Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Not a member yet
338 research outputs found
Sort by
Pierwsze książki kucharskie. Idea modernizacji i europeizacji serbskiej kultury kulinarnej w XIX wieku i na początku XX wieku
No full textThe article discusses the emergence and specific character of the first cookbooks published in the 19th century and early 20th century in the Serbian language and their role in the process of establishing Serbian culinary culture. The first attempts to codify Serbian culinary culture are shown against the background of the development of cookbooks on the Balkan Peninsula in the 19th and early 20th centuries. The works of Jerotej Draganović, Katarina Popović Midžina, as well as Spasenija Pata Marković’s culinary instructions published in the Belgrade press were part of the project of modernisation and westernization of Serbian society, which had been implemented since the end of the 19th century and which also included daily diet and organization of social life.Artykuł omawia powstanie i specyficzny charakter pierwszych książek kucharskich wydanych w XIX w. i na początku XX wieku w języku serbskim i ich rolę w procesie kształtowania serbskiej kultury kulinarnej. Pierwsze próby kodyfikacji serbskiej kultury kulinarnej zostały ukazane na tle rozwoju książek kucharskich na Półwyspie Bałkańskim w XIX i w początkach XX wieku. Dzieła Jeroteja Draganovicia, Katariny Popović Midžiny, jak również publikowane w prasie belgradzkiej porady kulinarne Spasenii Paty Marković wpisywały się w realizowany od końca XIX w. projekt modernizacji i westernizacji społeczeństwa serbskiego, obejmujący także codzienną dietę i organizację życia towarzyskiego
Powstanie Abbasydów i jego następstwa w ujęciu Teofanesa Wyznawcy. Część I
Get PDFThis article attempts to interpret the messages of Theophanes the Confessor about the seizure of power in the Muslim caliphate by the Abbasid dynasty. The Byzantine studies debate of the last decades about Chronography was dominated by the dispute over the so-called eastern sources of information contained in the Byzantine chronicle. There were numerous suggestions, most notably about Teophilus of Edessa and alleged Arab sources. In view of this very important discussion, however, the issue of the work that Theophanes the Confessor himself (or the team of people who worked with him and George Syncellus in the context of the selection of materials) put into the creation of this chronicle disappears. What elements of the narrative did he want to emphasize, how did he conduct the narrative, what he wanted to suggest to his readers. According to the author of this text, a good example of the selection work performed by Theophanes are those elements of the narrative that concern the rise and takeover of power by the Abbasids. In the first part of this article, I dealt with the circumstances of the Abbasid seizure of power, which was highlighted by the Byzantine chronicler. Theophanes was certainly not an "supporter" of the Umayyads, as seen especially in the description of Marwan\u27s reign, but he is negative about how the Abbasids seized power - considering their legitimacy questionable, presenting them as the people who led to the robberies and murders by the lower classes . I dealt with these issues, as well as some elements related to possible religious interpretations, in the first part of the work, presented here. In the second, I will present elements of Theophanes\u27 narrative, which seem to suggest that with the seizure of power by the Abbasids he saw a certain collapse of the Muslim state.Artykuł jest próbą interpretacji informacji wybranych przez Teofanesa Wyznawcy na temat przejęcia władzy w muzułmańskim kalifacie przez dynastię Abbasydów. W bizantyńskiej debacie naukowej ostatnich dziesięcioleci na temat Chronografii dominował spór o tzw. wschodnie źródła, w szczególności dotyczący Teofila z Edessy i rzekomych źródeł arabskich. W świetle tej bardzo ważnej dyskusji znika jednak kwestia pracy, jaką sam Teofanes Wyznawca (lub zespół współpracujących z nim osób i Jerzy Synkelos, w kontekście doboru materiałów) włożył w tworzenie tej kroniki. Jakie elementy narracji chciał podkreślić, jak ją prowadził, co chciał zasugerować swoim czytelnikom. Zdaniem autora tego tekstu, dobrym przykładem pracy selekcyjnej dokonanej przez Teofanesa są te elementy narracji, które dotyczą powstania i przejęcia władzy przez Abbasydów. Teofanes z pewnością nie był „zwolennikiem” Umajjadów, co widać zwłaszcza w opisie panowania Marwana, ale negatywnie odnosi się do tego, jak Abbasydzi przejęli władzę – kwestionuje ich legitymizację, przedstawiając jako ludzi, którzy pozwolili na rabunki i morderstwa dokonywane przez niższe klasy. Tymi zagadnieniami, a także pewnymi elementami związanymi z możliwymi interpretacjami religijnymi zająłem się w pierwszej, prezentowanej tutaj, części pracy. W drugiej przedstawię elementy narracji Teofanesa, które zdają się sugerować, iż wraz z przejęciem władzy przez Abbasydów widział on pewien zmierzch muzułmańskiego państwa w ogóle
