsverðra vinsælda á Íslandi. Ævintýrið segir frá dóttur karls og kerlingar sem er send eftir eldi. Hún kemur að lokum að helli vættar þar sem hún sýnir mannkosti sína og uppsker ríkulega í sögulok. Að lokum eru íslensk tilbrigði sögunnar borin saman við sögu frá síðmiðöldum, Illuga sögu Gríðarfóstra, sem fylgir sama grunnmynstri og ævintýragerðin
Í upphafi skal endinn skoða
No full textHuainanzi 淮南子, heimspekilegt safnrit undir daoískum áhrifum sem sett var saman á 2. öld f.Kr. Dæmisagan er úr 18. kafla sem ber heitið „Meðal fólks“
„Sigurd der Bootsführer“ von Gestur Pálsson an deutschen Gestaden.: Die Übersetzungen von Margarethe Lehmann-Filhés und Carl Küchler
No full textThis article is based on the author’s research on translations of Icelandic short stories into German between 1883 and 1913. The research focuses on the main translators who gave German readers access to modern Icelandic literature and had a great influence on their reception.
Five different translations of the short story “Sagan af Sigurði formanni” by Gestur Pálsson are discussed in more detail. These translations were published in newspapers, magazines, collections of short stories, and even a book on Iceland. The translators were Margarethe Lehmann-Filhés (1852–1911) and Carl Küchler (1869– 1945). They both chose the same German title “Sigurd der Bootsführer” for their translation.
In this article the author takes a closer look at the media in which the translations were published, who their readers were, and what the purpose behind publishing the story was. Analyses of the characteristics of the translations, and of the main translation methods are presented. Special attention is paid to the German translators’ experience of Icelandic literature, their other writings on Icelandic culture, and the underlying ideology, which can be recognised in the different interpretations of this short story in the target language.„Sagan af Sigurði formanni“ eftir Gest Pálsson á þýsku.
Þýðingarnar eftir Margarethe Lehmann-Filhés og Carl Küchler.
Greinin byggir á rannsóknum höfundar á þýðingum íslenskra smásagna yfir á þýsku á tímabilinu 1883 til 1913. Rannsóknin snýr að helstu þýðendum sem veittu þýskum lesendum aðgang að íslenskum samtímabókmenntum og höfðu mikil áhrif á viðtökur þeirra.
Í greininni er nánar fjallað um fimm mismunandi þýðingar á smásögunni „Sagan af Sigurði formanni“ eftir Gest Pálsson. Þessar þýðingar komu út í dagblaði, tímariti, tveimur smásagnasöfnum og landkynningarbók. Þýðendurnir voru Margarethe Lehmann-Filhés (1852–1911) og Carl Küchler (1869–1945) en bæði völdu þau þýska titilinn „Sigurd der Bootsführer“.
Höfundur greinarinnar skoðar nánar miðlana sem þýðingarnar birtust í, hverjir lesendahópar þeirra voru og hver tilgangurinn var með birtingu þeirra. Einnig greinir höfundur einkenni þýðinganna og þýðingaraðferðir. Sérstaka athygli veitir hún reynslu þýsku þýðendanna af íslenskum bókmenntum, öðrum skrifum þeirra um íslenska menningu og undirliggjandi hugmyndafræði sem greina má í mismunandi túlkun smásögunnar á markmálinu
Umbreytingarrými fyrir kynjajafnrétti í skólastarfi: Reynslusögur frá Kína og Íslandi
No full textGender equality is essential for achieving educational equality and enhancing outcomes for all students. Adopting a transnational perspective on gender equality in China and Iceland allows us to reflect on lessons from diverse socio-cultural contexts that encounter similar challenges. By combining Fraser’s feminist theory with Vygotskian concepts of transformation, this article proposes a new conceptualisation of transformative spaces in education defined as: (a) dialectical processes of learning and unlearning aimed at expanding prior knowledge, (b) critical awareness and reflexivity, (c) multiple voices and perspectives within the classroom or a specific learning environment. Based on a theory-driven analysis, qualitative data from policy documents and eight interviews, plus participatory observations with