Chińska aktywność na Bałkanach w XXI wieku i jej implikacje
Get PDFChinese activity in the Balkans in the 21st century and its implications. The paper aims to present how China’s multi-sectoral engagement in the Balkans is expressed as well as to show its significance for the development of this region. The Balkans are important for powerful players, due to their geopolitical and geostrategic location at the crossroads of communication routes between continents. China strongly influences the economic sphere of the countries on the Peninsula and uses the tools of public diplomacy to reduce the influence of other important players: the EU, Russia and the United States in the region. The author hypothesizes that China, like the United States at the end of the 20th century, tries to build a sphere of its influence on the Balkan Peninsula in the era of globalization. The Balkans could be the “gateway” to further Chinese expansion in Europe.Celem artykułu jest szkicowe przedstawienie, na podstawie analiz i materiałów prasowych, wielosektorowej obecności Chin na Bałkanach i jej wpływu na sytuację ekonomiczną regionu. Bałkany są ważne dla mocarstw ze względu na położenie geopolityczne i geostrategiczne na skrzyżowaniu szlaków międzykontynentalnych. Chiny znacząco wpływają na ekonomikę poszczególnych państw region, wykorzystując dyplomację publiczną celem ograniczenia wpływów ze strony innych ważnych graczy: Unii Europejskiej, Rosji i USA. Autorka przedstawia hipotezę, że Chiny, tak jak USA pod koniec XX wieku, zmierzają do stworzenia sfery wpływów na Półwyspie Bałkańskim, w kontekście swoich interesów globalnych. Bałkany są postrzegane jako „brama” dla ekspansji chińskiej w Europie
W poszukiwaniu ,,nowej Grammousty”. Dziedzictwo kulturowe pasterzy Aromanów (Wołochów) w południowym Pirynie w Bułgarii
Get PDFIn search of a “New Grammousta”: Cultural heritage of Aromanians/Vlachs shepherds in the southern Pirine in Bulgaria (I). The history and cultural heritage of the Aromanian (Vlach) shepherds in Bulgaria is a challenging topic that requires particular inquisitiveness in scientific research. The Aromanians arrived there after years of severe persecution perpetrated by the Turks and Albanians at the end of the 18th century. In the high mountains, they created their own world, which became their refuge for decades, with settlements comprising houses, farms, places of religious worship, and pastures. They set up a network of stakeholders who purchased their goods. Due to their specific lifestyle and the oral nature of their culture, the historical and ethnographic sources illustrating their world are scarce. This paper is to present the history of the Aromanian/Vlach community from the moment they settled in the Pirin Mountains in Bulgaria in the 19th century until they left Bulgaria in the first half of the 20th century. It describes the main Aromanian settlements, including their location, traditional professions, wintering places, and the crucial herding routes in this region.Dziedzictwo kulturowe pasterzy Aromanów (Wołochów) w Bułgarii stanowi temat trudny i wymagający szczególnej dociekliwości w badaniach naukowych. Aromanie przybyli tu po dotkliwych prześladowaniach, jakie spotkały ich ze strony Turków i Albańczyków w końcu XVIII wieku. W wysokich górach stworzyli własny świat, który przez dziesiątki lat stał się ich schronieniem — zbudowali tu osady z domami, gospodarstwami, miejscami kultu religijnego, pastwiskami, stworzyli też sieć interesariuszy, którzy nabywali wytwarzane przez nich towary. Celem tego artykułu jest zbadanie jakie ślady dziedzictwa kulturowego pasterzy aromańskich zachowały się w osadach południowego Pirynu w Bułgarii. Zaprezentowano w nim główne górskie wioski aromańskie, dawne szlaki pasterskie oraz profesje, jakimi się trudnili. W badaniach wykorzystano metodologię jakościową, w tym obserwacje uczestniczące w wioskach Pirynu oraz wywiady z mieszkańcami wiosek górskich Bułgarii. Badania pokazały, że nieliczna dziś społeczność aromańska w Pirynie w Bułgarii zachowała pamięć o swoim pochodzeniu, a także niewielkie zasoby dziedzictwa kulturowego, które obecnie jest w różnym stanie — wymaga opisu, dokumentacji i rewitalizacji miejsc i (nie)-miejsc tej społeczności
Wybrane aspekty aktywności gospodarczej Dubrowniczan na ziemiach zajętych przez Turków w drugiej połowie XV i początkach XVI w.
Get PDFDespite the increasing threat from the Turks and the chaos they brought to the Balkans, the first half of the 15th century was a period of economic boom in the Dubrovnik Republic. Thanks to skilful diplomacy and the activity of Dubrovnik merchants, the city’s trade flourished. As Turkish conquests in the Balkans progressed, the ability of the people of Dubrovnik to function in the new conditions became a key issue. The author analyzed selected aspects of the economic activity of the people of Dubrovnik in the territories occupied by the Turks in the second half of the fifteenth and early sixteenth centuries. The study considers their involvement in the extraction and trade of minerals (mainly silver and lead), and their activity in the trade of salt and forest, field and stall goods. The collected material shows that the Turkish invasion put the Dubrovnik merchants in a difficult situation. Trade in Bulgaria collapsed temporarily. In Bosnia and Serbia, the crisis first affected the mining and trade of silver, and then lead. However, even in the most difficult moment, the Ragusans were able to maintain the exchange of other goods with lands in the Bosnian and Serbian hinterlands. They also managed to defend their salt trade and skillfully reorganize the grain trade. As shown by the example of the Bulgarian lands, they were even able to regain previously lost positions under changed conditions.Mimo narastającego zagrożenia ze strony Turków i chaosu jaki wnieśli oni na Bałkany, pierwsza połowa XV w. była okresem rozkwitu gospodarczego Republiki Dubrownickiej. Dzięki zręcznej dyplomacji i aktywności kupców dubrownickich, handel miasta rozkwitał. W miarę postępu tureckich podbojów na Bałkanach, kluczową kwestią stała się zdolność Dubrowniczan do funkcjonowania w nowych warunkach. Autor dokonał analizy wybranych aspektów aktywności gospodarczej Dubrowniczan na ziemiach zajętych przez Turków w drugiej połowie XV i początkach XVI w. W pracy rozpatrzono ich zaangażowanie w wydobycie i handel kopalinami (głównie srebro i ołów), oraz ich działalność w handlu solą i towarami leśnymi, polnymi i kramarskimi. Z zebranego materiału wynika, iż najazd turecki postawił dubrownickich kupców w trudnej sytuacji. Przejściowo upadł handel na terenie Bułgarii. Na terenie Bośni i Serbii kryzys dotknął najpierw wydobycie i handel srebrem a następnie ołowiem. Jednak nawet w najtrudniejszym momencie Ragusanie potrafili podtrzymać wymianę innymi towarami z ziemiami na bośniackim i serbskim zapleczu. Zdołali także obronić swój obrót solą i umiejętnie przeorganizować handel zbożem. Jak pokazuje przykład ziem bułgarskich w zmienionych warunkach potrafili nawet odzyskać utracone wcześniej pozycje
Znikanie etnosu i nowe formy walki o tożsamość: wschodnioromańscy mieszkańcy Istrii
Get PDFThe paper is based on the results of two anthropological researches conducted within the communities living in the Istria Peninsula. Until recently they have used specific local Eastern Romance dialects. The text is dedicated to the process of violent changes which endangered the existence of this population in the context of its language and identity. The described groups are being assimilated and integrated to the Croatian-speaking majority and Croatian national culture. On the base of interviews with representatives of local communities from Žejane and Šušnjevica the historical traditions, social