teachers from Iceland and China, demonstrate that the theoretical framework of transformative spaces is valuable for analysing and achieving gender equality within and through education.Kynjajafnrétti er mikilvægur þáttur menntun og skólastarfi og stuðlar að betri námsárangri allra nemenda. Með því að taka upp alþjóðlegt sjónarhorn á kynjajafnrétti í Kína og á Íslandi opnast möguleikar til að læra af reynslunni frá ólíkum menningarheimum, sem þó standa frammi fyrir svipuðum áskorunum. Greinin sameinar femínískar kenningar, einkum þá þær sem Fraser hefur sett fram, umbreytingarhugmyndir Vygotsky. Lagt er upp með að þessi nálgun gefi nýja sýn á hvernig hægt er að vinna með kynjajafnrétti í skólastarfi og umbreyta starfsháttum í átt til kynjajafnréttis innan kennslustofunnar. Slík umbreytingarrými fela í sér eftirfarandi: a) Díalektíst ferli sem byggja á því að læra/aflæra í þeim tilgangi að búa til nýja þekkingu og breyta viðhorfum; b) Sjálfsrýni og gagnrýnin hugsun; c) Að stuðla að fjölbreytileika viðhorfa, sjónarmiða og þekkingar innan kennslurrýmis. Í rannsókninni er kynnt til sögunnar kenningarleg nálgun þar sem notast er við ýmiss konar gögn til koma með dæmi um hvernig hægt er að nýta sér áðurnefndan kenningarrramma. Í þeim efnum er stuðst við hin ýmsu skjöl á borð við námskrár og reglugerðir, átta viðtöl ásamt þátttökuathugunum í Kína og á Íslandi. Niðurstöðurnar sýna að hugmyndafræðin um umbreytingarrými er lykilverkfæri til að greina og efla kynjajafnrétti í skólum
Navigating Social Responsibility with a Social Innovation Focus in SMEs
No full textTilgangurinn er að skoða samfélagslega ábyrgð með áherslu á nýsköpun meðal lítilla og meðalstórra fyrirtækja í Hollandi. Leitast var við að skoða hvaða þættir hafa áhrif á það að lítil og meðalstór fyrirtæki tileinki sér samfélagslega ábyrgð og möguleg tengsl hennar við samfélagslega nýsköpun. Notast var við eigindlega aðferðarfræði, tilviksrannsókn, með hálfstöðluðum viðtalsramma. Tekin voru viðtöl við 29 stjórnendur í 10 litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Fyrirtækin sem tóku þátt í rannsókninni starfa á sviði upplýsingatækni, hugbúnaðarþróunar, stafrænnar þjónustu og ráðgjafar, með áherslur á meðal annars markaðssetningu, mannauðsmál, samfélagslega ábyrgð og lausnir í endurnýjanlegri orkutækni. Þau teljast öll til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Niðurstöðurnar sýndu fjölbreytta nálgun á samfélagslegri ábyrgð en þó áttu fyrirtækin það sammerkt að setja velferð starfsfólks, félagslega velferð og umhverfið í forgang ásamt því að tileinka sér sjálfbæra starfshætti. Í langflestum tilvikum var ekki um að ræða neinar mælingar á samfélagslegri skuldbindingu, aðeins tvö fyrirtæki voru með formlega skýrslugerð um samfélagslega ábyrgð og skortur var á stefnumótandi nálgun á samfélagslegri skuldbindingu. Rannsóknin sýndi einnig að starfsfólkið var aðal drifkrafturinn í nýsköpunarvirkninni, það knúði áfram samfélagslegar framfarir, og vellíðan starfsfólksins var mikilvægur hvati til virkrar þátttöku í samfélagslegri ábyrgð. Auk þess hafði starfsfólk, viðskiptavinir og samfélagið meiri vigt í ákvörðunum um samfélagslega ábyrgð en hluthafar og fjárfestar. Á meðan ákveðnir hagsmunaaðilar höfðu áhrif á skuldbindingu lítilla og meðalstórra fyrirtæki til samfélagslegrar ábyrgðar þá gerðu sum þessara fyrirtækja sér ekki grein fyrir stefnumótandi ávinningi slíkrar samþættingar. Slíka þekkingu væri hægt að innleiða með virkri þátttöku hagsmunaaðila og með því að ráða fagfólk með sérþekkingu á sjálfbærri stjórnun. Þessi rannsókn leggur grunn að framtíðarrannsóknum á samfélagslegri ábyrgð með áherslu á nýsköpun hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum, hvetur til rannsókna á tengslum samfélagslegrar nýsköpunar og skuldbindingu lítilla og meðalstórra fyrirtækja til samfélagslegrar ábyrgrar, með tilliti til hvaða hvatar drífa hagsmunaaðila til þátttöku í samfélagslega ábyrgri viðleitni.The study explores features influencing small and medium-sized enterprises (SEMs) adopting social responsibility and its potential link to social innovation. The method used was qualitative, multiple-case study, with a semi-structured interview frame. The interviews were conducted with 29 representatives in ten SMEs in Netherland. The findings revealed diverse approaches to social responsibility. Despite variations, all companies shared common goals of prioritizing employee well-being, social welfare, environmental sustainability, and adopting sustainable practices. However, in most cases, there were no formal measures of social responsibility; only two companies had structured reporting frameworks, and many lacked a strategic approach to social responsibility. Employees were identified as the key innovators, driving societal progress. Their well-being served as a primary motivator for active participation in social responsibility activities. Furthermore, the influence of employees, customers, and the community on social responsibility decisions surpasses that of shareholders and investors. While specific stakeholders wield considerable influence over SEMs commitment to social responsibility, these firms often fail to recognize the strategic benefits of such integration. Bridging this awareness gap could be achieved through the active involvement of stakeholders and the strategic hiring of professionals with expertise in sustainable management. This study lays the groundwork for future research, encouraging investigations into the relationship between social innovation and SMEs engagement in socially responsible activities and exploring stakeholder motivations driving participation in socially responsible endeavours
Management of exchange rate risk in Icelandic corporations
No full textÍ greininni eru birtar niðurstöður rannsóknar á gengisáhættu, stýringu hennar og stjórnarháttum hjá íslenskum rekstrarfyrirtækjum. Rannsóknin var framkvæmd með spurningakönnun sem send var á 181 af stærstu rekstrarfyrirtækjum landsins. Svör bárust frá 69 fyrirtækjum, eða 38%, og af þeim segjast 57, eða 82,5%, standa frammi fyrir einhverri gengisáhættu. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru þær að 10% veiking uppgjörsmyntar hefði að meðaltali 4,9% áhrif á virði fyrirtækisins hjá þeim sem telja að hún hafi veruleg áhrif. Áhættustýring fyrirtækisins minnkar þau áhrif að meðaltali í 2,7%, eða um tæpan helming, að mati svarenda. Gengisáhætta fyrirtækjanna er mest í tekjum, gjöldum og sjóðstreymi en hjá þeim sem gera upp í íslenskum krónum er gengisáhætta í skuldum einnig algeng. Um tvö af hverjum þremur fyrirtækjanna marka sér stefnu um stýringu á gengisáhættu og í um þriðjungi tilfella er stefnan samþykkt formlega af stjórn. Innan við helmingur er hins vegar með mótaðan áhættuvilja. Framkvæmd áhættustýringar er allnokkuð miðstýrð og miðstýring eykst með stærð fyrirtækja. Fjármálastjórar bera yfirleitt ábyrgð á stýringunni en hjá minni fyrirtækjum er hún oft hjá forstjóra. Fáein stór fyrirtæki eru með sérstakt starf áhættustjóra. Meginmarkmið stýringarinnar er oftast að draga úr breytileika í sjóðstreymi eða hagnaði ellegar að tryggja að sjóðstreymi haldist yfir ákveðnu lágmarki. Til að ná því markmiði eru rekstrarvarnir mun meira notaðar en fjárhagslegar varnir en um 95% fyrirtækja segjast nota rekstrarvarnir að einhverju leyti samanborið við 76% sem segjast nota fjárhagslegar varnir. Mest notuðu rekstrarvarnirnar eru innkaup í erlendum gjaldmiðlum en af fjárhagslegum vörnum eru bæði afleiður og lántökur í erlendum gjaldmiðlum notaðar af um helmingi fyrirtækjanna.We survey Icelandic corporations on their exposure to foreign exchange risk, how they manage that risk and the corporate governance framework they adhere to. The survey was sent to 181 of the country’s largest corporations. We received 69 responses, or 38%, and of these 57, or 82.5%, are exposed to foreign exchange risk. One of the main findings is that for the firms that face material foreign