status of these groups and the character of their relations with neighbouring population will be described. Moreover, social and educational activities towards the cultural revival of these communities, taken by the local intelligentsia, will be discussed.Artykuł jest oparty na dwóch intensywnych antropologicznych badaniach terenowych. Poświęcony jest gwałtownie zachodzącym procesom kulturowym wśród zbiorowości posługujących się do niedawna (a obecnie szczątkowo) wschodnioromańskimi dialektami wśród mieszkańców Istrii, tracących tożsamość językową, „rozpływających się” wśród chorwackiej większości, ulegających radykalnej integracji tożsamościowej i asymilacji do narodowej kultury chorwackiej. Interesuje mnie nie tyle historyczne pochodzenie grupy, ile jej samookreślenie, jak się okazuje, skomplikowana tożsamość wewnętrzna zbiorowości a także podejmowane przez lokalną inteligencję próby jej regeneracji poprzez naukę regionalnego języka romańskiego. Uwzględniony zostaje także aspekt miejsca w hierarchii społecznej lokalnych grup wschodnioromańskich Istrii w oczach sąsiadów i kulturowa walka o jego zmianę
The Vlachs in Macedonia in the 19th and 20th centuries
Get PDFThe article summarizes the known data about the localization and numerical distribution of various Vlach groups in Macedonia in the 19th and 20th centuries. Each Vlach group’s (Moscopolitan; Grammoustian; Farsherot and Moglenite Vlachs) migrations are analyzed separately, following them from their starting points from which they ventured forth and dispersed all over Ottoman Macedonia at the end of the 18th century, all the way to their dwellings in late 20th century in North Macedonia. In the second part of the article we review the thorough, yet unofficial statistics of Gustav Weigand and Vasil Kanchov about the number of Vlachs in Ottoman Macedonia, as well as the number and territorial distribution of the Vlachs in Macedonia, as shown in the 1921 census in the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, the Yugoslav census from 1931, the six censuses conducted in socialist Yugoslavia in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981 and 1991, and the two censuses in the Republic of Macedonia from 1994 and 2002. The article summarizes the known data about the localization and numerical distribution of various Vlach groups in Macedonia in the 19th and 20th centuries. Each Vlach group’s (Moscopolitan; Grammoustian; Farsherot and Moglenite Vlachs) migrations are analyzed separately, following them from their starting points from which they ventured forth and dispersed all over Ottoman Macedonia at the end of the 18th century, all the way to their dwellings in late 20th century in North Macedonia. In the second part of the article we review the thorough, yet unofficial statistics of Gustav Weigand and Vasil Kanchov about the number of Vlachs in Ottoman Macedonia, as well as the number and territorial distribution of the Vlachs in Macedonia, as shown in the 1921 census in the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, the Yugoslav census from 1931, the six censuses conducted in socialist Yugoslavia in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981 and 1991, and the two censuses in the Republic of Macedonia from 1994 and 2002
Związki tradycyjnej muzyki wokalnej Wołochów między Karpatami a Bałkanami w kontekście historycznych migracji wołoskich.