currency risk, a 10% weakening of the home currency changes the value of the firm on average by 4.9%. Risk management mitigates that risk, reportedly, on average to 2.7%, or by almost half. The corporations are mostly exposed to foreign exchange risk through income, expenses and cash flow. Those corporations who have the Icelandic krona as home currency are also exposed to foreign currency risk through their liabilities. About two out of three of the firms have a formal foreign exchange risk management policy, and about a third of these policies are formally approved by the board. However, less than half have a defined risk appetite for foreign exchange risk exposure. The implementation of risk management is quite centralized within the sample, and centralization increases with the size of the corporation. Chief financial officers are usually responsible for foreign currency risk management, but in smaller firms it is often the executive of the firm, while a few large firms have a separate chief risk manager who is responsible. The main objective of foreign exchange risk management is most frequently to reduce variability in cash flow or profit or to ensure that cash flow remains above a certain minimum. Operational hedges are used more actively to obtain these objectives than financial hedges, with more than 95% of firms saying they use operational hedges compared to 76% who use financial hedges. Purchases in foreign currency are most commonly used as operational hedges, while financial hedging is mostly conducted by borrowing in foreign currency or with derivative contracts, which is each used by about half of the firms
Citizen satisfaction of municipalities’ services and their size in terms of inhabitants number
No full textThe study regards municipal services and whether the size of municipalities, in terms of population, affects citizens’ satisfaction. In general, it is believed that economies of scale exist in the operation of municipalities, and therefore, more populous municipalities should be able to provide better services than smaller ones. Moreover, the findings show that this varies depending on the type of service in question. It is also interesting to note that the relationship between size and quality is generally non-linear. The study was based on a large dataset from the Regional Residents Survey, which included nearly 29,000 participants from 2016, 2017, 2020, and 2023. In the survey, participants were asked about their satisfaction with various municipal services such as primary schools, preschools, and 18 other areas for which municipalities are partly or wholly responsible. The quality of services is therefore based on residents’ assessments. The study also examined whether factors other than municipal size influenced service quality. These included, for example, the geographic expanse of the municipality (measured in square kilometres), rapid population growth, and the number of service centres, among others. In addition, the study provided an opportunity to assess how residents rated the quality of services during the COVID crisis compared to the years before and after. The study primarily compares residents’ attitudes across the country toward the services provided by their municipalities, highlighting differences by municipal size and other characteristics. Its content could therefore serve as a contribution to the ongoing discussion on municipal mergers.Rannsóknin hverfist um þjónustustig sveitarfélaga og hvort stærð sveitarfélaga út frá fjölda íbúa hafi áhrif á afstöðu þeirra. Almennt séð er talið að stærðarhagkvæmni sé í rekstri sveitarfélaga og því ættu fjölmennari sveitarfélög að geta veitt betri þjónustu en þau fámennari. Í ljós kemur að þetta er breytilegt eftir því hvaða þjónustu er um að ræða. Einnig er áhugavert að sjá að þetta samband er yfirleitt ekki línulegt á milli stærðar og ánægju íbúa. Stuðst var við stóran gagnagrunn Íbúakönnunar landshlutanna þar sem nærri 29.000 