Get PDFThe musical culture of the Aromanians, and other Valachian-origin groups, was constantly subjected to acculturation and dynamic adaptation. These groups have preserved certain timeless, circulating musical constructs most likely influencing the architecture of the song melody, performance style and music-making patterns, which can be considered as a common idiom of the Walachian vocal tradition. The common features of the Balkan (Aromanian) and Carpathian (Valachian) vocal heritage are: natural harmonic hearing expressed in the tendency to sing without instrumental accompaniment, or with its participation in a heterophonic form. Polyphonic singing forms are characterized by a vocal hierarchy combined with a sensitivity to the acoustics of sound, which manifests itself in specific performance manners (slow pace, performance freedom, long breathing phrases, glissanding, etc.). The Valachian idiom of inter-voice chords is defined by the intervals of fourths, fifths, octaves and dissonances - especially seconds. The greatest similarities are especially visible between the vocal repertoire of Carpathian Ruthenians and Aromanians, also in relation to the scale, the morphology of the song melody (e.g. tetrachordal and pentachordal structure of phrases, the primary meaning of the fourth, the tendency to descendental phrases) and to descendental rhythmic punctuated and inversely scored. The common Valachian musical heritage also includes musical instruments such as: fujara, duda / gajda, trembita, dwojnica, which music scale and melody contributed to the unification of diverse and geographically distant vocal dialects along with their ritual-magic background related with pastoral lifestyle.Singing for voices is considered as a basic feature of ethnic identity, and as a tool of communication and social integration within the present-day Valachian ethnoses. The survival of the unique polyphonic singing practice may be related to migratory nature of Valachian lifestyle as well as relative cultural and geographical isolationism of mountain areas together with the scattered nature of the Valachian settlement. Differences between the Carpathian and Balkan polyphony may have been related to the crushing of archaic polyphonic forms (drones), which in Carpathians have survived mainly on the instrumental grounds. The performance manners and the archaic repertoire associated with drones were influenced by East Slavic variation heterophony, and then medieval polyphonic technique (discantus) disseminated in Catholic and Orthodox churches during the Valachian migration period. Finally, the major-minor harmonics, contributed to the disappearance of polyphonic structures and the flattening of Valachian vocal idioms.Kultura muzyczna Aromanów, potem zrutenizowanych i w końcu spolonizowanych grup wołoskich ulegała procesom akulturacji, adaptacji i przetwarzania. Prawdopodobnie w świadomości grupowej tego etnosu przetrwały pewne ponadczasowe, obiegowe konstrukty muzyczne, które wpływały na melodykę pieśniową, stylistykę wykonawczą i wzory muzykowania. Można je uznać za wspólny idiom dla zróżnicowanej wołoskiej tradycji wokalnej. Za wspólne cechy bałkańskiego (aromańskiego) i karpackiego (wołoskiego) dziedzictwa wokalnego uznaje się: przyrodzony słuch harmoniczny, wyrażany w skłonności do śpiewania na głosy bez towarzyszenia instrumentalnego, bądź z jego udziałem w formie heterofonicznej. Wielogłosowe formy śpiewu cechuje hierarchizm głosowy połączony z wrażliwością na akustykę brzmienia, która przejawia się w specyficznych manierach wykonawczych (wolne tempo, swoboda wykonawcza, długie frazy oddechowe, glissandowanie i inne). Wołoski idiom współbrzmień międzygłosowych określają interwały kwarty, kwinty, oktawy i dysonanse – zwłaszcza sekundy. Największe podobieństwa zaznaczają się zwłaszcza pomiędzy repertuarem wokalnym karpackich Rusinów i Aromanów także w odniesieniu do podłoża skalowego, morfologii melodyki pieśniowej (np. tetrachordalna i pentachordalna budowa fraz, prymarne znaczenie kwarty, skłonność do descendentalnych fraz) oraz do descendentalnej rytmiki punktowanej i odwrotnie punktowanej. Do wspólnego wołoskiego dziedzictwa muzycznego zaliczają się także instrumenty muzyczne jak: fujara, duda/gajda, trembita, dwojnica, których podłoże skalowe i melodyka przyczyniały się do ujednolicania zróżnicowanych i odległych geograficznie wokalnych dialektów wołoskich wraz z całym rytualno-magicznym podłożem jeszcze do niedawna zrośniętym z pasterskim trybem życia. Także we wszystkich współczesnych etnosach wołoskich, jak i w tych, które uważają się za spadkobierców tej tradycji, śpiew na głosy jest traktowany jako wyróżnik tożsamości etnicznej, podstawowe narzędzie komunikacji i integracji społecznej. Przetrwanie tej unikalnej na skalę zarówno Karpat jak i Bałkanów wielogłosowej