tóku þátt árin 2016, 2017, 2020 og 2023. Í könnuninni voru þátttakendur spurðir um viðhorf þeirra til ýmissar þjónustu í þeirra sveitarfélagi eins og grunnskóla, leikskóla og 18 aðra þætti sem hafa verið á ábyrgð sveitarfélaga að hluta til eða öllu leyti. Gæði þjónustunnar byggja því á mati íbúanna þar um. Í rannsókninni var einnig skoðað hvort fleiri þættir en stærð sveitarfélagsins hafi haft áhrif á afstöðu íbúa til þjónustunnar. Þar má nefna víðfeðmi sveitarfélaga (stærð í ferkílómetrum talið), ör vöxtur þeirra og fjöldi þjónustukjarna svo fáeinir séu nefndir. Þess utan gafst kostur á að meta hvernig íbúarnir mátu gæði þjónustunnar í Covid-kreppunni borið saman við árin fyrir og eftir. Rannsóknin er fyrst og fremst samanburður á afstöðu íbúa um land allt gagnvart þjónustu sinna sveitarfélaga og hvort fylgni sé gagnvart stærð þeirra auk annarra eiginleika. Efni hennar gæti því verið innlegg í umræðu um sameiningu sveitarfélaga
Inequality and delinquency: The role of immigrant background and strain in crime, violence and weapon carrying
No full textÍ rannsókninni er kannað hvort frávikshegðun ungra innflytjenda sé meiri en annarra jafnaldra og hvort þau tengsl skýrist af ójöfnuði og öðrum álagstengdum þáttum. Byggt er á álagskenningu Robert Agnew og notað er tilviljunarúrtak yfir 3000 13 til 17 ára ungmenna á höfuðborgarsvæðinu. Gögnin eru hluti af alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi. Frávikshegðun er mæld sem afbrot, ofbeldi og vopnaburður, og skoðað er hvort upplifuð mismunun, fjárhagsstaða heimilis (afstæður skortur, e. relative family deprivation) og þolendareynsla miðli tengslum innflytjendastöðu og hegðunar. Niðurstöður sýna að ungir innflytjendur eru líklegri en þau sem ekki hafa erlendan bakgrunn til að upplifa álagstengda þætti. Þolendareynsla hafði sterk tengsl við allar tegundir frávikshegðunar, en upplifuð mismunun og fátækt tengdust eingöngu vopnaburði. Niðurstöður varðandi brotahegðun eftir innflytjendastöðu eru flóknari en stundum er gefið til kynna í opinberri umræðu. Til að mynda benda þær til þess að ungir innflytjendur af fyrstu kynslóð séu hvorki líklegri til að brjóta af sér né beita ofbeldi en börn með íslenskan bakgrunn. Að teknu tilliti til álagstengdra þátta er fyrsta kynslóð ólíklegri til afbrota. Önnur kynslóð innflytjenda er þó líklegri til að beita ofbeldi sem skýrist að hluta til af meiri þolendareynslu. Þolendareynsla virðist sérstaklega mikilvægur áhættuþáttur og því ætti stuðningur við þolendur að vera í forgrunni forvarna.This study examines differences in delinquency between young immigrant and native youth, and whether these differences are explained by inequality and other strain-related factors. The analysis draws on Robert Agnew’s general strain theory and is based on a random sample of more than 3,000 adolescents aged 13 to 17 in the capital region of Iceland. The data collection was part of an international research collaboration. Delinquency is measured through indicators of crime, violence, and weapon carrying. The study tests whether perceived discrimination, relative family deprivation, and victimisation mediate the relationship between immigrant background and behaviour. The findings reveal a more nuanced pattern of offending by immigrant status than is often suggested in public debate. There is no difference in delinquency between first-generation immigrant youth and their native peers; however, once strain-related factors are controlled for, first-generation immigrants are significantly less likely to have committed a crime. Second-generation immigrant youth are more likely to engage in violence, partly due to their higher levels of victimisation. Victimisation was strongly associated with all forms of delinquency, while perceived discrimination and poverty were linked only to weapon carrying. Overall, victimisation emerges as a particularly important risk factor, highlighting the need for victim-focused support within prevention efforts