praktyki śpiewu może być odpowiedzią na poczucie wyizolowania i migracyjnego charakteru życia Wołochów. Innymi przyczynami mogą być stosunkowy izolacjonizm kulturowy i geograficzny obszarów górskich, a także rozproszony i górski charakter wołoskiego osadnictwa. Na odczuwaną audytywnie odrębność wielogłosu karpackiego od bałkańskiego mogły mieć wpływ zarówno procesy kruszenia archaicznych form wielogłosu (dron), przetrwałych bardziej na gruncie instrumentalnym, także manier wykonawczych i związanego z nimi archaicznego repertuaru, jak i późniejsze nawarstwienia związane z wpływami wschodniosłowiańskiej heterofonii wariacyjnej, a następnie średniowiecznej techniki wielogłosowej (discantus) rozpowszechnianej w świątyniach katolickich i prawosławnych w okresie migracji wołoskich i w ostateczności wpływów harmoniki dur-moll, która przyczyniła się do zaniku polifonicznych struktur myślenia i spłaszczenia wołoskiej idiomatyki wokalnej
State Security of Socialist Republic of Croatia and events in Poland 1980-1982
Get PDFThe Socialist Republic of Croatia, as one of republics of the Socialist Federative Republic of Yugoslavia, possessed its State Security Service (Služba državne sigurnosti, SDS), equivalent to similar political security services in other communist states. At the Yugoslav level there was also the Federal State Security Service. The State Security of Croatia dealt with both internal and external threats to the communist system and gathered intelligence information. In the early 1980s the State Security of Croatia gathered sizeable amount of information on the events connected with activities of „Solidarity” in the People’s Republic of Poland and the crisis that ultimately led to the imposition of state of war in Poland, as well as reaction to these events in Croatia. The main aim of this paper is to present State Security reports about with Poland in the period between 1980 and 1982.The Socialist Republic of Croatia, as one of republics of the Socialist Federative Republic of Yugoslavia, possessed its State Security Service (Služba državne sigurnosti, SDS), equivalent to similar political security services in other communist states. At the Yugoslav level there was also the Federal State Security Service. The State Security of Croatia dealt with both internal and external threats to the communist system and gathered intelligence information. In the early 1980s the State Security of Croatia gathered sizeable amount of information on the events connected with activities of „Solidarity” in the People’s Republic of Poland and the crisis that ultimately led to the imposition of state of war in Poland, as well as reaction to these events in Croatia. The main aim of this paper is to present State Security reports about with Poland in the period between 1980 and 1982.The Socialist Republic of Croatia, as one of republics of the Socialist Federative Republic of Yugoslavia, possessed its State Security Service (Služba državne sigurnosti, SDS), equivalent to similar political security services in other communist states. At the Yugoslav level there was also the Federal State Security Service. The State Security of Croatia dealt with both internal and external threats to the communist system and gathered intelligence information. In the early 1980s the State Security of Croatia gathered sizeable amount of information on the events connected with activities of „Solidarity” in the People’s Republic of Poland and the crisis that ultimately led to the imposition of state of war in Poland, as well as reaction to these events in Croatia. The main aim of this paper is to present State Security reports about with Poland in the period between 1980 and 1982
Dimitre Cantemir - O języku Mołdawian, tłumaczenie wraz z komentarzem
Get PDFThe main aim of this paper is the Polish translation and the comment of the chapter De lingua Moldavorum, a part of the work called Descriptio Moldaviae written by Dimitrie Cantemir, voivode of Moldavia, in the early 18th century at the request of the Royal Academy in Berlin. The translation is based on the Latin text. It is the first attempt to introduce the text of Descriptio Moldaviae to Polish readers. The commentary is based on the philological methodology and contains primarily grammar and lexical remarks. The first part of the paper is a historical and cultural introduction to the topic.Głównym celem artykułu jest przedstawienie polskiego tłumaczenia tekstu De lingua Moldavorum wraz z komentarzem. Tekst napisany został przez Dimitrie Cantemira na początku XVIII wieku na zamówienie Akademii w Berlinie. Tłumaczenie zostało dokonane z tekstu oryginału na język polski. Jest to pierwsza próba przybliżenia tekstu Dimitrie Cantemira polskiemu czytelnikowi. Tekst został opatrzony komentarzem z uwagami gramatycznymi, leksykalnymi i kulturowymi